فایل پاورپوینت کامل آیا مشروعه خواهی شیخ فضل الله برای تصاحب قالیچه بود؟

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آیا مشروعه خواهی شیخ فضل الله برای تصاحب قالیچه بود؟ :

یادداشتی که پیش رو دارید قضاوتی است درباره ی آنچه برخی تاریخ نگاران درباره ی شیخ فضل الله نگاشته اند؛ از جمله این عبارات: « نوری (در مقابله با مشروطه خواهان) انگیزه های شخصی نیز داشت، چون خود را از نظر دانش دینی، برتر از بهبهانی و طباطبایی می دانست و به آنان حسادت می ورزید…»در سال ۱۲۸۶ش یک جریان ضدمشروطه به رهبری شیخ فضل الله نوری فعالیت خود را آغاز کرد. این یک حرکت سنتی، ضدپارلمانی و مدافع اسلام بود… سیصد روحانی تهرانی در اعتراض به اصول قانون اساسی و متمم آن… بست نشینی اختیار کردند… بعضی از این روحانیان، مثل امام جمعه ی تهران، روابط مالی و خویشاوندی با دربار داشتند، بعضی نیز احتمالاً رشوه گرفتند. عده ای هم می خواستند از حقوق قضایی خود دفاع کنند، جمعی نیز به عنوان زمین داران بزرگ در همدستی با شاه مستبد، منافع مادی داشتند. نوری انگیزه های شخصی نیز داشت، چون خود را از نظر دانش دینی برتر از بهبهانی و طباطبایی می دانست و به آنان حسادت می ورزید. اما انگیزه های ایدئولوژیک هم در کار بود…»[۱]

ادعای نوشتار بالا، بسیار بحث انگیز است. به نظر می رسد جان فوران، نویسنده ی سطور بالا، به دلایلی که جای بحث و بررسی دارد، نتوانسته بی طرفی خود را نشان دهد. فوران یک شرق شناس است و البته از شرق شناسان ادعاهایی نظیر آنچه در بالا آمد، عجیب و دور از ذهن نیست. اما یادداشت حاضر بیش از آنکه به مباحث مربوط به شرق شناسی توجه داشته باشد، در پی آن است تا ادعای نویسنده را تنها در مورد شیخ فضل الله نوری به بحث بگذارد. به همین جهت، تلاش می کنیم تا به بررسی دلایل مخالفت شیخ فضل الله با مشروطه و قضاوت های مشروطه خواهان درباره ی شیخ بپردازیم.

شیخ فضل الله نوری و مشروطیت

دعوای میان مشروطه خواهان و مشروعه خواهان تا حد بسیار زیادی علمی، فقاهتی و به زبانی دیگر، اندیشه ای بود. دعوایی که در نهایت چون نمی شد با استدلال و کلام به آن پاسخ داد، زور و قدرت نظامی به کمک آمد و به جای حل آن، به حذف صورت مسئله، یعنی مرگ شیخ، همت گماشت. شاید یکی از دلایل ناکامی مشروطه نیز همین رویداد مهم باشد. چون پس از این واقعه، پای روحانیون (حتی روحانیون مشروطه خواه) برای دفاع از مشروطه سست شد و این ماجرا بسیاری را تا سقوط مشروطه و حتی پس از آن به فکر فروبرد. شاید بهتر آن بود که مشروطه ای به وقوع نمی پیوست تا اینکه این چنین و بدون حل تناقضات درونی خود، به شکل لشکرکشی نظامی به تهران سر برآورد. این مسئله آن وقت مهم تر جلوه می کند که بدانیم تعداد طرفداران شیخ، که مرگ و حذف شیخ برایشان تأسف انگیز بود، احتمالاً بسیار زیاد بوده است. طرفداران شیخ را می توان در تجمع مشروعه خواهان در میدان توپخانه بازشناخت:

«شیخ فضل الله نوری… از همه ی مسلمانان مؤمن خواست که در میدان توپخانه برای دفاع از شریعت در برابر مشروطه خواهان کافر گرد آیند. چنان جمعیت انبوهی این دعوت را اجابت کردند که به گفته ی یک شاهد مخالف، راه عبورومرور به کلی مسدود و حتی جا برای توقف هم نبود. جمعیت از گروه های مختلف تشکیل شده بود…»[۲]

دعوای میان مشروطه خواهان و مشروعه خواهان تا حد بسیار زیادی علمی، فقاهتی و به زبانی دیگر، اندیشه ای بود. دعوایی که در نهایت چون نمی شد با استدلال و کلام به آن پاسخ داد، زور و قدرت نظامی به کمک آمد و به جای حل آن، به حذف صورت مسئله، یعنی مرگ شیخ، همت گماشت.

دعاوی شیخ بر مشروطه خواهان، بدون هیچ گونه جانبداری سیاسی، بنیادین بود. واقعیت این است که این دعاوی پاسخ در شأنی نیافت. مقولات اصلی که بر سر آن ها میان شیخ و مخالفین او تنش وجود داشت را می توان این گونه برشمرد: مسئله ی قانون اساسی، موضوع مجلس قانون گذاری، وکالت نمایندگان، آزادی و سرانجام مساوات. بدین ترتیب از منظر شیخ فضل الله نوری، میان اسلام و مشروطیت به طور کلی تباین وجود داشت و جمع میان آن ها محال بود.

مفهوم آزادی در آن زمان، در شرایطی مطرح می شد که نشریات مشروطه خواه به شدت به دین و مذهب حمله می نمودند و روحانیون و مشروعه خواهان را به باد دشنام می گرفتند، اما از آنجا که حاکمیت از آن روشن فکران بود و برای آنان اوضاع بر وفق مراد می نمود، واکنش هایی که در مقابل این حرکات صورت می گرفت، در حد و اندازه های نقد های هتاکانه و بی سروسامان نبود. این آزادی بی پایه، جدا از اینکه به اسلام و شرع وقعی نمی نهاد، به شرایط هرج ومرج گونه ی حاکم بر ایران در آن برهه ی زمانی دامن می زد و ایران را بیش از پیش نابسامان می کرد. هر عقل سلیمی با دیدن این شرایط، عطای آزادی را بر لقای آن ترجیح می داد.

جالب اینکه آزادی ای که مورد نظر مشروطه خواهان تندرو بود، یک آزادی یک طرفه بود. آزادی ای که در آن، تنها طیفی از مشروطه خواهان بودند که حق اظهارنظر و به زبان بهتر، تخریب رقیب را داشتند. آنانی که در ایجاد ناامنی برای مشروعه خواهان نیز چیزی کم نگذاشتند. تا حدی که «یکی از عوامل تحریک مشروعه خواهان به خروج از تهران و تحصن در حضرت عبدالعظیم نیز همین عناصر تندرو بودند. اینان نه تنها به خلاف دعاوی خود در باور به اصول مشروطیت، که از جمله ی آن ها حق آزادی بیان بود، به آنان اجازه ندادند تا به بیان عقاید خویش بپردازند، بلکه با تهدید خانه و کاشانه ی ایشان، حتی از طریق به خطر انداختن جان مشرو