فایل پاورپوینت کامل بسیج رسانه است؛ درآمدی بر نگاه رسانه ای به بسیج

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بسیج رسانه است؛ درآمدی بر نگاه رسانه ای به بسیج :

مقدمه

به آسانی نمی توان پیرامون کارکرد پدیده های اجتماعی و ابزارهایی که در انتقال ایده و پیام های پدیده ها مؤثرند سخن گفت. اجتماع حاصل حضور افراد است. پس همان گونه که در مورد افراد، نیات، تفکرات، عملکرد و آیند آنها نمی توان به آسانی سخن گفت، سخن گفتن در خصوص اجتماع نیز به مراتب سخت تر و دشوار تر خواهد بود. یکی از راه های بررسی کارکردهای پدیده ها در اجتماع، اهداف و شکل گیری و عملکرد گذشت آنهاست؛ یعنی آن گونه که بوده اند، پیامدهای تصمیم، اقدام و فعالیت های آنها.

بسیج به عنوان «پدیده ای» اثر گذار برآمده از انقلاب اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ لذا برای شناخت تاثیرات آینده آن باید با مراجعه به اهداف و عملکرد گذشته آن قضاوت کرد. در ماده ۳۵ فصل چهارم اساسنامه واحد بسیج مستضعفین در خصوص هدف از تشکیل بسیج چنین آمده است: «هدف از تشکیل واحد بسیج مستضعفین ایجاد توانایی های لازم در کلیه افراد معتقد به قانون اساسی و اهداف انقلاب اسلامی به منظور دفاع از کشور، نظام جمهوری اسلامی و همچنین کمک به مردم هنگام بروز بلایا و حوادث غیرمترقبه با هماهنگی مراجع ذی ربط می باشد». (ترابی و روحی، ۱۳۷۹، ص۴۴)

حضرت امام در این خصوص می فرمایند: «ملتی که در خط اسلام ناب محمدی صلی الله و علیه و آله و مخالف با استکبار و پول پرستی و تحجرگرایی و مقدس نمای است، باید هم افرادش بسیجی باشند و فنون نظامی و دفاعی لازم را بدانند، چرا که در هنگام خطر ملتی سربلند و جاوید است که اکثریت آن آمادگی لازم رزمی را داشته باشد». (امام خمینی، ۱۳۷۹، جلد ۲۱، ص۱۹۵)

بر هیچ کس پوشیده نیست که امروز یکی از ابزارهای مبارزه بین تمدن تکنولوژیک غرب و جهان اسلام، «رسانه» است؛ لذا شناخت و بهرمندی از رسانه در مبارزه با ظلم و جور مستکبران جزء نیازهای دفاعی به حساب می آید. رهبر معظم انقلاب اسلامی در بیانی شفاف فلسف وجودی بسیج را این گونه شرح می دهند: «بسیج، یعنی حضور بهترین و بانشاط ترین و با ایمان ترین نیروهای عظیم ملت در میدان هایی که برای منافع ملی، برای اهداف بالا، کشورشان به آنها نیاز دارد،… بسیج به معنی حضور و آمادگی در همان نقطه ای است که اسلام و قرآن و امام زمان (ارواحنافداه ) و این انقلاب مقدس به آن نیازمند است. » (موسسه فرهنگی قدر ولایت، ۱۳۸۲، ص ۴۷-۴۵ )

لذا بسیج و بسیجیان باید هم در شناخت خود و در ساختار و سازمان و سامان فرهنگی، فکری بسیج تفکر کنند و هم در شناخت رسانه و کارکردهای آن این نیاز از چهار منظر مورد توجه است و هر کدام با توجه به تأثیر گذاری خاص خود، از اهمیت ویژه ای برای برنامه ریزی در خصوص آن برخوردارند :

۱: بسیج، خود یک «رسان میان مردمی» است.

