فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری

یه فرصت خاص برای کسایی که به دنبال کیفیت هستن!

مجموعه‌ای کاربردی با یه سورپرایز جذاب

اگر دنبال یه فایل کاربردی و قابل اعتماد هستی، فایل فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری رو از دست نده! همراهش یه پاورپوینت طراحی‌شده به‌عنوان هدیه دریافت می‌کنی که کاملاً آماده ارائه‌ست!

فایل فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری شامل 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

مقدمه

محبت، مدارا و عطوفت، از واژه های زیبا و ستودنی است که دارندگان آن،
اعم از انسان و مکتب، مورد تحسین و ستایش قرار می گیرند. در مقابل، واژه هایی
مانند، تنفر، انزجار و خشونت مورد ذم و سرزنش است. این حکم عقل و فطرت است و هیچ
نزاع و مناقشه ای برنمی انگیزد. امانکته اساسی درتطبیق آن بر صغریات است که در
عرصه های مختلف، چالش های گوناگونی را سبب شده است

.

برخی، که شعاع تفکر و دیدشان کوتاه است، به صرف مواجهه با یک نظریه یا
عمل به ظاهر خشونت انگیز از سوی انسان یا مکتبی، آن را محکوم و توبیخ می کنند. اما
واقع گرایان بدون شتاب و افتادن در دام احساسات و عواطف، به کالبد شکافی و تحلیل و
تبعات آن می پردازند

.

بر این اساس، گروهی از عالمان غرب در مقایسه مسیحیت و اسلام، به تمجید
و ستایش مسیحیت پرداخته اند; چرا که از منظر آنان، مسیحیت، آیین محبت و عاری از
خشونت و قوانین خشن است و به عکس، اسلام آیین شمشیر و حاوی احکام اجتماعی و جزایی
و خشونت زا

.

جان. هیک، متفکر و پلورالیست معروف معاصر، می گوید: «این خال بر چهره
اسلام است که برخی از کشورهای اسلامی مجازات زننده و غیر انسانی در حق مجرمان روا
می دارند

.»
^(۱)

در این میان، آنچه چهره می نماید تمایل و تاثر بعضی از روشنفکران
اسلامی از استناد و مقایسه مزبور است و در این مقوله، با غربیان هم داستان شده،
می کوشند آیین مقدس اسلام را خشونت زا معرفی کنند

.

خشونت انگاران آیین مقدس اسلام با تقریرات مختلف به اثبات مدعای خود
دست می زنند; برخی گوهر دین را بستر خشونت توصیف می کنند و برخی دیگر آیین اسلام
را حاوی مبانی معرفتی و سیاسی، گروه دیگری هم احکام اجتماعی و جزایی اسلام را
خاستگاه رشد و نمو خشونت توصیف می کنند و به زعم خود، برای زدودن خشونت از چهره
اسلام، خواهان تغییر و تحولات عمقی و جوهری در مبانی علوم کلامی و فقهی و سیاسی
اسلام شده اند

.
^(۲)

پیشینه این صدا با پیشینه سکولاریسم در اسلام در هم آمیخته و در حقیقت،
حذف قوانین اجتماعی دین بخشی از ادعای سکولاریست هاست. متفکر شهید مرتضی مطهری،
نقطه آغازین یا ترویج آن را اوایل مشروطیت ذکر می کنند

. ^(۳)

و درباره تاثیر
آن بر کشورهای اسلامی می گویند: «قوانین جزایی اسلام سال هاست که مورد بی مهری
واقع شده و بسیاری از کشورهای اسلامی به همین جهت، قوانین جزایی خود را از جای
دیگر اقتباس کرده اند

.»
^(۴)

البته باید اذعان داشت که در مقوله دین و احکام اجتماعی و جزایی و
تصویر عقلانی از آن، اندیشوران اسلامی کم تر قدم به عرصه تحقیق گذاشته اند و به
تعبیر علامه متفکر، «یک نفر ما ندیدیم پیدا شود که یک کتاب بنویسد از منطق اسلام در
این زمینه حمایت بکند

.»
^(۵)

نوشتار حاضر تنها به تحلیل احکام اجتماعی اسلام و ترابط آن با خشونت و
عقلانیت از منظر استاد می پردازد. امید است پس از دو دهه و طرح و ترویج شبهات جدید
در این مقوله، محققان و اندیشورانی که دغدغه دین دارند; با استمداد از منابع دینی
– که یکی از آن ها عقلانیت و اصل اجتهاد و در نظر گرفتن مقتضیات زمان و مکان در آن
است – خلا مزبور را پر و آرزوی دیرین استاد را جامه عمل بپوشانند

.

فلسفه احکام جزایی
اسلام

پیش از تبیین احکام جزایی اسلام، نخست به انگیزه ها و نمایات کیفرهای
دنیوی اشاره می شود

:

۱-

اصلاح مجرم: در این قسم از کیفرها، هدف اصلاح
شخص مجرم است; مانند تادیب معلم

.

