فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی :

۱.مقدمه

۱-۱.بیان مسئله

تاریخ زندگی بشر، گواه آن است که سودای نیل به سعادت در او هرگز خاموش نبوده است و بشر همیشه در تکاپوی جامعهای عاری از کاستی به سر برده است و همواره در طول تاریخ سعادت فردی و اجتماعی دغدغهی اندیشمندان و فلاسفه بوده است و با تولد در انسان آغاز شده است. بشر همواره در آرزوی تحقّق جامعهای عاری از جنگ و غارت، فقر و گناه همراه با آسایش در تکاپو بوده است؛ از این رو ساختن جامعهای بسامان و تجسّم یک آرمانشهر و مدینه فاضله، پاسخی برای وصف ناگوار موجود در عصرشان بوده است. از باورهای مسلّم مسلمانان به ویژه شیعیان، ظهور منجی آخر الزمان میباشد که با ظهور ایشان آرمانشهر آنها طبق وعدههای صریح قرآن، محقّق گردد، به طوری که در قرآن صراحتاً: «وَ نُریدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثین (قصص/ ۵) از آن با عنوان مدینه مستضعفان یاد شده است زیرا شیعیان از ابتدای تاریخ اسلام با تحمل تمام ظلم و ستمها از جانب حکمرانان وقت به امید تحقق آن روزی چشم دوختهاند تا منجی عالم بشریّت از راه فرا رسد و به تمام مشکلات حاکم بر دنیا پایان دهد، روزی که بشر در حسرت داشتهها و نداشتهها نباشد، روزی که بهای انسانیت با پول مبادله نگردد، روزی که مهربانی و صمیمت به درون تمام دلها راه یابد، آن روز همان روز ظهور امام مهدی (عج) و تشکیل حکومت عادلانه ایشان است. شاعران بسیاری در طول تاریخ و در تمام ادبیات ملل مختلف به دنبال تحقق آرزوهای گمشده خویش در جستجوی شهر آرمانی خود بودهاند تا در پناه آن از ظلم و ستم دیگر خبری نباشد و این نوع شعر بیشتر در شعر شاعران متعهد به اهل بیت (ع) در طول تاریخ اسلام دیده میشود زیرا شیعیان در طول تاریخ توسط حاکمان ظالم و مستبد مورد ظلم و ستم واقع شدهاند از این رو شاعران شیعه به شکل نمادین و گاهی صراحتاً از وجود آرمانشهر مهدوی در میان اشعارشان یاد کردهاند. در عصر معاصر اکثریت شاعران هر دو زبان از آرمانشهر خویش با ویژگیهای آرمانشهر عدالت، آرمانشهر مستضعفان و آرمانشهر رفاه یاد کردهاند که در حقیقت تنها در زیر لوای حکومت جهانی منجی موعو (عج) محقّق خواهد شد. از جمله محدودیت های این مقاله می توان به موارد زیر اشاره کرد:- در این پژوهش به دلیل کثرت شاعران معاصر تنها به بررسی برخی از شاعران پرداختهایم.-دیوان برخی از شاعران معاصر عرب هنوز به صورت دیوان مستقل چاپ نشده، لذا برای یافتن اشعار آنها به مجلات مختلف و پایگاه اینترنتی و کتابهای دیگر مراجعه شده است.- با وجود جستجوی فراوان زندگی نامه برخی از شاعران یافت نشده؛ زیرا فقط در برخی از سایتها به نام و شعر آنها اشاره شده است.

۱-۲. پرسش تحقیق

آرمانشهر مهدوی چگونه در شعر شاعران معاصر مسلمان زبان عربی و فارسی تجلّی یافته است؟

۱-۳. فرضیه تحقیق

شاعران معاصر عربی و فارسی (شیعه) با اقتباس هنری و ادبی از تفاسیر آیات و روایات متواتر به وصف آرمانشهر مهدوی در اشعار خویش پرداختهاند. آرمانشهر مهدوی در شعر شاعران معاصر، در موضوعات مختلفی همچون؛ آرمانشهر عدل، آرمانشهر مستضعفان، آرمانشهر رفاه تبلور یافته است و شاعران؛ برکت، امنیت، کامل شدن عقل و خرد و آشکاری گنجهای زمین را لازمه برقراری رفاه در جامعه تصور کردهاند.

۱-۴ضرورت تحقیق

یکی از اصلی ترین دلایل ضرورت این پژوهش، بررسی تطبیقی عقاید مشترک شاعران شیعه عرب و فارس در موردآرمانشهر مهدوی و معرفی آن از دریچه شعر و ادب به مخاطبان است؛ زیرا شعر یکی از بهترین وسیله های مؤثر بر افکار مخاطبان است و شاعران معاصر، در عصری که عصر انکار عقاید دینی مسلمانان است؛ کوشیده اند تا با این ابزار (شعر) به دفاع از عقاید تشیع به ویژه به بیان سیمای امام مهدی (عج) بپردازند. از دیگر ضرورتهای این پژوهش بیان اندیشه شاعران معاصران مسلمان (شیعه) و معرفی آنها به عنوان شاعران متعهد به اهل بیت (عج) به مخاطبان است.

