بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ارکان حکومت اسلامی :

حکومت اسلامی، به سان حکومت های زنده جهان، دارای سه رکن اساسی است:

۱.قوّه مقنّنه.

۲.قوه مجریه

۳.قوه قضائیه.

اسلام از همان دوران تشکیل حکومت در مدینه، این سه قوّه را پذیرفته و اگر ابتکار این امر، افتخاری داشته باشد، از آن اسلام است. اینک به شرح هر یک از این قوای سه گانه می پردازیم:

الف: قوّه مقنّنه در سه مرحله

وضع قانون در حکومت اسلامی تا رسیدن به مرحله اجرایی، سه مرحله را طی می کند:

۱.تشریع و وضع قانون

در این مرحله قانون به وسیله خدا وضع و تشریع می شود، زیرا در گذشته یادآور شدیم، هیچ کس حقی بر کسی ندارد که قانونی سود یا زیان کسی وضع کند یا او را به پیروی از قانونی که وضع کرده است مجبور سازد. این خداست که چون خالق و پروردگارست حق دارد، برای انسان جعل قانون کند و یکی از مراحل توحید، توحید در تقنین و تشریع است، و ادله این توحید در کتاب های عقیدتی بیان شده است.[۱]

۲.شناخت قانون به وسیله مجتهدان

قانون الهی در کتاب و سنت و احادیث ائمه اهل بیت(علیهم السلام) که منتهی به سنّت پیامبر می شود وارد شده است، ولی همگان نمی توانند از این کانون علم بهره بگیرند، زیرا در گرو یک رشته تخصص هاست که همگان آن را دارا نیستند، بلکه شناخت قانون در توانِ فقیهان و مجتهدان است که احکام اسلامی را در اختیار مردم بگذارند. بنابراین مجتهد و مفتی، حق قانونگذاری ندارد، بلکه کار او کشف قانون الهی است، آن هم به صورت کلی.

۳.مرحله برنامه ریزی در مجلس شورای اسلامی

شکی نیست که هر کشوری بر اثر تحوّلاتی نیازمند برنامه ریزی در بخش های مختلف مانند بخش عمرانی و اقتصادی و سیاسی کشور می باشد و هیچ مملکتی نمی تواند با یک برنامه ثابت در دنیای متحوّل زندگی کند، از این جهت لازم است گروهی متخصص و آشنا به امور کشورداری و نیازهای اجتماعی، برای امور یاد شده برنامه ریزی کنند.

ولی از طرف دیگر این برنامه ریزی باید در حدود قوانین کلی الهی قرار گیرد و با آنها تعارضی نداشته باشد بنابراین شرط اجرای هر نوع برنامه ریزی، عدم مخالفت آن، با اصول کلی اسلام است.

این مرحله از تشخیص به وسیله فقیهان صورت می گیرد که کاشفان قانون الهی و آگاهان از قوانین کلی هستند.

از این جا روشن می شود که قوّه مقننه تا مرحله برنامه ریزی سه مرحله را طی می کند.

ب.قوّه مجریه

امروز، هیئت وزیران و تمام ادارات و سازمان های وابسته به آن را، قوه مجریه می نامند و مسئولیت کار آن، اجرای مصوبات مجلس، در امور عمرانی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است، و به طور کلی اداره کشور مستقیماً وظیفه قوه مجریه است.

وزارتخانه ها و تمام سازمان هایی که بازوان قوه مجریه به شمار می روند، از لحاظ کمّی و کیفی محدودیتی ندارند، ممکن است کشورها از این لحاظ متفاوت باشند، و در کشوری به تشکیلات و سازمان های وسیع تری نیاز باشد ولی در کشور دیگری نیاز محدودتر گردد. گاهی ممکن است وزارتخانه ای بر وزارتخانه ها افزوده شود، و گاهی نیز وزارتخانه ای در وزارتخانه ای ادغام گردد و این بسته به صلاحدید مدیران جامعه است.

هیئت وزیران را که در رأس این قوه هستند، یا شخص حاکم انتخاب می کند یا مجلس شورا و یا این که خود مردم مستقیماً انتخاب می نمایند.(هر چند این قسم در جهان مرسوم نیست) به هرحال، آنچه مسلم است این است که قوه مجریه که در رأس آن هیئت وزیران است، باید مورد رضایت مردم باشند، و این هم با یکی از آن راه هایی که گفتیم، انجام می گیرد، ولی آنچه در دنیای امروز، رایج است این است که انتخاب هیئت وزیران به وسیله شخص حاکم و با موافقت مجلس شورا انجام می گیرد.

باید توجه نمود که ترتیبات و تشکیلات اداری در حکومت اسلامی اصالت ندارد، و اصالت از آن هدف هاست. اسلام کیفت و کمّیت قوّه مجریه را به مقتضیات زمان و نیاز مردم موکول کرده است. اگر اسلام نظر خود را به تشکیلات اداری خاصی معطوف می داشت، و به آن اصالت می داد، به طوری که تخطی از آن جایز نباشد، نمی توانست خود را آخرین دین الهی که با تمام تحولات زمان سازگار است، معرفی کند.

