فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص)

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص)؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص) انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص):

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص) آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص) با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص) از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص)، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی شیوه های پیشگیری از تعارض سازمانی در سیره نبوی (ص) :

مقدمه

امروزه یکی از مباحث مهم در حوزه رفتار سازمانی، بروز تعارض در سطوح مختلف سازمان و چگونگی مدیریت آن است. در این خصوص، دیدگاه های متفاوتی وجود دارد؛ برخی تعارض را به طور کلی منفی و مخرب می دانند؛ اما برخی نیز معتقدند که منفی و مثبت بودن تعارض، به کارکرد آن بستگی دارد؛ یعنی در صورت افزایش عملکرد گروه و سازمان، مثبت، و در صورت کاهش عملکرد، منفی و مخرب است (رابینز، ۲۰۰۳، ص۱۷۰-۱۶۹). به هرحال، تعارض به صورت یک رفتار منفی، می تواند در سازمان ها خود را نشان دهد و موجب اتلاف وقت و نیروی افراد و گروه ها، و انحراف فعالیت های سازمانی از اهداف سازمان شود. بنابراین، پیشگیری از این گونه رفتار در سازمان ها، امری اجتناب ناپذیر است.

نحوه مدیریت و پیشگیری از تعارض، به عواملی چون فرهنگ، پیش فرض ها و افکار مدیر بستگی دارد (رضائیان، ۱۳۸۷، ص۷۳). سازمان های اسلامی، به دلیل تفاوت زمینه های فکری و فرهنگی با سازمان های غیراسلامی، نیازمند شیوه های پیشگیری منحصر به خود می باشند؛ از این رو در مدیریت اسلامی باید بر اساس مبانی فکری و ارزشی اسلامی این شیوه ها را جست وجو کرد. سیره عملی پیامبر(ص) در برخورد با تعارضات میان افراد در جامعه دینی و میان گروه های مختلف مسلمانان، می تواند یکی از منابع مهم در این خصوص باشد.

بنابراین، این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، به مطالعه سیره پیامبر(ص) می پردازد و با بررسی نمونه های تعارض در عصر آن حضرت و تحلیل آنها، به دنبال پاسخ به این پرسش است که پیامبر اکرم(ص) چگونه از تعارض میان افراد و میان گروه ها پیشگیری می کرد و چه شیوه هایی را دراین باره به کار می برد؟

ماهیت تعارض و رابطه آن با همکاری

تعارض، در لغت به معنای اختلاف داشتن، متعرض یکدیگر شدن و خلاف یکدیگر آمدن خبر است (دهخدا، ۱۳۳۷، ج۱۵، ص۷۵۱ )؛ و در اصطلاح مدیریت، تعاریف متفاوتی از تعارض وجود دارد. دسته ای از این تعریف ها به بعد فردی توجه دارند و تعارض را یک حالت روانی درون یک فرد می دانند. این نوع تعارض، از محل بحث این پژوهش خارج است. دسته ای دیگر، تعریف هایی هستند که به بعد اجتماعی توجه دارند و آن را حالت و رفتاری می دانند که میان دو یا چند فرد یا گروه اتفاق می افتد. این نوع تعارض، مد نظر پژوهش پیش روست. به هرحال، تعارض رفتاری است که در مسابقات، بازی ها، عدم توافق ها، مجادله ها، مشاجرات لفظی، رقابت ها، درگیری ها و جنگ ها ظاهر می شود (ایزدی، ۱۳۷۹، ص۱۳ ). بنابراین، در تعریف جامع می توان گفت: «تعارض، فراگردی است که در آن، تلاش عمدی شخص الف برای خنثی سازی تلاش های شخص ب از طریق نوعی مانع تراشی، به عجز و ناکامی شخص ب در دستیابی به هدف ها یا افزایش منافعش منجر می شود» (رابینز، ۱۹۹۸، ص۴۳۲).

همکاری، فرایندی است که در آن، افراد و گروه ها برای رسیدن به اهداف مشترک، با همدیگر کار می کنند (گرینبرگ و بارون، ۱۹۹۸، ص۳۷۴ ). برخی، همکاری را متضاد تعارض می دانند غافل از اینکه متضاد تعارض، عدم تعارض، و متضاد همکاری، عدم همکاری است. حذف تعارض، اطمینان به همکاری نمی آورد و عدم همکاری نیز دلیل بر وقوع تعارض نیست. به کارگیری برخی از فنون افزایش همکاری، تعارض را کاهش می دهد؛ ولی حذف یکی از آنها، دیگری را ایجاد نمی کند (رابینز، ۱۹۷۴، ص۲۷).

