فایل پاورپوینت کامل الگوی رهبری امام حسین (ع) در قیام عاشورا

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل الگوی رهبری امام حسین (ع) در قیام عاشورا :

مقدمه

یکی از مهمترین رموز موفقیت رهبران و مصلحان بزرگ در طول تاریخ بشر برخورداری آنان از آیین سیاسی، اجتماعی و یا راهبردی است که بر اساس آن سیر و روند حرکتی خود را ساماندهی می کنند و جامعه مطلوب خود را محقق می سازند (کاظم پور، ۱۳۸۸: ۳).

حضرت امام حسین (ع) نمونه برجست مصلحی جهانی است که در تمامی زندگانی او اصول و عقایدی تخطی ناپذیر مشهود است و به وسیله آن قیامی را پی ریزی میکند که رهبری و اصلاحگری آن نه در دوران خود که تاکنون و پس از ۱۴ قرن بعد از حیات مادی او مشهود است؛ حرکتی که در سراسر آن جلوات رهبری و مدیریت آشکارا قابل مشاهده است. ذیلاً به نمونه هایی از این جلوه ها اشاره شده است:

برنامه ریزی

: برنامه ریزی در مورد زمان حرکت از مدینه و انتخاب مقصد (مکه) (قمی، ۱۳۸۴: ۷۶)، برنامه ریزی در مورد منزلگاه های بین مسیر و…

تدبیر

: تدبیر در طول مسیر، هنگام جنگ مثل چگونگی چینش چادرها و حفر خندق (مفید، ۱۳۸۸: ۴۴۷)، آرایش نیروها در روز عاشورا و…

ایجاد انگیزه و چشم انداز بین اصحاب

؛ مانند صحبت های امام در شب عاشورا (کوفی، ۱۳۸۰: ۱۳۷)

از گزاره هایی که به عنوان نمونه ارائه شد، دریافت می شود که از تاریخ عاشورا در حوزه مدیریت و رهبری می توان استفاده های فراوان کرد که البته این پژوهش در پی همین هدف است.

با مرور تاریخ اسلام و بررسی اجمالی آیات قرآن کریم و مطالعه احادیث ائمه معصومین (ع) در می یابیم که اسلام بر جنبه های اجتماعی، اداره افراد و بویژه آیین مملکت داری و زمامداری تأکید زیادی کرده است (جوادی آملی، ۱۳۷۰: ۳۸۹). دگرگونی در وضعیت مسلمانان از زمانی آغاز میشده که مدیریت و رهبری جامعه اسلامی از هدف اصلی آن فاصله می گرفته است و افراد دچار انحراف میشدند. از این رو ضرورت پرداختن به الگوهای برآمده از متن آیات گهربار قرآنی و احادیث و روایات گرانبهای ائمه معصومین (ع) همواره احساس می شود (خنیفر، ۱۳۸۴: ۱۵۹ ).

یکی از منابع تولید الگوهای اسلامی رهبری، واقعه عاشورا است که محدوده زمانی کمتر از نیم سال یعنی از مرگ معاویه و درخواست بیعت برای یزید تا شهادت امام را در بر میگیرد.

مبانی نظری پژوهش

رفتار سازمانی و رهبری در اسلام

رفتار سازمانی، که معمولاً با

OB

[۱]

از آن نام برده میشود به صورت حوزه ای متشکل از چند نظام علمی است و به شناخت و به اداره بهتر افراد در محیط کار کمک میکند (کریتنر و کینیکی، ۱۳۸۴: ۲۳). مهمترین مفهوم در حوزه رفتار سازمانی را می توان مقوله رهبری دانست (سیدجوادین و جلیلیان، ۱۳۹۳: ۳۸).

یکی از رهبران موفقی که توانست با رفتارشناسی اسلامی و درک پیش فرضهای اسلامی افراد و گروه های جامعه اسلامی به پیچیدگی های رفتاری درباره خویش آگاه شود و با شناخت فکری و ایدئولوژیکی آنان، آنها را به طور اثربخشی، هدایت و کنترل کند و در تغییر رفتار آنان موفق باشد، حضرت امام خمینی(ره) بود. ایشان با بیان درک انگیزه های رفتاری مسلمانان، چگونگی موفقیت در این عرصه را چنین ترسیم میکند: قلوب مسلمین را باید توسط اسلام جلب کرد؛ «بِذِکرِ اللهِ تَطمَئِنُّ القُلُوبَ »؛ تمام قلوب دست خداست، مقلب القلوب خداست. به خدا متوجه شو تا دلهای مردم به تو متوجه شود (امام خمینی، ۱۳۸۶، ج ۱: ۱۲۱).