۲: در بسیج چه در حوز سازمان و چه در بعد فکری و اندیشه «رسانه » وجود دارد و نیاز به تعمیق و توسعه بخشی در تمام سطوح و ابعاد آنها حس می شود.

۳: رسانه های جمعی بیرون از حوز ساختار و سازمان بسیج وسایلی هستند که بسیج باید از آنها از یک سو برای سازماندهی آنها در ارتش بیست میلیونی و از سویی در جهت تحقق اهداف کلان نظام بهره برداری کند.

۴: دشمنان انقلاب اسلامی همواره از رسانه به عنوان ابزار نبرد در حوز افکار عمومی بهره گیری می کنند. این مسئله برای بسیج به عنوان برترین نیروی حافظ ارزشهای انقلاب اسلامی و مدافع فرهنگ و تمدن ایران اسلامی و جغرافیای اقلیمی آن مهم است و برخورد مناسب با آن جزء وظایف وی به حساب می آید.

این مقاله در پی آن است که با بررسی تعاریف و نظریه های رسانه ای و ارتباط جمعی به بررسی کارکرد رسانه ای بسیج بپردازد. به همین منظور ابتدا با آشنایی مختصری از رسانه و سیر تحول آن از رسانه های سنتی تا رسانه های نوین، نظریه های ارائه شده در خصوص ارتباطات و رسانه ها نیز به صورت موجز ارائه و سپس به بررسی موضوع «بسیج، رسانه است» پرداخته می شود. به اعتقاد نویسنده کارکرد رسانه ای بسیج یک نظریه است که می تواند مورد نقد، تحلیل و بررسی قرار گیرد تا در صورت اثبات توانایی رسانه ای بتوان برای آن اهداف و ماموریت تدوین و برنامه ریزی کرد.

رسانه یا وسایل ارتباط جمعی

تعریف رسانه به صرف و ریخت نگری و بدون توجه به نگاه جامعه شناختی آن، که موجب تاثیر گذاری و تاثیر پذیری منشور گونه ای را فراهم می سازد میسر نیست. با نگاه به نظریه های ارتباطی در حوز علوم ارتباطات و دیدگاههای جامعه شناسان در این خصوص، باید گفت رسانه از نگاه صاحب نظران هنوز واجد تعریف جامع و مانع نشده است. “رسانه” اسم آلت است از مصدر “رسانیدن” و به معنی “وسیل رسانیدن” است و در اصطلاح علوم ارتباطات اجتماعی، مقصود از “رسانه” وسیل رساندن پیام از پیام دهنده به پیام گیرنده است. (زورق، ۱۳۶۸، ص۱۹۴ )

تعریف رسانه از روی اولین و ساده ترین مدل ارتباطی آن، همان چیزی است که وسیله یا عامل شرایط ساز بین فرستند پیام و گیرند پیام تواند بود و پیام از طریق یا به وسیله آن ارسال می شود. «بسیاری نیز براثر گذاری وسیل انتقال پیام بر فرایند ارتباطی سخن به میان آورده اند. لیکن در این تاثیر، حّدی است و نباید چندان بر آن تأکید شود که در ورط ماده گرایی گرفتارآییم. » (ساروخانی، ۱۳۷۹، ص۳۹ )

در نتیجه رسانه وسیل ایجاد ارتباط یا همان انتقال پیام است اما وسیله ای است که در فرایند انتقال پیام می تواند تأثیر گذار هم باشد که میزان و چگونگی تأثیر آن مسلماَ جای بحث جدی دارد. در این خصوص، از یک سو جامعه شناسان و از سویی سیاست ورزان فلسفه گرا از منظرهای مختلف آن را مورد بررسی و تحلیل قرار داده اند که همه جای تأمل جدّی دارد؛ منتهی این وسایل امروز ایجاباَ جزء زندگی ما شده اند و فرض جدایی از آنها ناممکن نیست، اما به صورت جمعی نزدیک به ناممکن می نماید. برای شناخت بهتر و بیشتر ابزار یا وسایل ارتباط جمعی یا همان رسانه می توان آنها را به رسانه های سنتی، مدرن و نوین تفکیک کرد.