عوامل بروز تعارض

عواملی که موجب بروز تعارض در سازمان ها می شود، دو نوع اند: فردی و سازمانی.

عوامل فردی

این عوامل از تفاوت های فردی ناشی می شوند. برخی از این تفاوت ها عبارت اند از:

تفاوت های ادراکی: در هر سازمان، ممکن است افراد در درک موضوعات مختلف، مانند مسائل سازمان، سلسله مراتب اداری و سازمانی، انگیزه ها و نیازها، شخصیت افراد، محیط، روش ارتباط، مفهوم اختیار و مسئولیت، دستورها، نگرش ها، با یکدیگر اختلاف داشته باشند (مشبکی، ۱۳۷۵، ص۳۲۳ ).

ارزش ها و اصول اخلاقی: تفاوت در ارزش ها و اصول اخلاقی می تواند منشأ عدم توافق ها باشد. بیشتر افراد، مجموعه ای از ارزش ها و اصول اخلاقی برای خود دارند. برخی از افراد، تمایل شدید به پذیرش دیگران دارند و با اصول اخلاقی آنان کنار می آیند؛ اما بعضی دیگر از افراد، دیگران را نمی پذیرند و به شدت به اصول خود پایبند می باشند. وقتی تعارضات، مبتنی بر ارزش ها و اصول اخلاقی باشد، به دلیل ماهیت شخصی اختلافات، عدم توافق شدیدی پیش می آید.

تفاوت در مهارت ها و توانایی ها: نیروی کار، از افراد با سطوح مختلفی از مهارت ها و توانایی ها تشکیل شده است که می تواند زمینه تعارض در سازمان باشد؛ به ویژه هنگامی که مشاغل به هم وابسته باشند.

شخصیت های متفاوت: افراد، هنگام ورود به سازمان ویژگی های شخصیتی خود را نیز با خود می آورند. با توجه به امکان ترکیبات فراوان ویژگی های افراد، تعارض شخصیتی میان آنان اجتناب ناپذیر خواهد بود.

موانع ارتباطی، احساسات و تفاوت های فرهنگی، از دیگر عوامل فردی بروز تعارض در سازمان هستند (نلسون و کوئیک، ۱۹۹۷، ص۳۸۳-۳۸۲).

عوامل سازمانی

این عوامل از ماهیت سازمان و نحوه سازمان دهی کار سرچشمه می گیرند. برخی از آنها عبارت اند از:

تخصص گرایی: وقتی مشاغل، بسیار تخصصی شوند، کارکنان در کارهای معینی دارای مهارت می شوند و از کار دیگران آگاهی ناچیزی می یابند. در نتیجه، فقط بر انجام کار خود تأکید می کنند. این امر می تواند زمینه بروز تعارض را فراهم کند (رضائیان، ۱۳۸۷، ص۴۴).

منابع مشترک و کمیابی: هرگاه چند فرد یا واحد، در منابع سهیم باشند، امکان بالقوه برای بروز تعارض وجود دارد. این امکان بالقوه، هنگام کمیابی منابع مشترک، به فعلیت می رسد.

اهداف متفاوت: هدف های کلی یک سازمان، به صورت هدف های عملیاتی در می آیند و هر دایره ای اقدام به تأمین بخشی از آنها می کند ممکن است این اهداف با هم ناسازگار باشند و موجب بروز تعارض شوند.

سلسله مراتب اختیارات: ماهیت رابطه سنتی رئیس و مرئوس، سلسله مراتبی است. برای بیشتر کارکنان، این رابطه قابل قبول نیست؛ زیرا دوست ندارند دیگری به آنان بگوید که چه کار انجام دهند.

وابستگی کاری: از جمله عوامل بروز تعارض در سازمان، وابستگی کارها و فعالیت هاست. وابستگی کاری وقتی اتفاق می افتد که دو یا چند گروه سازمانی، باید برای انجام وظایف خود، به یکدیگر وابسته باشند.

