فایل پاورپوینت کامل آیت‌الله سیدمحمدعلی قاضی طباطبایی؛ اولین شهید محراب

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آیت‌الله سیدمحمدعلی قاضی طباطبایی؛ اولین شهید محراب :

آیت الله محمدعلی قاضی طباطبایی هدف ترور منافقان کوردل قرار گرفت تا افتخار عنوان «نخستین شهید محراب انقلاب اسلامی» را به خود اختصاص دهد و به دلیل مجاهدتهای بی اندازه اش در خطه آذربایجان، لقب «خمینی آذربایجان» را بگیرد.

تولد تا مدرسه

آیت الله حاج سید محمدعلی قاضی طباطبائی در سال ۱۳۳۱ ه. ق مطابق با ۱۲۹۳ ه. ش در یک خانواده با علم و فضیلت، سیادت و دیانت در شهر تبریز دیده به جهان گشود. تبار ایشان به یکی از بزرگترین و قدیمی ترین طایفه از سادات علوی به نام سادات عبدالوهابیه می رسید.[۱]

دوران کودکی سید محمد در دامن پر مهر و محبت مادری سپری گشت و خود از تربیت یافتگان سعادتمند مکتب اسلام بود. او زنی پاکدامن که وظیفه شناس و آشنا به مسئولی تهای سنگین مادری بود و رسالت خویش را در تعلیم و تربیت فرزندانش و ساختن آینده ای روشن برای آنان می دید. بدینسان شخصیت، فکر و ذهن سید محمدعلی به نحو بسیار زیبایی شکوفا گردید. مرحوم حاج میرزا باقر قاضی به جهت علاقه سرشار و محبت به سزایی که به فرزندش داشت و توجه خاص به تعلیم و تربیت صحیح سید محمدعلی، بعد از مدتها تفکر و بررسی و مشورتهای لازم به این نتیجه رسید که آموزش وی را به میرزا محمدحسین و برادر ارجمند خویش، حاج میرزا اسدالله قاضی طباطبایی که هر دو از عالمان وارسته و مربیان دلسوز و آگاه و نمونه های چشمگیر اخلاق اسلامی بودند، بسپارد. وی همه روزه از منزل به طرف مسجد اول «بازار شیشه گرخانه» راه می افتاد، بعد از کلاس درس به مدرسه طالبیه رهسپار می شد و در آن مکان علمی و معنوی با یکی از دوستان همدرس خود به بحث می نشست. او در آ نجا اقامت گزید و از محیط خانه به محیط مدرسه منتقل و ممّحض به تحصیل شد و از جلسات درسی اساتید بزرگ و متبحّر آن مدرسه پرشور علمی و علی الخصوص از محضر پدر فقیه و با فضیلتش و عمویش که از مدّرسان عالی رتبه آن حوزه علمیه بودند، کسب فیض نمود.

اولین تجربه مبارزاتی

به دنبال تسلط رضاخان بر مقدرات کشور و گسترش بساط ظلم و ستم و اسلام ستیزی و مخالفت علما و روحانیت آگاه تبریز با سیاست های رضاخان و حضور پدر بزرگوار آیت الله قاضی طباطبایی در کنار سایر روحانیون بیدار، در سال ۱۳۴۷ ه. ق هنگامی که سید محمد علی نوجوانی ۱۶ ساله بود، به دستور حکومت دست نشانده رضاخان، وی به همراه پدر گرامی اش به تهران تبعید شدند که برای دو ماه در آنجا اقامت اجباری داشتند و سپس برای یک سال به مشهد مقدس تبعید شدند. در غیاب آقا میرزا محمد باقر، رژیم سفاک پهلوی خانه اش را در تبریز خراب کرد و بدون اینکه ضرر و زیان وی را جبران کند، جزو خیابان ساخت؛ این اولین تجربه مبارزاتی سید محمدعلی بود که در آن برای نخستین بار سوزش زخم بیداد حکومت پهلوی را بر قلب خود احساس کرد و تصمیم قاطع به مبارزه علیه استبداد گرفت و در این راه کمر همت بست. در آن روزگاران اختناق که تاریکی ظلم و ستم سراسر ایران زمین را فراگرفته بود، تنها خورشید حوزه علمیه قم بود که با تابش نور امید بر دلهای پر شور سلحشوران به روز روشن نوید می داد و آنان را در بر افروختن مشعل آزادی و بر افراشتن پرچم اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله هدایت می کرد، طلبه جوان، سید محمدعلی قاضی در پی همچو خورشیدی می گشت تا در روشنایی آن، با گامهای پر صلابت به جهاد خود سرعت بیشتری بخشد.