رسانه های سنتی

نگاه به گذشته نه چندان دور، روشن گر مسیر طی شده در زندگی ای است که با وسایل ارتباط جمعی خاص خود شکل گرفته و بر آن سامانه، جهان امروزین ما به سامان رسیده است. شاید بتوان برای جوامع مختلف وسایل و ابزار های رسانه ای دیگری نیز سراغ کرد؛ اما در تاریخ فرهنگی، اجتماعی ایران اسلامی «عمده ترین مراکز ارتباطات سنتی عبارتند از: مساجد، تکایا و حسینیه ها، مجالس روضه خوانی و وعظ و خطابه، حوزه های علمیه، بازارها، قهوه خانه ها، زورخانه ها، عتبات متبرکه، حمامهای عمومی، میدانگاهها و بازارچه ها محلی، کاروان سراها و نیز شب نشینی ها و دید و بازدید های دوره ای میان افراد خانواده، دوستان یا اهالی یک محل و منطقه. هر کدام از این مراکز در طول تاریخ، کارکرد های خاص خود را داشته اند و در عین حال، بسیاری مواقع به ویژه در مقاطع حساس تاریخی، به صورت یک شبک ارتباطی مشترک عمل کرده اند. شاید بیشترین پیوند و ارتباط را بتوان بین مراکز ارتباطی مذهبی از قبیل حوزه های علمیه، مساجد، تکایا و مجالس وعظ و خطابه با “بازار” یافت که در طول ادوار مختلف به دلایل فرهنگی، اقتصادی و سیاسی نه تنها سست نشد، بلکه مستحکم تر نیز گردیده است. حتی از نظر جغرافیایی نیز معمولا ترکیب بازار، مسجد و تکیه و حتی مدارس و حوزه های علمیه در یک مجموعه قرار داشته است. (فرقانی، ۱۳۸۲، ص۷۶ -۷۵)

این نوع رسانه ها و ابزارهای ارتباطی در جامعه، هنوز در فرایند زندگی اجتماعی ما وجود دارند و البته با تغییرات جزئی و متناسب با زمان، از ویژگی های منحصر به فردی برخوردار می باشند که می توان آنها را به شرح ذیل برشمرد:

«۱- ارتباطات سنتی، عمدتا میان فردی و چهره به چهره است و از عمق، قدرت و تأثیرگذاری بیشتری بر مخاطب برخوردار است؛

۲- در ارتباطات سنتی، ارتباط گر غالبا در معرض دید و در دسترس مخاطبان است؛

۳- شخصیت، خصوصیات فردی و رفتاری، صدا و حالات چهره و قیافه در ارتباطات سنتی، نسبت به ارتباطات نوین نقش تعیین کننده تری در موقعیت یا عدم توفیق ارتباط دارد؛

۴- در ارتباطات سنتی از ابزار های تکنولوژیک و پیچیده یا استفاده نمی شود و یا استفاده محدودی به عمل می آید؛ بنابراین به طبیعت زندگی انسانی نزدیک تر است؛

۵- واژگان و فرهنگ بیان، در ارتباطات سنتی به فرهنگ توده بسیار نزدیک است و معمولا از فرهنگ نخبگان فاصله دارد؛

۶- ارتباط گران سنتی غالبا با مردم، در کنار آنها و در پیوند و ارتباط مستقیم با توده ها به سر می برند؛

۷- منابع شبک ارتباط سنتی، کمتر از ارتباطات نوین، با منافع هیئت حاکم و بخش دولتی پیوند خورده؛ بنابراین از قید نظارت، سلطه و توقعات این بخش آزاد است و می تواند در صورت لزوم افشا گری کند و واقعیتها را بگوید؛

