فایل پاورپوینت کامل قرض الحسنه در سنّت

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل قرض الحسنه در سنّت :

قرض در اسلام به عنوان یک عمل پسندیده مطرح شده است. با توجه به این که در ‎ ‎ ادیان دیگر هم مانند دین قوم بنی اسرائیل بوده (که آی ۱۲، سور مائده، به آن اشاره ‎ ‎ شد. ) در کتاب مُستَدرَکُ الوسائل، ج ۱۲، ص ۳۹۵، از امام صادق(عَلَیهِ السَّلامُ) آمده: « اَلْقَرْضُ وَ الْعارِیهُ وَ قِرَی الضَّیفِ مِنَ السُّنَّهِ » یعنی «عمل قرضی، قرض دادن و عاریه دادن و پذیرایی از ‎ ‎ میهمان از سنت اسلامی است». در حدیث معروف از پیامبر (صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَآلهِ وَسَلَّمَ) دربار ثواب قرض، این ‎ ‎ چنین آمده است: « قال (ص): رَأَیتُ مَکتُوباً عَلی بابِ الجنّهِ اَلصَّدَقَهُ بِعَشَرَهٍ وَ القَرضُ بِثَمانِیهَ عَشرَ وَ صِلَهُ الْاِخوانِ بِعِشرینَ وَ صِلَهُ الرَّحِمِ بِاَربَعَهٍ وَ عِشرینَ؛ » ‎[۱]‎ یعنی «رسول خدا (ص) فرموده اند: ‎ ‎ دربِ بهشت را دیدم که بر آن نوشته شده صدقه دادن، ده ثواب ولی قرض دادن هیجده ثواب ‎ ‎ دارد، صل دوستان بیست ثواب و صل رَحِم بیست و چهار ثواب. »

با توجه به ثواب قرض و ‎ ‎ اجر آن، کسی که قدرت پرداخت به موقع را ندارد و یا احتیاج شدید ندارد – براساس ‎ ‎ روایات موجود در باب قرض – نباید قرض بخواهد. در باب اول [ از أبوَابُ الدَّینِ وَ القَرضِ از کتاب وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۷۷- ] از روایت دوم که امام ‎ ‎ صادق(ع) از رسول خدا(ص) نقل قول می فرماید، که حضرت فرموده اند: « «إِیاکمْ وَ الدَّینَ فَإِنَّهُ شَینُ الدِّینِ» ‎[۲]‎ یعنی «بپرهیزید از اینکه خود را بدهکار کنید، این بدهکاری دِین انسان را ‎ ‎ خراب می کند. » نباید بیجهت و بدون احتیاج شدید، سراغ قرض رفت، اگرچه آن کسی که ‎ ‎ توانایی قرض دادن را دارد و قرض بدهد، کار خوبی انجام داده، اما نباید انسان خودش را ‎ ‎ مقروض نماید.

« عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِی: قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (ص) یَقُولُ: یقُولُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْکفْرِ وَ الدَّینِ قِیلَ یا رَسُولَ اللَّهِ أَتَعْدِلُ الدَّینَ بِالْکفْرِ قَالَ نَعَمْ » ‎[۳]‎ یعنی: «رسول خدا از کفر و ‎ ‎ بدهکاری پناه به خدا بردند، اَبی سَعید خُدْرِی عرض کرد: آیا بدهکاری و کفر در کنار هم قرار ‎ ‎ دارند؟ رسول خدا(ص) فرمودند: آری. » خلاص سخن در این موضوع این است که انسان نباید ‎ ‎ بدون جهت خود را بدهکار نماید، که این موجب هَمّ و غمّ و ضایعات دینی و اخلاقی است.

در وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۷۹، باب دوم، احادیثی است در بیان این که انبیاء و ائم معصومین (عَلَیهِِمُ السَّلامُ) هم ‎ ‎ مقروض بوده اند. یعنی: قرض یک چیز خلاف دِین نیست، اما باید احتیاج شدید به پول ‎ ‎ باشد، و انسان راهی جز قرض گرفتن نداشته باشد، تا اقدام به کاری بکند. از این باب به ‎ ‎ این موضوع می رسیم که قرض مال حاجتمندان بوده و برای این جهت، تشریع شده است. و ‎ ‎ می خواهیم بگوییم، وضع و جعل قرض، به این منظور است و البته افراد توانگر برای ‎ ‎ کارهای غیر ضروری، اگر پول احتیاج دارند باید به عنوان شرکت یا مضاربه از آن استفاده کنند.

قرض مخصوص حاجتمندان است

گفتیم که فلسف وجودی قرض، در مورد گرفتاران و حاجتمندان است، البته نه این که ‎ ‎ برای دیگران جایز نباشد. امام موسی بن جعفر(ع) فرموده اند: « مَن طَلَبَ الرِّزقَ مِن حِلِّهِ ‎ ‎ فَغُلِبَ فَلیَستَقرِض عَلَی اللهِ عَزَّوَجَلَّ وَ عَلی رَسُولِهِ. » ‎[۴]‎ یعنی «کسی که در زندگی فعالیت ‎ ‎ اقتصادی دارد و با این وصف در تنگنا قرار می گیرد، اشکال ندارد که سراغ قرض و ‎ ‎ استقراض برود، که در این صورت خدا و رسول، او را تأیید می کنند». در حدیث شمار ده ‎ ‎ از همین باب و مدرک فوق [ أبوَابُ الدَّینِ وَ القَرضِ از کتاب وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص. ] از رسول خدا(ص) آمده است: «مَن طَلَبَ رِزقاً حَلالا فَأَغفَل ‎ ‎ فَلْیَستَقرِض عَلَی اللهِ وَ عَلی رَسُولِهِ. » یعنی «کسی که دنبال روزی حلال است، اما یکباره در ‎ ‎ زندگی باز می ماند، خوب است طلب دین و قرض نماید، که خدا و رسول، او را یاری ‎ ‎ خواهند نمود. » بدین صورت قرض برای کسانی است که در زندگی فعال اند، اما یکباره ‎ ‎ محتاج و درمانده می شوند.