تفاوت زیاد بین وجهه و اعتبار مشاغل: در برخی از سازمان ها تفاوت زیادی بین وجهه و اعتبار مشاغل مدیریتی و دیگر مشاغل وجود دارد. این امر موجب رنجش کارکنان و ایجاد تعارض در سازمان می شود (نلسون و کوئیک، ۱۹۹۷، ص ۳۸۱ ۳۸۲).

ابهام در مسئولیت و پاسخ گویی: اگر در سازمان روشن نباشد چه کسی مسئول انجام یک فعالیت معین است، هنگامی که کاری انجام نگیرد یا به درستی صورت نپذیرد، ممکن است به تهمت زنی به یکدیگر و تعارض بینجامد (رولینسون و دیگران، ۱۹۹۸، ص ۴۰۵).

تنوع نیروی کار و عدم تجانس اعضا: در سازمانی که نیروی کار آن متنوع است، زمینه بسیاری از انواع تعارض وجود دارد؛ زیرا حجم زیادی از تعارضات، از تفاوت های فردی میان کارکنان نشئت می گیرد (نلسون و کوئیک، ۱۹۹۷، ص۳۸۴).

رسمیت کم، نبود قوانین و مقررات، و عدم رسمی سازی، از این جهت که ابهام ایجاد می کنند، موجب بروز تعارض می شوند (رابینز، ۱۹۹۰، ص۴۲۱-۴۱۹).

سیستم پاداش و ارزشیابی، توزیع قدرت (دفت، ۱۹۹۸، ص۴۹۱)، و…، از دیگر عوامل سازمانی بروز تعارض در سازمان می باشند.

مدیران به منظور پیشگیری اثربخش از تعارض، باید عوامل فردی و سازمانی آن را بشناسند و آنها را مدیریت کنند (نلسون و کوئیک، ۱۹۹۷، ص۳۸۰). آنان برای این کار، باید هم از فنون تغییر نگرش ها و رفتار افراد، و هم فنون تغییر ساختار و روابط کاری تعارض ساز استفاده نمایند (جوج و جانز، ۱۹۹۹، ص۶۶۵).

شیوه های پیشگیری از تعارض در سیره پیامبر(ص)

با توجه به عوامل بروز تعارض، شیوه های پیشگیری که از سیره پیامبر(ص) استخراج شده اند را می توان در دو دسته فردی و سازمانی قرار داد.

الف) شیوه های فردی

این شیوه ها در تناظر با عوامل فردی بروز تعارض اند و برای تغییر در باورها، ارزش ها و نگرش های افراد، همچنین ایجاد انگیزه در افراد برای همکاری با دیگران، در سیره پیامبر(ص) به کار رفته است. در ادامه، برخی از این شیوه ها را شرح می دهیم.

۱- معرفی اهداف مشترک

افراد ممکن است از وجوه اشتراک خود با دیگران غافل باشند و فقط به تفاوت ها توجه کنند. در این صورت، با معرفی و توجه دادن به اهداف و باورهای مشترک، نسبت به دیگران نگرش مثبت پیدا می کنند و با آنها کمال همکاری را خواهند داشت. بر اثر همین اهداف مشترک بود که مردم مدینه برای میزبانی از مهاجران، از یکدیگر سبقت می گرفتند؛ تا اینکه کار به جایی رسید که چاره ای جز قرعه نداشتند (واقدی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۷۸). دین اسلام، به هدفی مشترک تبدیل شد و وجود هدف مشترک، از تعارض میان آنان جلوگیری می کرد. قیس بن خطیم، در جنگ جاهلی اوس و خزرج، به دست خزرجیان کشته شده بود. عده ای پس از اسلام آوردن ساکنان مدینه، سلاح قیس را نزد فرزندش فرستادند تا وی را تحریک کنند. او در پاسخ آنان گفت: «اگر دین اسلام نبود، بازگرداندن سلاح را ناپسند می شمردید» (ابن حجر، ۱۴۱۵ ق، ج۱، ص۵۱۰ ). وی بر پایه التزام به آن مشترکات، حاضر نشد انتقام جاهلانه را پی گیری کند. از این روایت، می توان پی برد که پس از ورود اسلام به یثرب، دین اسلام به مثابه هدف مشترک، عامل مهمی برای پیشگیری از اختلافات بوده است.