داشتن نظم و تشکیلات دولتی برای هر اجتماع لازم و ضروری است و این یک اصل کلی و تغییر ناپذیر است، ولی شکل و خصوصیات آن مربوط مقتضیات زمان است.

قوه مجریه در کتاب و سنت

قرآن و سنّت، پر از احکام حقوقی و مدنی، جزایی و سیاسی است، و مسلّماً اجرای این حقوق برعهده گروه خاصی است که امروز از آن به قوّه مجریه تعبیر می کنند. قرآن صریحاً می فرماید: دست دزد را قطع کنید.[۲] بر زن و مرد زناکار حد جاری کنید.[۳]) و…. مسلّماً اجرای این حدود،به دست قوّه مجریه است که مورد رضا و گزینش مردم باشد. در کتاب و سنّت، از قوّه مجریه به سه نوع تعبیر شده است:

۱.آمران به معروف و ناهیان از منکر

۲.اولو الامر وصاحبان فرمان

۳.وزیران

این سه گروهند که باید به تناسب زمان، احکام اسلام را اجرا کنند. اینک درباره هر سه گروه که قوّه مجریه هستند، سخن می گوییم:

۱.امر به معروف و نهی از منکر به معنای نظارت عمومی است، یعنی مردم، بر امور جاری نظارت می کنند تا از هر گونه ظلم و فساد و زشتکاری جلوگیری کنند، و افراد را بر کارهای نیک و پسندیده و انجام وظایف خود تشویق نمایند. مقصود از امر به معروف، امر به معروف فردی و لسانی نیست، زیرا افراد فاقد قوّه و قدرت نمی توانند حدود الهی را اجرا کنند. حق مظلوم را از ظالم بستانند، بلکه گروهی می توانند این کار را انجام دهند که دارای قوّه و قدرت باشند و بتوانند بر این آرمان جامه عمل بپوشانند. از امام صادق(علیه السلام) سؤال شد: آیا امر به معروف و نهی از منکر بر همه واجب است؟ فرمود: نه. عرض شد: چرا؟ فرمود: این امر بر کسی واجب می شود که توانا و نیرومند باشد، و مردم از او اطاعت نمایند. عالم باشد و معروف را از منکر تشخیص بدهد، نه بر شخص ناتوان….[۴]

2. .

   اولو الامر: در قرآن کریم، به قوّه مجریه با کلمه «اولوالامر» اشاره شده، و این کلمه در قرآن در چند مورد، ذکر شده است مانند: (یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الأَمْرِ مِنْکُمْ).[۵] «ای کسانی که ایمان آورده اید، از خداوند فرمان ببرید و از پیامبر و فرمانروایان خود، اطاعت کنید». (وَإِذَا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوفِ أَذاعُوا بِهِ ولَوْ رَدُّوهُ الَی الرَّسُولِ وَإِلی أُولِی الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ).[۶] «هنگامی که خبری از پیروزی و شکست به آنها برسد(بدون تحقیق) آن را شایع می سازند و اگر آن را به پیامبر و صاحبان فرمان از خود (که قدرت تشخیص کافی دارند) ارجاع کنند. از ریشه های مسائل آگاه خواهند شد».

بر کسی که در آثار نبوی، تتبع نماید مخفی نیست که مراد از «اولی الامر» به هنگام نزول این آیه، امامان معصوم می باشند، که پیامبر به اسامی آنان از اوّل تا آخر تصریح کرده است، البته آنان مصادیق کامل «اولی الامر» هستند، و تصریح به اسامی آنها به عنوان ذکر «اظهر مصادیق» است ولی اگر امت اسلامی به افراد معصوم، دسترسی نداشته باشد، غیر آنها را نیز شامل می شود، یعنی کسانی که عادل بوده و زمام امور جامعه اسلامی را برعهده بگیرند.

۳.وزیران: در قرآن کریم، از کلمه وزیر استفاده شده است، آنجا که از موسی حکایت می کند که به خدا چنین گفت: (وَاجْعَلْ لِی وَزِیراً مِنْ أَهْلِی هارُونَ أَخِی واْشُدُدْ بِهِ أَزْری).[۷] «و از خویشانم برای من وزیری قرار بده، برادرم هارون را، و به وسیله او مرا نیرومند ساز». و امیر مؤمنان علی(علیه السلام) در فرمان تاریخی خود به مالک اشتر می فرماید: «إنَّ شَرَّ وُزَراءِکَ مَنْ کانَ لِلأَشرارِ قَبْلُکَ وَزِیراً وَمَنْ شَرکهُمْ فی الآثامِ فَلا یَکونَنَّ لَکَ بطانَهً فَإنَّهُمْ أعْوانُ الأثمَهِ وَإخوانُ الظَلَمهِ».[۸] «بدترین وزیران، وزیری است که پیش از تو در دستگاه اشرار و تبهکاران مقام وزرات داشته و در گناهان آنان شریک بوده است. مبادا چنین کسی از نزدیکان تو باشد،زیرا اینان همدست جنایتکاران و یاور ستمکارانند». اگر برنامه حکومت اسلامی را که به وسیله آن «نظام اسلامی» برپا می شود،ملاحظه نمایید; خواه