فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل امام علی (ع) و کارگزاران :

مقدمه

یکی از عوامل مهم و اساسی در ثبات و کارایی نظام های سیاسی که از دیرباز تاکنون در فلسفه سیاسی و تاریخ تطور فکر سیاسی در میان متفکران این حوزه، مد نظر بوده است، مسئله کارآمدی و خلاقیت کارگزاران و مدیران یک نظام سیاسی است. افلاطون و ارسطو به عنوان پیش قراولان نظام سیاست، مباحث مربوط به حوزه سیاست را به ترتیب، در کتاب های جمهوریت و سیاست پردازش کرده اند.

این دو فیلسوف سیاسی در آثار خود، مفصل به عدالت حاکمان جامعه به عنوان عامل نگهدارنده حکومت، توجه خاصی کرده اند، بنابراین بحث درباره صلاحیت و کارآمدی حاکمان و کارگزاران جامعه برای دوام حکومت ها از سؤالات پایدار در فلسفه سیاسی بوده است و این سؤال همچنان تا امروز و بلکه در آینده ذهن متفکران سیاسی را به خود مشغول خواهد کرد. افلاطون در کتاب جمهوریت خود، بر این نکته تأکید می ورزد که در حکومت باید فرمان در دست فردی کارشناس و متخصص باشد. ارسطو نیز در کتاب سیاست خود معتقد است، تنها مردانی شایسته حکومت کردن هستند که به درجاتی از فضائل نائل آمده باشند و یکی از فضایل از نگاه او، همان حکمت علی است که در طول سالیان و به کمک تجربه به دست می آید.

بدین وسیله می بینیم که متفکران یونان باستان بر ضرورت واگذاری حکومت به کارگزاران شایسته و کاردان، تأکید بلیغ کرده اند. این اهتمام وسیع به مسئله کارگزاران و رهبران جامعه در اندیشه متفکران معاصر نیز به خوبی نمایان است. با پیدایش دولت مدرن در دوران معاصر که به دنبال آن، صلاحیت و کاردانی نیز در زندگی اجتماعی و حتی فردی بشر، تأثیر گذاشته است، توجه به این مقوله مهم، در سلامت و کارآیی نظام های سیاسی، اهمیت مضاعف یافته است.

مطالع سیستم های اقتصادی و سیاسی در کشورهای مختلف جهان به خوبی می تواند نشان دهد که نقش مدیران و کارگزاران صالح در پیشبرد اهداف حکومت ها و ملت ها تا چه حد منشاء اثر بوده است.

ضعف کارگزاران نظام سیاسی، حتی در مواردی که دارای مشروعیت اولیه بوده است. توانسته موجب زوال مشروعیت اولیه گردد و بالعکس، گاهی یک نظام سیاسی فاقد مشروعیت اولیه را در اثر توانمندی کارگزاران و مدیران می تواند به مرور زمان، مقبولیت و مشروعیت مردمی را نیز کسب کند. بنابراین قبل از هر چیز، دوام و قوام حکومت ها به نقش سلامت کارگزاران حکومتی بستگی دارد. نکت حائز اهمیت در این مبحث آن است که هر نظام حکومتی، بدون توجه به نقش کارگزاران صالح و مدبر، نخواهد توانست در نیل به اهداف، از خود کارآمدی نشان دهد در این راستا تفاوتی میان حکومت دینی و غیر دینی، وجود ندارد. یکی از الگوهای بسیار مناسب که می تواند در جهت اثبات این ادعا، توجه شود، سیره مولا امیر المؤمنین (ع) در دوران زمامداری است که از باب سنت و مدیریت معقول، می تواند ملاحظه شود. حضرت علی (ع) در سیره سیاسی خود به خوبی بیان نموده اند که یکی از عوامل فروپاشی نظام های سیاسی، ناکارآمدی نظام سیاسی و زوال عدل است که به طور کلی در سایه مدیریت ناصالح و ناسالم، حاصل می گردد.