پیامبر(ص) در نخستین پیمان خود با مردم مدینه، اهداف مشترک خود و آنان را بدین صورت ترسیم کردند: با رسول خدا پیمان بستیم که به خدا شرک نورزیم؛ دزدی و زنا نکنیم؛ فرزندانمان را نکشیم؛ به یکدیگر تهمت نزنیم؛ کار زشت انجام ندهیم و در کارهای نیک نافرمانی نکنیم (ابن هشام، بی تا، ج۱، ص۴۳۳). مهم ترین شیوه پیامبر (ص) برای ایجاد وحدت و جلوگیری از اختلافات، قوت بخشیدن به گرایش توحیدی در جامعه و ایجاد یک عقیده مشترک به خداوند بود. بر اساس همین نگرش توحیدی، مسلمانان باید مطیع خداوند و رسول او باشند. این اطاعت، مهم ترین ثمره عقیده توحید و اساسی ترین اصل برای ایجاد وحدت و عدم اختلاف به شمار می رفت (جعفریان، ۱۳۸۳، ص۴۳۶ ).

در این زمینه، گوستاولوبون می گوید:

پیامبر(ص) توانست یک هدف مقدس واحدی برای تمام ملت های عرب بنا کند؛ ملت هایی که ایده مشترک در آنها وجود داشت. اسلام در میان ملت هایی که به آن ایمان آوردند، یک وحدتی ایجاد نمود؛ نظیر همان وحدتی که عشق به شهر روم برای رومیان ایجاد کرد. و در نتیجه همان وحدت، همگی آنان دارای مصالح و آرزوهای مشترکی شدند که در نتیجه، همان تلاش ها و کوشش ها به هدف واحدی متوجه شد؛ با اینکه پیش از آن دارای مصالح و آمال مختلفی بودند…. (حسینی، ۱۳۷۹، ص ۲۰۹ ).

قرآن نیز این سیره پیامبر(ص) را مورد تأیید قرار داده و آن را یکی از راهکارهای وحدت و همکاری می داند: «بگو: ای اهل کتاب! بیایید از آن کلمه حق که میان ما و شما یک سان است، پیروی کنیم که بجز خدای یکتا را نپرستیم؛ و چیزی را با او شریک قرار ندهیم؛ و برخی، بعضی دیگر را به جای خدا به ربوبیت نپذیریم…». (آل عمران: ۶۴)

در واقع، قرآن می آموزد که اگر کسانی حاضر نبودند در تمام اهداف مقدس با شما همکاری کنند، بکوشید دست کم با تأکید بر اهداف مهم مشترک، همکاری آنها را جلب کنید (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴، ج۲، ص ۵۹۴ ).

حضرت در نامه هایی که به پادشاهان و بزرگان نصارا می نوشتند، به مشترکات میان اسلام و مسیحیت اشاره می کردند. ایشان در بخشی از نامه خود به هرقل، پادشاه روم، آیه یادشده را نوشتند و بر باور مشترک میان خود و آنان تأکید فرمودند (صالحی دمشقی، ۱۴۱۴ق، ج۱۱، ص ۳۵۳). همین عبارت، در نامه آن حضرت به مقوقس فرمانروای قبط نیز بیان شده است (کلاعی، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۴).

یکی از مشترکاتی که پیامبر(ص) از آن بهره برد، شعار «جِئتَ بِالحَنَفِیَّهِ دینِ ابراهیمَ» بود؛ زیرا در جامعه جاهلی، عده ای از اعراب معتقد به دین حضرت ابراهیم(ع) بودند و نام و یاد وی را گرامی می داشتند. ازاین رو استفاده پیامبر(ص) از این واژه «حنیف» برای ایجاد پیوند میان خود و افراد، کارآمد بود (مجلسی، ۱۳۶۳، ج۲۲، ص ۳۶).

۲- شفاف سازی

یکی از شیوه های مؤثری که رسول خدا(ص) به منظور جلوگیری از تعارضات به کار می بردند، توجیه افراد نسبت به اهداف و تصمیمات خود بود. پیامبر (ص) پیش از هر مأموریت نظامی، اصحاب خود را درباره هدف آن مأموریت، توجیه و آگاه می فرمود تا بدانند برای که، چرا و چگونه باید بروند (کلینی، ۱۴۰۷، ج۵، ص۲۷).