۲-

اصلاح اجتماعی: هدف، اصلاح جامعه و عبرت گرفتن
سایران است; مانند مجازات اعدام که در آن هیچ نفعی برای شخص مجرم متصور نیست

.

۳-

تشفی خاطر: کیفری که مظلوم برای تشفی خاطر
خودش اجرا می کند

.

۴-

احقاق حق: این انگیزه – به معنای عام – شامل
احقاق حق مظلوم است، خواه توسط شخص یا توسط غیر

.

۵-

پیش گیری: این کیفر به منظور جلوگیری از
ارتکاب کیفرهای بعدی انجام می گیرد; مثلا، کیفر حبس به منظور جلوگیری از وقوع
جرم های بعدی که توسط مجرمان حرفه ای صورت می گیرد

.

البته انگیزه های مزبور تداخل پذیرند و می توان آن ها را در دو انگیزه
کلی – یعنی: جلوگیری از جرم و تشفی خاطر

–

جمع کرد، چنان که شهید
مطهری; می نویسد

:

«

فایده این گونه مجازات ها دو چیز است

:

الف – یکی جلوگیری از تکرار جرم به وسیله خود مجرم یا دیگران از طریق رعبی
که کیفر دادن ایجاد می کند و به همین جهت، می توان این نوع از مجازات را «تنبیه »
نامید

;

ب – فایده دیگر، تشفی و تسلی خاطر ستم دیده است و این در مواردی است که
از نوع جنایت و تجاوز به دیگران باشد

.» ^(۶)

ایشان سپس درباره فلسفه روانی انگیزه تشفی خاطر می نویسد: «حس
انتقام جویی و تشفی طلبی در بشر بسیار قوی است و در دوره های ابتدایی و جامعه های
بدوی ظاهرا قوی تر بوده است. اگر جانی را از طریق قانون، مجازات نمی کردند، تباهی
و فساد بسیاری در جامعه پدید می آمد، این حس هم اکنون هم در بشر هست. نهایت این که
در جوامع متمدن، اندکی ضعیف تر یا پنهان تر است. انسان ستم دیده دچار عقده روحی
می گردد. اگر عقده او خالی نگردد، ممکن است به طور آگاهانه یا ناآگاهانه، روزی
مرتکب جنایت گردد، ولی وقتی که ستمگر را در برابر او مجازات کنند، عقده اش باز می گردد
و روانش از کینه و ناراحتی پاک می شود. قوانین جزایی برای تربیت مجرمین و برای
برقراری نظم در جامعه ها ضروری و لازم است; هیچ چیز دیگری نمی تواند جانشین آن
گردد

.» ^(۷)

دین مبین اسلام عنایت خاصی به عقلانیت و اخلاقی بودن احکام عملی خود
دارد، به گونه ای که هر حکم و دستور عملی، که از ناحیه اسلام به انسان ابلاغ
می شود، اوامر آن مشتمل بر مصالح و نواهی آن مشتمل بر مفاسدی است و به تعبیر اصولیان،
«الاحکام تابعه للمصالح و المفاسد

.»

،

(۸)

اما نکته مهم در تشخیص مصلحت و مفسدت است که گاهی عواطف و نزدیک بینی
در انسان بر مسند عقل می نشیند و او را از درک مصلحت واقعی یک حکم جزایی مثل قصاص
ناتوان می کند

.

از این رو، در آیات جزایی قرآن کریم، مشاهده می کنیم که وقتی سخن از
قصاص به میان می آید، مخاطب خود را صاحبان عقل (اولی الالباب) ذکر می کند و از
غلبه احساسات و عواطف بر حذر می دهد

.

از این رو، برای عقلا لازم است درباره احکام جزایی اسلام شتاب زده
قضاوت نکنند، بلکه با تامل و واقع نگری و به خصوص، به لحاظ تقدم منافع جامعه بر
فرد، به احکام نورانی اسلام بنگرند و بر این باور باشند که چون خداوند حکیم و قادر
همه توان و عالم همه دان و خیرخواه محض است، هر آنچه از تکالیف و مقررات حقوقی و
جزایی در قرآن کریم تشریع شده بالضروره مصلحت و نفع انسان و اجتماع در آن نهفته
است، هر چند در برخی موارد، ما به عمق مصالح و یا مفاسد بعضی احکام پی نبریم

.

۶-

توجه به معنویت فرد و جامعه: دین مبین اسلام
غایت مهم دیگری از مجازات را نیز، مورد نظر قرار داده که ماهیت آن نه حفظ منافع
مادی انسان و اجتماع، بلکه سوق دادن انسان به سوی کمالات اخلاقی و معنوی است

.