در نتیجه حوزه رفتار سازمانی در سازمان های اسلامی، رفتار فردی، گروهی و سازمانی «انسان با پیشفرض های معرفتی اسلامی» است و بالطبع موضوع رفتار در جوامع اسلامی با دیگر جوامع متفاوت است؛ از این رو نوع رفتار مدیران مسلمان متفاوت خواهد بود (شفیعی، ۱۳۸۵: ۳).

طبق نظر استاد شهید مطهری، هدف رهبری در دیدگاه اسلام، «هدایت افراد» و به بیان کاملتر «رشد و ارشاد» ایشان است (قوامی، ۱۳۸۳: ۱۷۱).

اصول مدیریت از دیدگاه قرآن و اسلام نیز به این شرح بیان شده است: «نظم و انضباط»، که آن را می توان از کتاب تکوین و تشریع آموخت؛ «عزم راسخ و تصمیم قاطع» که حاکی از متمرکز بودن مدیریت قرآنی است؛ «تقسیم امور و تفکیک مسئولیتها» که سرعت و آسانی در کارها از آثار آن است و هم چنین «شرح صدر»، «خدامحوری» و «روشمندی» از دیگر اصول مدیریت از دیدگاه قرآن است (وفا، ۱۳۹۱: ۲۰).

رهبری امام حسین (ع)

داستان عاشورا و اباعبدالله (ع) از نظر حسن رهبری و نفوذ رهبر شگفت انگیز است. داستان ۷۲ یار ایشان از نظر رهبری و رهبری پذیری، نمونه بی نظیری در جهان است و با اینکه رهبر روز اول اعلام میکند که ما در راه هدف کشته میشویم، توانست نفوس مستعد را گرد آورد (مطهری، ۱۲۵: ۱۳۸۹).

به نوعی می توان رهبری و مدیریت امام حسین (ع) را مدیریت و رهبری بر مبنای هدف و نتیجه دانست. هدف از قیام، اصلاح مفاسد امت، احیا و زنده کردن سنت و قانون رسول خدا (ص) و راه و رسم علی بن ابی طالب (ع) بوده است. پس این قیام برای نگهداری دین و تکلیف بوده است؛ چرا که امام به خودش تعلق ندارد، بلکه بیش از هر چیز به اصول و ارزش های دین اسلام تعلق دارد (سربازحسینی، بیتا: ۷۰).

مدیریت امام حسین (ع) در نهضت عاشورا را می توان به صورت الگوی رفتاری و هدایت افراد در جهت رسیدن به هدف های نهایی در نظر گرفت. از دیدگاهی دیگر، هدف اصلی در مدیریت ایشان، تربیت انسانها بر مبنای سربلندی، بزرگواری، عزت و کرامت است. امام حسین (ع) با قیام خود نشان داد که می توان خواسته های الهی و قرآنی را در جامعه عینیت بخشید و در رأس همه، روحیه مبارزه با طاغوت و حفظ عزت اسلامی را سرلوحه کار خویش قرار داد (زروندی رحمانی، بیتا: ۱۰۷).

الگوی روابط انسانی در تربیت دینی امام حسین (ع)

نهضت عاشورا به عنوان یکی از برجسته ترین جلوه های سیره عملی امام حسین (ع) الگویی کامل در زمینه تربیت دینی است؛ به گونه ای که سیره عملی امام حسین (ع) در جریان واقعه کربلا الگویی کامل و جامع در روابط چهارگانه انسان (ارتباط با خدا، ارتباط با هستی، ارتباط با خود و ارتباط با انسانهای دیگر) ارائه میکند.