۱-۵پیشینه تحقیق

در خصوص بررسی آرمانشهر، آثار مختلفی به صورت کتاب و مقاله در زبانهای عربی و فارسی انجام شده است ولی در زمینه شعر تنها آثار محدودی صورت گرفته که میتوان به آثاری همچون «چشم اندازهای آرمانشهر در شعر معاصر فارسی» (فاطمه حیدری: ۱۳۹۳)، «سمبلهای آرمانشهر در شعر معاصر عربی و فارسی» (یحیی معروف و فاروق نعمتی: ۱۳۹۲) و پایان نامه «شهر از نگاه شعر عربی معاصر» (عباس گنجعلی، ۱۳۸۸) در دانشگاه تهران اشاره داشت. در اثر نخست، به بیان اشعار شاعرانی همچون؛ نظامی و عطار پرداخته که در این پژوهش به شعر آنها هیچ اشارهای نشده و با این پژوهش یک اثر کاملاً متفاوت است. در اثر دوم تنها در بخشی از این اثر به مسأله آرمانشهر مهدویت در شعر شاعرانی همچون؛ قیصر امینپور، علی موسوی گرمارودی، سید محسن امین و محمد جواد بلاغی پرداخته شده است و کارهای مورد نظر بیشتر جنبه جمع آوری داشته و کمتر به تحلیل و توصیف توجه شده است و مقاله صرفاً به سمبلهای آرمانشهر در شعر معاصر عربی و فارسی اختصاص دارد و تنها به بررسی و ذکر شعر برخی از شاعران مدّ نظر در این پژوهش اشاره شده و هیچ تحلیل و توصیفی صورت نگرفته است. بر اساس اطّلاعات نگارندگان تحقیق مستقلی در زمینه «فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی» به خصوص شاعران مورد نظر در این مقاله صورت نگرفته است. در این نوشته، به بیان عقاید مشترک شاعران مورد نظر با نمونهها و نگاهی متفاوت تر از کار دیگر نویسندگان، به فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی آرمانشهر مهدوی در شعر معاصر عربی و فارسی میپردازیم.

۲- بررسی آرمانشهر مهدوی در شعر شاعران معاصر

آرمانشهر، همان بهشت موعود زمینی است که رویای همیشگی انسان بوده است. هیچ گاه بشر از اندیشه رویای بهتر زیستن فارغ نبوده و همیشه ظلم و رنج نصیب او گشته است اما علی رغم این مصیبتها، شیعیان در طول تاریخ اسلام منتظر وعدههای الهی برای تحقق آرمانشهر مهدوی طبق آیه ۵ سوره قصص بودهاند.

«هنر، ادبیات و تمام فرهنگ بشری تجلی گاه روح ایده آل موجودی است که هرگز در برابر وضع جهان خشنود نیست. انسان عصر جدید گذشته یک سر تیره و تار همانند قرون وسطایش مینگرد و ایندهای روشن و عصر طلایی را در پیش خویش میطلبند و از این رو، آرمان تشکیل جامعهای آرمانی و اصلاحگر مشرق و مغرب زمین را درنوردیده و پیرو قابلیتهای آنان، تعینات گوناگونی یافته و در آثار مختلف نمایان شده است، چنان که شاعر در شعرش، پیکر تراش در پیکرهاش و نقاش در نقاشیاش آرمان خود را نشان دادهاند.» (محمدی منفرد، ۱۳۸۷: ۳۷)

آرمانشهر مهدوی در نظر تمام شاعران معاصر هر دو زبان در مقاله موضوعات مختلفی تجلّی یافته است: ۱. آرمانشهر عدل ۲. آرمانشهر مستضعفان ۳. آرمانشهر رفاه که شامل برکت و امنیت میگردد.

۲-۱ آرمانشهر عدل

بشر در طول حیات خویش در جستجوی تحقّق آرمانشهری بوده است که تنها در سایه حکومت امام مهدی (عج) محقّق می-گردد و مشخصه بارز آن عدالت همگانی است. در زیارت صاحب الامر می خوانیم: «السَلامُ عَلَی القائِمِ المُنتَظَرِ وَ العَدلِ المُشتَهَرِ» (قمی، ۱۳۴۵: ۱۰۴۱) در خصوصیات قیام و حکومت امام زمان (عج) هیچ ویژگی به اندازه عدالت و قسط روشنی ندارد. آن قدر که در روایات بر ویژگی عدالت گستری آن حضرت (عج) تأکید شده، بر سایر مسائل این چنین تأکید نشده است و این نشان از برجستگی این امر مهم در دوران ظهور دارد؛ زیرا آرزوی عدالت و برابری از دغدغههای دیرینه بشریّت است و این دغدغه مهم دلیل گرایش به موعود در خاطر و جان بشریت است. سید رضا موسوی هندی فرجام نابودی حکومت ظلم و ستم را تنها در سایه عدالت امام مهدی (عج) محقّق میداند: «وَ یطْوَی بِساطُ الْجَوْرِ فِی عَدْلِ سَیدِ/لِألْوِیهِ الدِّینِ الْحَنِیفِ بِهِ النَّشرُ.فَأنْتَجَ هذا الْقَوْلُ إنْ کنْتَ مُصْغِیاً/وُجُوبَ إمامٍ عادِلٍ أَمْرُهُ الأمرُ» (موسوی هندی، ۱۳۸۸: ۵۵-۵۳) (و بساط ظلم با عدالت آقایی در هم پیچیده خواهد شد که پرچمهای دین حنیف به وسیله او بر افراشته می شود. اگر خوب گوش کنی نتیجه گفتار این است که باید امام عادلی وجود داشته باشد که فرمان او فرمان است.)همانگونه که از کلام شاعر برداشت میشود، وجود امام عادلی که خداوند به خاطر گسترش عدل به فرمان او جهان را اداره نماید و عدالت ایشان در واقع دلیل بقاء حیات انسانها باشد در هر عصری واجب است. کلام موسوی هندی، در حقیقت برگرفته از این سخن پیامبر اکرم (ص) است که فرمودند: «زمین هرگز خالی از حجت نخواهد بود که یا ظاهر و آشکار، و یا خائف و نهان خواهد بود. تا حجّتها و بینّات حضرت پرودگار باطل نشود.» (سلیمان، ۱۳۸۱: ۷۲)