خداوند متعال در گفت وگو با فرشتگان، از انسان به عنوان جانشین خود
(خلیفه الله) در زمین یاد می کند که صعود انسان به این قله رفیع و پرافتخار متوقف
بر گذر از سنگلاخ ها و انجام تکالیف الهی از روی مسؤولیت و اختیار است. لازمه آفرینش
انسان آزاد و مختار امکان گرایش به انحراف از جاده حقیقت و تمایل به سوی بدی ها و
لغزش هاست،شهید مطهری; در تبیین این مطلب می نویسند: «مرتبه وجودی انسان ایجاب
می کند که حر و آزاد و مختار باشد. موجود مختار همواره باید بر سر دو راه و میان
دو دعوت قرار گیرد تا کمال و فعلیت خویش را که منحصرا از راه اختیار و انتخاب به
دست می آید، تحصیل کند

.»
^(۹)

کردار و رفتار انسانی نقشی کلیدی در تحقق کمالات و استعدادهای انسانی
دارد، به گونه ای که اعمال و اخلاق شایسته می تواند موجب شکوفایی و پرورش کمالات
انسانی او گردد و به عکس، اخلاق ناروا و گناهان نیز می تواند تاثیر منفی بر جوهر
فطری انسان داشته باشد و وی را نه تنها از نیل به مقصد «خلیفه اللهی » باز دارد،
بلکه چه بسا او را به سست ترین موجود نیز مبدل کند

. ^(۱۰)

شهید
مطهری; در این زمینه می گویند: «روح ما با هر عمل اختیاری، از قوه به سوی فعلیت
گام بر می دارد و اثر و خاصیتی متناسب با اراده و هدف و مقصد خود کسب می کند. این
آثار و ملکات جزو شخصیت ما می شود و ما را به عالمی متناسب خود از عوالم وجود
می برد

.» ^(۱۱)

درباره تاثیر اخلاق زشت و گناهان در روح انسانی نیز
می گویند: «هر گناه اثری تاریک کننده و کدورت آور بر دل آدمی باقی می گذارد و در
نتیجه، میل به کارهای نیک و خدایی کاهش می گیرد و رغبت به گناهان دیگر افزایش
می یابد

.»
^(۱۲)

از این رو، خداوند منان و رحیم برای هدایت انسان و تخلق به اخلاق
شایسته و دوری ازاخلاق زشت راهکارهای گوناگونی را مانند تخویف و مجازات مقرر داشته
است; چرا که اگر نیروی قهریه و مجازات در بین نباشد، چه بسا بعضی از متخلفان نه
تنها با خیال آسوده دست به اعمال غیر اخلاقی و شنیع می زنند، بلکه این بیماری خود
را به راحتی به دیگران نیز سرایت می دهند و جامعه در معرض ابتلا به انواع امراض
نفسانی و اخلاقی قرار می گیرد. بنابراین، خداوند برای پاس داری از اخلاق افراد و
جامعه، مجازاتی به تناسب جرم و اهمیت آن، وضع نموده است. به عبارت دیگر، در مجازات
اسلامی، نباید صرف بعد مادی مجازات و ترحم به شخص مجرم مورد توجه قرار بگیرد، بلکه
در تحلیل آن، باید روی دیگر سکه – یعنی: تبعات و آثار سوء اخلاقی و معنوی ناشی از
عدم اجرای – مجازات – نیز مورد نظر باشد

.

حاصل آن که اسلام در تشریع قوانین جزایی خود، جهات گوناگون فردی و
اجتماعی را در دو عرصه معنویت و مادیت مورد عنایت قرار داده است

.

عقلانیت یا خشونت
احکام اجتماعی – جزایی اسلام

در این جا، سعی بر این است که از منظر علامه شهید، به این پرسش پاسخ
داده شود که آیا احکام اسلام، خشونت زاست؟ یا; احکامی است که با مداقه در آن ها،
می توان دریافت که سد باب خشونت است؟ در پاسخ به این سؤال، پنج موضوع را مورد
بررسی قرار می دهیم

:

اول. جهاد ابتدایی

برخی از عالمان مغرب زمین وجود هرگونه حکم خشونت آمیز در ادیان را نفی
می کنند. به زعم آنان، بنیان دین باید بر شالوده محبت و مدارا استوار باشد. وجود
حکم جهاد ابتدایی در اسلام برای مخالفان مستمسکی شده و گروهی از روشن فکران مسلمان
نیز آن را زمینه ساز خشونت دینی معرفی می کنند

.

متفکر شهید; درباره انعکاس حکم جهاد در عالم مسیحیت می نویسند:
«بعضی ها معتقدند اساسا در دین نباید جهاد وجود داشته باشد، در دین نباید قانون
جنگ وجود داشته باشد; چون جنگ بد چیزی است، دین باید بر ضد جنگ باشد، نه این که
خودش قانون جنگ وضع کرده باشد… از جمله مواردی که مسیحیان فوق العاده علیه اسلام
تبلیغ می کنند

.