پیامبر(ص) در ابتدای دعوت علنی، با بیان اصول دعوت خویش، به صراحت به مسئله رهبری پس از خود نیز پرداخت؛ درحالی که اسلام در مرحله نوپایی بود و این برنامه در تصور سران قریش نیز نمی گنجید. پیامبر (ص) در نهایت صراحت، هدف برنامه خود را ترسیم کرده و چیزی را پنهان نداشته است. معرفی اصول اساسی و معیار عدم انحراف افراد از این اصول، از افتادن افراد در دام اختلاف در این موارد جلوگیری می کند. آن حضرت به دو معیار اصلی (تمسک به قرآن و عترت) اشاره نمود تا افراد بعد از رحلت آن حضرت، به اختلاف و تفرقه دچار نشوند. ایشان در مناسبات مختلف، از جانشین خود خبر می داد (مفید، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۰).

در بیعت عقبه دوم، وقتی بیعت اهالی مدینه به انجام رسید، رسول خدا(ص) دوازده نفر از آنان را به عنوان نقیب انتخاب کرد تا مسئول امور مربوط به قوم خود باشند و وظایف آنان را تشریح نمود؛ سپس به منظور دفع سوء ظن ها و تعارضات، هدف خود را چنین بیان فرمود: «موسی از بنی اسرائیل، دوازده نفر نقیب برگزید. پس مبادا یکی از شما از انتخاب دیگری ناراحت شود؛ چون جبرئیل است که انتخاب می کند» (ابن سعد، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۲۲۲).

وقتی انصار پس از فتح مکه احساس کردند رسول خدا(ص) آنان را رها می کند و همراه قوم خود در مکه می ماند، رسول خدا(ص) برای از بین بردن این تصور و جلوگیری از تعارض، فرمود: «اگر هجرت نبود، من خود را یکی از انصار می دانستم. اگر مردم راهی، و انصار راهی دیگر بروند، من راهی را خواهم رفت که انصار انتخاب کرده اند. انصار یاران نزدیک، و دیگران توده مردم هستند» (بیهقی، ۱۴۰۵ق، ج۵، ص۱۸۰). اگر پیامبر(ص) مقصود خود را به طور روشن بیان نمی کردند، ممکن بود انصار، هم نسبت به مهاجران و هم به پیامبر(ص) بدبین شوند و بر اثر آن، تعارض شکل بگیرد.

پیامبر(ص) در جنگ حنین نیز با بیان روشن مقصود خویش، از اختلاف میان مسلمانان و تعارض آنان با خود، پیشگیری کرد. ایشان از غنایم به افراد تازه مسلمان که به «مؤلّفه القلوب» معروف شدند بیشتر عطا کرد، ولی برای انصار سهمی نداد (ابن هشام، بی تا، ج۲، ص ۴۹۶). سپس رسول خدا (ص) همه انصار را جمع کرد و فرمود: «اگر مسئله هجرت نبود، خود را در زمره انصار قرار می دادم. آیا دوست ندارید دیگران همراه غنایم باشند و شما همراه رسول خدا(ص)؟ این کار برای تألیف قلوب بود، نه برای قبیله گرایی و اعتنای به آنان » (حسینیان مقدم، ۱۳۸۸، ص۱۶۶). بدین صورت، با بیان دلیل تصمیم خود، از اختلاف جلوگیری کرد.

۳- آگاهی دادن از پیامدهای تعارض منفی

یکی از عواملی که در تغییر نگرش افراد مؤثر است، آگاهی از نتیجه و پیامد کار می باشد. با تذکر پیامدهای تعارض، نگرش افراد عوض می شود و از تعارض خودداری می کنند. پیامبر(ص) برای جلوگیری از اختلاف، مردم را از تفرقه و جدایی انذار کرده، از پیامدهای ناگوار آن خبر داده اند و فرمودند: «جماعت، مایه رحمت، و تفرقه موجب عذاب است» (پاینده، ۱۳۸۲، ص۴۳۳).

