فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی شامل 113 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی :

مـقدمه

قـرن اول هجری قمری حوادث تلخی برای اهل بیت پیامبر (ص) به همراه داشت. شهادت امام حسین(ع) و هفتاد دو تن از یاران ایشان در محرم سال ۶۱ هجری قمری یکی از جان گدازترین و تأثیرگذارترین این حوادث بود. پس از واقعه کـربلا ضـرورت پیـام رسانی و آگاهی بخشی به جوامع اسلامی و هـمچنین پاسـداری از ارزشـ های قیام و جلوگیری از فراموش شدن اهداف این قیام، موجب ابداع شیوه جدیدی از تاریخ نویسی، موسوم به تاریخ نگاری عاشورا، شد و به تاریخ نگارانی که اثـری بـا عـنوان مقتل الحسین(ع) داشتند یا در اثر خود به حـادث کـربلا و جزئیات آن پرداخته باشند «مقتل نگار» یا «تاریخ نگار عاشورا » اطلاق می شود.

این شیوه تاریخ نگاری به دلیل توجه و تشویق ائمه(علیهم السلام) در قـرن های اولیـه گـسترش و تداوم یافت. درواقع هدف تاریخ نگاران شیعه از تألیف مقتل هـا در قرون اولیه هجری، زنده نگه داشتن یاد شهدای شیعه و نشان دادن ظلم و ستمی است که بر خاندان پیامبر (ص) روا شده بـود. هـمچنین بـا نگارش مقتل ها از تحریفات و کج روی ها دربار واقعه کربلا کاسته می شد. مقتل نـگاران، کـه خود شیعه بودند، نگارش مقتل ها را نوعی وظیفه دینی می دانستند که با تألیف این آثار درصدد ادای دیـن خـود بـه مذهب تشیع و امام حسین(ع) بودند.

این مقتل ها، که با عواطف و احساسات مـقتل نگاران عـجین شـده بودند، تأثیرات عمیقی در نوع نگاه شیعیان به واقعه عاشورا پدید آوردند و با ذکر اهـداف قـیام امـام حسین(ع) از خطر فراموشی – که معمولاً دامن گیر قیام ها و نهضت ها است – کاستند. درواقع، واقعه کربلا نـماد تـفکر شیعه در قرون اولیه اسلامی بود که باید حفظ می شد و از دستبرد مخالفان و معاندان بـه دور مـی ماند. ایـن مقتل ها در نهایت موجب تقویت روحیه ظلم ستیزی و حفظ و حراست از آرمان های اهل بیت(ع) شدند.

تاریخ نگاری عـاشورا در قـرن اول با اصبغ بن نباته (از اصحاب امام علی(ع)) آغاز شد و به دلیل تأکید ائمـه(عـلیهم السلام) و اقـبال شیعیان در دوران های بعد، این شیوه تاریخ نگاری به حیات خود ادامه داد. بسیاری از تاریخ نگاران در قرون اولیه اسـلامی از اصـحاب ائمه(علیهم السلام) بودند و این امر نشان دهنده تشویق های ائمه (علیهم السلام) نسبت بـه ایـن روش تـاریخ نگاری بود. اصبغ بن نباته از اولین تاریخ نگاران عاشورا است اما ابی مخنف از معروف ترین تاریخ نگاران عاشورا در دو قـرن اول اسـلامی اسـت که شیوه مقتل نگاری او مرجعی برای مقتل نگاران بعدی شد. لذا مسأل پژوهـش حـاضر واکاوی منابع تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن اول اسلامی است و درصدد است با دیدی فراتوصیفی به این مهم دسـت یـابد.

۱. پیشین پژوهش

در سال های اخیر منابع و مطالعات زیادی دربار تاریخ نگاری عاشورا صورت گـرفته اسـت اما اثری که به طور جامع به مـنابع تـاریخ نگاری عـاشورا و تاریخ نگاری عاشورا در سده های اولیه اسلامی پرداخته بـاشد، مـوجود نیست و در آثاری چون احیای ارزش ها در نهضت عاشورا نوشت محمدجواد صاحبی، «تاریخ نگاری عاشورا شـیعیان از آغـاز تا پایان قرن پنجم هـجری» بـه قلم جـواد یـاوری، تـاریخ نگاری عاشورا و گستره آن در تاریخ حدیث شیعه نـوشته بـتول اخوان رستمی، و «سیری در مقتل نویسی و تاریخ نگاری عاشورا از آغاز تا عصر حاضر» نوشت مـحسن رنـجبر، به معرفی تاریخ نگاران عاشورا از ابتدا تـاکنون پرداخته اند. اما مقاله حـاضر بـه دلیل پرداختن به منابع تـاریخ نگاری عـاشورا شیعیان در این برهه زمانی دارای نوآوری است.