۸- تعدد و تنوع و در عین حال غیر رسمی بودن مراکز و نهاد ها و نیز ارتباط گران سنتی، امکان اعمال کنترل و سانسور را بر آنها کاهش می دهد؛

۹- پیامهای شبک ارتباطات سنتی ازحیث شکل و محتوا به زبان و درک مردم نزدیک تر است؛

۱۰- محتوای پیامهای ارتباطات سنتی؛ به طور عمده ریشه در فرهنگ، باورها، اعتقاد ات، ارزشها وهنجار های جامعه داردوبه همین دلیل راحت تروسریعترجذب وپذیرفته می شود؛

۱۱- حضور برخی از عناصر و ارتباطات سنتی در میان مردم و در خصوصی ترین محافل آنها همچون: خانه ها، مراسم عقد و عروسی، طلاق، هفته خوانی و نیز جلسات طرح مسائل شرعی، به این شبکه قدرتی فوق العاده بخشیده است، به طوری که بسیاری از مردم، آنها را محرم راز های زندگی خود می دانند؛

۱۲- احساس نوعی اطمینان و اعتماد نسبت به صحّت پیامهای این شبکه و نیز صراحت این پیامها که مبتنی بر اعتقادات و سنّت هاست و هم با مشاهدات و تجربه های تاریخی مخاطبان هماهنگی دارد، پذیرش پیامهای آن را ممکن تر و گسترده تر می سازد؛

۱۳- ارتباط گران، نهادها و پیامهای ارتباطات سنتی، در طول یک و نیم قرن اخیر، بسیاری اوقات یا در تعارض با ساختار و نظام قدرت مستقر در جامعه بوده یا دست کم با آن از در سازش وارد نشده اند و یا خود را از آن برکنار داشته اند و همین امر آنها را از وجاهت و مشروعیت برخوردار ساخته است؛

۱۴- عامل انسانی، احساسات و عواطف و در نتیجه تحریک پذیری و نشان دادن واکنش های سریع و آنی در ارتباطات سنتی، نقش غالبا برجسته ای دارند و به همین دلیل از این شبکه به منظور بسیج عمومی در مواقع لازم و نیز در زمینه امور توسعه می توان استفاده کرد؛

۱۵- پایگاهها و نهاد های ارتباطات سنتی، اغلب چند منظور ه اند و برای امور و مقاصد مختلف مورد استفاده قرار می گیرند، از مسجد و تکیه گرفته تا قهوه خانه، بازار و… ؛ بنابراین آنها نهاد های نخبه گرا و مردم گریز نیستند، بلکه بسیاری اوقات، پناهگاه، استراحتگاه، یا محل دستیابی به آرامش، تجدید قوا و دیدارهای رودرو هستند؛

۱۶- تبلیغ در ارتباطات سنتی غالبا مستقیم و صریح صورت می گیرد و از صفات ارزشی در آن به وفور استفاده می شود. افراد و اشیا در ارتباطات سنتی ممدوح اند یا مذموم، مشروع اند یا نامشروع، سیاه اند یا سفید و معمولا «حد وسط» در آن به ندرت وجود دارد. » (همان، ص۱۲۷-۱۲۵)

رسانه های مدرن

رسانه های مدرن عموما متعلق به دوران پس از رنسانس است، هر چند برخی از آنها ریشه در سنت نیز دارند و شاید بتوان آنها را بین سنت و مدرنیته جای داد. اما به عنوان مثال کتاب را از آن جهت جزء رسانه های مدرن می دانند که با اختراع چاپ، استفاده از کتاب عمومیت یافت والّا نفس وجود کتاب متعلق به دوره های نه چندان نزدیک زندگی بشر است. به هر جهت کتاب، مطبوعات (روزنامه ها، مجلات و… ) رادیو، تلویزیون، سینما و ویدئو از مهم ترین وسایل ارتباط جمعی مدرن محسوب می شوند. ویژگی های عمد این وسایل ارتباط جمعی عبارتند از:

۱- نیاز به مشارکت گروهی در تولید و سازمان و محل مشخص؛

۲- دربرگیری مخاطبان عمده نسبت به وسایل ارتباطی سنتی؛

۳- سرعت انتشار؛

۴- دربرگیری و انتقال حجم زیادی از اطلاعات؛

۵- امکان حمل و نقل و جابه جایی (فیلم، کتاب و مطبوعات)؛

۶- ماندگاری پیام (کتاب، فیلم و مطبوعات )؛

۷- قابلیت نظارت و کنترل.

