فایل پاورپوینت کامل آزادی عقیده و مذهب در اسلام

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آزادی عقیده و مذهب در اسلام :

آفتاب، ش ۲۳

چکیده:

از دیدگاه نگارنده مقاله آزادی عقیده و مذهب حسن و مطلوبیت عقلی دارد و نزد عقلا امری پسندیده است . قرآن کریم نیز ضمن معرفی دین و عقیده صحیح، گوناگونی عقاید و مذاهب را به رسمیت شناخته و مردم را در انتخاب دین آزاد گذاشته است و هیچ مجازات دنیوی بر اختیار دین وعقیده باطل تعیین نکرده است; گرچه منکران حق را به عذاب اخروی وعده داده است .

مسئله آزادی عقیده و مذهب مانند مسائل تعبدی و توقیفی نیست که مصالح و مفاسد آن بر عقل انسانی مخفی باشد . بی شک صاحبان رای در این زمینه، پس از محاسبه هزینه و فایده چنین کرده اند . عالمان دین، متکلمان و فقیهان نیز از این قاعده مستثنی نیستند . آنکه بر علیه آزادی عقیده و مذهب فتوا می دهد، بی شک هزینه و ضرر و مفاسد آن را بیشتر دانسته و آنکه بر آزادی عقیده و مذهب تاکید می کند، مصالح، فوائد و منافع آن را بیشتر می داند . اگر مسئله آزادی عقیده و مذهب، عقلی است، می باید قبل از بررسی احکام نقلی – که بی شک ارشاد به حکم عقل خواهد بود – تکلیف آن را در حوزه عقل و عقلا روشن کرد .

فارغ از عقلی و غیرتعبدی بودن مسئله آزادی عقیده و مذهب، این مسئله امری ماقبل دینی بوده و مقدم بر اختیار دین و عقیده است . با پذیرش آن دین انتخاب می شود و عقیده گزینش می گردد . دینی که از پیروان خود می خواهد تحقیق کنند و با استدلال و برهان، اعتقادات دینی را بپذیرند و بر روش تقلیدی در حوزه اعتقادی قلم بطلان می کشد، چگونه می تواند منکر آزادی عقیده و مذهب باشد؟

نمی توان نتیجه تحقیق را از پیش تحمیل کرد . اینکه بگوییم انسان ها می توانند آزادانه در میان عقاید و ادیان تحقیق کنند، ولی قطعا باید اسلام را انتخاب کنند، سخنی ناتمام است . اگر آزادند، نمی توان نتیجه را از پیش تعیین کرد و اگر نتیجه از پیش معین است و جز تن دادن به آن چاره دیگری ندارند، پس آزاد نیستند . فردی که در خانواده مسلمان متولد و در جامعه اسلامی بالغ شده و در نتیجه مسلمان است، چه فرقی با فردی که در خانواده مسیحی متولد و در جامعه مسیحی بالغ شده و در نتیجه مسیحی است، دارد؟ ثواب و عقاب دائر مدار انتخاب های آگاهانه افراد است . دینی که منکر آزادی عقیده و مذهب است چگونه انتظار دارد که دیگران آزادانه او را انتخاب کنند، ولی با این انتخاب، آزادی شان سلب می شود؟

متاسفانه مسئله آزادی عقیده و مذهب به شکل مستقل از سوی عالمان دین مورد بحث قرار نگرفته است و ازاین رو مبانی و مبادی آن به صورت منقح و واضح تعیین نشده است . پس طبیعی است که در استنباط برخی احکام فقهی از قبیل: مجازات مرتد، شرایط ذمه و عدم برخورداری کافر غیرذمی از حیات، عنایت کافی به مبانی کلامی و ضوابط عام دینی نشده باشد .

نقد پیش فرض های انکار آزادی عقیده و مذهب

فضای عام صدور چنین احکامی مبتنی بر نکات ذیل بوده است:

اول: امکان تحقق جامعه بسته: یعنی می توان فضای فرهنگی جامعه را به نحوی کنترل کرد که هیچ رای ناخواسته ای، فضای عمومی را آلوده نکند .