سلمان هراتی، عدالت موعود را را با زبانی دلنشین و تعابیری زیبا برای خواننده تجسّم میکند، عدالتی که بشریّت سالیان متمادی در انتظار تحقّق آن است. عدالتی که دلیل جنبش و تکاپوی زمین افسرده، دادگاه محاکمه و به دار آویختن ظالمان زمانه است. شاعر، زمین را به انسانی تشبیه کرده است که منتظر گامی بلند برای متحوّل ساختن جهان است:«ای دلیل جنبش زمین قسم به فجر/ تا تولد بهار عدل در جهان/ ظالمان دهر را به دار میکشیم/ گوش را به نبض تند خاک میدهیم/ گام عادلی بزرگ را منتظر، شماره میکند./ در بهار، اعتراف سبز باغ را شنیده ام که میشکفت/ اذن رویش بهار را تو دادهای» (هراتی، ۱۳۸۸: ۹۳-۹۲)هراتی، سوگند یاد میکند که امام مهدی (عج) را تنها دلیل جنبش زمین یاد میکند. شاعر با جان بخشی به خاک، آن را مانند انسانی میداند که دارای نبض است و در اضطراب و تکاپوی تشکیل حکومت امام مهدی (عج) نبض خاک، شروع به تند زدن میکند.قیصر امین پور حکومت جهانی امام مهدی (عج) را اینگونه ترسیم کرده است:

«روزی که روی درها/ با خط سادهای بنویسند: / «تنها ورود گردن گج، ممنوع!» / و زانوان خستهی مغرور/ جز پیش پای عشق/ با خاک آشنا نشوند» (امین پور، ۱۳۹۰: ۶۱)شاعر از نگاه خود آرمانشهر مطلوب را به تصویر کشیده که نوعی جهت دهندهی افکار و اندیشههاست و میتوان گفت این عبارتها تنها تصویری از یک آرمانشهر نیست؛ زیرا شاعر در ضمن توصیف و برشمردن ویژگیهای آرمانشهر مهدوی، معیارهایی از زندگی انسانی را به ما نشان میدهد. امینپور «التماس کردن» و «گردن کج کردن» را امری ناپسند معرفی کرده و به این شکل، تصویری از یک انسان منتظر را ترسیم کرده میکند، انسانی که اهل تملق و چاپلوسی و خفت نیست و همواره در تکاپو و تلاش است. شاعر، با این عبارات بیان می دارد که به امید آمدن روزی چشم دوخته است که در آن روز بر کسی هیچ ظلمی نمی رود، روزی که در آن مالکیت جهان از آن حکومت الهی است و برای زندگی نمودن به اجازه و فرمان دیگری (حاکمان ظلم) نیازی نیست.سید حسن الشیرازی امام مهدی (عج) را پایان دهنده تمام ظلم و ستمها معرفی میکند. شاعر، تحقّق آرمانشهر خویش را تنها در سایه حکومت عادلانه امام مهدی (عج) تجسم کرده است:«وَ یَنشُرُ فِی الأرضِ العِدالَهَ وَ التُّقی/وَ یطوِی عَن الأرضِ الحِتاد وَ التَمرّدا» (الشیرازی، ۲۰۰۵: ۴۳۵)(و در زمین عدالت و پرهیزکاری را منتشر میکند و از زمین سرکشی را در هم میپیچد.)

عدالت، در آرمانشهر سید رضا مؤید خراسانی، این چنین تجلّی یافته است:

«بندگان! خاک ببوسید که مولا آمد گو به فرعون زمان، ثانی موسی آمد

آن که رسم ستم از روی زمین بردارد که به عالم، اثر از جور و جفا نگذارد»

(مؤید خراسانی، ۱۳۹۱: ۲۰۴)

سید رضا مؤید خراسانی در بشارت به مسلمانان گوشزد میکند که موسی زمانه خواهد آمد و دستگاه فرعونیان را در هم خواهد کوبید و در پناه حکومت عادلانه ایشان دیگر خبری از ظلم و ستم نخواهد نبود. در نظر شاعر «فرعون» نماد حکومتهای ظالمانه و غاصبانه و «موسی» نماد وجود حکومت عادلانه امام مهدی (عج) میباشد که در عصر ظلم و ستم حاکمان ستمکار ظهور خواهند نمود و تمام اقتدار فرعونیان زمانه را در هم خواهد شکست. با بررسی ابیات ذکر شده که امام مهدی (عج) را به حضرت موسی (ع) تشبیه نموده اند، در حقیقت میتوان وجه شبه، این تشبیه را اولاً، نقش هدایتگری مردم توسط این دو بزرگوار به سوی پرودگار، در دو عصر مختلف اما با شرایط یکسان معرفی کنیم؛ زیرا همانگونه که حضرت موسی (ع) در عصری مملو از گمراهی و ضلالت و مقام و منزلت جادو به پیامبری مبعوث شدند، امام مهدی (عج) نیز در عصری ظهور مینمایند که پر از فرقهها و مذاهب گمراه کننده است و مردم در این گمراهی غوطهور هستند.

