فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم :

مقدمه

تاریخ طرح مفهوم توسعه شاید به قدمت تاریخ جامعه بشری باشد، اما طرح توسعه به مفهوم علمی آن، به بعد از جنگ جهانی دوم برمی گردد. دو دلیل برای این مدعا قابل ذکر است: یکی نیاز به بازسازی کشورهای آسیب دیده در جنگ و دیگری آگاهی کشورهای توسعه نیافته از عقب ماندگی خود از توسعه اقتصاد جهانی (بهشتی، . (۱: ۱۳۸۲ امروزه کسی مخالف توسعه به معنای بهبود وضع رفاه اقتصادی مردم نیست؛ اما بعد از دانستن هدف آفرینش انسان و تعریف خوشبختی و سعادت واقعی انسان و جایگاه واقعی انسان در نظام خلقت، در می یابیم که توسعه اقتصادی نمی تواند هدف نهایی از دیدگاه اسلامی باشد، بلکه هدفی متوسط است. به این معنا که توسعه وسیله و ابزاری است که اگر در راه رسیدن انسان به فضایل و مکارم اخلاقی و پیمودن مسیر قرب الهی به کار گرفته شود، پذیرفتنی است و تامین رفاه مادی انسان در حدی معقول، مقدمه ای برای هدف مذکور باشد (خلیلیان اشکذری، ۱۳۸۴: ۴۵) اسلام هیچ گاه نمی خواهد مسلمانان خوار و زبون و گرسنه باشند. همچنان که امام (ع) می فرماید: ثروت و بی نیازی در غربت سرافرازی است و فقر در وطن غربت و سرافکندگی است (نهج البلاغه: ۴۵۳). اسلام در فکر این است که بتواند از راه مشروع، زمینه های لازم را برای پیشرفت انسانها تأمین نماید. لذا کار کردن، تولید ثروت، مالک ثروت شدن و ثروت را در راه خدا صرف کردن یک مسأله است، و دلبستگی به مال دنیا و اهمیت دادن به دنیا در مقابل آخرت مسأله ای دیگر است. تفاوت اساسی توسعه اقتصاد اسلامی با سایر مکاتب اقتصادی در این است که توسعه اقتصاد اسلامی مبتنی بر وحی است، در حالی که نظریه پردازان اقتصاد سرمایه داری حول محورهای سود و رفاه مادی می چرخند. این مقاله به دنبال تبیین دو مسأله کلی است:

الف ) راه کارهایی را که قرآن برای توسعه اقتصادی بیان کرده است کدامند؟ ب) رشد و توسعه اقتصادی در چه زمانی رخ می دهد؟

مفهوم توسعه

معنای لغوی کلمه توسعه، گسترش و بهبود است. توسعه مفهومی کیفی است و قابل بیان به عدد و رقم نیست (نظری و موسوی، ۱۳۷۸: ۱۲). مفهوم دیگری که از توسعه به کار رفته، درونزا بودن توسعه است. بدین معنی که توسعه باید از درون جامعه آغاز شود. خداوند می فرماید: «. . . إن الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم…» (رعد: ۱۱ )؛ یعنی همانا خداوند بر هیچ گروهی آنچه را دارند (از نعمت و رفاه یا بلا و سختی ) تغییر نمی دهد تا آنکه آنان آنچه را در خود دارند (از ایمان و کفر یا طاعت و فسق ) تغییر دهند. همچنین مفهوم توسعه را چنین بیان کردهاند: فرایند بهبود بخشیدن به کیفیت زندگی افراد جامعه و پیشرفت به سوی اهداف رفاهی نظیر کاهش فقر، بی کاری و نابرابری (شایان مهر، ۱۳۷۷: ۲۰۴). مایکل تودارو این واژه را چنین تعریف کرده است: فرایندی است که طی آن تولید ناخالص ملی افزایش می یابد و فقر، نابرابری اقتصادی و بی کاری کاهش پیدا می کند و رفاه همگانی نسبی به وجود می آید و این امر از طریق سرمایه گذاری و تغییر و تحول در مبانی علمی فنی تولید حاصل می شود (تودارو، ۱۳۷۰: ۱۳۴).