همین است

.»
^(۱۳)

آیه ذیل یکی از آیات مربوط به جهاد است که قتل و جهاد با مخالفان را تا
رفع فتنه از عالم تجویز می کند: «و قاتلوهم حتی لاتکون فتنه و یکون الدین لله.»
(بقره:۱۹۳

)

شهید مطهری; در آثار خود، ضمن اشاره به اشکال مزبور از سوی مسیحیان، در
تبیین و توجیه اصل جهاد، نکات ارزنده ای را یادآور شده اند

:

الف – تقیید آیات جهاد ابتدایی: ایشان نخست به تبیین و تحلیل آیاتی
می پردازند که در آن ها به صورت مطلق، حکم به جهاد با مخالفان اسلام، اعم از اهل
کتاب و کفار و مشرکان، شده است و با توجه به آیات دیگر و فلسفه تشریع حکم جهاد، به
این رهیافت می رسند که «قرآن اساسا جهاد را تشریع کرده است، نه به عنوان تهاجم و
تغلب و تسلط است، بلکه به عنوان مبارزه با تهاجم است.»ا

(۱۴)

۱-

جهاد با جنگ افروزان: ایشان معتقد است که آنچه
از مجموع آیات جنگ و جهاد به دست می آید، تشریع حکم جهاد منوط به آغاز جنگ و فتنه
از سوی دشمنان اسلام است و برای اثبات مدعای خود، به تبیین اولین آیه جهاد
می پردازد که در سال دوم هجرت نازل شد: «ان الله یدافع عن الذین آمنوا ان الله لا
یحب کل خوان اثیم اذن للذین یقاتلون بانهم ظلموا و ان الله علی نصرهم لقدیر. الذین
اخرجوا من دیارهم بغیر حق الاان یقولواربنا الله.» (حج:۳۸-۴۱)استاد آیه مزبور را
ناظر به شبهات مسیحیان از اصل تشریع جهاد می داند و در تقریر آن می گویند: «ای
مسلمانان، حالا که کافران به جنگ شما آمده اند، پس بجنگید. این درست حالت دفاع
است; چرا که این اجازه داده شد; به دلیل این که مظلوم باید از خودش دفاع کند

.» ^(۱۵)

پس آیه ذیل را شاهد دیگری برای تقیید جهاد ابتدایی ذکر می کنند: «و
قاتلوا فی سبیل الله الذین یقاتلونکم و لا تعتدوا ان الله لا یحب المعتدین »
(بقره: ۹۰) و می نویسند: «ای مؤمنان، با این مردمی که با شما می جنگند، بجنگید;
یعنی: چون با شما می جنگند، بجنگید، ولی با این که می جنگید، از حد تجاوز نکنید

.» ^(۱۶)

شاهد سوم برای تقیید، آیه ای است که در آن دستور جنگ با مشرکان صادر
شده است: «و قاتلوا المشرکین کافه کما یقاتلونکم کافه.» (توبه:۳۶) این آیه فلسفه
تشریع جهاد را جنگ افروزی مشرکان ذکر می کند

. ^(۱۷)

۲-

دفاع از حقوق بشر: مقوله «دفاع از حقوق بشر»
امروزه دستاویزی برای حمله به اسلام شده، در حالی اسلام چهارده سده پیش، آیین خود
را بر شالوده دفاع از حقوق انسان و مظلومان جهان بناء نهاده است. این مختصر گنجایش
پردازش مبانی آن را برنمی تابد، اما به ضرورت بحث، باید به این نکته اشاره کرد که
دفاع از حقوق مظلومان، اعم از حقوق اجتماعی، اقتصادی و عقیدتی، از مواردی است که
اسلام جهاد و جنگ با ظالمان و غارتگران این حقوق را تجویز کرده و چه بسا مسلمانان
را به دلیل سهل انگاری در این زمینه مورد سرزنش و توبیخ قرار می دهد: «و ما لکم لا
تقاتلون فی سبیل الله و المستضعفین من الرجال و النساء والولدان.» (نساء:
75)استاد; با استناد به آیه مزبور، دفاع از مظلومان را قید دیگر جهاد ابتدایی ذکر
می کنند: «ممکن است طرف با ما نخواهد بجنگد، ولی مرتکب یک ظلم فاحش نسبت به یک عده
افراد انسان ها شده است و ما قدرت داریم آن انسان های دیگر را که تحت تجاوز قرار
گرفته اند نجات دهیم. اگر نجات ندهیم در واقع، به ظلم این ظالم نسبت به آن مظلوم
کمک کرده ایم… بله، این هم جایز است، بلکه واجب است; این هم یک امر ابتدایی نیست

.» ^(۱۸)

اصل مورد نظر امروزه پذیرفته شده است و از این رو، شورای امنیت سازمان
ملل و یا کشورهای قدرتمند مانند آمریکا و ناتو، دست به حملات نظامی علیه بعضی
کشورها مانند پاناما، کویت، عراق و یوگسلاوی، می زنند و توجیه خود را دفاع از مردم
آن کشورها اعلام می کنند

.

اما در این جا، یک نکته ظریف و بسیار مهم در تفسیر و انطباق حقوق انسان
وجود دارد و آن پرسشی است که ا صفحه محتوای منظم، دقیق و استاندارد شده‌ست که برای پروژه‌ها، تحقیق‌ها و ارائه‌های علمی کاملاً مناسبه.

نیازی به وقت گذاشتن برای تنظیم یا طراحی نداری، همه‌چی آماده‌ست تا مستقیم ازش استفاده کنی. پاورپوینت همراه فایل فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری هم کاملاً هماهنگ با موضوع فایل طراحی شده و توی ارائه‌هات حسابی به کارت میاد.