ثانیاً، حضرت موسی (ع) برای ابطال سحر جادوگران صاحب معجزه عصا بودند، امام مهدی (عج) نیز دارای معجزه هدایت بشریّت و ابطال تمام فرقههای ضالّه در عصر ظهور میباشند.

ثالثاً، همانگونه که حضرت موسی (ع) دارای معجزه شکافته شدن دریا و نابود شدن سپاهیان فرعون بودند، امام مهدی (عج) نیز دارای معجزه خسف بیداء هستند، معجزهای که در نزدیکی سرزمین مکه رخ میدهد و سرزمین بیداء شکاف برمیدارد و سپاهیان دجال را میبلعد.

رابعاً، آن حضرت (عج)، همچون حضرت موسی (ع)، پنهانی پا به عرصه هستی گذارد و مأموران حکومتی، با این که مراقبتهای زیادی انجام میدادند از تولد امام مهدی (عج) آگاه نشدند؛ زیرا تولد ایشان مانند حضرت موسی (ع)، بنابر مصالحی پنهان نگاه داشته میشد تا از خطری که از سوی دستگاه حاکم متوجه آن حضرت بود در امان بماند.

خامساً، تشبیه امام مهدی (عج) با عنوان حضرت موسی (ع) در حقیقت این بیان میتواند حاکی از شخصیت بزرگوار و با عزت و زنده کنندهی فضائل و رهبری مقتدر ایشان باشد. در نتیجه از این رو شاعر، امام مهدی (عج) را موسی ثانی زمانه معرفی کرده است.

عدالت امام مهدی (عج) در شعر حسین آل جامع این چنین تجلّی یافته است:

«یَقُومُ بَینَ یدیهِ العدلُ ملحمهً وَ جُندُ مَهجهِ الایمانُ وَ الرَشدُ

(آل الجامع به نقل از مجله الانتظار، ۱۴۲۷ ق: ج۳، ۳۵)(عدل میان دو دست او مانند حماسهای بر پا میگردد و راه سپاهیان او ایمان و هدایت است.)شاعر با بیان این ابیات اعلام میدارد که امام مهدی (عج) عدالت بی پایان خویش را بر همگان همچون چکامه زیبا نبرد می-بخشد، او عدالت را در میان دستان امام (عج) به حماسه ای تشبیه کرده است که سپاهیان آن در میدان نبرد ایمان و هدایت است.

برخی از شاعران معاصر در ترسیم ویژگی عدالت در آرمانشهر خویش از شخصیت قرآنی حضرت داوود (ع) استفاده کرده اند. حسن میرجهانی زمین را به فرا رسیدن روزی بزرگ نوید میدهد که در آن بر کسی ظلم و ستم نخواهد رفت، روزی که پهنهی زمین پر از عدالت خواهد گشت:

«وَ هوَ کَداوُدِ النَّبِیِ اِذ حَکَمَ بِالعَدلِ کانَ حاکِماً وَ ما ظَلَمَ»

(میرجهانی، ۱۳۸۸ق: ۲۱۵- ۲۱۴)

(او مانند حضرت داوود (ع) است هنگامی که حکم به عدالت کرد، او حاکمی عادل بود و ستم نکرد.)

محمد رضا حکیمی یکی از ویژگی های بارز امام مهدی (عج) را عدالت گسترده و حکیمانه ایشان معرفی میکند، شاعر با استفاده از تصویر عدالت حضرت داوود (ع) یعنی با استفاده از تعبیر «منشور داوودی»، امام مهدی (عج) را وارث علم قضاوت ایشان معرفی میکند:

«راه ستم را از جهان، آسان که میدانی بزن! منشور داووی بخوان، تخت سلیمانی بزن!»

(حکیمی، ۱۳۹۰: ۲۲۹)

سید محسن ابوالحب نیز با اشاره به شخصیت حضرت داوود و موسی (ع) و ستمگرانی همچون جالوت و فرعون، سیمای امام مهدی (عج) را اینگونه مجسم میکند:

«أنت داودُ آلِ احمدَ فَانهَض طالَ جالوتُ فِی الملَا وَ اِستِطالا

أنتَ مُوسی الکَلیمِ حَقّاً ألا اِدحِض کَیدَ فرعونَ وَاترُک الإمهالَا»