تعریف توسعه و توسعه اقتصادی ازنگاه دانشمندان

از نظر پروفسور جرالد مایر، توسعه فرآیندی است که به موجب آن درآمد واقعی سرانه در یک کشور در دورانی طولانی افزایش یابد (مایر، بی تا: ۳۵). از نظر میلتون فریدمن، توسعه عبارتست از یک روند خلاق و نوآوری در جهت ایجاد تغییرات زیر بنایی در سیستم اجتماعی (۱۸۰: ۱۹۷۲ ،Friedmann). نظرپروفسور گونار میردال این است که توسعه اقتصادی عبارت است از حرکت یک دست سیستم اجتماعی به سمت جلو که با توجه به این حرکت تغییرات در سطح زندگی مردم به وجود آورد (۱۸۴: ۱۹۷۵ ،Gunnar). هگینز توسعه اقتصادی را فرآیندی می داند که طی آن اقتصاد از یک دو گانگی (بخش سنتی و مدرن) به یک اقتصاد مدرن می رسد (طاهری، ۱۳۷۸: ۱۲).

تعریف توسعه اقتصادی از نگاه اسلام

آنچه مناسب است از دیدگاه اسلامی و با توجه به جهانبینی اسلام درباره تعریف توسعه اقتصادی آورده شود این است که توسعه اقتصادی، جریانی است که در آن با بهرهگیری از اندیشه های جامع نگر و عقلانی برآمده از حقایق هستی، فنون و روشهای علمی پیشرفته، از منابع انسانی و مادی جامعه در راستای تأمین رفاه بشر و دستیابی به کمال شایسته مقام انسان، استفاده بهینه صورت گیرد (خلیلیان، ۱۳۸۴: ۶).

بهترین راه کسب روزی

هر چند از دیدگاه قرآن، روزی همه موجودات از جانب خداوند، تضمین شده است و خدا می فرماید: هیچ جنبندهای در روی زمین نیست، مگر آن که روزی او بر عهده خداست و [خداست که ] جای و مکانش را می داند؛ زیرا همه، در کتاب مبین آمده است (هود: ۶)، اما در عین حال، تأکید می کند که خداوند، روز را برای کسب روزی قرار داده است (ر. ک. نبأ: ۱۱ ) و بهترین راه کسب روزی را بر اساس کار و تلاش شخصی افراد می داند: و این که برای انسان، جز آنچه تلاش کرده، چیزی نیست. . . (نجم: ۳۹) و از رشوهگیری (ر. ک. بقره: ۱۸۸) و رباخواری و کسب درآمد از راه استثمار دیگران، به شدت نهی می کند و می فرماید: . . . خداوند، داد و ستد را حلال و ربا را حرام کرده است. . . (بقره: ۲۷۵). خداوند، ایجاد گشایش مالی در زندگی انسانها را در گرو تقوا می داند و می فرماید:

و هر که از خدا پروا کند، خدا برای او در کارهایش راه نجاتی فراهم می کند و او را از راهی که گمان نمی برد، روزی می دهد (طلاق: ۳۲) و در مقابل، بی ایمانی و رواج فساد و گناه در جامعه را سبب قطع برکات از جانب خداوند و نازل شدن بلاها بر آن جامعه می داند (ر. ک. روم: ۴۱). امام صادق (ع) می فرمایند: خداوند، نان (روزی) را چنان قرار داد که جز با نیروی کار و مهارت و تلاش، به دست نیاید تا انسان، به کاری مشغول گردد و از پیامدهای بیکاری و گستاخی رفاهزدگی و بیهودگی بازماند (مجلسی، بی تا، ج ۳: ۸۷). ایشان، همچنین فرموده است: اگر هر چه مردم بدان نیاز داشتند، در اختیارشان قرار می گرفت، نه زندگی در کامشان گوارا بود و نه لذتی از آن می بردند. . . (حکیمی، ۱۳۸۶، ج۵: ۲۹۳۲۹۲). راه کارهایی را که قرآن در جهت توسعه اقتصادی لحاظ کرده، به دو دسته معنوی و مادی تقسیم می شود که ابتدا عوامل معنوی را دسته بندی و شرح می دهیم و سپس به عوامل مادی می پردازیم.