کل محتوای فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری طبق آخرین اصول آموزشی به‌روزرسانی شده و طراحی ساده و کاربردی اون باعث میشه سریع‌تر به هدفت برسی. قابلیت ویرایش هم داره، پس می‌تونی به راحتی مطابق سلیقه‌ات تغییرش بدی.

فایل فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری نتیجه ساعت‌ها کار دقیق و حرفه‌ایه و با خیال راحت می‌تونی روش حساب کنی. همین الان دریافتش کن و از این پکیج کامل نهایت استفاده رو ببر!

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟در اندیشه شهید مطهری :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

مقدمه

محبت، مدارا و عطوفت، از واژه های زیبا و ستودنی است که دارندگان آن،
اعم از انسان و مکتب، مورد تحسین و ستایش قرار می گیرند. در مقابل، واژه هایی
مانند، تنفر، انزجار و خشونت مورد ذم و سرزنش است. این حکم عقل و فطرت است و هیچ
نزاع و مناقشه ای برنمی انگیزد. امانکته اساسی درتطبیق آن بر صغریات است که در
عرصه های مختلف، چالش های گوناگونی را سبب شده است

.

برخی، که شعاع تفکر و دیدشان کوتاه است، به صرف مواجهه با یک نظریه یا
عمل به ظاهر خشونت انگیز از سوی انسان یا مکتبی، آن را محکوم و توبیخ می کنند. اما
واقع گرایان بدون شتاب و افتادن در دام احساسات و عواطف، به کالبد شکافی و تحلیل و
تبعات آن می پردازند

.

بر این اساس، گروهی از عالمان غرب در مقایسه مسیحیت و اسلام، به تمجید
و ستایش مسیحیت پرداخته اند; چرا که از منظر آنان، مسیحیت، آیین محبت و عاری از
خشونت و قوانین خشن است و به عکس، اسلام آیین شمشیر و حاوی احکام اجتماعی و جزایی
و خشونت زا

.

جان. هیک، متفکر و پلورالیست معروف معاصر، می گوید: «این خال بر چهره
اسلام است که برخی از کشورهای اسلامی مجازات زننده و غیر انسانی در حق مجرمان روا
می دارند

.»
^(۱)

در این میان، آنچه چهره می نماید تمایل و تاثر بعضی از روشنفکران
اسلامی از استناد و مقایسه مزبور است و در این مقوله، با غربیان هم داستان شده،
می کوشند آیین مقدس اسلام را خشونت زا معرفی کنند

.

خشونت انگاران آیین مقدس اسلام با تقریرات مختلف به اثبات مدعای خود
دست می زنند; برخی گوهر دین را بستر خشونت توصیف می کنند و برخی دیگر آیین اسلام
را حاوی مبانی معرفتی و سیاسی، گروه دیگری هم احکام اجتماعی و جزایی اسلام را
خاستگاه رشد و نمو خشونت توصیف می کنند و به زعم خود، برای زدودن خشونت از چهره
اسلام، خواهان تغییر و تحولات عمقی و جوهری در مبانی علوم کلامی و فقهی و سیاسی
اسلام شده اند

.
^(۲)

پیشینه این صدا با پیشینه سکولاریسم در اسلام در هم آمیخته و در حقیقت،
حذف قوانین اجتماعی دین بخشی از ادعای سکولاریست هاست. متفکر شهید مرتضی مطهری،
نقطه آغازین یا ترویج آن را اوایل مشروطیت ذکر می کنند

. ^(۳)

و درباره تاثیر
آن بر کشورهای اسلامی می گویند: «قوانین جزایی اسلام سال هاست که مورد بی مهری
واقع شده و بسیاری از کشورهای اسلامی به همین جهت، قوانین جزایی خود را از جای
دیگر اقتباس کرده اند

.»
^(۴)

البته باید اذعان داشت که در مقوله دین و احکام اجتماعی و جزایی و
تصویر عقلانی از آن، اندیشوران اسلامی کم تر قدم به عرصه تحقیق گذاشته اند و به
تعبیر علامه متفکر، «یک نفر ما ندیدیم پیدا شود که یک کتاب بنویسد از منطق اسلام در
این زمینه حمایت بکند

.»
^(۵)

نوشتار حاضر تنها به تحلیل احکام اجتماعی اسلام و ترابط آن با خشونت و
عقلانیت از منظر استاد می پردازد. امید است پس از دو دهه و طرح و ترویج شبهات جدید
در این مقوله، محققان و اندیشورانی که دغدغه دین دارند; با استمداد از منابع دینی
– که یکی از آن ها عقلانیت و اصل اجتهاد و در نظر گرفتن مقتضیات زمان و مکان در آن
است – خلا مزبور را پر و آرزوی دیرین استاد را جامه عمل بپوشانند

.