بدیهی است که قائمه هیچ حکومتی، اعم از حکومت دینی و غیر دینی، بدون عدل وداد استوار نمی ماند و این مهم باید همواره مد نظر کارگزاران حکومت ها باشد. از نظر مولا علی (ع) وجود فسادهای مالی، تبعیض ها و بی عدالتی ها باعث می شود تا مردم که همه دلخوشی و امید خود را معطوف به اجرای عدالت در جامعه و تأمین زندگی راحت کرده اند، با دیدن این مناظر به تدریج ناامید شده و از نظام سیاسی خود ادبار نمایند.

ادبار مردم از نظر سیاسی در درازمدت، موجب ایجاد فاصله و شکاف میان حکومت و مردم خواهد شد. و به تعبیر ابن خلدون، فروپاشی زودرس و اجل زودهنگام حکومت را در پی خواهد داشت. همچنین دیدگاه های تقریر شده حضرت به هر دسته از کارگزاران سیاسی، اقتصادی، قضایی و نظامی در خصوص نحوه عملکرد حکومتی به خوبی نشان می دهد که هرگونه بی اعتنایی در حسن رفتار با مردم و تنگ نظری و عدم توجه به مسائل معیشتی و ضروری مردم، همگی زمینه های سستی بنیان حکومت و زوال ثبات نظام های سیاسی را فراهم می آورد. از طرف دیگر و براساس دستاوردهای موجود خویش، رژیم های فاقد پشتوان مردمی، هزین وافری بر روی حکومت و تثبیت قدرت خواهند داشت. و این مطلبی است که در ادبیات سیاسی و تحت عنوان حکومت مردمی و قدرت و اقتدار ارزشی در برابر آن استبداد و حکومت نامشروع بررسی و تحلیل می شود و قطعا سلامت و صلاحیت کارگزاران حکومتی در ایجاد اقتدار نظام سیاسی، نقش اساسی و کلیدی دارد. این تحقیق برخلاف سایر پژوهش های دیگر به بررسی روش های معمول حضرت در ارتباط با کارگزاران پرداخته است؛ بدین معنا که ابتدا با نگاهی به ویژگی ها و بایستگی هایی که کارگزاران لازم است قبل از انتصاب دارا باشند، پرداخته است و سپس به تعدادی از گزینش کارگزاران، توسط حضرت نگاه و نگرش عمیق تر نموده است و تمامی ویژگی های یاد شده را در اسوه های کارگزاران حکومتی ایشان، جستجو کرده است. توجه به ویژگی های اجتماعی، سیاسی کارگزاران حکومتی مولا علی (ع) ، همچنین نظارت مستقیم و بدون ملاحظه او بر رفتار استانداران و فرمانداران خود و توجه به نحوه عزل و نصب آن حضرت به کارگزاران، نکته های زیادی را فراروی جوامع اسلامی می گذارد تا با تمسک به سیره آن حضرت بتوان الگویی مناسب را در تجسم عدالت اجتماعی و سیاسی از دیدگاه مکتب اسلام ارائه نمود.

خطوط کلی سیاست اسلامی از منظر امام علی (ع)

۱-التزام به کتاب و سنت؛ شرط اولیه برای سیاستمدار اسلامی، التزام و تعهد او به کتاب خدا و سنت پیامبران الهی و ائمه معصومین در انجام خطیر خویش است، آنجا که حضرت علی( ع) هنگام واگذاری حکومت مصر به مالک اشتر فرمودند:

«و الواجب علیک أن تتذکّر ما مضی لمن تقدّمک من حکومه عادله أو سنّه فاضله أو أثر عن نبیّنا صلی اللّه علیه و اله أو فریضه فی کتاب اللّه فتقتدی بما شاهدت ممّا عملنا به فیها. »(معادیخواه، ۱۳۷۴: نامه ۵۳، ۳۶۶ )

«یعنی، اینکه در حین انجام وظیفه، باید همواره حکومت های دادگستر پیشین و شیوه عملکرد آنها را و همچنین سنت های پرفضیلت گذشتگان و روش های پسندیده آنها و آثار پیامبران و واجباتی که در کتاب خداست، همه را به یاد داشته باشی و آنها را به کار بگیری. »