۱- عوامل معنوی توسعه اقتصادی

این بیان فقط مخصوص قرآن کریم است که از دیدگاه وحیانی این دیدگاه را بیان نموده است و به اهمیت این عوامل در رسیدن به توسعه اقتصادی تصریح کرده است.

۱- ۱- تأثیر تقوا در توسعه اقتصادی

«و لو أن أهل القری ءامنوا و اتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماء و الأرض. . . »(اعراف: ۹۶ )؛ و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان می آوردند و تقوا پیشه می کردند، برکات آسمان و زمین را بر آنها می گشودیم ولی (آنها حق را) تکذیب کردند ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم. در جمله «لفتحنا علیهم برکات من السماء و الأرض» استعاره به کنایه به کار رفته، زیرا برکات را به مجرایی تشبیه کرده که نعمت های الهی از آن مجرا بر آدمیان جریان می یابد، باران و برف هر کدام در موقع مناسب و به مقدار نافع می بارد، هوا در موقعش گرم و در موقعش سرد شده، و در نتیجه غلات و میوهها فراوان می شود. البته این در موقعی است که مردم به خدای خود ایمان آورده و تقوا پیشه کنند و گر نه این مجرا بسته شده و جریانش قطع می گردد (طباطبائی، ۱۴۱۷، ج ۸: ۲۱۰). در ادامه آیه، علت بسته شدن درهای اقتصاد را این چنین بیان می کند: آنها پیامبران را تکذیب کردند و ما آنها را به کیفر معصیت ها و مخالفت ها و تکذیب پیامبران گرفتار و باران را از آنها منع کردیم و نعمت های زمین را از آنها دریغ داشتیم (طبرسی، ۱۳۲۷، ج. (۶۹۹: ۴″ برکات” جمع ” برکت ” است، این کلمه در اصل به معنی ” ثبات” و استقرار چیزی است و به هر نعمت و موهبتی که پایدار بماند اطلاق می گردد (قرشی، ۱۳۷۷، ج۱: ۱۸۹). قابل توجه اینکه ایمان و تقوا نه تنها سبب نزول برکات الهی می شود، بلکه باعث می گردد که آنچه در اختیار انسان قرار گرفته در مصارف مورد نیاز به کار گرفته شود. فی المثل امروز ملاحظه می کنیم قسمت بسیار مهمی از نیروهای انسانی و منابع اقتصادی در مسیر” مسابقه تسلیحاتی ” و ساختن سلاحهای نابود کننده صرف می گردد، اینها مواهبی هستند فاقد هر گونه برکت، به زودی از میان می روند و نه تنها نتیجه ای نخواهند داشت، بلکه ویرانی هم به بار می آورند.

ولی اگر جوامع انسانی ایمان و تقوا داشته باشند، این مواهب الهی به شکل دیگری در میان آنها در می آید و طبعا آثار آن باقی و برقرار خواهد ماند و مصداق کلمه برکات خواهند بود که به مرور زمان این ها موجب توسعه اقتصادی خواهد شد (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴، ج۶: ۲۶۷). شک نیست که در محیط مردم مؤمن و با تقوی توجه به معنویت و ارزشهای الهی که افکار جامعه را به خود معطوف کرده، عامل مؤثری در خودداری از احتکار و ذخیره مواد غذایی و ترجیح خود بر دیگران است و باعث می شود مردم قسمتی از مال خود را به عنوان کمک در اختیار دیگران قرار دهند و این اراده قوی باعث می شود که سستی و تنبلی نتواند آن جامعه را متزلزل نماید و همه باهم در اقتصاد جامعه و پویایی رشد آن بکوشند (موسوی اصفهانی، . (۱۷۰: ۱۳۸۶

۱-۲- انفاق

انفاق مصدر باب افعال از ریشه نفق می باشد. به معنای ادای بخشی از آنچه خدا به انسان روزی کرده در راه خدا، است چه به عنوان زکات که واجب است و چه به عنوان صدقه که مستحب است (خرمشاهی، ۱۳۷۷: ۳۱۲).

