فایل پاورپوینت کامل استنادهای قرآنی امام رضا (ع) در تبیین تمایز عترت از امت در مناظره با مأمون

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل استنادهای قرآنی امام رضا (ع) در تبیین تمایز عترت از امت در مناظره با مأمون :

مقدمه

مناظره در زمان امام رضا (ع) از ضرورت و اهمیت بسیار زیادی برخوردار بود، چراکه شرایط فرهنگی و سیاسی جامع اسلامی در آن زمان با خلافت مأمون که همراه با ت هاجم فرهنگی درونی و برونی و نیز تلاش حکومت عباسی برای انزوای امامت و ولایت بود، موجب میشد تا پرسش ها و شبه های متعددی ایجاد گردد. پیدایش این وضعیت پاسخگویی و دفاع از کیان اسلام ، تشیع و اصول دین را توسط امام رضا(ع) ایجاب می کرد. آن حضرت هنگامی که در مناظره های خویش در مجلس مأمون، جایگاه والای عترت پیامبر (ص ) را با استدلال به آیات قرآن تشریح می فرمود، آیاتی را که در باب فضیلت اهل بیت، علیهم السلام ، است ، نیز شمارش مینمودند، چرا که سؤال هایی در این مناظره مطرح میشد مبنی بر اینکه چه تفاوت هایی بین عترت و امت وجود دارد و امتیاز عترت بر امت چیست.

این جستار در صدد بیان مناظره امام (ع) با مأمون است و در خلال گفتگوها، بیان ها و مناظره های امام رضا (ع) جایگاه عترت و امت مورد بررسی قرار میگیرد، از جمله نمونه هایی از استدلال که آن امام بزرگوار با استناد به قرآن کریم بیان داشته است. بدیهی است در خلال این بررسی موضوعی، مجموع های از اطلاعات و معارف مرتبط با امام رضا (ع) و قرآن ارایه خواهد شد.

۱) روش تحقیق

روش تحقیق در این مقاله ، روش تاریخی و کتابخانه ای است که با شناسایی و گردآوری منابع معتبر، اقدام به بررسی و تتبع منابع کرده است و ضمن فیش برداری، مطالب تدوین گردیده است.

۲) پیشین پژوهش

بررسی مناظره ها و پاسخ های قرآنی که امام رضا (ع) در مجالس خود داشتند، یکی از مباحث مهمی است که بسیاری از پژوهشگران را بر آن داشته تا در این زمینه به مطالعه و تحقیق بپردازند و بیان امام (ع) پیرامون امامت و عترت و قرآن را تجلی بخشند؛ از جمله مقال «امام رضا (ع) و رسالت تبیین قرآن » نوشت حسن خرقانی در سال ۱۳۸۳، دیگری «آموزه های قرآنی در استدلال های رضوی» نوشت فرزاد حکیمیان در سال ۱۳۸۸ میباشد و حتی مقاله پیرامون مناظره های ایشان با سایر ادیان با عنوان «نگاهی بر شیوه مناظره امام رضا (ع) با بزرگان ادیان » نوشت محمد صادقیان در سال ۱۳۸۸ نیز مورد پژوهش قرار گرفته است. از دیگر پژوهش ها مقال «تجلی علوم اهل بیت در مناظره های حضرت رضا (ع)» نوشت جواد مصطفوی در سال ۱۳۶۴، «جایگاه امامت از دیدگاه امام رضا (ع)» نوشت احمد ترابی در سال ۱۳۸۲میباشد. کتاب هایی که در آنها به موضوع مقال حاضر اشاره شده است و جزو منابع مهم میباشند، کتاب های عیون أخبار الرضا (ع) اثر شیخ صدوق ، مسند الإمام الرضا (ع) اثر عطاردی خبوشانی، تحف العقول عن آل الرسول اثر ابن شعب حرانی میباشد. در این پژوهش ها نویسنده اشاره ضمنی به تفاوت امت و عترت و مفاهیم آن داشته است که اینک در این مقاله به صورت گسترده تر بررسی می‏شود.