۲-قاطعیت در اجرای حق و عدالت؛ از جمله لوازم سیاست برای سیاستمدار اسلامی، قاطعیت او در تحکیم عدالت و احکام الهی است. حضرت در طول دوران حکومت چند سال خود هیچ گاه در اجرای احکام و دستورات الهی و برپایی عدالت اجتماعی، سازش نکرده و تساهل را در این مورد روا نمی دانستند و می فرمودند: «و الذلیل عندی عزیز حتی آخذ الحق له و القوی عندی ضعیف حتی آخذ الحق منه». (دشتی، ۱۳۷۹: خطبه ۳۷)

«انسان خوار و پست در نزد من عزیز است، برای اینکه بتوانم حق او را استیفاء کنم و انسان زورمند و قوی در نزد من ضعیف است، تا اینکه بتوانم حق را از وی بستانم. »

۳-پایبندی به ارزش ها و صلاحیت ها در گزینش کارگزاران؛ ایشان در این زمینه می فرمایند: «کسی شایستگی تصدی امور سیاست را دارد که اگر از کسی فاصله می گیرد به خاطر زهد و وارستگی باشد و اگر به کسی نزدیک می شود به خاطر نرمش و مهربانی باشد، نه اینکه فاصله گرفتن او از سر تکبر و خودبزرگ بینی باشد و نزدیک شدن او به خاطر مکر و نیرنگ باشد»(دشتی، ۱۳۷۹: نامه ۵۳)

۴-آمیختگی اخلاق و سیاست؛ پرورش سجایای اخلاقی و پرهیز از ناهنجاری های اخلاقی در هنگام عصبانیت و مواقع بحرانی جنگ و انتقام جویی که آدمی را به هر نوع اقدامی می کشاند، همیشه مد نظر امام علی (ع) بود؛ به عنوان نمونه، حضرت در جنگ صفین که معاویه و همدستانش آب را بر علی و یارانش بستند؛ مولا علی (ع) فرمان داد کنترل فرات به دست ما بیفتد، اما پس از کنترل فرات به دست یاران علی (ع) ، عده ای می خواستند مقابله به مثل کرده و آب را بر معاویه ببندند، اما حضرت فرمودند:

«ما المجاهد الشّهید فی سبیل اللّه بأعظم أجرا ممّن قدر فعفّ لکاد العفیف أن یکون ملکا من الملائکه»

«پاداش مجاهد شهید در راه خدا بزرگ تر از پاداش عفیف پاکدامنی نیست که قدرت بر گناه دارد و آلوده نمی گردد، همانا عفیف پاکدامن، فرشته ای از فرشته هاست. »(همان، حکمت: ۴۷۴)

۵-مهر و محبت و خضوع با مردم؛ در بینش امام علی (ع) اصل و اساس سیاست، بر رفق و مدار است و جوهره آن، ملاطفت و مهربانی می باشد. برخورد محبت آمیز با مردم و نقش آن در موفقیت حاکم سیاسی از جمله تأکیدات حضرت در نامه هایش به کارگزاران خود می باشد و این مهم را همواره به عاملان خود گوشزد می کردند در جایی حضرت خطاب به مالک اشتر می فرمایند:

«و أشعر قلبک الرّحمه للرّعیّه و المحبّه لهم و الّلطف بهم و لا تکونّن علیهم سبعا ضاریا تغتنم أکلهم فإنّهم صنفان إمّا أخّ لک فی الدّین و إمّا نظیر لک فی الخلق» «که مهربانی با مردم را پوشش دل خویش قرار ده و با همه دوست و مهربان باش، مبادا هرگز چونان حیوان شکاری باشی که خوردن آنان را غنیمت دانی، زیرا مردم دو دسته اند: دسته ای برادر دینی تو و دسته ای دیگر همانند تو در آفرینش می باشند. »(همان، نامه: ۵۳)

با ترسیم خطوط سیاست اسلامی از نگاه حضرت امیر المؤمنان علی (ع) به این مطلب می رسیم که اصل سیاست و دخالت در سیاست، امری پسندیده، بلکه ضروری و لازم است. سیاست در نظر مولا علی (ع) چیزی جز احقاق حق و اصلاح جامعه به سمت سعادت و تحکیم عدالت در جامعه نیست.

