فایل پاورپوینت کامل نظریه ولایت فقیه؛ از نظر تا عمل

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نظریه ولایت فقیه؛ از نظر تا عمل :

مقدمه

طرح نظریه ی ولایت فقیه از سوی امام خمینی رحمه الله علیه، یک سیر منطقی و متناسب با شرایط زمانه را طی کرده است؛ به صورتی که ایشان برای اولین بار در اواخر دهه ی بیست هجری شمسی، با نوشتن کتاب «کشف الاسرار»، بحث حکومت فقها در زمان غیبت امام عصر علیه السلام را به صورت اجمالی مطرح می فرمایند، اما با توجه به اینکه شرایط زمانه را متناسب برای فهم حقیقت ولایت فقها نمی دانند و از نظر ایشان مردم هنوز ذهنیت پذیرش حکومت فقها را ندارند، خیلی وارد جزئیات این بحث نمی شوند و تلویحاً به گفتن کلیات بسنده می کنند. امام رحمهالله علیه در این کتاب، این تصور اشتباه را که ولایت فقیه همان دیکتاتوری و استبداد است، به نقد می کشند و فهم خود را از الگوی حکومت اسلامی، این گونه ارائه می دهند: «حکومت باید به دست فقیه باشد، نه آنکه فقیه باید شاه و وزیر و سرلشکر و سپاهی باشد، بلکه فقیه باید نظارت در قوه ی تقنینیه و در قوه ی مجریه ی مملکت اسلامی داشته باشد.»[۱]

کتاب «تحریرالوسیله» کتاب فقهی حضرت امام رحمه الله علیه به شمار می رود که ایشان در باب «بیع و مکاسب محرمه»، موضوع ولایت فقهای عادل را از نظر فقهی به بحث می گذارند، ولی فرصت اقامت ایشان در فضای حوزوی نجف اشرف و همچنین شروع قیام مردمی در ایران، ایشان را به این نتیجه می رساند که فضای جامعه، آمادگی پذیرش طرح نظریه ی ولایت فقیه را دارد، زیرا مردم در عمل، رهبری سیاسی حضرت امام رحمه الله علیه را در قیام تاریخی خرداد سال پذیرفته بودند و از طرفی هم ولایت فقیه، چیزی جز پذیرش رهبری سیاسی فقیه عادل نیست. لذا ایشان فرصت را غنیمت می شمارند و نظریه ی خود را در مورد ولایت فقها در عصر غیبت، با تفصیل بیشتر و به صورت عملیاتی، در طول سیزده سخنرانی، از اول تا بیستم بهمن ماه سال ، تقریر می فرمایند.[۲]

تفاوت نگاه امام با سایر علمای هم عصر ایشان

طرح نظریه ی ولایت فقیه و ارائه ی راهکارهای عملی برای مبارزه در راه دستیابی به آن، یکی از مهم ترین اقدامات امام رحمه الله علیه در دوران تبعید بود و همین نکته است که نظریه ی امام رحمهالله علیه را از نظرات علمای هم عصر خود متمایز می کند؛ چراکه علما در اینکه فقیه عادل ولایت دارد، اتفاق نظر دارند، اما اختلاف بر سر محدوده ی اختیارات و شئون ولایت فقیه و مهم تر از آن، وجوب زمینه سازی برای تحقق حکومت اسلامی است. امام رحمه الله علیه برخلاف آنها نه تنها تشکیل حکومت مبتنی بر ولایت فقیه را ممکن می دانستند، بلکه آن را لازم و فراهم کردن شرایط تشکیل آن، از جمله قیام علیه حکومت جائر را واجب می دانستند.[۳] این در حالی است که بسیاری از فقها، پذیرش ولایت را در صورتی برای فقیه واجب می دانستند که شرایط تشکیل حکومت فراهم باشد، ولی فراهم کردن این شرایط و مقدمات را بر فقیه واجب نمی دانستند. برای مثال، مرحوم نائینی، از نظریه پردازان انقلاب مشروطه، با اینکه ولایت را از آن فقها می دانست، ولی آن را عملی نمی دانست. لذا به نظریه ی مشروطه روی آورد.[۴]

الف) خلاصه ای از مباحث کلامی امام خمینی در کلاس های درس نجف

بداهت ولایت فقیه

حضرت امام رحمه الله علیه در ابتدای کتاب «ولایت فقیه»، جان کلام را در یک جمله خلاصه کرده و ولایت فقیه را امری بدیهی به شمار می آورند؛ یعنی امری که خیلی نیازی به استدلال ندارد و در اینجا که نقطه ی اوج بهت و حیرت مخاطب از این سخن است، ایشان این جمله را بدین شکل شرح و بسط می دهند: «ولایت فقیه از اموری است که تصور آن، موجب تصدیقش می شود و چندان احتیاجی به برهان ندارد. به این معنی که هرکس عقاید و احکام اسلامی را حتی اجمالاً دریافته باشد، چون به ولایت فقیه برسد و آن را به تصور آورد، بی درنگ تصدیق خواهد کرد.»[۵]

اجتماعی بودن احکام اسلام

حضرت امام رحمه الله علیه، در اثبات مدعای خود مبنی بر اجتماعی بودن احکام و قوانین اسلامی، بعضی از احکام اسلام را به عنوان نمونه به بحث می گذارند: «دلیل دیگر بر لزوم تشکیل حکومت، ماهیت و کیفیت قوانین اسلام است… از طرز معاشرت با همسایه و اولاد و عشیره و قوم وخویش و همشهری و امور خصوصی و زندگی زناشویی گرفته تا مقررات مربوط به جنگ و صلح و مراوده با سایر ملل، از قوانین جزایی تا حقوق تجارت و صنعت و کشاورزی.»[۶]

امام خمینی رحمه الله علیه هرچند تفسیر جامعی از دین اسلام ارائه می کند، اما قوانین و احکام دین را برای هدایت بشر کافی نمی داند و معتقد است که اگر قانون، قانون اسلام باشد، اما مجری قانون، شخص دارای صلاحیت نباشد، حکومت اسلامی برقرار نخواهد شد.[۷]

ویژگی های حاکم اسلامی

ایشان دو صفت علم به قانون اسلام و التزام به اجرای قوانین اسلام را برای کسی که می خواهد احکام اسلام را در جامعه پیاده کند، لازم می دانند. پرواضح است که این دو شرط را امام معصوم علیه السلام، در عالی ترین سطح آن، که علم مطلق و عصمت کامل است، دارد. اما سؤال اینجاست که در شرایط غیبت امام معصوم علیه السلام، چه باید کرد؟[۸] امام خمینی رحمه الله علیه با توجه به اینکه احکام اسلام تاریخ مصرف ندارد، اجرای این قوانین را لازمه ی سعادت حیات بشری می دانند. لذا وقتی بشریت از دسترسی به امام معصوم علیه السلام محروم است، یک گام از سطح امام معصوم علیه السلام عدول کرده و به جای ویژگی علم مطلق به فقاهت و به جای عصمت کامل به عدالت رضایت می دهد و این یعنی تجویز حکومت فقیه عادل در عصر غیبت امام معصوم علیه السلام.

نوع نگاه امام به مقوله ی حکومت

در نگاه امام رحمه الله علیه، حکومت تنها ابزار اجرای احکام است و بالذات اصالتی ندارد، اما اگر همین حکومت، به اقامه ی ارزش ها و احکام دین همت بگمارد و به مقابله با ظلم و ستم و حمایت از مظلوم بپردازد، ارزشمند می شود.