عبادت آگاهانه، توکّل و تسلیم و رضا در مفهوم پویا و سازنده، الگوهای تربیت دینی در ارتباط انسان با خالق در سیره امام حسین (ع) است . توجه به تفاوت های فردی انسانها در روند تربیت، کل نگری مثبت، عمل گرایی و احترام به حقوق دیگران از جمله عواملی است که در چارچوب ارتباط انسان با دیگران قرار دارد. عزّت نفس، که صلابت و اقتدار در برابر دشمنان را به همراه دارد و هم چنین تواضع در برابر دوستان و بندگان خدا از جمله آثار تربیت دینی تجّلی یافته در سیره امام است که مبین نقش تربیت دینی در ارتباط انسان با خود است. استفاده از امکانات مادی و غیرمادی در دنیا در زمینه تحقق اهداف متعالی، الگوی عملی سازنده ای است که در سیره تربیتی امام در ارتباط با دنیا به چشم می خورد (نوروزی و بدیعیان، ۱۳۸۸: ۹۱).

جلوه های مدیریت و رهبری امام حسین (ع)

جلوه های مدیریت و رهبری امام حسین (ع) در صحنه عاشورا در ادبیات موضوع عموماً به صورت تطبیقی منعکس شده و به تطبیق بعضی از موضوعات مهم مدیریت علمی با برخی از ویژگی های امام حسین (ع) پرداخته است که در ادامه به آنها اشاره میشود.

تصم

ی

م

گ

ی

ر

ی:

امام حسین (ع) به منظور اقامه اصل اجتماعی اسلام یعنی امر به معروف و نهی از منکر از بیعت با یزید سر باز زد و با صراحت و قاطعیت آن را رد کرد؛ از سوی عوامل یزید در مدینه، سخت تحت فشار و تعقیب قرار گرفت ؛ بدین دلیل تصمیم گرفت که از مدینه خارج شود و در مکّه، حرم أمن الهی استقرار پیدا کند و از آنجا صدای اعتراض خود را به گوش مسلمانان جهان اسلام برساند (حمیدیزاده، ۱۳۸۱: ۳۴۱ ).

برنامه ریزی:

جلوه های برنامه ریزی در قیام امام بسیار است که به دو نمونه از آنها اشاره میشود:

۱- همراه کردن خانواده و اهل بیت (ع) با خود و سپردن بخشی از مأموریت قیام به حضرت زینب (س) و امام سجاد(ع) برای رساندن پیام امام به گوش جهانیان

۲- دوراندیشی امام در شیوه های نظامی و آرایش جنگی (کوشکی، ۱۳۸۱: ۸۴).

هماهنگی:

هماهنگی در نهضت حسینی در متعالی ترین وجه خود تجّلی یافته بود. همه مؤمنان و عاشقان که با اهداف و عقاید امام هم نظر بودند با شنیدن حرکت و قیام امام از نقاط دور دست به سوی امام شتافتند و به شکلی وحدت یافته قیام حسینی را بر پا داشتند (حمیدیزاده، ۱۳۸۱: ۳۵۳).

انگیزش :

سخنرانی های امام قبل از عاشورا و هم چنین روز جنگ، همگی برای یاران انگیزه ایجاد می کرد؛ به طور مثال : «ای بزرگزادگان، صبر و شکیبایی به خرج دهید که مرگ چیزی جز پل نیست که شما را از سختی و رنج عبور میدهد و به بهشت پهناور و نعمت های همیشگی میرساند.

مرگ پلی است که این گروه مؤمن را به بهشتشان میرساند و آن گروه کافر را به جهنمشان؛ آری، نه دروغ شنیده ام و نه دروغ میگویم » (نجمی، ۱۳۷۰: ۱۸۲).

سازماندهی:

در تأیید وجود نوعی سازماندهی در حرکت امام حسین (ع) لازم است به این نکته اشاره شود که امام در آستانه عزیمت از مدینه به کربلا آشکارا به دو بخش از مبارزه خود اشاره می کند که یکی بخش شهادت (عملیات نظامی) و دیگری بخش اسارت (عملیات فرهنگی) خواندن اوست .

هم چنین برنامه ها را به کوتاه مدت شامل «اقدامات و پیش بینی حوادث احتمالی در منازل طی شده» و برنامه بلندمدت که شامل “اسارت فرزندان و خاندانش میشد” تقسیم نموده بود (حمیدی زاده ، ۱۳۸۱: ۳۵۲).