ضرورت حکومت

امام در خطبه ۴۰ نهج البلاغه به مسئله ضرورت فلسفه حکومت، اشاره کرده و می فرمایند:

«و إنه لابدّ للنّاس من أمیر برّ أو فاجر یعمل فی إمرته المؤمن و یستمتع فیها الکافر و یبلّغ اللّه فیها الأجل و یجمع به الفی ء و یقاتل به العدوّ و تأمن به السّبل و یؤخذ به للضّعیف من القویّ حتّی یستریح برّ و یستراح من فاجر»

«وجود حاکم و زمامدار برای مردم ضروری است، چه خوب یا بد؛ تا در پناه فرماندهی و زمامداری او مؤمن بکوشد و عمل صالح انجام دهد. کافر از لذائذ دنیوی بهره مند شود تا آنگاه خداوند مدت او را به پایان برساند و به واسطه او مالیات گردآوری شود و دشمن سرکوب شود. راه ها ایمن شود، حق ناتوانان از زورمندان گرفته شود و تا نیکان بیاسایند و بدان فرصت آزردن دیگران را نیابند. »(همان، خ: ۴۰)

والیان و کارگزاران حکومتی

تمامی کارگزاران حکومتی امام علی (ع) همیشه در تیررس دید مولایشان قرار داشتند و کلیه حرکات و سکنات آنان بادقت تمام، بررسی می شد. و نقاط ضعف و قوت آنان مرتبا توسط آن حضرت به آنان گوشزد می شد. (بهبودی، ۱۳۶۸: ۷۵)

خطبه ها و نامه های فراوان حضرت علی (ع) به والیان و کارگزاران خود دلیلی گویا بر این مدعا است که حضرت نسبت به سرنوشت کارگزاران خود بسیار حساس بودند. چرا که سلامت آنان را ضامن سلامت جامعه و همچنین ثبات نظام سیاسی خود می دانستند. سیستم تنبیه و تشویقی که حضرت برای نیروهای سیاسی خود اتخاذ می کردند، همگی می تواند یک الگوی مناسب در به کارگیری این روش ها در جامعه امروز ما باشد.

دقت و ظرافت در مورد کارگزاران به این دلیل است که زعامت و رهبری جامعه انسانی که به دست کارگزاران و والیان حکومتی در اقصی نقاط شهرهای مختلف انجام می شد، پرارج ترین مسئولیتی است که انسان بر عهده می گیرد؛ بنابراین عهده داران این مسئولیت باید از جنبه تقوی، علم، فضیلت اخلاقی، بصیرت، سیاست، مدیریت، شهامت و دیگر سجایای اخلاقی از برترین انسان ها باشند. حضرت به یکی از کارگزاران خود به نام«اشعث بن قیس»فرماندار آذربایجان در خصوص امر تصدی حکومت و رهبری می فرمایند:

«و إنّ عملک لیس لک بطعمه و لکنّه فی عنقک أمانه و أنت مسترعی لمن فوقک لیس لک أن تفتات فی رعیّه و لا تخاطر إلاّ بوثیقه»

«ای اشعث!فرمانداری و حکومت تو، وسیله آب و نان نیست، بلکه امانتی است در گردنت، و تو باید مطیع ما فوق باشی و در مورد بیت المال به هیچ کاری جز با احتیاط و اطمینان اقدام مکن. »(دشتی، ۱۳۷۹: نامه ۵)

اصلاح امور هر جامعه ای در گرو کارگزاران لایق و کاردان است، ازاین رو رهبران و زمامداران نیک اندیش، کوشیده اند کارمندان و کارگزارانی را به خدمت بگیرند که لیاقت کار را داشته باشند، در تاریخ سیاست، ما حساسیت های بسیاری را از جانب زمامداران نسبت به کارگزاران دیده ایم. اما هیچ کدام به حساسیت و دقتی که پیشوای بزرگ انسان ها، مولا علی (ع) داشت نمی رسد. فرمان هایی که رهبران غیر الهی در عزل و نصب کارگزاران خود صادر می کردند، از آنجا که از بینش کلی بر ابعاد وجودی انسان برخوردار نبود، عموما اگر جایی را آباد می کردند، قسمت هایی را هم ویران می نمودند.