(ابوالحب، ۱۳۸۵: ۱۲۴)(تو داوود خاندان پیامبر (ص) هستی. پس قیام کن که جالوت در زمین حکومت میکند. همانا تو به درستی موسی کلیم الله هستی، پس به پا خیز و نیرنگ فرعون را نابود کن و مهلت دادن را رها کن.)با توجه به اشعار شاعرانی همچون محمد رضا حکیمی، سید حسن میر جهانی و محسن ابوالحب که امام مهدی (عج) را به طور واضح به حضرت داوود (ع) تشبیه نمودهاند میتوانیم بگوییم که این بیان در حقیقت گواه تصویر عصر ظهور میباشد؛ زیرا همانگونه که حضرت داوود (ع) در عصر حکومت ظالمانه و مملو از فساد جالوت قیام نمودند و مردمی را از چنگال حکومت ظالمانه او رهانیدند، امام مهدی (عج) نیز در عصری ظهور خواهند نمود که جهان عرصه نبرد حق علیه باطل گردیده است و در آن عصر بر مظلومان عالم، ظلمهای بیشماری خواهد رفت شاعران عصر ظهور را به عصر پادشاهی جالوت ستمکار و امام مهدی (عج) را به حضرت داوود (ع) تشبیه کردهاند که روزی ایشان قیام خواهند نمود و مانند داوود نبی (ع) عدالت واقعی را در میان بشریت اجرا خواهند نمود و در آن روز در لوای حکومت عادلانه ایشان بر هیچ کسی ستمی نخواهد رفت. این بیان از سوی شاعران معاصر در هر دو زبان بینامتنیت قرآنی طبق آیه (نمل/ ۱۵) باشد؛ زیرا همه شاعران با آگاهی از روایات و تفاسیر متعدد قرآنی امام مهدی (عج) را به داوود نبی (ع) تشبیه نمودهاند. ذکر نام حضرت داوود (ع) در اشعار مهدوی نماد عدالت بیپایان حضرت مهدی (عج) و ذکر نام حضرت یوسف (ع) نماد زیبایی چهره امام مهدی (عج) است.در قرآن کریم در مورد عدالت حضرت داوود چنین آمده است که: «وَ لَقَدْ آتَینا داوُدَ وَ سُلَیمانَ عِلْماً… (نمل/ ۱۵): و به راستی به داود و سلیمان دانشی دادیم و… » «قرآن سخن را از مسأله «موهبت علم» که زیر بنای یک حکومت صالح و نیرومند است شروع کرده می گوید: «ما به داوود و سلیمان علم قابل ملاحظه ای بخشیدیم (وَ لَقَدْ آتَینا داوُدَ وَ سُلَیمانَ عِلْماً). گرچه بسیاری از مفسران در اینجا خود را به زحمت انداخته اند که ببینند این کدام علم بوده که در اینجا به صورت سربسته بیان شده، و خداوند به داوود و سلیمان عطا فرموده، بعضی آن را به قرینه آیات دیگر علم قضاوت و داوری دانسته اند: وَ آتَیناهُ الْحِکمَهَ وَ فَصْلَ الْخِطابِ (ص- ۲۰): ما به داود، حکمت و راه پایان دادن به نزاعها آموختیم. وَ کلًّا آتَینا حُکماً وَ عِلْماً (انبیاء/ ۷۹): ما به هر یک از داوود و سلیمان مقام داوری و علم عطا کردیم.» (مکارم شیرازی و همکاران، ۱۳۷۴: ج ۱۵، ۴۱۵)احادیث متواتری نیز در مورد شباهت امام مهدی (عج) به داوود نبی (ع) وجود دارد که از جمله میتوان به روایتی از ابان، که در این زمینه از امام صادق (ع) روایت میکند بسنده کنیم: «دنیا به پایان نرسد تا از نژاد من مردی برآید که به روش حکمت آل داوود قضاوت کند و گواه نخواهد، به هر کس حق واقعی او را بدهد.» (کلینی، بی تا: ج ۳، ۱۱۷) مشفق کاشانی نیز از امام مهدی (عج) با عنوان امام عدالت گستر یاد میکند. شاعر اعلام میدارد، عدالت یکی از خصوصیات اصلی آرمانشهر مهدوی است:

«امام عدالت گستر به تدبیر جهان داری ولی آسمان شوکت، به آیین جهان بانی»

(کاشانی، ۱۳۸۸- الف: ۲۰۶)

این در حالی است که شهریار، امام مهدی (عج) را با عنوان ذخیره الهی برای گسترش عدالت در آخر زمان معرفی میکند:

«ذخیره است از خدای خود در آخر زمان به قسط و عدل پُر سازد جهانی پُر از عصیان

در این طوفان که با تعبیر قرآن «اوّل حشر است» همانا کاخ استبار ظالم میشود ویران»

(شهریار، ۱۳۸۷: ج ۲، ۱۱۸۱)

محمد حسین الصغیر در ابیاتی، در مورد ظلم و ستمهای انجام شده در سرزمین مکّه صحبت میکند، منتظر تحقّق عدالت است:

«فَیملؤها عَدلاً وَ قِسطاً وَ رَحمَهً کَما مُلِئت بِالجَورِ وَ الظُلمِ وَ الحِقدِ»

(الصغیر به نقل از مجله الانتظار، ۱۴۲۶ق: ج۲: ۱۶)

(و سرزمین مکه را از عدل و داد و رحمت پر می کند، همانطور که پر از ظلم و ستم و کینه شده باشد.)