سابقه پژوهش

پژوهشهای گوناگونی در زمینه رهبری در اسلام با موضوع امام حسین (ع) انجام شده است که ذیلاً به برخی از آنها اشاره میشود:

جلوه های مدیریت در حرکت امام حسین (ع)

: در این مقاله مجموعه آموزه های مدیریت و رهبری نهضت عاشورا در سه سطح اساسی تبیین شده است: در سطح جذب و هدایت نیروها و اصحاب از مدینه تا کربلا، در سطح هدایت و بیداری جامعه اسلامی و در سطح هدایت جامعه جهانی. در این مقاله نویسنده با ارائه شواهد تاریخی جلوه های مدیریت امام در زمینه تصمیم گیری، برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی و رهبری را بیان کرده است (حمیدیزاده، ۱۳۸۱: ۳۶۰-۳۳۳).

رهبری در فرهنگ اسلامی از دیدگاه شهید مطهری (ره)

: در این مقاله نویسنده در ابتدا به تعریف، بیان خاستگاه، ضروت، اصول، شرایط و روش رهبری از دیدگاه استاد مطهری (ره) میپردازد و در نهایت رهبری را مترادف «رشد» و «ارشاد» معرفی میکند (قوامی، ۱۳۸۳: ۱۷۴ ۱۵۴).

درآمدی بر الگوهای مدیریتی امام حسین (ع)

: این مقاله به بررسی تطبیقی بعضی از موضوعات مهم مدیریت علمی با بعضی از ویژگی ها و صفات امام حسین (ع) پرداخته است. نویسنده پس از معرفی فرایند مدیریت از هرسی و لانچارد به بیان مباحث تطبیقی حوزه های برنامه ریزی، سازماندهی، انگیزش ، کنترل، نظریه سلسله مراتب نیازهای مزلو، آموزش منابع انسانی و… می پردازد (کوشکی، ۱۳۸۱: ۹۸ ۸۱).

الگوی روابط عزت مدار با تأکید بر سیره امام حسین (ع):

در این اثر نگارندگان در پی تبیین جایگاه عزت و عزت مداری در نهضت تربیتی عاشورا هستند. این مقاله به شیوه تحلیلی به بررسی عزت مداری در سیره امام حسین (ع) در جریان واقعه عاشورا پرداخته و به این نتایج دست یافته که سیره امام (ع) بویژه در واقعه کربلا، الگویی کامل و جامع در زمینه عزت مداری و تقویت نفس است و در مکتب ایشان تعاملات انسانی اعم از تعاملات فردی و اجتماعی بر مبنای عزت شکل میگیرد (بدیعیان گورتی و همکاران ، ۱۳۹۰: ۲۴ -۷).

پژوهشها و آثار دیگری در این زمینه هست که میتوان به «مطالعه و بررسی استراتژی پیشوایان دین در ارتباط با مدیریت سیاسی جامعه» (کاظم پور، ۱۳۸۸) و «طراحی الگوی رهبری در اسلام و اعتباربخشی آن» (شفیعی، ۱۳۹۳) اشاره کرد.

شایان ذکر است که در میان پژوهش ها هیچ یک به طور خاص به بحث رهبری امام حسین (ع) نپرداخته است. حتی میان مقالاتی که در مورد امام حسین (ع) و در حوزه مدیریت نگاشته شده است با مقوله رهبری امام ارتباطی ندارد و البته رویکردی تهذیبی مدنظر بوده که رفتار و گفتار امام با مقولات مدیریتی تطبیق داده شده است. این پژوهش در پی ارائه اثری در حوزه رهبری و درباره واقعه عاشورا و با رویکردی تأسیسی است که در آثار موجود سابقه ندارد.

روش پژوهش

پژوهش بر اساس نوع هدف، بنیادی

[۲]

و به لحاظ روش، توصیفی کیفی

[۳]

و شیوه گردآوری داده ها بررسی اسناد و مدارک و دارای رویکرد استقرایی است. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها و شناسایی الگو از شیوه تحلیل مضمون استفاده میشود.

تحلیل مضمون شامل جستجو در جهت یافتن مضمونی است که در سراسر داده های ما تکرار شده است (پونام و داورا

[۴]

، ۲۰۱۳: ۱۳). این روش فرایند تحلیل داده های متنی است که داده های پراکنده و گوناگون را به داده هایی غنی و تفصیلی تبدیل میکند (براون و کلارک

[۵]

، ۲۰۰۶: ۶).