اما فرمان های امام علی (ع) چون مولایش رسول اللّه (ص)از جامعیتی برخوردار بوده؛ زیرا آن بزرگوار چون با خداونگار هستی، پیوند عمیقی خورده بود و آثار این پیوند در جزءجزء زندگی فردی و اجتماعی نمودار بود، فرمان هایش نیز همه جانبه بود، به طوری که همه ابعاد وجودی انسان را دربر می گرفت. وقتی به کارگزاری مسائل حکومتی را گوشزد می فرمود، او را به تقوا، ترس از خدا و توجه به آخرت نیز دعوت می کرد. هنگامی که آنان را به جمع آوری مالیات فرمان می داد، رعایت حال مردم و توجه به حفظ شخصیت آنان و پرهیز از تهدید و زور را هم متذکر می شد. حتی وقتی که امام علی (ع) نسبت به کارگزاری متخلف، خشم می گرفت و او را از کار برکنار می کرد؛ نکته های عمیقی را در فرمان عزلش متذکر می شد. مولا علی (ع) هیچ گاه کسی را روی اغراض شخصی برکنار نکرد؛ چنانچه روی حب و علاقه و یا عواطف قومی، کسی را بر سرکار نیاورد، بلکه هر کاری می کرد و هر عزل و نصبی در حکومتش انجام می شد، براساس تقوا و انجام وظیفه، صحت عمل و. . . بود. او حکومت را برای استقرار عدالت و اجرای قوانین الهی می خواست، نه سودجویی و خودخواهی و غرور و. . . او بارهاوبارها نگرش خود را درباره حکومت یادآور می شد و به ابن عباس می فرمود:

«و اللّه لهی أحبّ إلیّ من إمرتکم إلاّ أن أقیم حقّا أو أدفع باطلا»

«به خدا سوگند!این(کفش کهنه )را از حکومت شما دوست تر دارم مگر آن که حقی را برپا سازم یا باطلی را براندازم. »(همان، ۱۳۷۹: خ ۳۳)

با توجه به برداشت امام (ع) از حکومت در نامه فوق، در حقیقت مولا علی (ع) کارگزاران کشورش را برای خدمت به مردم می گمارد تا نظام اسلامی را به بهترین وجه اداره کند و برای جامعه اسلامی، رفاه و آسایش را به ارمغان آورند. بنابراین به وضوح می بینیم که در عزل و نصب ها، هرگز روابط خویشاوندی و دوستی را مد نظر نمی داشت و روش سیاستمداران دنیاپرست را که در راستای بقای حکومت خود عمل می کنند، نداشت و تحت تأثیر جوسازی ها قرار نمی گرفت. او تنها رضای خدا را در نظر داشت و به مصلحت مردم می اندیشید. (ناظم زاده، ۱۳۷۳: ۲۴۵)