در جای دیگر، اختلاف و دوری از مردم را عامل خروج از جرگه اسلام و برگشت به جاهلیت دانسته اند و فرمودند: «هر که یک وجب از جماعت دور شود، خدا طوق مسلمانی از گردن وی بردارد » (برقی، ۱۳۷۱ ق، ج۱، ص۹۴). البته منظور حضرت، جماعتی است که بر حق باشند (صدوق، ۱۳۷۶، ص۳۳۳). پیامبر هنگام حرکت به جنگ احد، در خطبه ای که برای سپاه اسلام خواندند، پیامد تعارض را متذکر شدند و فرمودند: «از اختلاف با یکدیگر بپرهیزید که مایه ضعف و ناتوانی است و خداوند آن را دوست ندارد» (واقدی، ۱۴۰۹، ج۱، ص۲۲۲۲۲۳). بدین ترتیب، به دو پیامد ناگوار تعارض اشاره کردند: نخست، هدر رفتن انرژی گروه و افراد، و تضعیف عملکرد آنان؛ دوم، ناخشنودی خدای متعال از اختلاف. خدای متعال نیز این پیامد منفی، یعنی تضعیف سازمان و جامعه اسلامی را گوشزد کرده و می فرماید: «وَ أَطیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ ریحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرین » (انفال: ۴۶)؛ و خدا و رسولش را اطاعت کرده با یکدیگر نزاع نکنید که بر اثر آن، زبون و ضعیف می شوید و قدرت و عظمت شما از میان می رود و در راه دین حق پایدار و صابر باشید که خداوند با صابران است.

رسول خدا(ص) در روزهای آخر عمر خود نیز وقتی سپاه اسلام را به فرماندهی اسامه بن زید به جنگ رومیان می فرستادند، با آن حال بیماری بیرون آمدند و پس از تشویق لشکر به استقامت و پایداری، به پیامد اختلاف اشاره کردند و فرمودند: با یکدیگر نزاع و مخالفت نکنید که ناتوان خواهید شد (واقدی، ۱۴۰۹ ق، ج۳، ص۱۱۱۷ ).

۴- مبارزه با ارزش های جاهلی تعارض ساز

ارزشی که هر فرد یا گروه برای اشیا، اعمال، شیوه ها و پدیده های مختلف قائل است، می تواند جهت رفتار آنها را مشخص کند. برخی از ارزش ها و سنت های جاهلی، مانند تفاخر به نسب و خاندان، تکاثر به مال و خویشان، تحقیر زنان، و عصبیت قبیله ای باعث اختلافات می شد. برای نمونه، حمایت از افراد قبیله یک ارزش مهم تلقی می شد؛ اگرچه فرد مورد حمایت، ظالم هم بوده باشد. در تفکرهای جاهلی گفته می شد: برادرت را یاری کن؛ چه ظالم باشد، چه مظلوم (سبحانی، ۱۳۸۵، ص۵۰).

مبارزه با قبیله گرایی و عصبیت، یکی از اقدامات رسول خدا (ص) در تغییر ارزش های جاهلی بود. آن حضرت فرمودند: «دعوت کننده به عصبیت، پیکارگر از روی عصبیت و هر کسی که بر عصبیت بمیرد، از ما نیست» (سجستانی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۷۵۳ ).

پیامبر (ص) همواره مراقبت بود که در میان مسلمانان پای تعصبات قومی به میان نیاید. در جنگ احد، جوان مسلمان ایرانی به نام رُشید پس از وارد کردن ضربه ای به یکی از افراد سپاه دشمن گفت: «این ضربت را بگیر که منم یک جوان ایرانی. » پیامبر(ص) ناراحت شد و عتاب کرد که چرا نمی گویی: منم یک جوان انصاری؟ (واقدی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۲۶۱) تلاش پیامبر بر این بود که پای تفاخر نژادی به میان کشیده نشود و از برانگیخته شدن تعصبات قومی دیگران جلوگیری شده، وحدت صفوف اسلام حفظ گردد.

پیامبر عنایت داشت تا عاداتی را که موجب اختلاف می شد، از بین ببرد. یکی از عادات غلط در آن زمان، جنگ و خون ریزی بود. بنابراین، رسول خدا(ص) برای از بین بردن این عادات نادرست، انگیزه و هدف از جنگ را تغییر داد. امیال شخصی و قبیله ای در محورهای تأمین معشیت، خون خواهی و دفاع از قبیله، موجب بروز اختلافات و درگیری میان افراد و گروه ها می شد؛ اما پس از بعثت پیامبر(ص)، قرآن انگیزه و هدف از جنگ را دفاع از دین و عقیده، نشر دین، مقابله با تجاوزگران به حقوق مسلمانان و از بین بردن فتنه می داند (ر. ک: بقره: ۱۸۹۱۹۱؛ توبه: ۲۹). با نشر این انگیزه در بین مسلمانان، درگیری های جاهلی و قبیله ای، جای خود را به همدلی و همکاری بین آنان و مبارزه با دشمنان اسلام داد.