محقق در تحلیل مضمون با دستکاری چندباره داده ها، باید به حسّی در مورد آنها دست پیدا کند (الهوجیلان،

[۶]

2012: ۴۳). پژوهشگر پس از اینکه چندین بار داده های کیفی را مرور، و نسبت به آن تسلط پیدا کرد، داده های کیفی را که بیشترین غنا را در موضوع پژوهش دارد، مشخص

[۷]

می کند؛ پس از آن، پژوهشگر داده های کیفی انتخاب شده را شناسه گذاری میکند (استراوس، ۳: ۱۹۸۷)

پس از پایان مرحله شناسه گذاری، برای هر یک از آنها یک برچسب

[۸]

انتخاب میکند؛ پس از این مرحله مضمون های فرعی به دست می آید. مضمون های فرعی در واقع همان برچسب های انتخاب شده است. مرحله پایانی تحلیل مضمون به دست آوردن مضمون های اصلی است. مضمون های اصلی از ترکیب مضمون های فرعی به دست میآید.

روایی و پایایی

مایلز و هابرمن معتقدند که روایی مضمون ها در مرحله اول و آخر تجزیه و تحلیل داده ها ضروری است. بررسی امکان اطمینان مضامین، پس از بازخورها روش خوبی به منظور کسب اطمینان از روایی داشتن شناسه ها است. در دهه ۱۹۸۰ گوبا و لینکلن

[۹]

مفهوم «امکان اعتماد»

[۱۰]

را معیار جایگزینی روایی و پایایی مطرح کردند تا به کمک آن دقت علمی را در پژوهش کیفی مورد ارزیابی قرار دهند (دانایی فرد و مظفری، ۱۳۸۷: ۱۴۷).

متأسفانه در پژوهشهای کیفی با نداشتن ابزارهای تجزیه و تحلیل داده ها روبه رو هستیم. در تحقیق کیفی به ابزارهای پیچیده تری برای تحلیل داده های کیفی نیاز داریم (استرلینگ،

[۱۱]

2001: ۳۸۵). نرم افزارهای رایانه ای در توسعه کاربرد تحلیل مضمون در پژوهشهای کیفی نقش بسزایی دارد و پژوهشگران با سرعت و دقت بیشتر و زمان کمتری، پژوهش را انجام میدهند. استفاده از

NVivo

به دلیل افزایش شفافیت و امکان تکرارپذیری پژوهش به نوعی اعتبار و مقبولیت آن افزایش مییابد (ذوالفقاریان و لطیفی، ۱۳۹۰: ۵۸).

به منظور استخراج فایل پاورپوینت کامل الگوی رهبری امام حسین (ع) در قیام عاشورا، منابع زیر مورد واکاوی عمیق قرار گرفت که با مشورت یکی از استادان گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه انتخاب شده است.

جدول ۱: منابع مورد استفاده در پژوهش

ردیف نام

اثر نویسنده نام اثر نویسنده

1. .

   لهوف (سیدبن طاووس)

2. .

   نفس المهموم (شیخ عباس قمی)

3. .

   تاریخ طبری (طبری)

4. .

   سخنان حسین بن علی(ع) از مدینه تا کربلا (سیدصادق نجمی)

5. .

   مقتل مقرم (سیدعبدالرزاق مقرم)

6. .

   مقتل الحسین (ع) (خوارزمی)

7. .

   الارشاد (شیخ مفید)

8. .

   وقعه الطف (ابی مخنف کوفی)

9. .

   طبقات الکبری (ابن سعد واقدی)

10. .

    فرهنگ جامع سخنان امام حسین (ع) (پژوهشکده باقرالعلوم (ع))

11. .

    مثیرالاحزان (ابن نما حلی)

12. .

    الفتوح (ابن اعثم کوفی)

تجزیه و تحلیل داده ها

فرایند تحلیل داده های کیفی شامل چهار مرحله است : آماده سازی، آشنا شدن، شناسه گذاری و به دست آمدن مضامین اصلی (گل وردی، ۱۳۹۳: ۹۵).

در اولین مرحله از تحلیل داده ها، ابتدا منابع مورد نظر در حوزه پژو