هجرت به قم و نجف

آیت الله قاضی در سال ۱۳۵۹ ه.ق برای تکمیل مبانی علمی و دینی، و پرورش یافتن در دامان علمای بزرگ و مسلح شدن به سلاح علم و ایمان برای مبارزه با رژیم جبار و خونخوار پهلوی به شهر مقدس قم رفت، چشم پر انتظارش به جمال عالمتاب ابر مرد تاریخ، حضرت امام خمینی(ره) روشن گشت و با شور و شوق وصف ناپذیری در در سهای امام شرکت جست و از همان زمان رابطه نزدیک و پیوند عمیقی بین او و رهبر کبیر انقلاب بر قرار شد.

در محضر بزرگان

وی ضمن استفاده های علمی، با بهره جویی از افکار بلند استادش به تلاش و کوشش جهت دستیابی به آرمان های انقلاب اسلامی پرداخت. اقامت ایشان در شهر مقدس قم از سال ۱۳۵۹ ق. شروع شده بود به مدت ده سال به طول انجامید.

وی در این مدت علاوه بر بهره گیری از درسهای حضرت امام، در محضر آیات عظام سید محمد خوانساری، بروجردی، گلپایگانی و حاج سید محمد کوه کمر های و مراجع بزرگ وقت نیز دروس فقه و اصول، درایه و رجال را فرا گرفت[۲] و به مدت پنج سال از محضر آیت الله صدر هم بهره مند شد تا بالاخره بعد از یک دهه کوشش و فعالیت مداوم در کسب علوم متعالیه با تأکید استاد و مرشدش آیت الله العظمی حجت کو هکمره ای در سال ۱۳۶۹ ه. ق عازم حوزه علمیه نجف گردید و با جدیت در حوزه های درسی بزر گمردان علم و فقاهت همچون آیت الله العظمی سید محسن حکیم، آیت الله العظمی سید ابوالقاسم خویی، آیت الله العظمی حاج شیخ عبدالحسین رشتی. آیت الله العظمی حاج شیخ محمد حسین کاش فالغطاء، آیت الله حاج میرزا باقر زنجانی و آیت الله بجنوردی شرکت جست[۳] و مشغول کسب دانش و تحصیل مهارت در فنون مختلف فقه، اصول و فلسفه شد. اقامت در نجف و استفاده های علمی و معنوی از حوزه علمیه آنجا را می توان از بهترین و شادابترین ایام عمر آیت الله قاضی طباطبایی به حساب آورد.

ایشان، در آن ایام با شور و اشتیاق فراوان به تحکیم مبانی فکری خود پرداخت و به درجات عالی فقاهت و اجتهاد رسید و به اخذ اجازه اجتهاد از مراجع بزرگی همچون آیت الله العظمی حکیم و آیت الله العظمی کاشف الغطاء و دیگران نایل گردید. ایشان مخصوصا با علامه مجاهد و منادی وحدت اسلامی حضرت آیت الله العظمی شیخ محمد حسین کاشف الغطاء ارتباط ویژه ای برقرار نمود و از شاگردان مقرّب و خواص او شد و مورد توجه و مشمول الطاف خاص او گردید. وی از محضر این عالم مجاهد و برجسته، درس فقاهت و سیاست آموخت و علاوه بر شخصیت علمی و فقهی، شخصیت سیاسی و مبارزاتی او در مکتب این مردان میدان سیاست و فقاهت نضج گرفت.