از جمله اعمال نیکی که برای خشنودی پروردگار انجام می یابد، انفاق مال است که علاوه بر این که از هرگونه خطرهای اجتماعی و روانی جلوگیری می نماید، باعث بهرهمندی از نعمت های جاوید خداوند متعال خواهد شد، و می تواند یکی از عوامل رسیدن به توسعه اقتصادی مطلوب قرآن کریم باشد. همچنانکه می فرماید: «مثل الذین ینفقون أموالهم فی سبیل الله کمثل حبه. . . و الله یضاعف لمن یشاء و الله واسع علیم» (بقره: ۲۶۱)؛ مثل [صدقات] کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند، همانند دانه ای است. . . و خداوند برای هر کس که بخواهد [آن را] چند برابر می کند و خداوند گشایشگر داناست. این مثل در امثال ذرت و آفتابگردان و نظیر آنها وقوع خارجی دارد که واقعا یک دانه مبدل به هفتصد دانه بلکه بیشتر می شود، در سنبل گندم تا ۸۰ دانه شمرده شده است، سبیل الله یک معنای وسیعی است و نمی شود آن را به جهاد منحصر کرد (نجفی خمینی، ۱۳۹۸، ج ۲: ۱۴۷). حضرت امام جعفر صادق علیه السلام درباره تفسیر جمله (و الله یضاعف لمن یشاء) می فرماید: هرگاه بنده مؤمن احسانی بکند، خدای مهربان (ثواب) هر حسنه ای را که انجام می دهد هفتصد برابر قرار خواهد داد (قرشی، ج۱، . (۴۹۹: ۱۳۷۷انفاق به دو دسته انفاق واجب و مستحب دسته بندی می شود (غضنفری، ۱۳۸۲؛ ۱ ۱۹۷: ۱۸۷). در این قسمت پس از بررسی تاثیر انفاق بر توزیع درآمد به دلیل اهمیت انفاق واجب بررسی آن می پردازیم و از شرح انفاق مستحبی خودداری می نماییم.

۱-۲- چگونگی تأثیر انفاق بر توزیع درآمد

دایره انفاق اسلامی آنقدر گسترده است که همه فعالیت های اقتصادی را پوشش می دهد. بنابراین به صورت منبع قابل اعتنایی برای تأمین اجتماعی تلقی می شوند. افراد فقیر از پرداخت انفاقهای واجب معاف هستند و هیچ گونه الزامی برای پرداخت انفاقهای مستحب نیز ندارند و نوعا شاید نتوانند انفاقهای مستحب را بپردازند. بنابراین طبقه ثروتمند و متوسط به بالا، مشمول پرداخت این انفاقها هستند که این به تعدیل توزیع ثروت و درآمد کمک می کند. از آن مهم تر نرخ مالیات، که مأخذش بخشی از زکات است و خمس ارباح مکاسب با فرض مثبت رابطه میل نهایی به مصرف درآمد ملی، تصاعدی خواهد بود و این به توزیع درآمد کمک خواهد کرد.