۳) تعریف مناظره

مناظره در لغت به معنای «با هم نظر کردن حقیقت و ماهیت یک امر میباشد و در واقع، رد و بدل شدن اندیشه ها در آن امر است » (دهخدا، ۱۳۷۷: ج ۱۴: ۲۱۵۶۳). همچنین به معنای بحث، مجادله و نزاع دو نفر یا دو جمع با یکدیگر در حقیقت یک موضوع به کار میرود و مناظره در اصل قایم به دو نفر است: سایل و مجیب. به صورت سؤال و جواب هایی پیاپی و منظم است؛ یعنی پرسنده میکوشد خصم را به پذیرش قضایایی وادار کند و آنگاه از همان قضایای اعتراف شده، قیاسی ترتیب دهد که ناقض وضع مجیب باشد. پس سائل میپرسد و مجیب هم از وضع خود در جدل دفاع می کند و به سؤال های طرف مقابل پاسخ میدهد (ر. ک؛ مظفر، ۱۴۲۱ق. ، ج ۲: ۲۳۹).

۴) تعریف عترت

«عترت » به معنای نسل و قبیله هایی است که بسیار نزدیک باشند به انسان (ر. ک؛ جوهری، ۱۳۶۸، ج ۲: ۷۳۵) و «ذریه » در لغت به معنای اولاد است (ر. ک؛ همان: ۶۶۳). در المنجد نیز معنای امت را اینگونه آورده است: «ذریه، فرزندان، نسل، بستگان و خویشاوندان که جمع آن العتر است؛ عترته خیر البریه: عترت او بهترین عترت هاست » (معلوف ، ۱۳۷۸، ج ۲: ۱۰۷۳). ابن اثیر میگوید: «عتره الرجل أخص أقاربه » (ابن اثیر، ۱۳۶۷، ج ۳: ۱۷۷) و نیز ابن الأعرابی گوید: «العتره ولد الرجل و ذریته و عقبه من صلبه. فعتره النبی ولد فاطم (س )»؛ عترت انسان به خاص ترین (و نزدیکترین ) خویشاوندان وی اطلاق می شود و عترت رسول الله (ص ) فرزندان فاطمه (س ) هستند. گفت أبی سعید این است که : « العتره ساق الشجره. و عتره النبی عبدالمطلب و ولده: عترت به معنای تن درخت است و عترت پیامبر عبارتند از (جد او) عبدالمطلب و فرزندان وی». ابن منظور معانی گوناگونی را که برای عترت ذکر شده یادآور می شود و می نویسد: «عترت انسان نزدیکان وی شامل فرزند و غیر آن است و گفته شده عترت گروه و عشیره نزدیک به شخص است و کسانی را که درگذشته اند یا در آینده به دنیا می آیند، در بر میگیرد» (ابن منظور، ۱۴۰۸ق. ، ج ۹: ۳۴).

۳ تعریف امت

کلم «امت » از ریش «أم » به معنی آهنگ، قصد و عزیمت کردن است؛ مانند آی: آمین البیت الحرام (المائده /۲)؛ یعنی «قاصدان خان خدا» و این معنی ترکیبی است از سه معنی «حرکت »، «هدف » و «تصمیم خودآگاهانه ». همچنین مفهوم «جلو و پیشروی» نیز در آن نهفته است. با حفظ این معانی، کلم امت در اصل به معنی «الطریق الواضح » است؛ یعنی راه روشن، پیوند اساسی و مقدس افراد انسانی با هدف «رفتن در یک راه با مقصد و قبله و رهبری مشترک و ایده آل » (ر. ک؛ شریعتی، ۱۳۸۲: ۴۰). راغب اصفهانی می‏گوید: «امت هر جماعتی است که یک چیز مثل دین، زبان یا مکان آنها را جمع کند؛ مثلا در آی۱۲۰ از سوره نحل: إن إبراهیم کان أم قانتا لله حنیفا، ابراهیم به تنهایی یک امت شمرده شده است؛ زیرا آن روز فقط او موحد بود؛ یعنی او در عبادت خدا در مقام یک جماعت بود» (النحل /۱۲۰). در لسان العرب آمده است: «الأمه تمام افرادی که حضرت محمد (ص ) برای آنها فرستاده شده است، چه کسانی که به او ایمان آورده اند و چه کسانی که کافر شدند» (ابن منظور، ۱۴۰۸ق. ، ج ۱: ۲۱۵).