نتیجه می گیریم که دو طبقه نباید قرض بگیرند: ۱ – اغنیا و ثروتمندان ۲ – فقرا و ‎ ‎ مساکینی که واجب الزکاتند، چون اگر طبقه اخیر قرض بگیرند، قدرت پرداخت آن را ندارند، ‎ ‎ بلکه نیاز آنان باید از طریق صدقه و زکات و بیت المال تأمین شود. برای این است که ‎ ‎ می گوییم: قرض از آن حاجتمندِ تلاش گر است و این که در پیش گفتیم، خداوند در ادای ‎قرض، مقروضین را یاری می کند امّا مشروط به آنکه قرض را در راه مشروع مصرف نموده ‎ ‎ باشند، نه در راه حرام.

امام صادق(ع) از پدرانش نقل می کند که فرموده اند: « اِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ مَعَ صاحِبِ ‎ ‎ الدَّینِ، حَتّی یُؤَدِّیَهُ مالَم یَأخُذهُ مِمّا یَحرُمُ عَلَیهِ» یعنی «خداوند با بدهکار است در صورتی که ‎ ‎ او هم مال قرضی را در راه حرام مصرف نکرده و برای حرام هم نگرفته باشد. » همان طور که ‎ ‎ قبلاً اشاره شد، گویا از روایات به دست می آید که، قرض برای حاجتمندان است و برای ‎ ‎ اموری استفاده می گردد که مشروع و حلال باشد. همان طور که در باب سوم کِتابُ الدَّین وَ ‎ ‎ القَرض، حدیثی از امام صادق(ع)، نقل شده که قرض را منحصر در امور ازدواج و حج ‎ ‎ می دانند، یا اولویت را به این دو می دهند: « عَنْ اَبِی مُوسَی، [ قالَ ]: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِاللّهِ (ع): جُعِلْتُ فِداک یسْتَقْرِضُ الرَّجُلُ وَ یحُجُّ؟ قالَ: نَعَمْ، قُلْتُ: یسْتَقْرِضُ وَ یتَزَوَّجُ؟ قالَ: نَعَمْ، اِنَّهُ ینْتَظِرُ رِزْقَ اللّهِ غُدْوَهً وَ عَشِیهً. [ ابو موسی می گوید: به امام صادق (ع) عرض کردم: فدایت شوم، آیا مرد، می تواند قرض بگیرد و حج برود؟ فرمودند: بله، عرض کردم: آیا می تواند قرض بگیرد و ازدواج کند؟ فرمودند: بله، قرض کند و ازدواج نماید و شب و روز منتظر روزی خدا باشد. «مَن لا یَحضُرُهُ الفَقیهُ ج۳، ص۱۸۲ و ص۱۸۳، ح۳۶۸۵» ] » ‎[۵]‎، البته مفهوم حدیث این نیست که شخص توانگر، حرام است ‎ ‎ قرض بگیرد و یا در غیر این دو مورد جایز نیست قرض گرفته شود، بلکه فلسفه وجودی ‎ ‎ قرض برای محتاجان در امور و گرفتاریهای روزمره، است امّا شخص توانگر از امور روزمره ‎ ‎ باز نمی ماند و برای اموری مثل ازدواج و سفر و حج معطل نمی شود، بلکه اگر او احتیاج به ‎ ‎ قرض پیدا کند برای امور مهم تولیدی و امثال آن است.

قرض تجاری و تولیدی

قرض کردن در امور تجاری کمتر اتفاق می افتد و باید در امور تجاری از شرکت و ‎ ‎ مضاربه استفاده کرد و البته به این دو، قرض اطلاق نمی شود، و آن کسی که در پی حداکثر ‎ ‎ نمودن سود و سرمایه است و می خواهد فعالیت تجاری و تأسیسات تولیدی داشته باشد، ‎ ‎ باید به سراغ مضاربه در امور تجاری و شرکت در امور تولیدی برود.

امروزه معمولا برای تجارت و تولید از بانک قرض می گیرند، که در واقع این قرض ‎ ‎ نیست، این وام رَبَوِی است و در کشور ما هم به این صورت است، مگر اینکه از طریق ‎ ‎ اجرای صحیح عقود اسلامی وارد شوند که در آن صورت عنوان قرض ندارد. کتاب مضاربه ‎ ‎ در فقه اسلامی، برای امور فوق نوشته شده است. ‎[۶]‎

ممکن است کسی در عین این که محتاج است و از قرض استفاده می کند، از طریق ‎ ‎ مضاربه به کارهای تجاری مشغول شود و یا به کارهای تولیدی بپردازد، این موارد استثنایی ‎ به اصل فلسفه قرض ضرر وارد نمی کند، بلکه یاری نمودن به حاجتمندان است که البته این ‎ ‎ مورد هم نوعی حاجت است. مقروض باید بدهی خود را هر مقدار که می تواند، بپردازد

این موضوعی است که در روایت به آن اشاره شده و قابل توجه و دقت است. اگر ‎ ‎ بخواهیم آن را بر عملیات بانکی امروز تطبیق دهیم، در ابتدا