دوم: اثر مثبت مجازات های سنگین در اصلاح جامعه: طبع انسانی به گونه ای است که باید او را با فشار و خشونت و زور از باطل بازداشت .

سوم: انفعال شدید مردم از تبلیغات: انسان ها در کوران تبلیغ عقاید و مذاهب گوناگون، به سادگی اغفال شده و تحت تاثیر القائات شیاطین، دین و آئین خود را از دست می دهند .

چهارم: عدم اختصاص مجازات های سنگین و برخوردهای خشن با دیگر عقاید و ادیان به این دین خاص: در هزاره گذشته مذاهب و عقاید با یکدیگر برخوردهای خصومت باری داشته اند . لذا این گونه احکام منحصر به اسلام نبوده بلکه غالبا در جهان قدیم رواج داشته و ازاین رو بنابراین هرگز وهن و عیب و ننگ به حساب نمی آمده است .

پنجم: تکلیف اشاعه اسلام ظاهری: واضح است که اسلام آوردن از ترس کشته شدن یا به خاطر فرار از پرداخت جزیه و نیز مسلمان ماندن به خاطر فرار از مجازات اعدام مرتد، با اسلام ظاهری سازگار است، اما دلیلی بر اینکه منجر به اسلام واقعی و درونی شود، نداریم . و پذیرفتن اینکه چنین احکامی به تعمیق معرفت و ایمان و رسوخ دین واقعی می انجامد، دشوار است به راستی آیا عالمان دین نسبت به باطن دیانت جامعه وظیفه ای ندارند؟

درستی و تمامیت یک یک این محورها با شک های زیادی روبه روست که در زیر به بعضی از آنها اشاره می شود:

1 . پیشرفت خارق العاده وسایل ارتباط جمعی، تحقق جامعه بسته را در عصر ما غیرممکن کرده است . چه بخواهیم، چه نخواهیم امکان اطلاع عموم از عقاید و مذاهب مختلف از زبان صاحبانشان فراهم است .

2 . گرچه مجازات های سنگین و ارعاب در قبول ظاهری ادیان و عقاید مؤثر است، ولی به طور قطع در رسوخ ایمان در قلب آدمیان تاثیر عکس می گذارد . ظاهرا می باید در انسان شناسی خود تجدید نظر کنیم . به انسان باید اعتماد کرد، او در شرایط آزاد حق را انتخاب می کند و مهم این است که او قانع شود و بتواند آزادانه انتخاب کند .

3 . در شرایط امروز جهانی، مواجهه خصومت بار و خشن با مذهب و عقیده، محلی از اعراب ندارد و این گونه احکام باعث دفع و تنفر عمومی نسبت به یک عقیده و مذهب شمرده می شود، نه از اسباب جذب به آن .

4 . اگر اموری باعث کاهش ایمان و دین واقعی به طور نوعی شود، با توجه به اینکه هدف ادیان تحول درونی آدمیان است، چگونه می توان به چنین اموری رای داد؟

پس از معرفی و نقد اجمالی مبانی کلامی نفی آزادی عقیده و مذهب، به تبیین حکم عقل در باب آزادی عقیده و مذهب می پردازیم:

1 . عقیده و دین اموری اختیاری هستند که انسان آزادانه آنها را برمی گزیند یا رها می کند . اختیار عقیده و دین خاص تابع علل و مقدماتی است، به نحوی که با تحقق آن علل و مقدمات عقیده پذیرفته می شود و با سلب آن علل و مقدمات عقیده زیر پا گذاشته می شود . اگر علل و مقدمات عقیده موجود باشد، هرگز زور و فشار نمی تواند باعث حذف یا تغییر آن عقیده شود، و اگر آن علل و مقدمات موجود نباشد، هرگز فشار و تهدید نمی تواند باعث ایجاد آن شود . آنچه با فشار و زور حاصل می شود عقیده و مذهب ظاهری و زبانی است نه بیشتر .