۴ عترت چه کسانی هستند؟

با توجه به اینکه طبق روایات زیادی، از جمله حدیث کساء، اهل بیت رسول خدا (ص )، حضرت علی (ع)، حضرت فاطمه (س )، امام حسن و امام حسین (ع) هستند، نتیجه میگیریم که مقصود از «عترت » همان «اهل بیت » است. رسول خدا (ص ) فرمودند: «من میان شما دو چیز گرانبها بر جای می گذارم که اگر به آنها چنگ بزنید، هرگز گمراه نمی شوید. یکی از آنها که از دیگری بزرگ تر است، کتاب خداست که مانند ریسمانی از زمین به آسمان کشیده شده است و دیگری عترت و خانواده ام » (ابن کثیر، ۱۹۷۸ م، ج ۴: ۱۲۲ )

از امیرمؤمنان علی (ع) پرسیدند: «اینکه پیامبر فرمودند: من در میان شما دو چیز گرانبها قرار دادم ، کتاب خدا و عترتم را، عترت چه کسانی هستند؟ ایشان در جواب فرمودند: من و حسن و حسین و نه امام از فرزندان حسین، که نهمین آنها مهدی و قائم است. آنها از کتاب خدا جدا نمی شوند و کتاب خدا نیز از آنان، تا اینکه کنار حوض کوثر در بهشت بر رسول خدا (ص ) وارد شوند» (غفاری، ۱۳۶۱، ج ۴: ۹۰ و متقی الهندی، بیتا، ج ۱: ۱۸۶).

۵ قرآن محوری در گفت وگوهای کلامی اهل بیت و امام رضا (ع)

مطالعه در روایات بر جای مانده از عترت در زمین مباحث عقیدتی آشکار می سازد که ملاک ایشان در ارزش گذاری مباحث ، معارف قرآن بوده است. با این توضیح که هرگاه موضوعی در قرآن مطرح بود و باعث پرسش عقیدتی شد و ابعاد و جوانب آن نیاز به توضیح و استدلال داشت و یا هر موضوعی که بی پاسخ گذاشتن آن باعث مخدوش شدن قرآن یا معارف قرآنی می شد، آنان با دقت و حساسیت موضوع را مورد تجزیه و تحلیل و استدلال قرار می دادند و چنانچه هیچ یک از این ویژگی ها را نداشت، آن را زاید و لغو می دانستند. قرآن کریم در اندیشه، گفتار و کردار اهل بیت (ع)، تجسم و عینیت تمام یافته است و سیره کریمانه و سخن حکیمان آنان، مستقیم یا غیرمستقیم ، روشنگر کتاب الهی در ابعاد گوناگون آن است . میراث قرآنی و تفسیری باقی مانده و ارزشمند از وجود مبارک امام رضا (ع) از نمونه های اعلی و عظیم ذخایر قرآنی تفسیر معصومان است و از آنجا که لطف و حکمت خداوند متعال همواره اقتضا کرده که انسان را در پهن طبیعت، بی راه و راهبر رها نکند، میراث قرآنی را در میان خاندان نبوت دست به دست نموده تا به هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت، حضرت امام علی بن موسی الرضا (ع) رسید و آن امام همام، وارث کتاب الهی و مفسر راستین قرآن گردید و اکنون دوازدهمین حجت، امام عصر (ع) وارث آن است (ر. ک؛ بحرانی، ۱۴۱۹ ق. ، ج ۱: ۱۹).

حضرت رضا (ع) در شأن قرآن می فرماید: «قرآن ریسمان و دستگیره محکم الهی است. قرآن راه برتری است که انسان ها را به سوی بهشت ره می نماید و از آتش دوزخ می رهاند. گذشت زمان آن را فرسوده نمی کند و گفتار آدمیان آن را تباه نمی سازد؛ زیرا ویژه زمانی خاص نیست و دلیل روشنی برای هم انسان هاست . از پیش رو و پشت سر، خط بطلان بر آن کشیده نمی شود و نیز کتابی است فرود آمده از سوی خداوند حکیم حمید» (صدوق، ۱۴۱۶ق. : ۲۲۳).

۶ شیوه های تبیین قرآن در استدلال های امام رضا (ع)

دوران حیات پربار امام هشتم (ع) میان سال های ۱۴۸ تا ۲۰۳ قمری و از ۵۵ سال عمر مبارک آن حضرت، بیست سال مدت امامت ایشان بود که هفده سال در مدینه و سه سال در خراسان گذشت . عصر آن امام، عصر شکوفایی علم و دانش بود و مأمون برای آنکه آن حضرت در گفت وگو مغلوب شود و از چشم مردم بیفتد، بزرگان علمای ادیان مختلف و متکلمان را به مناظره با وی میخواند، اما بر خلاف انتظار او، امام (ع) بر همه چیره میگشت و آنان را در برابر حق به اقرار و اعتراف وامیداشت و همه از دانش و احاط امام به کتاب های آسمانی شگفت زده میشدند (ر. ک؛ خرقانی، ۱۳۸۳: ۵).

