فایل پاورپوینت کامل احباط و تکفیر در قرآن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل احباط و تکفیر در قرآن :

حبط، در لغت به معنای بیهوده، ناچیز و باطل شدن است. حبط در اصطلاح مفسّران غیر از حبط در اصطلاح اهل کلام است. در این جا هر دو اصطلاح بررسی خواهد شد. قبلاً لازم است حبط و احباط از یکدیگر تفکیک شده، هر کدام جداگانه مورد بحث قرار گیرد. حبط راجع به صحت و بطلان خود عمل است که آیا عمل خاص مانند بت پرستی سالم است یا حابط؛ یعنی بت پرستی فی نفسه صحیح است یا یاوه. اما احباط راجع به ابطال عمل نسبت به عمل دیگر است که آیا کار خاص سبب حبط اعمال قبلی می شود یا نه. پس حبط غیر از احباط است اولاً، و محور کلام کنونی بعضی به لحاظ حبط است و برخی به لحاظ احباط ثانیاً، از این رو آیات مورد استناد اختصاص به یکی از دو قسم ندارد، گرچه تفکیک بحث می توانست مطلوب را بهتر برساند.

از دیدگاه اهل تفسیر، حبط و احباط بدان معناست که اگر کسی کفر ورزید از اعمال صالح قبلی خود بهره ای نخواهد برد و کفر موجب محروم شدن از کردار نیک گذشته است. بت پرست هیچ اثری از پرستش بت نخواهد دید و عبادت او بی اثر و بیهوده است؛ یعنی اصلاً عمل صالح از او محقق نمی شود تا چیزی موجب حبط آن گردد. منطق بت پرستان این بود که بت ها نزد خدا مقرّبند و ما را نزد خدا تقرّب می بخشند، یا می گفتند: بت ها نزد خدا شفیعان ما هستند: «هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ».[۱] قرآن می فرماید: این عمل از بت پرست بیهوده است؛ زیرا اصل بت موجودی باطل و یاوه است و توهم تقریب آن یا تخیل شفاعت آن نیز بیهوده خواهد بود. اکنون به آیات حبط اشاره می شود.

کسی که از آیینش برگردد و در حال کفر بمیرد همه اعمال نیک گذشته او در دنیا و آخرت باطل و بیهوده می شود. آنان اهل دوزخند و همیشه در آن خواهند بود.[۲]

علامه ی طباطبایی ـ رحمه الله ـ ذیل این آیه به بررسی آیات حبط از دیدگاه قرآن پرداخته که به عصاره ی آن اشاره می شود: «حبط که به معنای باطل شدن است در قرآن جز به عمل نسبت داده نشده است. از این رو خدای سبحان می فرماید: اگر شرک بورزی به طور مسلم کردارت حبط شده و از زیان کاران خواهی بود».[۳]

نیز فرموده است: قطعاً کسانی که کافر شدند و از راه خدا جلوگیری کردند و با رسول ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ به دشمنی برخاستند، پس از آن که راه هدایت برایشان روشن شد بدانند که به خدا هیچ ضرری نمی رسانند و به زودی خدا اعمالشان را باطل می کند. ای کسانی که ایمان آورده اید شما خدا و رسول را اطاعت کنید و زنهار که اعمالتان را باطل سازید.»[۴] این آیه به روشنی دلالت دارد که حبط به معنای بطلان عمل است؛ چنان که از آیه بعد نیز استفاده می شود: «وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِیها وَ باطِلٌ ما کانُوا یعْمَلُونَ»[۵] آنچه در دنیا کردند بی نتیجه شد و آنچه کردند باطل گشت و نزدیک به آن آیه بعدی است: «وَ قَدِمْنا إِلی ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً»[۶] و ما به آنچه کردند پرداختیم و همه ی کردارشان را به باد فنا دادیم.