رسانه های الکترونیکی نوین یا تله ماتیک (Telematic)

«رسانه های تله ماتیک نتیج آخرین انقلاب تکنولوژیک بوده و می روند تا جای تلویزیونی را که ما می شناسیم و به آن خو گرفته ایم بگیرند. این واژه مجموعه ای از پیشرفتهای تکنولوژیکی را در بر می گیرد که در قلب آن واحد نمایشگر (صفح تلویزیون) مرتبط با یک شبک کامپیوتری قرار دارد. آنچه گاه “رسانه نوین” خوانده می شود و طی ده هشتاد پدیدار شده، در حقیقت مجموعه ای است از تکنولوژی الکترونیکی گوناگون با استفاده های مختلف که هنوز در سطح وسیع به عنوان رسان جمعی جانیافتاده و فاقد تعریفی روشن از فایده و کارکرد خود هستند.

پاره ای از این تکنولوژی ها عبارتند از : انتقال (با کابل یا ماهواره)، مینیاتوری کردن، ذخیره کردن و بازیابی، نمایش بر صفحه (با استفاده از ترکیبات انعطاف پذیر متن و گرافیک) و کنترل (توسط رایانه). ویژگی های این رسانه ها برخلاف رسانه های قدیمی چنین است : عدم تمرکز (درواقع؛ مثل سابق، انتخاب و ارائه مطالب عمدتاً در دست عرضه کنند ارتباط نیست)، ظرفیت بالا (انتقال به کمک کابل یا ماهواره محدودیتهای پخش زمینی را پشت سر می گذارد)، فعالیت متقابل (دریافت کننده می تواند انتخاب کند، پاسخ دهد، مکالمه کند و مستقیما به دیگر دریافت کنندگان وصل شود) و بالاخره، انعطاف پذیری شکل، محتوا و کاربرد.

رسان تله ماتیک نوین، علاوه بر شتابی که به گسترش رادیو و تلویزیون های معمولی داده، به دو شکل به عموم عرضه شده است، تله تکست(TeleText) و ویدئوتکست(VideoText). اولی اطلاعات زمینه ای زیادی را از طریق پخش از بالای جو برای تکمیل برنامه سازی تلویزیونی متعارف بر روی گیرنده های مخصوص می فرستد. این گیرنده ها بیننده را قادر می سازد که با اراد خود برنام دلخواه خویش را برصفحه آورد. در دومی، هر کاربردی که به یک پایانه و یک صفح نمایشگر تلویزیون مجهز باشد از راه سیم به مجموع بزرگ تر و متنوع تری از اطلاعات ذخیره شده در کامپیوتر وصل می شود و این امر به او توانایی می دهد که از این مراکز سئوال کند و با آن مشاوره نماید. خدمات ارتباطی متقابل متنوعی هم امکان پذیر می شود از جمله: نوعی ارتباط بصری بین مراکز و نقاط پیرامونی و از نظر اصولی بین هم آنهایی که به یک شبکه (معمولاَ تلفنی) واحد وصل اند. ویدئو تکست را همچنین می توان با گیرنده های کاملاَ مجهز به یک مخزن مطالب چاپ شده نیز متصل کرد. » (مک کویل، ۱۳۸۲، ص ۴۰-۳۹)