با توجه به آنچه درباره رابط میان امام و قرآن یاد شد، بخش عمده ای از گفتار و سیره امام رضا (ع) به شکل مستقیم یا غیرمستقیم به شرح، تبیین و عینیت بخشیدن کتاب خدا اختصاص دارد. بنابراین، میتوان در دیدی فراتر از آنچه یاد میشود، به گزارش، شرح و تفسیر قرآن در بیان امام پرداخت. آنچه از ایشان در ابواب مختلف فقه یاد شده، به گونه ای تبیین و تفصیل آیات الاحکام و اوامر و نواهی الهی است و آنچه درباره توحید، نبوت، امامت، معاد، ایمان، کفر و دیگر مسایل اعتقادی به جای مانده، شرح و بسط معارف اعتقادی قرآن است. اندرزها، آداب و اخلاق کریمان آن حضرت، آیات اخلاقی قرآن را حکایت میکند. کوتاه سخن اینکه قرآن در «اندیشه »، «گفتار» و «کردار» امام علی بن موسی الرضا (ع)، تجسم و عینیت تمام یافته است (ر. ک؛ همان ).

مأمون از حضور امام رضا (ع) در نزد خود اظهار مباهات می کرد و از وجود آن امام همام در تشکیل نشست ها و مناظره های علمی میان دانشمندان مذاهب مختلف بهره می برد. امام رضا (ع) نیز چنین شرایط را فرصت مناسبی برای بیان حقایق دین اسلام و تبیین آموزه های قرآنی می دانستند و با بهره فراوانی که در علم و دانش و اخلاق و معنویت داشتند، به استدلال و گفت و گو با اهل دانش و مناظره می پرداختند (ر. ک؛ جعفریان، ۱۳۶۹: ۸۴). از آنجا که منبع دانش آن حضرت، کتاب خدا و سنت پیامبر اکرم (ص ) بود، طبیعتا به این دو منبع غنی و بااهمیت استناد می کردند. نمونه هایی از استدلال هایی را که آن امام بزرگوار با استناد به قرآن کریم بیان داشته، در این نوشتار از نظر می گذرد.

۷ استناد به قرآن و ذکر شاهد از آن

از ویژگی های برجست سبک گفتاری امامان، علیهم السلام، کاربرد فراوان آیه های قرآن است. آنان اصرار داشتند که گفتار و کردار خود را به قرآن کریم مستند کنند و فرموده اند: «هرگاه سخنی از ما میشنوید، دلیل آن را از کتاب خدا بخواهید» (کلینی، ۱۳۷۲، ج ۱: ۱۷۶). این استناد و استشهاد به قرآن، هم سخن امام (ع) را مستدل و محکم میسازد و راه خلل و خدشه را بدان میبندد، به ویژه برای آنان که معرفت و شناخت لازم را از امام نداشته اند، هم به دیگران میآموزد که چگونه از قرآن بهره گیرند و با پیاده کردن آن در زندگی، نیازمندی های خود را از آن برگیرند و پرسش های خود را با آن پاسخ گویند. با دقت در چگونگی برداشت ائمه، علیهم السلام، از قرآن و چگونگی استناد بدان ، شیوه های ارزشمندی در تفسیر قرآن و استنباط از آن به دست میآید و راهکارهای پیاده کردن قرآن در زندگی روشن میشود. بسیار است که امام رضا (ع) در ضمن یا ذیل سخن خویش، آیه های قرآن را به کار برده، آن را به قرآن کریم مستند میکنند و گاه در تأیید سیره خویش از قرآن شاهد می‏آورند. از این رو، در تمامی ابواب حدیث به جستجوی کاربرد آیه های قرآن در سخن آن حضرت میتوان پرداخت؛ برای نمونه در حدیث معروف امامت، آن امام همام به ۲۳ آیه از قرآن کریم به طور صریح استشهاد میکنند و عبارت های قرآنی دیگری نیز به صورت تلویحی با سخن ایشان ترکیب شده است (ر. ک؛ همان، ج ۲: ۱۳۰۱۱۶).