تعداد کارگزاران حکومتی حضرت در بخش استانداران و فرمانداران شصت و چهار نفر و در بخش کارگزاران بیت المال سه نفر و در بخش کارگزاران صدقات هفت نفر و در بخش بازرسان دو نفر و در بخش قضات سه نفر و در بخش کاتبان و دبیران هشت نفر و در بخش حاجبان و دربانان نه نفر هستند که به استناد اسامی که به تکرار آمده است، تعداد کلیه کارگزاران حکومتی امیر المؤمنین به نود و یک نفر می رسد. عده اندکی از این افراد، جزو کارگزاران عثمان بودند که حضرت امیر (ع) پس از مدتی آنان را عزل کرده است، مانند: جریر بن عبد ا. . . ، ابو موسی اشعری و تنها حذیفه و حبیب بن منتجب را در سمت های خود ابقاء کرد. عده ای از کارگزاران حضرت که توسط دشمنان به فیض شهادت نائل آمدند، عبارتند از: محمد بن ابی بکر، محمد بن ابی حذیفه، مالک اشتر نخعی، عبد اللّه بن خباب ارت، ابو حسان بن حسان، حلو بن عوف بکری. عده ای دیگر که بر اثر کهولت سنی در زمان حضرت از دنیا رفتند، مانند: ابو قتاده و سهل بن حنیف هستند. عده ای تا آخر به حضرت وفادار ماندند، مانند: عثمان بن حنیف، کمیل، قیس بن سعد، قثم بن عباس، سلیمان بن صرد و سعد بن مسعود و. . . از این عده، گروهی در انجام وظیف خود کوتاهی کردند که حضرت آنان را ملامت کرد، مانند: قدام بن حجلان، عبید اللّه بن عباس و سعید بن نمران. عده ای به خاطر خیانت به حکومت عزل شدند، مانند: عبد ا. . . بن عباس، عقبه بن عمر و منذر بن جارود. گروهی که علاوه بر خیانت پا را فراتر گذاشته و به معاویه پیوستند، مانند: قعقاع بن شور، نعمان بن عجلات، مصقله، یزید بن حجیه تیمی. شایان ذکر است که عمده ترین مسائلی که باعث فرار اینها به جانب معاویه شده است، مسائل مالی بوده است.

معیارهای حضرت در انتخاب کارگزاران

هر جامعه ای برای اینکه بتواند روی سعادت ببیند و امور آن اصلاح گردد باید از کارگزاران لایق و متعهد بهره گیرد. همه حکومت ها برای پیشبرد جامعه خود به سمت تعالی و پیشرفت می کوشند تا از کارگزاران لایق و متعهد بهره گیرند، اما هیچ کس مانند امام علی (ع) این قدر نسبت به امور کارگزاران خود حساسیت و دقت به خرج نمی دهد. این واقعیت را می توان از نامه ها و خطبه های گوناگون حضرت به کارگزاران و والیان حکومتی در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی و دینی جستجو کرد. فرمان ها و دستوراتی که از جامعیت فوق العاده بی نظیر برخوردار بود، در تمامی نامه ها و عهدنامه های حضرت به کارگزاران ملاحظه می شود، همچنین مسئله رعایت تقوا و ترس از خدا و توجه به آخرت از مواردی بود که به آن توجه می شد.

علی (ع) هیچ گاه در عزل و نصب کارگزاران خود، مسئله رفاقت و خویشاوندی را مد نظر قرار نمی داد و روش سیاستمداران دنیاپرست را که تنها در راستای تمامی حکومت خود عمل می کردند نداشت، بلکه تنها به رضای خدا می اندیشید و مصلحت مردم را در نظر داشت. در اندیشه سیاسی امیر مؤمنان علی (ع) هیچ خطری برای جامعه اسلامی، بیشتر از خطر بر سرکار آمدن افراد فاقد اهلیت و کم صلاحیت نیست. او بیم داشت که افراد ناصالح و نالایق زمام امور مملکت را به دست بگیرند و جامعه را به سمت تباهی و سقوط بکشانند. به همین جهت هنگام گماردن مالک اشتر به حکومت مصر در نامه به مصریان، چنین هشدار داده است:

«لکنّنی آسی أن یلی أمر هذه الأمّه سفهاؤها و فجّاؤها و فجّارها فیتّخنو امال اللّه دولا و عباده خولا و الصّالحین حربا و الفاسقین حزبا؛ (دشتی، ۱۳۷۹: نامه ۶۲) من بیم دارم که نابخردان و نابکاران زمام امور این ملت را به دست گیرند و مال خدا را دست به دست بگردانند و بندگان او را بردگان خود گیرند و با صالحان به دشمنی برخیزند و فاسقان را حزب خود قرار دهند. »

حضرت همیشه مردم را به مسئله کارگزاران توجه می دادند و می فرمودند که: «بی گمان مردم هلاک شدند آنگاه که پیشوایان هدایت و پیشوایان کفر را یکسان شمردند و گفتند: هرکه به جای پیامبر نشست چه نیکوکار باشد چه بدکار، اطاعت او واجب است. پس سبب هلاک شدند. خدای سبحان فرموده است: «پس آیا مسلمانان را همچون بدکاران قرار خواهیم داد، شما را چه شده است، چگونه داوری می کنید؟» (مجلسی، ۱۴۰۳: ج ۶۹، ۸۲)