مراجعت به وطن و آغاز فعالیت های علمی

آیت الله قاضی پس از سه سال اقامت در جوار بارگاه امام علی(ع) در اواخر سال ۱۳۷۲ ه.ق ( ۱۳۳۱ ش) به سبب پاره ای مشکلات و به رغم میل باطنی به تبریز مراجعت کرد و برگ دیگری از زندگی اش ورق خورد. او بعد از مراجعت به تبریز از یک سو به رتق و فتق و حل مشکلات امور دینی و اجتماعی مردم تبریز و آذربایجان پرداخت و از سوی دیگر به فعالیت های علمی و مطالعات و تحقیقات خود به شکل عمیق تری ادامه داد و آن چه را که سال های متمادی در حوزه های علمیه آموخته بود، کاربردی کرد و به مرحله اجرا گذاشت و با قلم شیوای فارسی و عربی خود مشغول تحقیق، تألیف، تعلیق، تصحیح و احیای آثارگرانبهای بزرگان علم و فضیلت گردید و از این طریق آثار گرانمایه علمی و تحقیقی زیادی از خود به یادگار گذاشت. ثمره بیش از سی سال تلاش جهت کسب معارف و علوم اسلامی، انتشار آثار و تحقیقات ژرفی است که از سوی این عالم بزرگ صورت گرفته است. اولین شهید محراب از جمله عالمان پرکاری بود که در طول عمر با تلاشی گسترده و نیتی خالصانه توانست تحقیقات ارزنده خود را با بیانی رسا و قلمی شیوا و نثری استوار به جهان وسیع با فرهنگ اسلامی عرضه بدارد. تسلط کامل ایشان به ادبیات عرب این توفیق را نصیب وی کرده بود که بتواند برخی از آثار قلمی و تحقیقات و مقالات خود را به زبان عربی تهیه کند و در اختیار اهل تحقیق قرار دهد. ایشان در این راستا تا بدان جا پیش رفت که حضرت آیت الله حاج سید محمد هادی میلانی ضمن تجلیل از نوشته هایش، شیوه استادانه قاضی را شگفت آور و تعجب برانگیز توصیف کردند. در قسمتی از نامه ای که ایشان به شهید قاضی طباطبایی نوشته اند، چنین آمده است: «تعلیقات و حواشی که در دو جلد «جنه المأوی» و «انوارنعمانیه» از تبریز به بنده رسیده است، بسی جالب و جاذب دل اخلاصمند گردیده است. البته وسعت معلومات و اطلاعات و فکر عمیق داشتن و صاحب تحقیق بودن معنایی است بسیار مهم و دارای عزت، مع ذلک صاحب قلم بودن و مطلب را به عبارات فصیح و رسا نوشتن بسی مورد تقدیر و اهمیت است.»[۴]

مکتوبات ماندگار

کار تحقیقاتی و نویسندگی شهید قاضی طباطبائی از دو جهت حائز اهمیت و قابل توجه و تأمل است؛ یکی نوشتن کتابه ای مستقل در رشته های مختلف، در صورتی که در آن رشته کتابی نوشته یا تحقیقاتی نشده یا نویسنده نتوانسته بود حق مطلب را ادا نماید.

جنبه دیگر با تلاش خالصانه خود، آثار گرانقدر و افکار نوآوران های از دیگر دانشمندان بزرگ را احیا کرده اند که شاید در اثر گذشت زمان به بوته فراموشی سپرده می شد و از بین می رفت؛ قلم توانای آیت الله قاضی بیشتر در این راه به کار گرفته شده است. از تعلیق و تصحیح گرفته تا مقدمه نویسی بر نوشته های علمای بزرگ، سعی کرده اند با نشر یا تجدید چاپ، تفکرات علمی آنان را مطرح نمایند. رهاورد فکری شهید آیت الله قاضی طباطبایی که به صورت مکتوب به یادگار مانده عبارتند از:

«الاجتهاد و التقلید (عربی، خطی) / الفوائد (فقهی، تاریخی) / خاندان عبدالوهاب (فارسی، خطی) / کتاب فی علم الکلام (عربی، خطی) / فصل الخطاب فی تحقیق اهل الکتاب (عربی، خطی) / السعاده فی الاهتمام علی الزیاره (عربی، خطی)/ اجوبه الشبهات الواهیه (فارسی، خطی) / رساله فی کل زمان (عربی، خطی) / رساله فی اثبات وجود الامام(ع) فی کل زمان (عربی، خطی) / سفرنامه بافت (فارسی، خطی) / المباحث الاصولیه (عربی، خطی) / حاشیه بر کتاب رسائل شیخ انصاری(ره) / حاشیه بر کتاب مکاسب شیخ انصاری(ره) / حاشیه بر کتاب کفایه الاصول آخوند خراسانی / تقریرات اصول آیت الله حجت کوه کمره ای / تاریخ قضا در اسلام / صدقات امیرالمؤمنین و صدیقه طاهره علیهم السلام حدیقه الصالحین/ رساله در دلالت آیه تطهیر بر اهل بیت «علیهم السلام» / رساله در اوقات نماز / رساله در مباهله / رساله فی مسئله الترتب / رساله در نماز جمعه / تعلیقات بر کتاب الفردوس الاعلی تألیف علامه شیخ محمد حسین کاشف الغطاء (عربی، مطبوع) / تحقیق درباره اربعین حضرت سید الشهداء(ع) (فارسی، مطبوع) / تعلیقات بر کتاب انوار نعمانیه تألیف سید نعمت الله جزایری (عربی، فارسی) / مقدمه تعلیق بر تفسیر جوامع الجامع طبرسی (عربی، مطبوع) / تعلیقات بر کتاب اسلام صراط مستقیم (فارسی، مطبوع) / تعلیقات بر کتاب کنزالعرفان (عربی، خطی) / مقدمه بر کتاب صحائف الابرار کاشف الغطاء (عربی، مطبوع) / آثار تاریخی آیت الله العظمی حکیم(فارسی، عربی) / مقدمه بر تنقیح الاصول مرحوم حاج میرزا آقا، متوفی در شهریور ماه ۱۳۳۷ شمسی / مقدمه بر کتاب مرآه الصلوه / پیشگفتار بر علم امام علامه طباطبایی / مقدمه بر کتاب معجزه و شرایط آن / مقدمه بر کتاب جنه المأوی اثر کاشف الغطاء (عربی، مطبوع) / پاورقی بر تعلیقات کتاب اللوامع الالهیه فی المباحث الکلامیه اثر جمال الدین مقداد بن عبدالله الاسدی السیوری الحلی (عربی، مطبوع) / مقدمه بر انیس الموحدین نراقی (فارسی،مطبوع) / تحقیق در ارث زن از دارایی شوهر (فارسی، مطبوع) / علم امام علیه السلام (فارسی، مطبوع) / مقدمه بر العقائد الوثنیه فی الدیانه النصرانیه (عربی، مطبوع) / ترجمه مسائل قندهاریه از فارسی به عربی اثر کاشف الغطاء / مقدمه بر تاریخ ابن ابی الثلج بلخی (عربی، خطی) / مقالات متعدد چاپ شده در مجلات عربی.

حاصل سی سال تلاش علمی و پیگیری تحقیقاتی آیت الله قاضی، آفرینش ده ها کتاب، رساله و مقاله است که عناوین بسیاری از آ نها را ملاحظه کردید. آثار فوق در قالب تصحیح، تصنیف و حاشیه و تقریر به وجود آمده که البته در «سفرنامه بافت» و «اربعین» این مقال در باره کتاب های توضیحاتی به اختصار ارائه می شود؛ البته بخش عمده ای از آثار تحقیقاتی آن عالم توانا، هنوز به صورت نسخه خطی است.