۸ عترت در استدلال های امام رضا(ع)

در عیون الأخبار الرضا به سند خود از ریان بن صلت از امام رضا (ع) روایت کرده که در مناظره با مأمون و علما در فرق بین عترت و امت و فضیلت عترت بر امت آمده است که ریان بن صلت میگوید امام رضا (ع) در مجلسی که مأمون در مرو ترتیب داده بود، حاضر شدند. در آن مجلس عده ای از علمای عراق و خراسان حضور داشتند. مأمون از علما پرسید: معنی این آیه را برایم بگویید: ثم أورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا… (فاطر / ۳۲)» (ر. ک؛ غفاری، ۱۳۷۲: ۴۶۸). علما گفتند: مراد خداوند، تمامی امت است. مأمون گفت : یا ابالحسن نظر شما چیست؟ امام رضا (ع) فرمود: با آنان هم عقیده نیستم، بلکه به نظر من ، مراد خداوند عترت طاهره حضرت محمد (ص ) است. مأمون گفت: چطور نظر خداوند فقط عترت بوده نه امت؟! حضرت فرمودند: اگر مراد تمام امت باشد، همگی آنان باید اهل بهشت باشند؛ زیرا خداوند می فرماید: ثم أورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد ومنهم سابق بالخیرات بإذن الله ذلک هو الفضل الکبیر: سپس این کتاب (آسمانی) را به گروهی از بندگان برگزیده خود به میراث دادیم، (اما) از میان آنها عده ای بر خود ستم کردند و عده ای میانه رو بودند و گروهی به اذن خدا در نیکی‏ها (از همه ) پیشی گرفتند و این، همان فضیلت بزرگ است . سپس همه را اهل بهشت قرار داده است و فرموده: جنات عدن یدخلونها یحلون فیها من أساور من ذهب و لؤلؤا و لباسهم فیها حریر: (پاداش آنان ) باغ های جاویدان بهشت است که در آن وارد میشوند، در حالی که با دستبندهایی از طلا و مروارید آراسته اند و لباس آنان در آنجا حریر است! (همان / ۳۳ ). پس وراثت مخصوص عترت پیامبر است نه دیگران » (عطاردی خبوشانی، ۱۴۰۶ق. ، ج ۲: ۱۱۴). مأمون گفت عترت چه کسانی هستند؟ امام رضا (ع) فرمود: «همان کسانی که خداوند آنان را در کتاب خود این گونه وصف نموده است: … إنما یرید الله لیذهب عنکم الرجس أهل البیت ویطهرکم تطهیرا: … خداوند میخواهد پلیدی و گناه را فقط از شما اهل بیت دور کند و کاملا شما را پاک سازد (الأحزاب / ۳۳). آنان همان کسانی هستند که پیامبر (ص ) درباره آنان چنین فرموده است: «إنی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی أهل بیتی ألا و إنهما لن یفترقا حتی تردا علی الحوض فانظروا کیف تخلفونی فیهما أیها الناس لا تعلموهم فإنهم أعلم منکم: من دو چیز گرانبها که عبارت از خدا و عترت و اهل بیت من است، در میان شما باقی می گذارم و آن دو از یکدیگر جدا نخواهند شد تا در حوض بر من وارد شوند. ببینید بعد از من در مورد آن دو چه می کنید؟» (ترمذی، بیتا، ج ۵: ۶۶۲؛ ح ۳۷۸۶ ).

۹ فضیلت اهل بیت (عترت ) بر دیگران

مأمون گفت: «آیا خداوند عترت را بر سایر مردم برتری داده است؟ امام رضا (ع) فرمودند: خداوند فضل و برتری عترت را بر سایر مردم در کتاب خود شرح داده است. مأمون گفت: در کجای قرآن؟ امام رضا (ع) فرمودند: در این آیات: إن الله اصطفی آدم و نوحا و آل إبراهیم و آل عمران علی العالمین * ذریه بعضها من بعض و الله سمیع علیم: خداوند آدم، نوح، آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برتری داد. * آنها فرزندان و (دودمانی) بودند که (از نظر پاکی و تقوا و فضیلت، ) بعضی از بعض دیگر گرفته شده بودند و خداوند، شنوا و داناست (و از کوشش‏های آنها در مسیر رسالت خود آگاه میباشد) (آل عمران /۳۴۳۳). آنگاه بعد از این آیه خطاب را به سایر مؤمنان متوجه نموده ، می فرماید: یا أیها الذین آمنوا أطیعوا الله و أطیعوا الرسول و أولی الأمر منکم فإن تنازعتم فی شیء فردوه إلی الله و الرسول إن کنتم تؤمنون بالله و الیوم الآخر ذلک خیر و أحسن تأویلا: ای کسانی که ایمان آورده اید! اطاعت کنید خدا را! و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولوالأمر [= اوصیای پیامبر] را! و هرگاه در چیزی نزاع داشتید، آن را به خدا و پیامبر بازگردانید (و از آنها داوری بخواهید)، اگر به خدا و روز رستاخیز ایمان دارید! این (کار) برای شما بهتر و عاقبت و پایانش نیکوتر است ( النساء / ۵۹)» (غفاری، ۱۳۷۲: ۴۷۲).