فلسفه احکام جزایی
اسلام

پیش از تبیین احکام جزایی اسلام، نخست به انگیزه ها و نمایات کیفرهای
دنیوی اشاره می شود

:

۱-

اصلاح مجرم: در این قسم از کیفرها، هدف اصلاح
شخص مجرم است; مانند تادیب معلم

.

۲-

اصلاح اجتماعی: هدف، اصلاح جامعه و عبرت گرفتن
سایران است; مانند مجازات اعدام که در آن هیچ نفعی برای شخص مجرم متصور نیست

.

۳-

تشفی خاطر: کیفری که مظلوم برای تشفی خاطر
خودش اجرا می کند

.

۴-

احقاق حق: این انگیزه – به معنای عام – شامل
احقاق حق مظلوم است، خواه توسط شخص یا توسط غیر

.

۵-

پیش گیری: این کیفر به منظور جلوگیری از
ارتکاب کیفرهای بعدی انجام می گیرد; مثلا، کیفر حبس به منظور جلوگیری از وقوع
جرم های بعدی که توسط مجرمان حرفه ای صورت می گیرد

.

البته انگیزه های مزبور تداخل پذیرند و می توان آن ها را در دو انگیزه
کلی – یعنی: جلوگیری از جرم و تشفی خاطر

–

جمع کرد، چنان که شهید
مطهری; می نویسد

:

«

فایده این گونه مجازات ها دو چیز است

:

الف – یکی جلوگیری از تکرار جرم به وسیله خود مجرم یا دیگران از طریق رعبی
که کیفر دادن ایجاد می کند و به همین جهت، می توان این نوع از مجازات را «تنبیه »
نامید

;

ب – فایده دیگر، تشفی و تسلی خاطر ستم دیده است و این در مواردی است که
از نوع جنایت و تجاوز به دیگران باشد

.» ^(۶)

ایشان سپس درباره فلسفه روانی انگیزه تشفی خاطر می نویسد: «حس
انتقام جویی و تشفی طلبی در بشر بسیار قوی است و در دوره های ابتدایی و جامعه های
بدوی ظاهرا قوی تر بوده است. اگر جانی را از طریق قانون، مجازات نمی کردند، تباهی
و فساد بسیاری در جامعه پدید می آمد، این حس هم اکنون هم در بشر هست. نهایت این که
در جوامع متمدن، اندکی ضعیف تر یا پنهان تر است. انسان ستم دیده دچار عقده روحی
می گردد. اگر عقده او خالی نگردد، ممکن است به طور آگاهانه یا ناآگاهانه، روزی
مرتکب جنایت گردد، ولی وقتی که ستمگر را در برابر او مجازات کنند، عقده اش باز می گردد
و روانش از کینه و ناراحتی پاک می شود. قوانین جزایی برای تربیت مجرمین و برای
برقراری نظم در جامعه ها ضروری و لازم است; هیچ چیز دیگری نمی تواند جانشین آن
گردد

.» ^(۷)

دین مبین اسلام عنایت خاصی به عقلانیت و اخلاقی بودن احکام عملی خود
دارد، به گونه ای که هر حکم و دستور عملی، که از ناحیه اسلام به انسان ابلاغ
می شود، اوامر آن مشتمل بر مصالح و نواهی آن مشتمل بر مفاسدی است و به تعبیر اصولیان،
«الاحکام تابعه للمصالح و المفاسد

.»

،

(۸)

اما نکته مهم در تشخیص مصلحت و مفسدت است که گاهی عواطف و نزدیک بینی
در انسان بر مسند عقل می نشیند و او را از درک مصلحت واقعی یک حکم جزایی مثل قصاص
ناتوان می کند

.

از این رو، در آیات جزایی قرآن کریم، مشاهده می کنیم که وقتی سخن از
قصاص به میان می آید، مخاطب خود را صاحبان عقل (اولی الالباب) ذکر می کند و از
غلبه احساسات و عواطف بر حذر می دهد

.

از این رو، برای عقلا لازم است درباره احکام جزایی اسلام شتاب زده
قضاوت نکنند، بلکه با تامل و واقع نگری و به خصوص، به لحاظ تقدم منافع جامعه بر
فرد، به احکام نورانی اسلام بنگرند و بر این باور باشند که چون خداوند حکیم و قادر
همه توان و عالم همه دان و خیرخواه محض است، هر آنچه از تکالیف و مقررات حقوقی و
جزایی در قرآن کریم تشریع شده بالضروره مصلحت و نفع انسان و اجتماع در آن نهفته
است، هر چند در برخی موارد، ما به عمق مصالح و یا مفاسد بعضی احکام پی نبریم

.

۶-

توجه به معنویت فرد و جامعه: دین مبین اسلام
غایت مهم دیگری از مجازات را نیز، مورد نظر قرار داده که ماهیت آن نه حفظ منافع
مادی انسان و اجتماع، بلکه سوق دادن انسان به سوی کمالات اخلاقی و معنوی است

.