اجتماع، پدیده ها و تأثیرها

جامعه برآمدگاه پدیده های مختلف در روابط انسانی است که همواره مورد مطالعه بوده و روابط و تأثیرات و چگونگی آنها مورد بررسی قرار گرفته است. «مطالع جامعه و تحولات آن حداقل تا اندیشه های سیاسی و اجتماعی یونان باستان قابل پیگیری است؛ می توان توجه فلاسفه ای چون افلاطون و ارسطو در یونان تا آبای کلیسا و اندیشمندان قرون وسطی در اروپا و نیز فلاسفه و اندیشمندان شرق به ویژه در عصر زرین تمدن اسلامی و سپس توجه اندیشمندان اروپایی پس از نوزایی را به پدیده های اجتماعی و تلاش برای تبیین مشکلات اجتماعی و حل آنها دید. با وجود این، مطالعه “علمی” پدیده های اجتماعی، همراه با تمایل به کاربست نظام مند روش شناسی آگاهانه و شبیه به اصول مورد توجه در علوم طبیعی، پدیده ای متأخر تلقی می شود و سرآغاز آن را معمولا سد نوزدهم میلادی می دانند. متفکرانی چون آگوست کنت، سن سیمون، کارل مارکس، امیل دورکیم، ماکس وبر و… در دورانی آکنده از تنشهای اجتماعی کوشیدند با مفهوم بندی های جدید و تأسیس رابط علّی میان پدیده های مختلف، به قانون مندی های عام یا جهان شمول و یا حداقل نوعی برسند و به این ترتیب حیات اجتماعی را تبیین کنند. » (مشیرزاده، ۱۳۸۱، ص۲۲)

ارتباطات نیز از پدیده های مهم و تاریخی در روابط اجتماعی است که همواره توجّه اندیشمندان را به خود جلب کرده است؛ چرا که «واقعیت آن است که ارتباطات به معنای مبادل اطلاعات و پیام رسانی، در عرصه های علم و تکنولوژی، اقتصاد و تجارت، فرهنگ و سیاست، جوهر اصلی را تشکیل می دهد. بنابراین، بحث و کنکاش درباره ابعاد مختلف آن، اعم از مفاهیم و مصادیق، مفید و کارگشاست». (حشمت زاده، ۱۳۷۹، ص۱۷)

در حوز علوم اجتماعی به دلیل اینکه متغیّیرها برآمده از رفتار انسان در دو جایگاه است نخست در جایگاه انسانی کنش گر در جامعه و دوم در نقش و جایگاه اجتماعی خود که در روانشناسی اجتماعی روشن شده و رفتار و کنش دیگری دارد که متفاوت از رفتار او در جایگاه کنش گر فردی است حکم قطعی و جزمی صادر نمی شود؛ چون، همین انسان در دو جایگاه دارای شرایطی است که می تواند در مقابل واکنشهای مختلف یا فعل و انفعالات گوناگون پاسخهای مختلف و گوناگون بدهد. پس تاثیر متقابل فرد و جامعه، جامعه بر فرد و پدیده های اجتماعی بر کلیّت جامعه، کلیّت جامعه بر پدیده های اجتماعی نیز از موارد پیچیده و تودرتویی است که هر چند مطالعات گسترده، عمیق و پیچید فراوانی پیرامون آن انجام می شود، اما نتایج آن یکسان نیست. بر این مبنا، در خصوص رسانه و ارتباطات رسانه آی نیز دیدگاه های مختلف و متعددی ارائه شده است که به اختصار به برخی از آنها خواهیم پرداخت تا در تبیین موضوع اصلی مقاله ما را یاری کند.

