بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل انعکاس معراج نبی در شعر نظامی :

نظامی گنجه ای از جمله شاعرانی ست که فراوان از معراج می گوید. او در ابتدای هریک از پنج گنج خود ابیاتی طولانی در توصیف معراج می سراید که گاه به اطناب می انجامد. در مخزن الاسرار با این ابیات شرح معراج را آغاز می کند:

نیم شبی کان فلک نیم روز

کرد روان مشعل گیتی فروز

نه فلک از دیده عماریش کرد

زهره و مه مشعله داریش کرد

کرد رها در حرم کائنات

هفت خط و چار حد و شش جهات

روز شده با قدمش در وداع

ز آمدنش آمده مه در سماع

دید اغیار گران خواب گشت

کاو سبک از خواب عنان تاب گشت

با قفس قالب از این دامگاه

مرغ دلش رفته به آرامگاه

(مخزن الاسرار، ۱۷)

این ابیات حدود ۶۶ بیت است که شرح مبسوطی از شب معراج دارد. نظامی در این ابیات هم عقیدکلامی خود را مبنی بر امکان دیدار خدا با چشم سر بیان می کند و هم طبع روان خود را به رخ رقیبان می کشد.

نظامی مهم چنین در ابتدای لیلی و مجنون بیش از ۴۰ بیت، در فهفت پیکر ۷۵ بیت و در شرفنامه ۶۶ بیت دربارمعراج سروده است و این غیر از ابیات پراکنده یی ست که دربارپیامبر و معراج دارد.

تاثیر معراج و یاد کرد آن به مناسبت های مختلف و با یادآوری ابعاد گوناگون معراج را که در تفاسیر از روایت های مختلف مستفاد شده، می توان به این ترتیب طبقه بندی کرد:

۱- اشاره به زمان معراج

در میان تمام مسلمانان پذیرفته است که معراج در شب اتفاق افتاده است. در شعر شاعران نیز شب معراج فراوان دیده می شود. این اشارات گاه تنها تلمیح است و گاه اشارکامل به معراج پیامبر است.

۲- سفر با براقی که جبریل آورد

سفر پیامبر بی هیچ شکی با اسبی به نام براق انجام گرفته و هر جا یادی از معراج است، نام براق نیز دیده می شود:

در شب تاریک بدان اتفاق

برق شده پویپای براق

(مخزن الاسرار، ۱۸)

براقی شتابنده زیرش چو برق

ستامش چو خورشید در نور غرق

(اقبال نامه، ۱۷ )

سر بلندیش را ز پایپست

جبرئیل آمده براق به دست

(هفت پیکر، ۶۰۴)

برقی ه براق بود نامش

رفق روش تو کرد رامش

(لیلی و مجنون، ۴۳۴)

۳- گذشتن از افلاک

سفر به اوج آسمان مستلزم گذشتن از نه فلک(برابر اعتقاد قدما براساس تئوری بطلیموس یونانی)است و این نکته در توصیف چه گونگی معراج دیده می شود:

ای بر سر سدره گشته راهت

وی منظر عرش پایگاهت

ای شش جهت از تو خیره مانده

بر هفت فلک جنیبه رانده

(لیلی و مجنون، ۴۳۱)

۴