شیخ محمد حسین الإصفهانی عدل جهانی و گسترده امام مهدی (عج) را در هنگامه تشکیل حکومت عادلانه خویش، اینگونه مرّسم کرده است:

«وَ هَل سِواهُ قائمٌ بِالقِسطِ وَ باسِطُ العَدلِ بِاَوفی بَسطٍ

وَ لا سواهُ جامِعٌ لِلشّملِ وَ الحاکِمُ العدلُ بِقَولٍ فَصلٍ»

(الإصفهانی، ۱۳۷۳: ۱۲۸- ۱۲۷)(آیا جز او کسی قائم به قسط و بسط دهنده عدالت به کاملترین وجه هست؟ و جز او کسی جامع برای همگان نیست و او حاکمی با اراده قاطع است.)

این مشخصه آرمانشهر در شعر عبد الهادی الحکیم این چنین مصوّر شده است:

«أینَ مِنها مَن یَملؤ الأرضَ قِسطاً بَعدَ ما جانبَت طَریقَ الرُّشدِ»

(الحکیم به نقل از العزاوی، ۱۴۲۸ ق)(کجاست کسی که زمین را از عدل بعد از اینکه راه هدایت کنار نهاده شده است را پر میکند؟)رضا اسماعیلی با اقتباس از مفهوم آیه یک سوره جمعه، عظمت عدالت امام مهدی (عج) را در آرمانشهر مهدوی به تصویر کشیده است:«ای عدالت موعود! / سر آغاز هر چه بود و نبود/ «یُسبّحُ لِلّهِ ما فِی السَّموات وَ ما فِی الارضِ. ..» / به خاطر خلقت نورت/ و کرامات ظهورت/ و یا حجّه بن الحسن! / کی می شود چشم عدالت/ به جمالت روشن؟! » (اسماعیلی، ۱۳۹۰: ۲۹۰)شاعر در عباراتی دیگر عدالت امام مهدی (عج) را از جنس عدالت جدش امام علی (ع)، ترسیم کرده است:

«تو میآیی از فصل عدل علی/ به تقسیم لبخند، تقسیم نان/ تو از سمت توفان شب میرسی/ به دست تو، تیغی عدالت نشان/ تو میآیی و با سر انگشت تو/ ورق میخورد سرنوشت جهان/ تو در باغ آدینه گل میکنی/ بهار عدالت، امام زمان» (اسماعیلی، ۱۳۸۶: ۱۵۴- ۱۵۳) نزار الحرّ مدینه عدالت را در حالی برای مخاطب مجسّم می کند که قبل از زمان ظهور حق تبدیل به باطل گردیده و هر عرفی از بین رفته است:

«أصبحَ الحقُ باطِلاً وَ غَدا البا طلُ حَقاً وَ کُلُّ عُرفٍ یُعابُ

فَانصرِ الحقَ وَ املأ الارضَ قِسطاً وَ لیُنزِّل بالظالمینَ العقاب»

(نورالدین، ۱۴۲۹ ق)(حق تبدیل به باطل و باطل تبدیل به حق شد و هر عرفی را نقض میکند. حق را یاری کن و زمین را پر از عدل و داد کن و ظالمین را مورد کیفر و مجازات قرار بده.)

محمد جواد قائمی آرمانشهر عدالت را اینگونه ترسیم میکند:

«با ظهورش میرسد آوای جاءالحق به گوش تا بنای ظلم را روی زمین فانی کند

روح امید و رجا بر پیکر عالم دمد خانه عدوان و کین آهنگ ویرانی کند

میشود کاخ عدالت روی گیتی مستقر رنج و سختی روی به صحرای پریشانی کند»

(قائمی، ۱۳۹۰: ۵۲)شاعر با استفاده از مضمون آیه شریفه: «وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً» (اسراء/ ۸۱) آمدن امام مهدی (عج) و تشکیل حکومت عادلانه ایشان را ترسیم کرده است.

سلمان هادی آل طعمه پناهگاه بشریت را تنها در سایه عدالت امام مهدی (عج) معرفی میکند:

«أنتَ وَ الله مَلجأ الخیرِ وَ لِل تقوی إمام وَ لِلأنام اهتداء

فَمَتی ترسخُ العدالهَ فِی الأرضِ وَ یُمحِی عَن الوُجودِ البَلاء؟

وَ مَتَی تَنشرُ المَحبهَ فینا وَ یَعِمُ الاسلامُ فِیه الرخاءِ؟»