دگرگونی اجتماعی و رسانه

رسانه ، به خصوص در هویت مدرن و نوین که توانایی انتقال حجم وسیعی از اطلاعات را در واحد زمانی اندک به دیگر نقاط دارد و از طرفی همین امکان، اشتغال و درگیری انسان نسبت به رسانه را مضاعف می سازد، متأثر از جامعه است یا جامعه متأثر از آن است؟ از نگاهی دیگر «آیا رسانه ها علت دگرگونی های اجتماعی هستند یا معلول آن؟» (مک کویل، ۱۳۸۲، ص۱۴۱)

اگر به این پرسش، پاسخ روشن و ساده داده شود. بحث مهمی از مشکلات «مدیریت رسانه» را حل خواهد کرد. اما «هیچ پاسخ ساده ای برای این سؤال در دست نیست و نظریه های گوناگون از انواع روابط سخن گفته اند. » (همان، ص۱۴۱)

البته دیدگاه های مختلفی وجود دارد که به ظاهر هر کدام از زاویه ای خاص موضوع را مورد بررسی قرار داده اند، اما نباید تصور کرد که اولاً؛ هم جوانب را پوشش داده اند و دوماً؛ به حوز دیگر نظریه ها وارد نشده اند یا به تعبیر دیگر، نظریه ای مستقل ارائه کرده اند، بلکه هم پوشی هایی در آنها ملاحظه می شود که گاه دو نظریه را به قدر وسیعی به هم نزدیک می سازد.

دیدگاه وابستگی متقابل

این دیدگاه بر این باور است که جامعه زمینه های لازم را برای پاسخ از سوی رسانه را فراهم می سازد و رسانه هم بنا به وجود نیاز، خود را مجهز به ابزار و امکانات پاسخگویی می کند و از سویی وقتی رسانه نیاز جامعه را پاسخ می دهد، احساس توقع را هم در جامعه دامن می زند و این حرکت به شکل متقابل تداوم دارد. به این ترتیب جامعه مطالبه برای اطلاعات و تفریح، منابع ریالی و زمانی برای رشد صنایع رسانه ای و همچنین حس و حال اجتماعی، فرهنگی و هنری که لازم آن آزادی عمل است را تولید می کند. در مقابل، ارتباطات جمعی دگرگونی را برمی انگیزد و مطالبات برای خدمات رسانه ای را سرعت بخشیده، در ایجاد فضای مناسب تر فرهنگی و سیاسی که مورد نیاز خود رسانه هم هست سهیم می شود. «گابریل تارد» جامعه شناس فرانسوی در این خصوص می گوید: «پیشرفتهای تکنولوژیک، روزنامه را امکان پذیر ساخت، روزنامه باعث شکل گیری جمع های مخاطب به صورت گسترده تری گردید و آنها با وسعت دادن به وفاداری های اعضای شان، شبک گسترده ای از گروه بندی های متداخل به وجود آوردند. » (همان، ص۱۴۳)

دیدگاه جامع توده وار و قدرت

این نظریه با تکیه بر توانایی و قدرت حاکمان بر رسانه؛ یعنی قدرت اعمال زور و فدرت اقتصادی برای تامین منابع مالی رسانه، حرکت جامعه را در دست دارند، از این منظر، رسانه ها به شیوه ای انحصاری مدیریت و کنترل می شوند و وسیل اصلی «سازمان دادن مردم در جمع هایی مثل مخاطبان، مصرف کنندگان، بازارها و انتخاب کنندگان می باشند. » (همان، ص۱۲۳)

این نظریه قائل است که رسانه ها صدای قدرت و عامل ایجاد رضایت و اطمینان خاطر در جامعه اند و نه تنها شکل دهند عقیده و باور در مردم اند که عامل هویت بخشی به افراد نیز هستند.

دیدگاه مارکسیستی و قدرت

در دیدگاه مارکسیستی رسانه ها ابزار کنترل طبق سرمایه دار حاکم هستند. پس موضوع کنترل، اساس این نظریه است و آن را در شأن طبق حاکم سرمایه دار می داند. از این ایده برمی آِید که لزوماً وسایل ارتباط جمعی باید در اختیار و مالکیت طبق مرفّه باشد و طبیعتا در خدمت منافع همان طبقه به کار گرفته شود. ایدئولوژی آلمانی مارکس می گوید: «طبقه ای که ابزار تولید مادی را در دست دارد در عین حال بر ابزار فکری هم نظارت می کند؛ یعنی افکار آنها را که فاقد ابزار تولید فکری هستند نیز تحت نفوذ می گیرد. بنابراین همان طور که به عنوان یک طبقه حکمروایی می کند و سرنوشت یک دوران یا عصر را رقم می زند، بدیهی است که در میان سایر چیز ها، تولید و توزیع افکار عصر خود را نیز زیر نظر بگیرد. پس افکار حاکم دوران، همان افکار طبق حاکم است». (همان، ص۱۲۴)