۱-۳-۱- انفاق واجب

«و منهم من عاهد الله لئن ءاتئنا من فضله لنصدقن و لنکونن من الصالحین فلما ءاتئهم من فضله بخلوا به و تولوا و هم معرضون» (توبه: ۷۶-۷۵). و از آنان کسانی اند که با خدا عهد کردهاند که اگر از کرم خویش به ما عطا کند، قطعا صدقه خواهیم داد و از شایستگان خواهیم شد. پس چون از فضل خویش به آنان بخشید، بدان بخل ورزیدند. و به حال اعراض روی برتافتند. این دو آیه بیان رذائل بعض منافقان است که با پروردگار عهد و پیمان بستند، چنانچه به آنان مال بسیار موهبت فرماید و صدقه و زکات واجب آن را به مستحقان ادا نمایند و از جمله نیکوکاران شوند. پس از آنکه پروردگار از فضل خود اموالی را نصیب آنها فرمود، بخل ورزیده و از عهد خود و اداء حقوق واجب آن اموال خودداری و امتناع نمودند: نتیجه این تخلف از عهد و امتناع از اداء حقوق واجبه آنست که نفاق و تکذیب در قلوب آنان پدید می آید (حسینی همدانی، ۱۴۰۴، ج ۸: ۷۳).

اقسام انفاق واجب

۱-۳-۱-۱- زکات

در قرآن زکات به موارد مختلف اعم از انفاقات واجب و مستحب اطلاق شده است و نقش آن در توزیع ثروت بر کسی پوشیده نیست که خود این تعدیل، موجب توسعه اقتصادی می شود و خداوند آن را در آیات متعدد کنار نماز قرار داده است و پرداخت آن را دلیل بر تقوی شمرده است. «و أقیموا الصلاه و آتوا الزکاه و ارکعوا مع الراکعین» (بقره: ۴۳)؛ و نماز را بر پا دارید و زکات را بدهید و با رکوعکنندگان رکوع کنید. «و آتوا الزکاه» معطوف و امر ایجابی و مصدر آن ایتاء به معنی پرداخت مقداری از مال به بینوایان است. «الزکاه» اسم مصدر به معنی نمو و رشد و به طور مجاز بر سبب آن اطلاق می شود، زیرا اساس اصلاحات اجتماعی و انتظام امور زندگانی جامعه ایمان و مواسات طبقات مختلفه با یکدیگر و شرکت بینوایان در سهمی از عوائد اموال ثروتمندان می باشد و کوتاهی در انجام این وظیفه اصلاحی سبب انحطاط اخلاقی و اختلال نظام زندگانی عموم طبقات اهل ایمان و تفرقه آنها از یکدیگر خواهد گردید (نجفی خمینی، ۱۳۹۸، ج ۱: ۲۹۲ ). باید توجه داشت که: این دو عبادت (نماز و زکات) جامع ترین و بزرگ ترین برنامه برای انجام بندگی است. نماز برای تکمیل نفس و تحصیل قرب و ارتباط با پروردگار متعال است، اگر با شرائط ظاهری و معنوی صورت بگیرد. زکات نیز برای رسیدگی به دیگران و کمک به بندگان خدا و رفع ابتلائات فقراء و مستضعفین و تهیه وسائل زندگی آنان است (مصطفوی، ۱۳۸۰، ج ۲: ۹۳). زکات می تواند دو اثر متقابل بر پس اندازهای خصوصی و سرمایه گذاری داشته باشد.

گرفتن زکات سالانه از پس اندازهای خالصی (یا ثروت خالصی ) که بیش از حد نصاب است. احتمالا میل به مصرف را تقویت خواهد کرد. فرد پس اندازکننده ممکن است از خرج های گزاف رضایت بیشتری بدست آورد تا بدین وسیله از پرداخت زکات سالانه که پس انداز خالص او را کاهش می دهد، خودداری کند. بنابراین تابع مصرف به سمت بالا منتقل می شود (هر چند اصل حرمت اسراف تا حدودی جلوی برخی مصارف بالا را می گیرد).