خداوند متعال در گفت وگو با فرشتگان، از انسان به عنوان جانشین خود
(خلیفه الله) در زمین یاد می کند که صعود انسان به این قله رفیع و پرافتخار متوقف
بر گذر از سنگلاخ ها و انجام تکالیف الهی از روی مسؤولیت و اختیار است. لازمه آفرینش
انسان آزاد و مختار امکان گرایش به انحراف از جاده حقیقت و تمایل به سوی بدی ها و
لغزش هاست،شهید مطهری; در تبیین این مطلب می نویسند: «مرتبه وجودی انسان ایجاب
می کند که حر و آزاد و مختار باشد. موجود مختار همواره باید بر سر دو راه و میان
دو دعوت قرار گیرد تا کمال و فعلیت خویش را که منحصرا از راه اختیار و انتخاب به
دست می آید، تحصیل کند

.»
^(۹)

کردار و رفتار انسانی نقشی کلیدی در تحقق کمالات و استعدادهای انسانی
دارد، به گونه ای که اعمال و اخلاق شایسته می تواند موجب شکوفایی و پرورش کمالات
انسانی او گردد و به عکس، اخلاق ناروا و گناهان نیز می تواند تاثیر منفی بر جوهر
فطری انسان داشته باشد و وی را نه تنها از نیل به مقصد «خلیفه اللهی » باز دارد،
بلکه چه بسا او را به سست ترین موجود نیز مبدل کند

. ^(۱۰)

شهید
مطهری; در این زمینه می گویند: «روح ما با هر عمل اختیاری، از قوه به سوی فعلیت
گام بر می دارد و اثر و خاصیتی متناسب با اراده و هدف و مقصد خود کسب می کند. این
آثار و ملکات جزو شخصیت ما می شود و ما را به عالمی متناسب خود از عوالم وجود
می برد

.» ^(۱۱)

درباره تاثیر اخلاق زشت و گناهان در روح انسانی نیز
می گویند: «هر گناه اثری تاریک کننده و کدورت آور بر دل آدمی باقی می گذارد و در
نتیجه، میل به کارهای نیک و خدایی کاهش می گیرد و رغبت به گناهان دیگر افزایش
می یابد

.»
^(۱۲)

از این رو، خداوند منان و رحیم برای هدایت انسان و تخلق به اخلاق
شایسته و دوری ازاخلاق زشت راهکارهای گوناگونی را مانند تخویف و مجازات مقرر داشته
است; چرا که اگر نیروی قهریه و مجازات در بین نباشد، چه بسا بعضی از متخلفان نه
تنها با خیال آسوده دست به اعمال غیر اخلاقی و شنیع می زنند، بلکه این بیماری خود
را به راحتی به دیگران نیز سرایت می دهند و جامعه در معرض ابتلا به انواع امراض
نفسانی و اخلاقی قرار می گیرد. بنابراین، خداوند برای پاس داری از اخلاق افراد و
جامعه، مجازاتی به تناسب جرم و اهمیت آن، وضع نموده است. به عبارت دیگر، در مجازات
اسلامی، نباید صرف بعد مادی مجازات و ترحم به شخص مجرم مورد توجه قرار بگیرد، بلکه
در تحلیل آن، باید روی دیگر سکه – یعنی: تبعات و آثار سوء اخلاقی و معنوی ناشی از
عدم اجرای – مجازات – نیز مورد نظر باشد

.

حاصل آن که اسلام در تشریع قوانین جزایی خود، جهات گوناگون فردی و
اجتماعی را در دو عرصه معنویت و مادیت مورد عنایت قرار داده است

.

عقلانیت یا خشونت
احکام اجتماعی – جزایی اسلام

در این جا، سعی بر این است که از منظر علامه شهید، به این پرسش پاسخ
داده شود که آیا احکام اسلام، خشونت زاست؟ یا; احکامی است که با مداقه در آن ها،
می توان دریافت که سد باب خشونت است؟ در پاسخ به این سؤال، پنج موضوع را مورد
بررسی قرار می دهیم

:

اول. جهاد ابتدایی

برخی از عالمان مغرب زمین وجود هرگونه حکم خشونت آمیز در ادیان را نفی
می کنند. به زعم آنان، بنیان دین باید بر شالوده محبت و مدارا استوار باشد. وجود
حکم جهاد ابتدایی در اسلام برای مخالفان مستمسکی شده و گروهی از روشن فکران مسلمان
نیز آن را زمینه ساز خشونت دینی معرفی می کنند

.

متفکر شهید; درباره انعکاس حکم جهاد در عالم مسیحیت می نویسند:
«بعضی ها معتقدند اساسا در دین نباید جهاد وجود داشته باشد، در دین نباید قانون
جنگ وجود داشته باشد; چون جنگ بد چیزی است، دین باید بر ضد جنگ باشد، نه این که
خودش قانون جنگ وضع کرده باشد… از جمله مواردی که مسیحیان فوق العاده علیه اسلام
تبلیغ می کنند

.