بنابراین جا دارد در اینجا به بررسی معیارهای حضرت در انتخاب کارگزاران حکومتی بپردازیم:

۱-سابقه در اسلام؛

یکی از مزایای کارگزار حکومتی شایسته، پیشگامی او در اسلام و نهضت اسلامی است. این پیشگامی در اسلام را، قرآن کریم ستوده است: «و السابقون السابقون اولئک المقربون. »[واقعه(۵۶)/۱۰ و ۱۱]امام علی (ع) با توجه به منطق قرآن کریم به مالک اشتر می فرمایند: «و توخّ منهم أهل التّجربه و الحیاء من أهل البیوتات الصّالحه و القدم فی الإسلام المتقدّم؛ کارگزاران شایسته را در میان گروهی بجوی که اهل تجربت و حیا هستند و از خاندان های صالح، آنها که در اسلام سابقه ای دیرین دارند. »(دشتی، ۱۳۷۹: نامه ۵۳)

۲-ملاحظه سوابق خانوادگی؛

این مسئله نیز از دید امیر مؤمنان (ع) پنهان نمانده است و بارها مسئل صلاحیت خانوادگی کارگزاران را به مالک گوشزد کرده است و از وی خواسته که در انتخاب قضات و وزرای خود به خانواده های آنان نیز توجه کند. مولا علی (ع) در دو نامه به مالک اشتر در خصوص گزینش کارگزاران و فرماندهان نظامی فرموده است: «ثمّ الصق بنوی الأحساب و أهل البیوتات الصّالحه و السّوابق الحسنه؛ پس، از سپاهان خود کسی را بگمارد که دارای گوهری نیک و خاندان پارسا و صالح و سابقه نیک هستند. »(همان، نامه: ۵۳)

۳-دشمن حیاء و عفت؛

ایشان در این زمینه می فرمایند: «و من قلّ حیاؤه قلّ ورعه و من قلّ ورعه مات قلبه و من مات قلبه دخل النّار» «هرکس حیایش، کم باشد، پارسایی و ورع او کم می شود و هرکس پارسایی اش، کم باشد، قلبش می میرد و هرکس قلبش بمیرد، وارد آتش دورخ می شود. »(همان، حکمت: ۳۴۹)

۴-پایبندی به اخلاق و مبانی دینی؛

حضرت علی (ع) در نامه خود به مالک اشتر به این نکته اشاره می کند که همکار شایسته و برگزیده کسی است که در کارهایی که خدا آن را برای بندگان خود ناشایست می داند تو را یاری ندهد، برعکس، او تو را به اخلاق دینی، متوجه سازد. «ثم لیکن آثرهم عندک أقولهم بمرّ الحقّ لک و أقلّهم مساعده فیما یکون منک ممّا کره اللّه لأولیائه؛ (همان، نامه: ۵۳) اما برگزیده ترین همکارانت، باید کسی باشد که در کارهایی که خدا برای اولیایش دوست ندارد و تو از روی هوسرانی به آن دست زده ای کمتر یاریت دهد. »

۵-توجه داشتن به ضوابط؛

امام علی (ع) دربار رعایت ضوابط، برای گزینش کارمندان می فرمایند: «ثمّ انظر فی أمور عمّالک فاستعملهم اختبارا و لاتولّهم محاباه و أثره فإنّهما جماع من شعب الجور و الخیانه؛ (همان، نامه: ۵۳) ای مالک، در کارهای کارمندانت دقت کن، آنها را با امتحان و آزمایش به کار بگمار و از روی بخشش، به دلخواه و استبداد نباشد. زیرا استبداد و تسلیم تمایلات شدن، کانونی از شعبه های جور و خیانت است. »

۶-داشتن تجربه؛

امام علی (ع) خطاب به مالک اشتر در خصوص انتخاب افراد باتجربه و کاردان می فرمایند: «و توخّ منهم أهل التّجربه؛ از اهل تجربه برای امر کارگزاری برگزین. » (همان، نامه: ۵۳)