اما زکات ممکن است عکس العملی کاملا متفاوت در او به وجود آورد. ممکن است او برای جلوگیری از کاهش تدریجی ثروتش، ثروت خود را به منابع فعال واقعی تبدیل کند، همچنین ممکن است تمایل او به سرمایه گذاری افزایش یابد. (۱۹۷۳: ۱۲۴)زکات یک نهاد فقهی بسیار مهم فرهنگ اسلامی است که در قرآن و روایات بدان تصریح شده و از ضروریات دین اسلام است و در تعالیم اسلامی بر هیچ مالیاتی جز زکات و خمس، بدین صورت تأکید نشده است. به طور کلی، راه جبران درماندگی های اقتصادی افراد و چالش های حکومت اسلامی و از مهمترین راههای درآمد امام مسلمانها و حکومت، خمس و زکات دانسته شده است و با وجود کفایت آن، راه اخذ سایر مالیاتها بر حکومت اسلامی بسته شده است.

۱-۳-۱-۲- خمس

خمس، در فرهنگ لغت به معنای یک پنجم و جمع آن اخماس است (ابن منظور، پ۱۴۰۵، ج۶: ۷۰ ). و قابل ذکر است که از مجموعه تعاریف فقها پیرامون واژه خمس، نکات ذیل به دست

می آید:

الف) خمس یکی از واجبات مسلم و ضروریات دین، مانند نماز و روزه است.

ب) خمس برای بنی هاشم یک حق مالی است که به احترام به جای زکات، به ایشان داده می شود.

ج) خمس فقط به فرزندان بنی هاشم داده می شود.

د) خمس واجبی است که از قرآن، سنت و از اجماع ثابت است. (محمدبن مکی، . (۲۵۸: ۱۴۱۲

اهمیت خمس

خمس یکی از فرایض اسلامی است. قرآن مجید در بیان اهمیت آن، ایمان را با آن پیوند داده است: «واعلموا أنما غنمتم من شیء فأن الله خمسه وللرسول ولذی القربی والیتامی والمساکین وابن السبیل إن کنتم آمنتم بالله» (انفال، ۴۱). و ای گروه مؤمنین بدانید آنچه غنیمت و فایده بدست آوردید، پس محققا برای خدا پنج یک است، برای رسول و برای ذوی القربی که ائمه علیهم السلام باشند و یتیمان و فقراء و ابن سبیل های سادات. البته اگر شما به خدا و به آنچه ما نازل کردیم بر بنده خود ایمان آورده باشید (طیب، ۱۳۷۸، ج ۶: ۱۴۵). روایات بسیاری در مورد اهمیت پرداخت خمس در منابع حدیثی آمده است. از جمله اینکه:

۱- ابی بصیر می گوید: من به امام جعفر صادق (ع) عرض کردم: آسانترین چیزی که انسان را جهنمی می کند چه است؟ امام فرمود: «من اکل مال الیتیم درهما ونحن الیتیم»؛ هر کس مال یتیمی را بخورد و ما یتیم هستیم (همان: ۴۸۳).

۲- امام باقر (ع)، فرمود: «لایحل لاحد انیشتری من الخمس شیئا حتی یصل الینا حقنا»؛ برای هیچ کس جایز نیست از مالی که خمس به آن تعلق گرفته، چیزی بخرد، مگر اینکه حق ما را به ما برساند. (حرعاملی، بی تا، ج۶: ۴۸۲).