ربا و انتقام جویی، دو عامل مهم برای ایجاد یا بروز کینه های جاهلی و قبایلی بود. رسول خدا(ص) برای جلوگیری از این اختلافات، ربا و خون های جاهلی را نفی کرد. حتی در خطبه حجهالوداع نیز بر این امر تأکید نمود و خون و مال مسلمانان را برای همیشه حرام اعلام کرد تا از تعارضات در جامعه اسلامی پیشگیری نماید. از این رو فرمود: «خون و اموال شما بر یکدیگر تا روز قیامت حرام است… همانا هر خونی که در جاهلیت بود، برداشته شده است» (واقدی، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۱۱۰۳).

۵- نشر و توسعه ارزش های اخلاقی

ماهیت برخی از ارزش ها چنان است که وقتی افراد و گروه ها به این ارزش ها پایبند باشند، مانع بروز بسیاری از تعارضات می شوند؛ مانند مهر و محبت، رعایت انصاف، و وفای به عهد. رسول خدا(ص) علاوه بر تغییر ارزش های جاهلی، به ترویج ارزش های مثبت نیز اقدام فرمود که به نوبه خود، در پیشگیری از تعارضات مؤثر بوده است. برخی از جمله این ارزش ها عبارت اند از:

۱- ۵- وفای به عهد و پیمان

نقض پیمان موجب بی اعتمادی و تنفر افراد نسبت به همدیگر می شود و تعارضات را شدت می بخشد. ترویج این ارزش در سازمان و تشویق افراد به آن، موجب همکاری بیشتر آنان با یکدیگر و جلوگیری از تعارض می شود.

رسول خدا(ص)، هم خودشان پایبند به عهد و پیمان، و امانت دار بودند (محدث اربلی، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۳۵) و هم مردم را به پایبندی به پیمان و عدم خیانت در امانت توصیه می کردند و می فرمودند: «کسی که امانت دار نیست، ایمان ندارد و کسی که به پیمان خود پایبند نیست، دین ندارد» (راوندی، بی تا، ص۵).

از امام صادق(ع) نقل شده است که رسول خدا(ص) با مردی در کنار سنگی قرار گذاشت. گرمی آفتاب، رسول خدا(ص) را در آن مکان رنج می داد. اصحاب گفتند: «چه می شود که به سایه بروید؟» حضرت فرمود: «وعده گاه ما همین جاست و اگر نیامد، خلف وعده از جانب او خواهد بود» (طبرسی، ۱۴۱۲ ق، ص۲۴). در سیره رسول خدا(ص) به هیچ قرارداد و پیمانی کم توجهی نمی شد. ایشان به کارگزاران خود تأکید می کرد که به عهد و پیمان خود ملتزم باشند و از هر گونه خیانتی خودداری کنند. آن حضرت در نامه خود به معاذ بن جبل، هنگامی که او را برای فرمان داری یمن می فرستاد، چنین فرمود: «و تو را به تقوای الهی، صداقت در گفتار، وفای به عهد و ادای امانت و ترک خیانت سفارش می کنم» (ابن شعبه حرانی، ۱۴۰۴ق، ص۱۷۸).

۲- ۵- محبت و دوستی

یکی از عواملی که می تواند از تعارض در سازمان جلوگیری کند، وجود فضای انس و محبت در محل کار است. هرچه در سازمان بین افراد و گروه ها، انس و تعلق خاطر بیشتر باشد، تعارض کمتری در آن سازمان به وجود می آید. یکی از اقدامات رسول خدا(ص) ترویج ارزش محبت و دوستی میان افراد است. رسول خدا(ص) خود چنان علاقه ای به مردم داشت که خدای متعال این صفت پیامبر(ص) را یکی از عوامل وحدت و همکاری مسلمانان معرفی کرده است: «فَبِما رَحمَهٍ منَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ…» (آل عمران: ۱۵۹)؛ با رحمت الهی، در برابر آنان مهربان شدی! و اگر خشن و سنگ دل بودی، از اطراف تو پراکنده می شدند. این آیه به صراحت بیان می کند که وجود محبت در یک جامعه یا سازمان، همکاری به وجود می آورد؛ و برعکس، نبود آن موجب تنفر و جدایی افراد از همدیگر می شود.

پیامبر(ص) در راستای تشویق مردم به محبت، محبوب خود را کسی می داند که با مردم مهربان باشد. ایشان در این زمینه فرمودند: «م