2 . واضح است که همه عقاید و مذاهب موجود در میان انسان ها از حقانیت و اعتبار یکسانی برخوردار نیستند، به علاوه تردیدی نیست که برخی از این عقاید و مذاهب باطلند و با این حال، افرادی به همین عقاید و مذاهبی که ما باطل می دانیم، معتقد و متدین هستند . بهترین راه تغییر و اصلاح عقاید و مذاهب باطل، قانع کردن صاحبان آنهاست و اقناع جز در فضای آزاد حاصل نمی شود .

3 . از سوی دیگر دنیا مکان کثرت و سرای ابتلا و آزمایش است . در این دنیا آدمیان از میان آراء و عقاید و مذاهب گوناگون آزادند راه خود را برگزینند و اگر قرار بود مردم به اجبار حق را برگزینند یا شرایطی ایجاد شود که مردم نتوانند جز راه حق بروند (وگرنه کشته شوند)، خداوند به چنین اجبار و سلب آزادی برای اطمینان از تعیین حق اولی بود و می توانست آدمیان را مانند فرشتگان بیافریند و جهانشان را همچون عالم مجردات به دور از تضاد حق و باطل قرار دهد .

4 . کثرت عقاید و ادیان در میان انسان ها غیرقابل زدودن است . دست کم تاریخ اندیشه آدمی، تا کنون چنین نشان می دهد . سلب آزادی عقیده و مذهب در چنین کثرتی به ریاکاری، نفاق و دورویی می انجامد .

5 . بسیاری از عقاید و ادیان خود را کامل ترین، بهترین، جامع ترین و آخرین معرفی می کنند و پیروانشان نیز این ادعا را باور دارند . بی شک در سرای دیگر این ادعاها محک خواهد خورد و سره از ناسره مشخص خواهد شد . در این دنیا قرن هاست که هر دینی دلایل خود را بر این ادعای خطیر عرضه کرده است، ولی ظاهرا این دلایل هیچ کدام نتوانسته اند دیگران را قانع کنند . اگر قرار باشد صاحب هر دین و عقیده ای با ادعای کمال و جامعیت انحصاری، دیگر ادیان و عقاید را ممنوع اعلام کند و تنها آزادی عقیده و مذهب را به پیروان خود (بدون حق تغییر مذهب) بدهد، در این صورت جوامع مذهبی، به صورت جوامعی بسته و مناطق لائیک یا سکولار، به صورت جوامع باز در خواهند آمد . بالاترین خطر برای یک دین و عقیده قرار گرفتن در یک جو و جامعه بسته است که به ایستایی، عدم رشد و شکوفایی و در جا زدن آن خواهد انجامید .

پیروان چنین ادیان و عقایدی به مجرد تنفس در فضای آزاد، دین و عقیده خود را از دست می دهند یا در آئین خود سست می شوند .

6 . سلب آزادی عقیده و مذهب حتی در همان عقیده و مذهب نیز به تصلب قرائت رسمی می انجامد و هرگونه اجتهاد و نواندیشی درون دینی را با مشکل جدی مواجه می کند . حکم به ارتداد و تکفیر و رمی به الحاد محصول حتمی چنین جوامعی است، و حاصل آن محروم شدن جامعه از آراء قوی ترین متفکران خود است .

7 . اگر پیروان دین و عقیده ای به پیروان دیگر عقاید و ادیان، آزادی ندهند (و حتی به پیروان خود نیز آزادی تغییر دین را ندهند) دیگران نیز با اتخاذ روش مشابه فعالیت مذهبی پیروان این دین و عقیده خاص را محدود یا ممنوع کردند، چه کسی جز همین دین و عقیده خاص آسیب می بیند؟

8 . مفاسد و ضررهای سلب آزادی عقیده و مذهب به اندازه ای است که در صورت آگاهی، هیچ خردمندی به آن تن نخواهد