معیار حضرت در اعطای مسئولیت ها این بود که: «ولایت و کارگزاری حکومت اسلامی جز به افراد متدین و امین واگذار نمی شود. » (ابن عبد البر، ۱۴۱۵: ج ۳، ۲۱۱)؛ (ری شهری، ۱۴۲۱: ج ۴، ۱۵۱)

۷-تقوا و تعهد؛

امام دراین باره به مالک اشتر به عنوان سنبل حکومت و والی دینی می فرمایند: «أمره بتقوی اللّه؛ افرادی باتقوا و متعهد به کار را انتخاب نما. »(دشتی، ۱۳۷۹: نامه ۵۳ )

۸-آشنایی با کار؛

امام دراین باره می فرمایند: «افرادی متدین، با دانش و تدبیر را برای کار، انتخاب نما» (ابن شعبه حرانی، ۱۳۶۳: ۱۳۷ ) انتخاب افراد ناشی، باعث اختلال در مدیریت و موجب تباهی می شود. «ناتوانی کارگزار، آسیب به مدیریت می رساند. »(خوانساری، ۱۳۶۰: ۳۴۵)

۹-حضور در بین مردم؛

امام علی (ع) می فرمایند: «فلا تطوّلنّ احتجابک عن رعیّتک فإنّ احتجاب الولاه عن الرّعیّه شعبه من الضیق و قلّه علم بالأمور الاحتجاب منهم یقطع عنهم علم ما احتجبوا دونه فیصغر عندهم الکبیر و یعظم الصّغیر؛ پنهان شدن خویش را از مردم، طولانی مکن، زیرا پنهانی مدیریت از مردم، افزون بر این که نشان تنگخویی است، سبب می شود که اشراف به کار نداشته باشند. آنگاه کار کوچک را بزرگ جلوه دهند و کار مهم را کم اهمیت انگارند. »(دشتی، ۱۳۷۹: نامه ۵۳)

۱۰-داشتن صداقت در رفتار و گفتار؛

امام علی (ع) در سیاستمداری خویش، فریب و نیرنگ را به کار نمی برد، زیرا صداقت و راستی است که سلامتی مدیریت را ضمانت می نماید. «و اللّه ما معاویه بأدهی منّی و لکنّه یغدر و یفجر و لو لا کراهیه الغدر لکنت مِن أدهی النّاس»(همان، خ: ۲۰۰) «معاویه هرگز از من سیاستمدارتر نیست، وی فریبکار و جنایتکار است، اگر نیرنگ و فریب ناپسند نبود، من سیاستمدارترین مردم بودم».

۱۱-نظم پذیر بودن؛

امام متقیان، تأکید فراوان بر نظم دارند و می فرمایند: «هر کاری را در هنگام خودش انجام دهید. » «و أمض لکلّ یومٍ عملَه فإنّ لِکلّ یومٍ ما فیه» «کار هر روز را که برای آن زمان نهاده شده است، همان روز انجام ده. »(ابن شعبه حرانی، پیشین: ۱۴۳)

۱۲-منضبط و قانونمند بودن؛

فردی که متمایل به سازشکاری باشد، حق را اجرا نخواهد کرد و در نتیجه تلاش وی، خارج از مدار حق، شکل می گیرد. «لا یقیم أمر اللّه سبحانه إلاّ من لا یصانع و لا یضارع و لا یتّبع المطامع» (دشتی، ۱۳۷۹: حکمت ۱۱۰)

«فرمان خدا را برپا ندارد، جز آن کس که در اجرای حق مدارا نکند. » در اولین روز بیعت با وی به عموم مردم فرمودند: «و اعلموا أنی إن أجبتُکم رکبت بکم ما أعلم و لم أصغ إلی قول القائل و عتب العاتب» «آگاه باشید اگر من مدیریت شما را به عهده گرفتم، آنچه را که خود صلاح می دانم انجام می دهم و توصیه های کسی را هم نخواهم شنید و از نا