همین است

.»
^(۱۳)

آیه ذیل یکی از آیات مربوط به جهاد است که قتل و جهاد با مخالفان را تا
رفع فتنه از عالم تجویز می کند: «و قاتلوهم حتی لاتکون فتنه و یکون الدین لله.»
(بقره:۱۹۳

)

شهید مطهری; در آثار خود، ضمن اشاره به اشکال مزبور از سوی مسیحیان، در
تبیین و توجیه اصل جهاد، نکات ارزنده ای را یادآور شده اند

:

الف – تقیید آیات جهاد ابتدایی: ایشان نخست به تبیین و تحلیل آیاتی
می پردازند که در آن ها به صورت مطلق، حکم به جهاد با مخالفان اسلام، اعم از اهل
کتاب و کفار و مشرکان، شده است و با توجه به آیات دیگر و فلسفه تشریع حکم جهاد، به
این رهیافت می رسند که «قرآن اساسا جهاد را تشریع کرده است، نه به عنوان تهاجم و
تغلب و تسلط است، بلکه به عنوان مبارزه با تهاجم است.»ا

(۱۴)

۱-

جهاد با جنگ افروزان: ایشان معتقد است که آنچه
از مجموع آیات جنگ و جهاد به دست می آید، تشریع حکم جهاد منوط به آغاز جنگ و فتنه
از سوی دشمنان اسلام است و برای اثبات مدعای خود، به تبیین اولین آیه جهاد
می پردازد که در سال دوم هجرت نازل شد: «ان الله یدافع عن الذین آمنوا ان الله لا
یحب کل خوان اثیم اذن للذین یقاتلون بانهم ظلموا و ان الله علی نصرهم لقدیر. الذین
اخرجوا من دیارهم بغیر حق الاان یقولواربنا الله.» (حج:۳۸-۴۱)استاد آیه مزبور را
ناظر به شبهات مسیحیان از اصل تشریع جهاد می داند و در تقریر آن می گویند: «ای
مسلمانان، حالا که کافران به جنگ شما آمده اند، پس بجنگید. این درست حالت دفاع
است; چرا که این اجازه داده شد; به دلیل این که مظلوم باید از خودش دفاع کند

.» ^(۱۵)

پس آیه ذیل را شاهد دیگری برای تقیید جهاد ابتدایی ذکر می کنند: «و
قاتلوا فی سبیل الله الذین یقاتلونکم و لا تعتدوا ان الله لا یحب المعتدین »
(بقره: ۹۰) و می نویسند: «ای مؤمنان، با این مردمی که با شما می جنگند، بجنگید;
یعنی: چون با شما می جنگند، بجنگید، ولی با این که می جنگید، از حد تجاوز نکنید

.» ^(۱۶)

شاهد سوم برای تقیید، آیه ای است که در آن دستور جنگ با مشرکان صادر
شده است: «و قاتلوا المشرکین کافه کما یقاتلونکم کافه.» (توبه:۳۶) این آیه فلسفه
تشریع جهاد را جنگ افروزی مشرکان ذکر می کند

. ^(۱۷)

۲-

دفاع از حقوق بشر: مقوله «دفاع از حقوق بشر»
امروزه دستاویزی برای حمله به اسلام شده، در حالی اسلام چهارده سده پیش، آیین خود
را بر شالوده دفاع از حقوق انسان و مظلومان جهان بناء نهاده است. این مختصر گنجایش
پردازش مبانی آن را برنمی تابد، اما به ضرورت بحث، باید به این نکته اشاره کرد که
دفاع از حقوق مظلومان، اعم از حقوق اجتماعی، اقتصادی و عقیدتی، از مواردی است که
اسلام جهاد و جنگ با ظالمان و غارتگران این حقوق را تجویز کرده و چه بسا مسلمانان
را به دلیل سهل انگاری در این زمینه مورد سرزنش و توبیخ قرار می دهد: «و ما لکم لا
تقاتلون فی سبیل الله و المستضعفین من الرجال و النساء والولدان.» (نساء:
75)استاد; با استناد به آیه مزبور، دفاع از مظلومان را قید دیگر جهاد ابتدایی ذکر
می کنند: «ممکن است طرف با ما نخواهد بجنگد، ولی مرتکب یک ظلم فاحش نسبت به یک عده
افراد انسان ها شده است و ما قدرت داریم آن انسان های دیگر را که تحت تجاوز قرار
گرفته اند نجات دهیم. اگر نجات ندهیم در واقع، به ظلم این ظالم نسبت به آن مظلوم
کمک کرده ایم… بله، این هم جایز است، بلکه واجب است; این هم یک امر ابتدایی نیست

.» ^(۱۸)

اصل مورد نظر امروزه پذیرفته شده است و از این رو، شورای امنیت سازمان
ملل و یا کشورهای قدرتمند مانند آمریکا و ناتو، دست به حملات نظامی علیه بعضی
کشورها مانند پاناما، کویت، عراق و یوگسلاوی، می زنند و توجیه خود را دفاع از مردم
آن کشورها اعلام می کنند

.

اما در این جا، یک نکته ظریف و بسیار مهم در تفسیر و انطباق حقوق انسان
وجود دارد و آن پرسشی است که استاد چنین مطرح می کنند: «آیا توحید، اصل
لااله الاالله، جزو حقوق انسانیت است یا