دیدگاه کارکردگرای ساختی و قدرت

این نظریه هر چند در ظاهر دیدگاه خود به مسئله قدرت نپرداخته، اما از آنجا که تأکید بر “نیاز به هدایت، کنترل و انسجام درونی نظامهای اجتماعی” دارد، به نوعی اعمال قدرت را به رسمیت شناخته است. لذا برای رسانه ها در جامعه های پیچیده، نقش ضروری در فرایندهای راهنمایی و کنترل اجتماعی قائل است و نوع نقش و شیو اجرا را به نوع جوامع می سپارد. در نظامهای اقتدارگرا، از رسانه به مثاب ابزار فرماندهی، اخطار و کنترل آشکار استفاده می شود، اما در نظامهای لیبرال دموکرات، به نظر می رسد ابزار کنترل ماحصل اهداف رقابتی گروههای دارای سازمان و نیازها و انتخابهای افراد است و به نوعی در این ایده، انعطاف وجود دارد اما در پاسخ به سؤال مهمی چون چگونگی رابط بین قدرت و رسانه، پاسخی ندارد و گویی می خواهد بر پیچیدگی این رایطه به علاوه رابطه و تأثیر جامعه بر یکدیگر تأکید کند. از این نظریه برمی آید که هر چه پیامگیران بیشتر برای دریافت اطلاعات به منابع رسانه های جمعی وابسته باشند و در جامعه نیز حالت بی ثباتی و بحران حکمفرما باشد، قدرت رسانه ها افزایش بیشتری خواهد یافت.

دیدگاه «مردم و نظام» محور

مردم مخاطب اصلی صاحبان قدرت و قدرت داران مخاطب اصلی مردم می باشند. اگر بین این دو منبع مخاطب که جایگاه آنها همواره در حال جایگزینی است؛ یعنی مردم مخاطب نظام و نظام مخاطب مردم گاهی این منبع پیام است و آن مخاطب و گاهی آن منبع پیام است و این مخاطب عامل و مؤثری به نام رسانه واقع شود و منافع دو طرف را مدّنظر داشته باش، نظری دیگری پدید می آید که تاکنون به این شکل طرح و اجرا نشده است.

در این نظریه لزوما باید قدرت داران و مسؤلان نظام، برآمد از مردم باشند. البته اگر این اتفاق صوری باشد، تحقق واقعی آن مشکلات اساسی خواهد داشت. از این رو، این دیدگاه در نظامهایی قابل اجرا است که مردم، شکل دهند واقعی حوزه های قدرت در نظام باشند و مسئولان نظام در حوزه های قدرت نیز در جهت اهداف مردم اعمال قدرت کنند. پروفسور حمید مولانا واضع این ایده است و این مدل را برای رسانه های نظام جمهوری اسلامی پیشنهاد داده است. این نظریه، نظری تازه طرح شده ای است که باید پیرامون چگونگی کارکرد دقیق آن بررسی های کاربردی صورت پذیرد و پذیرش اعمال آن نیز در دستور کار رسانه ها قرار گیرد.

تغییر اجتماعی

افق پیش روی بشر، در ساحت کلی، افقی پرامید و رو به آسایش و آرامش و امنیت است، هر چند بشر در گیرودار زندگی روزمرّ خود غافل مانده و از آن آینده بی خبر باشد. انقلاب اسلامی ایران نیز