(آل طعمه، بی تا: ۱۸۶)(به خدا قسم تو پناهگاه خیر و در تقوا پیشوا و برای مردم مایه ی هدایتی. پس، کی عدالت را در زمین ریشه دار میکنی و آن را از بلایا و مصیبتها پاک میکنی؟ چه زمانی محبت و دوستی را در میان ما منتشر می سازی و اسلام را در میان برادران (همه) عمومیت می بخشی؟)آل طعمه با بیان ابیات فوق امام مهدی (عج) را ملجأ و پناه مردم معرفی کرده و از ایشان سوال میپرسد که چه زمانی وعده حق محقق خواهد شد و عدالت موعود در زمین گسترده خواهد شد؟ و جهان به امنیت و آرامش نهایی خویش خواهد رسید. شاعر، با بیان این ابیات که کنایه از درد و رنج مردم کشورش دارد که اسیر حاکمان و تجاوزگران متعدد قرار گرفته و آسایش و امنیت از آنها سلب گشتهاست. شاعر به طور واضح عدالت را مایه خوشبختی و سعادت بشر معرفی کرده است. شاعر در بیت آخر به الفت میان مسلمانان اشاره دارد و امیدوار است که با حضرت (عج) اخوت و دوستی میان شیعه و سنی برقرار گردد و جنگها و اختلافات از میان برود. عدالت در آرمانشهر نادر بختیاری اینگونه تجلّی یافته است:«دگر، سایه گستر شود عدل و داد/ زِ بارانِ رحمت، زمین، تر شود/ پر از امن و آسایش آید جهان؟ بشر، در شطِ گُل، شناور شود» (بختیاری، ۱۳۸۷: ۳۲۴)در بررسی شعر شاعران معاصران درباره آرمانشهر عدالت در واقع این مضمون برگرفته از این سخن پیامبر اکرم (ص) در مورد عدالت جهانی امام مهدی (عج) فرمودند: «لا تَذهبُ الدُنیا حَتّی یقومَ مِن أمَتی رجلُ مِن ولدِ الحسینِ یمَلأ الأرضَ عدلاً کما مُلِئَت ظُلماً: دنیا به پایان نمیرسد تا اینکه مردی از امّت من، از فرزندان حسین بیاید در حالی که زمین را همان طور که از ظلم پر شده است از عدل پر میکند.» (حر عاملی، ۱۴۲۵ ق: ج ۵، ۲۷۵)طبق اشعار این شاعران هنگامی امام مهدی (عج) ظهور نمایند، سراسر زمین را از عدل و داد پر کند همانگونه که از ظلم و ستم پر شده است. هیچ جای در زمین باقی نمیماند، مگر اینکه از برکت عدل و احسان او فیض برد و زنده شود، حتّی جانوران و گیاهان نیز از این برکت و عدالت و داد و نکویی بهره مند گردند. و همه مردم در زمان ظهور امام مهدی (عج)، توانگر و بی نیاز شوند، جهان این چنین معنای عدالت واقعی را خواهید چشید.

۲-۲ آرمانشهر مستضعفان

یکی از ویژگی های این آرمانشهر مهدوی، مدینه مستضعفان است که در آنجا دیگر بر هیچ مظلومی ستم نمیشود. محمد علی شمس الدین آرمانشهر خویش را این چنین ترسیم میکند:«وَ مَشیَ، وَ مَشَینا خَلفَ خَطاهُ/ کَما یَتبعُ نَهرُ مَجراه/ کُنّا فَقراءَ وَ تَوابینَ/ وَ أخلاطاً مِن زَنجٍ وَ شَعوبٍ مَغلوبهً» (شمس الدین به نقل از نورالدین، ۱۴۲۹ ق)(رفت، و ما پشت گام او قدم برداشتیم/ همانطور که رودخانه از سرچشمه خودش تبعیت می کند/ ما فقیران و توبه کنندگان/ و گروهی از مردم سیاه پوست و ملتهای شکست خورده.)شاعر حضور امام مهدی (عج) را درحالی به تصویر کشیده است که در پشت سر ایشان گروههای از مردم شکست خورده و مظلوم وجود دارد، ستمدیدگان و مستضعفانی که جز وجود امام مهدی (عج)، هیچ ملجأ و پناهی ندارند. شاعر، خود را از جنس مردمان مظلوم، از تبار مردم سیاه پوست، مردمانی رنج کشده و انقلابی که در طی تاریخ سرکوب شدهاند معرفی کرده که این عبارات تصویر ملموس و عینی را تجسم میکند که شاعر با مردم سرزمینش یکی شده است.سلمان هراتی آرمانشهر خویش را مستقیماً مدینه مستضعفان معرفی میکند:«وقتی بیایی/ قرص ماه را به دو نیم می کنی/ و به گرسنگان می بخشی/ و مستضعفین را/ وارثین زمین/ ای امید آخرین» (هراتی، ۱۳۸۸: ۲۹۱)شاعر ظهور امام مهدی (عج) را در حالی به تصویر کشیده است که مستضعفین زمین را وارث نهایی آن، خواهد گردانید. در نظر شاعر، قرص ماه میتواند نماد امنیت و اوج خوشبختی و سعادت باشد که امام مهدی (عج) را آن را به طور مساوی میان فقراء و مستضعفان تقسیم خواهند نمود. حسین الاکراف، «قلب الزمان» را استعاره مصرحه از وجود امام مهدی (عج) را معرفی میکند و از ایشان درخواست مینماید که ظهور فرمایند تا مرحمی بر دل مستضعفان و رنج دیدگان عالم باشند: «أمررُ عَلَیها/ کَفَّاً مِن حَنانِ/ فَوقَ الیَتامی/ یا قَلبَ الزَّمانِ/ قُم لِلثُّکالی/ فِی الدُنیا/ وَ الجُرحُ مِنها/ فِی کُلِّ مَکانِ» (الاکراف به نقل ازwww. alerfan.com )

(ای قلب روزگار! با دستان مهربانت، سر یتیمان را نوازش کن و برای مادران فرزند از دست دادهای که در دنیا رنج میبرند و زخم و دردشان در همه جا وجود دارد، قیام کن.)شاعر یتیمان و مادرران فرزند از دست داده را نماد مردم مظلوم و مستضعف ترسیم کرده که درد و رنج آنها بر همگان آشکار است، او با استفاده از این نمادها آرمانشهر خویش را تنها در سایه حکومت امام مهدی (عج) تصور کرده است. حمید سبزواری نیز امام مهدی (عج) را امید مستضعفان جهان معرفی می کند:

«ای امید جمله مستضعفان ای پناه بی پناهان جهان

وارهان ما را از این رویین قفس دادخواهان را توئی فریاد رس»

(سبزواری، ۱۳۶۸: ج۲، ۱۹۷)

سید رضا موسوی هندی، درباره آرمانشهر خویش این چنین آورده است:

«هُوَ القائِمُ المَهدِیُ ذُو الوطأهِ الَّتِی بِها یَذَرُ الأطوادَ یَرجَحُها الذَّرُ»

(موسوی هندی، ۱۳۸۸: ۵۳)

(او مهدی قائم (عج)، صاحب قدرتی است که با آن انسان های قدرتمند مانند کوه را مغلوب انسان های ضعیف می کند. (همچون ذرات ریز)

آرمانشهر شاعر تنها را در سای حکومت عادلان امام مهدی (عج) محقّق میشود؛ زیرا شاعر در قالب استعاره مصرحه (ذرات ریز) به مستضعفان را در نبرد بین حق و باطل پیروز و وارث حکومت اسلامی طبق آیات قرآن میداند.

محمد منتظر در بشارت به منتظران ضمن اینکه محل ظهور امام مهدی (عج) را کعبه ترسیم میکند از ایشان با عنوان رهبر

مستضعفان یاد کرده است:

«خیز آوای عدالت را به محرومان بگو رهبر مستضعفین آید ز کعبه غم مخور

خیز و از جا دت یکرنگی به یکدیگر دهیم نل وحدت آفرین آید ز کعبه غم مخور»

(منتظر، ۱۳۷۹: ۳۷۸)

سید جمشید میرسلیمی آرمانشهر خویش را مدینه مستضعفان ترسیم کرده است:

«ای به راه و رسم دین آموزگار ای عدالت را به معنا آشکار

ای به صلح و رستگاری نامدار بر ایجاد عدالت پایدار

ای عدالت گستر روی زمین ای گل اندیشه مادام بهار

ای طرفدار همه مستضعفین صاحب اسرار و سر کردگار

مهدیا ای اشتهار خاص و عام صلح و آشتی آر سرای روزگار»

(میرسلیمی، ۱۳۸۱: ۵۳)

شاعر ضمن اینکه از وجود امام عصر (عج) با عنوان «عدالت گستر روی زمین» و «مصلح» یاد کرده است در قالب استعاره از ایشان با عنوان «گل اندیشه مادام بهار» یاد میکند که بیان حاکی از عمر طولانی حضرت (عج) در دوران غیبت کبری دارد. با بررسی اشعار ذکر شده در وصف آرمانشهر مستضعفان میتوانیم بیان کنیم که این شاعران بر حسب موقعیت مکانیشان شاهد تجربیات تاسف بار زیادی بودهاند. شاعران شاهد ظلم وستمهای فراوانی بر مردم کشور خویش و دیگر کشورهای مسلمان بودهاند؛ بنابراین همیشه در حسرت آرمانشهری که در زیر لوای آن طبق آیات قرآن خبری از ظلم و ستم نباشد بودهاند. این شاعران با تناص بر آیات و روایات متواتر، آرمانشهر خویش را همان مدینه مستضعفان ترسیم کرده اند. این ابیات، اقتباس از آیه شریف است که می فرماید: «وَ نُریدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثین (قصص/ ۵): و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شده اند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم.»«در تفسیر این آیه هرگز سخن از یک برنامه موضعی و خصوصی مربوط به بنی اسرائیل نمی گوید، بلکه بیانگر یک قانون کلی است برای هم اعصار و قرون و همه اقوام و جمعیتها، می گوید: ما اراده داریم که بر مستضعفان منّت بگذاریم و آنها را پیشوایان و وارثان حکومت روی زمین قرار دهیم. امام علی (ع) در تفسیر آیه فوق فرمودند: «هم آل محمد (ص) یبعث اللَّه مهدیهم بعد جهدهم، فیعزهم و یذل عدوهم»: این گروه آل محمد (ص) هستند، خداوند مهدی آنها را بعد از زحمت و فشاری که بر آنان وارد می شود برمی انگیزد و به آنها عزت می دهد و دشمنانشان را ذلیل و خوار میکند.» ( مکارم شیرازی و همکاران، ۱۳۷۴: ج ۱۶، ۱۹)

۲-۳ آرمانشهر رفاه

شاعران در شعر خویش آرمانشهری را آفریدند که حتّی در خواب هم رؤیای آن را ندیده بودند، یکی دیگر از مشخصه های آرمانشهر مهدوی رفاه و آسایش موجود در سایه حکومت امام مهدی (عج) است که شاعران این رویا را با بیانی هنری ترسیم کردهاند.

۲-۳-۱ آرمانشهر برکت

از خصوصیات برتر مدینه رفاه، گسترش خیر و برکت به سبب بارانهای رحمت میباشد؛ زیرا هرگاه مردم جامعه در اوج برکت و کسب روزی زندگی کنند آن هنگام آرزوی آنان محقق شده و به امنیت واقعی میرسن