یکی از تألیفات آیت الله طباطبایی تحقیق در باره نخستین اربعین امام حسین(ع)[۵] است. او با بررسی اقوال و روایات متعددی که عمدتاً از زبان و قلم علما و مقتل نویسان بزرگی همچون سید بن طاووس، محدث نوری، ابن طبری، شیخ مفید و دیگران تراوش یافته و گاها بسیار متناقض و متضاد – از حیث تاریخی و زمانی- است؛ اثبات می کند که کاروان اسرای اهل بیت(ع) تنها چند روز در شام اقامت کرده و بلافاصله به سرزمین کربلا باز گشته و درست در بیست صفر ۶۱ هجری قدم به خاک آن دیار گذاشته است.[۶] آیت الله قاضی طباطبایی در این میان با بررسی منابع دینی، تاریخی و فقهی و پژوهش در آثار و اقوال «تاریخ عاشورا» با ارائه دلایل عقلی و نقلی، غبار تردید از چهر این مسئله بر می دارد.[۷] در ضمن مباحثی که نویسنده دانشمند و موشکاف در این کتاب برای اثبات عقیده خود و کشف حقیقت مطرح کرده، از موضوعات مختلف تاریخی، اجتماعی، سیاسی، علمی، فقهی و… سخن به میان آمده است.

از جمله آثار مهم و تاریخی دیگر شهید آیت الله قاضی، نسخه خطی و چاپ نشده «سفرنامه بافت» است.[۸] این کتاب در موضوعات مختلف از نظر سیاسی، اجتماعی، علمی، فقهی و تاریخی و بیشتر با بیان خاطرات سیاسی- اجتماعی نگاشته شده و نویسنده درباره سوابق و عملکرد افراد و رجال سیاسی و دینی سخن گفته است. نوشتن این خاطرات که از روی یقین و بدون غرض و سخن دل است به حق گنجینه ای ارزشمند در تاریخ معاصر ایران، به ویژه آذربایجان است. «سفرنامه بافت» که در سفر اجباری به استان کرمان نگارش یافته، شامل تواریخ و مطالب علمی و مشاهدات وقایع عصر حاضر و اوضاع و احوالی که به وقوع پیوسته از باب الکلام یجرالکلام به رشته تحریر کشیده شده است. با توجه به اینکه آن شهید بعد از اتمام دوران تبعید در بافت کرمان بلافاصله جهت ادامه تبعید به زنجان منتقل می شود، لذا حوادث مربوط به دوران اقامت در آن شهر را نیز به قلم می آورد، پس در واقع «سفرنامه بافت» سفرنامه زنجان نیز شامل می شود. نظر به اینکه سفرنامه بافت به وسیله شهید قاضی به نگارش در آمده که خود در اوج جریانات سا لهای ۱۳۴۷ و ۱۳۴۸، رهبری نهضت آذربایجان را به عهده داشته، تا جایی که ایشان در اسناد ساواک به عنوان «خمینی آذربایجان» لقب یافته است، از منابع دست اول و پر اهمیت به شمار می رود. این اثر صرفا یک اثر تاریخی نیست، بلکه سوز و گداز رادمردی از هوی رسته و از فراز و نشیب زندگی به ابد پیوسته است.

همکاری با مراکز علمی جهان اسلام

وی همچنین با مجلات علمی و سیاسی معروف جهان اسلام مانند: العرفان، الواهب، رساله الاسلام و… به همکاری پرداخت و مقالات ارزشمندی را از طریق این مجلات وزین عربی در سطح کشورهای اسلامی منتشر ساخت که صدای آن در میان علمای اسلام و اکثر مراکز علمی و دینی پیچید.

آیت الله قاضی با علمای بزرگ جهان اسلام و مراکز علمی مخصوصا با دانشگاه الازهر مصر ارتباط مکاتباتی برقرار نمود که در تحکیم وحدت اسلامی و تقریب مذاهب و رفع شبهات و سوء تفاهمات مذهبی بسیار مفید و سازگار بود. میراث علمی و فرهنگی این خاندان کهنسال، کتابخانه ای مهم بود که از اجداد اهل علم آیت الله قاضی به وی منتقل شد ه بود. متأسفانه سالها قبل بر اثر سیل تبریز، قسمت یاز کتابخانه(حدود سه هزار جلد کتاب) از بین رفت.

باقیمانده کتابهای خطی بالغ بر هزار جلد می شود که هر یک در جای خود نسخه ای قدیمی و گاه منحصر ب