بر این اساس، آنچه خدای سبحان درباره ی حبط بیان کرده این است که اعمال انسان هم در دنیا و هم در آخرت باطل می شود. پس اختصاصی به عمل آخرتی نیز ندارد؛ چنان که ایمان به خدا هم زندگانی دنیا و هم زندگی آخرت را پاکیزه می سازد: «مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکرٍ أَوْ أُنْثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیینَّهُ حَیاهً طَیبَهً وَ لَنَجْزِینَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا یعْمَلُونَ»[۷] هر کس چه مرد و چه زن کار شایسته ای کند به شرط آن که ایمان داشته باشد، ما او را به زندگی پاکیزه ای زنده کرده، پاداش شان را طبق بهترین کردارشان می دهیم.

چگونگی حبط عمل

آیات یاد شده نشان داد که تبه کاران، به ویژه کافران و مرتدان کردارشان در دنیا و آخرت نابود و تباه می شود و از زیان کاران شمرده خواهند شد. اما زیان کاری آنان در دنیا روشن است؛ زیرا اعمال آنان مطابق نظام هستی نبوده و در راستای اهداف صحیح سایر موجودات نیست. از این رو به مقصد نمی رسد. گذشته از آن، قلب آنان به هیچ امر ثابتی که همان خدای سبحان است بستگی ندارد تا در نتیجه وقتی به نعمتی رسند از ناحیه او دانسته و خرسند گردند و چون به مصیبتی گرفتار آیند آن را از ناحیه خود دانسته و قلب خویش را با اعتقاد به امتحان بودن این رخداد تلخ و تأثیر التجا به خداوند در رفع آن، تسلّی بخشند و نیز در هنگام نیاز دست به درگاه او دراز کنند. بر خلاف مؤمن که در همه ی این مراحل دل در گرو خدای سبحان دارد.

خداوند در این مقایسه می فرماید: آیا کسی که مرده بود ما زنده اش کردیم و نوری برایش قرار دادیم که با آن در میان مردم زندگی کند همانند کسی است که در تاریکی هایی قرار گرفته که نمی تواند از آن بیرون آید؟[۸]قرآن حکیم، مؤمن را در زندگی دنیا دارای نور و حیات دانسته و کافر را مرده و بی نور برشمرده است.

آیه دیگری که سنجش مزبور را ارائه می کند این است: «فَمَنِ اتَّبَعَ هُدای فَلا یضِلُّ وَ لا یشْقی ـ وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنْکاً وَ نَحْشُرُهُ یوْمَ الْقِیامَهِ أَعْمی»[۹] پس هر کس از هدایت من پیروی کند، نه گمراه می شود، و نه در رنج خواهد بود و هر کس از یاد من روی گردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت، و روز قیامت او را نابینا مشحور می کنیم. زندگانی کافر در دنیا نیز تنگ و خسته کننده است که به قرینه ی مقابله، زندگی مؤمن و معیشت او وسیع و همراه با سعادت است. قرآن، همه ی این مطالب و همچنین علت سعادت و شقاوت را در یک جمله ی کوتاه بیان کرده است: «ذلِک بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَی الَّذِینَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْکافِرِینَ لا مَوْلی لَهُمْ»[۱۰] همه اینها بدان جهت است که خدا سرپرست مؤمنان است و کافران سرپرستی ندارند.

پس دانستیم که مراد از عمل، مطلق کارهایی است که کافر (مرتد) در حال ایمان برای تأمین سعادت زندگی خود انجام می دهد؛ عبادی باشد (کاری که نیت قربت لازم دارد) یا غیر عبادی.

افزون بر این ها، دلیل دیگری که می رساند مراد از عمل، مطلق کردار است نه تنها عمل عبادی، این است که خداوند حبط را به کافران و منافقان نیز نسبت داده است. در صورتی که کافر شامل بت پرست و ملحد شد؛ گرچه بت پرست عمل عبادی دارد و پرستش بت را وسیله تقرب بت ها به خدا یا شفاعت آنها از بت پرست می داند، لیکن ملحد و منکر محض اصلاً عبادتی ندارند؛ چنان که می فرماید: ای کسانی که ایمان آورده اید اگر خدا را یاری کنید، یاریتان می کند، و قدم هایتان را استوار می سازد و کسانی که کافر شدند هلا