۱-۴- نفی رشوه یکی از عوامل بازدارنده توسعه اقتصادی

در کتاب مجمع البحرین گفته شده است: رشوه غالبا در اعطای چیزی به منظور ابطال حقی و یا احیای باطلی به کار برده می شود (طریحی، ۱۳۷۵، ذیل باب الرشوه). جعفر لنگرودی در کتاب ترمینولوژی حقوق راجع به واژه رشوه این طور می نویسد: رشوه دادن مالی است که به مامور رسمی یا غیر رسمی دولتی یا بلدی به منظور انجام کاری از کارهای اداری یا قضائی ولو اینکه آن کار مربوط به شغل گیرنده مال نباشد. خواه مستقیما آن مال را دریافت کند و یا به واسطه شخصی داده می شود. دیگر آن را بگیرد (این شخص واسطه را در فقه رایش گویند و دهنده مال را راشی نامند و گیرنده مال را مرتشی خوانند) فرق نمی کند که گیرنده مال توانایی انجام کاری را که برای آن رشوه گرفته داشته باشد یا خیر و فرق نمی کندکه کاری که برای راشی باید انجام شود حق او باشد (لنگرودی، ۱۳۸۰: ۳۳۵)در اسلام رشوه دهنده و رشوه گیرنده به شدت محکوم و مستحق آتش معرفی شدهاند و پولی که از این راه تحصیل می شود حرام و نارواست. یکی از بلاهای بزرگی که از قدیم ترین زمانها دامنگیر بشر شده و امروز با شدت بیشتر ادامه دارد، بلای رشوه خواری است که یکی از بزرگترین موانع اجرای عدالت اجتماعی بوده و باعث فقر در جامعه شده است. قرآن در آیه ۱۸۸ سوره بقره مساله رشوه را به عنوان امر نابهنجار در حوزه عمل اجتماعی مطرح می سازد. از نظر قرآن اموری که موجب می شود تا شخصی به پرداخت رشوه اقدام کند نمی تواند امری هنجاری و قانونی باشد و در اصل شخص می کوشد تا با رشوه دادن، قانون را دور بزند و یا مجریان را به اعمال ضدقانونی وادار کرده و بدان سو بکشاند. مهم ترین عاملی که موجب می شود تا شخص رشوه دهد امور مالی و کسب درآمدهای نامشروع است. «و لا تأکلوا أموالکم بینکم بالباطل و تدلوا بها إلی الحکام لتأکلوا فریقا من أموال الناس بالاثم و أنتم تعلمون» (بقره: ۱۸۸)؛ و دارایی های همدیگر را میان خود به نادرستی مخورید و آنها را (با رشوه) به سوی داوران سرازیر نکنید تا بخشی از دارایی های مردم را آگاهانه به حرام بخورید. این آیه اشاره به یک اصل کلی و مهم اسلامی دارد که در تمام مسائل اقتصادی حاکم است. مراد این است که اموال به عنوان رشوه به قاضی ها و فرمانروایان داده شود تا در دادگاهها به نفع آنها رأی دهند و بدان وسیله اموال دیگران را تصاحب نمایند، علت تعبیر با «تدلوا» شاید آن باشد که رشوه دادن مثل فرستادن دلو به چاه است. برای آب کشیدن چنان که در «آلاء الرحمن » گفته شده است (قرشی، ۱۳۷۷، ج۱: ۳۴۶)

۱- ۵- ربا به عنوان عامل منفی در توسعه اقتصادی

«الذین یأکلون الربوا لا یقومون إلا کما یقوم الذی یتخبطه الشیطان من المس. . .»(۲۷۵: بقره)؛ کسانی که ربا می خورند، [از گور] برنمی خیزند مگر مانند برخاستن کسی که شیطان بر اثر تماس، آشفته سرش کرده است. . . ربا از کلمه ربو گرفته شده است. یعنی بیش از آنچه که داد گرفت، آن چیز را افزون کرد (مهیار، بی تا: ۳۸). به دنبال بحث درباره انفاق در راه خدا و بذل مال برای حمایت از نیازمندان در این آیات از مساله رباخواری که درست بر ضد انفاق است، سخن می گوید، زیرا رباخواری موجب افزایش فقر در جامعه و تراکم ثروت در دست عدهای محدود و محرومیت اکثر افراد اجتماع است. انفاق سبب پاکی دل و طهارت نفوس و آرامش جامعه، و رباخواری سبب پیدایش بخل و کینه و نفرت و ناپاکی است (مکارم شیرازی، ۱۳۷۰، ج ۲: ۳۶۵-۳۶۴). افراد کوتاه بین ممکن است گمان کنند که ثروت به وسیله رباخواری زیاد می شود، اما در پیشگاه خداوند چیزی بر آن افزوده نخواهد شد (همان)، و این خود باعث فقر اقتصاد جامعه خواهد شد. اگر کسی به ر