علما گفتند: آیا خداوند برگزیدگان را در کتاب خویش تفسیر نموده است؟ امام رضا (ع) فرمودند: «خدا برگزیدگان را در ظاهر قرآن در دوازده آیه تفسیر نموده است و این غیر از مواردی است که در باطن و تأویل قرآن آمده است . مورد اول آی شریف وأنذر عشیرتک الأقربین: و خویشاوندان نزدیکت را انذار کن! (الشعرا/ ۲۱۴). این مقامی است رفیع، و فضلی است عظیم، و شرافتی است بلندمرتبه. آنگاه که خداوند با این کلام آل را مورد نظر قرارداد و برای رسول خود ذکر فرمود» (همان: ۴۷۳).

دومین آی مورد استناد امام رضا (ع) در مورد «اصطفا» و برگزیدگان، آی تطهیر است: … إنما یرید الله لیذهب عنکم الرجس أهل البیت و یطهرکم تطهیرا: … خداوند میخواهد پلیدی و گناه را فقط از شما اهل بیت دور کند و کاملا شما را پاک سازد (الأحزاب / ۳۳) و این فضلی است که هیچ کس از آن بی اطلاع نیست و آن را انکار نمی کند، مگر دشمن معاند گمراه؛ زیرا فضل و برتریی بالاتر از ط هارت متصور نیست (ر. ک؛ عطاردی خبوشانی، ۱۴۰۶ق. ، ج ۲: ۱۱۵).

۱۰ استدلال بر فضیلت امیر مؤمنان علی (ع)

از جمله آیاتی که امام رضا (ع) به آنها استدلال فرموده است، آی شریفه مباهله است. در گفتگویی که مأمون با آن حضرت درباره بزرگترین فضیلت امیر مؤمنان علی (ع) داشت، امام (ع) به همین آیه استدلال کرد: فمن حاجّک فیه من بعد ما جاءک من العلم فقل تعالوا ندع أبناءنا و أبناءکم و نساءنا و نساءکم و أنفسنا و أنفسکم ثم نبتهل فنجعل لعنه الله علی الکاذبین: هرگاه بعد از علم و دانشی که (درباره مسیح ) به تو رسیده، (باز) کسانی با تو به محاجه و ستیز برخیزند، به آنها بگو: بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما هم زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت کنیم، شما هم از نفوس خود؛ آنگاه مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم (آل عمران / ۶۱). بعد از این دستور الهی حضرت رسول (ص ) علی، حسن ، حسین (ع) و فاطمه (س ) را بیرون آورد و آنها را با خود همراه ساخت. آیا می دانید معنای این عبارت «خودمان و خودتان » چیست؟ علما گفتند: پیامبر از این عبارت خود را در نظر داشته است . پس ثابت شد که هیچ یک از بندگان خدا والاتر از رسول خدا و افضل از او نبوده اند و نیز لازم آمده که احدی افضل از نفس رسول خدا که علی بود، به دلالت آی شریفه وجود نداشته باشد (ر. ک؛ غفاری، ۱۳۷۲: ۴۷۵).

مأمون گفت: این استدلال درباره امام حسن (ع)، امام حسین (ع) و فاطمه (س ) صحیح است، اما درباره علی (ع) درست نیست، چون ممکن است رسول خدا شخص خود را در حقیقت گفته باشد، نه فرد دیگری را. پس آیه فضیلتی برای امیر مؤمنان نخواهد بود. مأمون که از پاسخ امام رضا (ع) شگفت زده شده بود، گفت وقتی که جواب آمد، سؤال جایگاه خود را از دست می دهد (ر. ک؛ مفید، ۱۳۷۲