۲. مفهوم تاریخ نگاری عاشورا

تاریخ نگاری عاشورا در ادبیات دیـنی بـه مقتل نگاری اطلاق می شود. مقتل نگاری بـه ضـبط روایـات و قصص شخصیت های دیـنی و اسـلامی و یاران آنان، که مـنجر بـه قتل آنان گردیده است، می پردازد (اخوان، ۱۳۸۹: ۱۷). درواقع مقتل نگاری نوعی از تاریخ نگاری است که چـگونگی قـتل و شهادت بزرگان دین اسلام را تشریح مـی کند. امـا از قرن دوم هـجری ایـن اصـطلاح به نوشتن دربار عـاشورا و امام حسین(ع) اطلاق شد.

پس از شهادت امام حسین(ع) به دلیل اهمیت فراوان این موضوع برای شـیعیان، نـگارش مقتل ها مورد توجه تاریخ نگاران قرار گـرفت و مـنجر بـه تـألیف کـتاب های گوناگونی در زمینه واقـعه عـاشورا شد. به مجموعه این آثار تاریخ نگاری عاشورا گفته می شود. درواقع مقتل نگاری یا مقتل نویسی عنوان خاص تـاریخ نگاری عـاشورا اسـت و از این جهت که یک شرح تاریخی-اجـتماعی اسـت، بـرای شـیعیان دارای اهـمیت اسـت و می تواند برای فهم ظلم و ستمی که در طول قرون نسبت به شیعیان شده است، کمک نماید (ضیایی، ۱۳۸۷: ۹۱).

۳. تأملی در منابع و تاریخ نگاری عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی

شهادت مظلومانه امام حـسین(ع) و یاران ایشان، شیوه ای از تاریخ نگاری را در جهان اسلام پدید آورد که به مقتل نگاری و تاریخ نگاری عاشورا معروف شد. بعد از این واقعه، شیعیان و نویسندگان شیعه، نوشتن دربار چگونگی شهادت امام حسین(ع) را وظیفه ای دینی تلقی کـردند و آثـار زیادی در این زمینه تألیف شد. این نویسندگان، بر اساس منابع موثق متنوع، به گزارش واقعه عاشورا پرداختند. در ذیل به مهم ترین منابع تاریخ نگاران عاشورا در دو قرن اول اسلامی پرداخته می شود:

۳-۱. بهره گیری تـاریخ نگاران عـاشورا از احادیث پیامبر(ص)

تاریخ نگاران عاشورا در نگارش آثار خود به احادیث و سخنان پیامبر(ص) روی خوش نشان داده اند و احادیث پیامبر(ص) از اصلی ترین منابعِ مورد توجه آن ها بوده اسـت. کـتاب های حدیث و روایت های شیعه و حتی مـنابع اهـل سنت بر این نکته اتفاق نظر دارند که جبرئیل به پیامبر اکرم(ص) وحی آورده است و شهادت امام حسین(ع) و محل شهادت او را خبر داده است. یعقوبی و شهرستانی بـرای اثـبات این موضوع روایتی را بـه شـرح زیر آورده اند:

حضرت حسین بن علی(ع) به پیامبر(ص) در حال وحی وارد شد و بر پشت پیامبر اکرم(ص) درحالی که بر بازوان تکیه کرده بود نشست و مشغول بازی شد. جبرئیل گفت: ای محمد امت تـو بـعد از تو فتنه بپا می کنند و این فرزندت را بعد از تو به قتل می رسانند. آن گاه جبرئیل دست دراز کرد مقداری خاک سفید آورد و گفت: در زمینی فرزندت را می کشند که اسم آن طفّ است. بعد وقتی جبرئیل رفـت پیـامبر درحالی که آن خـاک در دستش بود در حالت گریه به سوی اصحاب آمد و فرمود جبرئیل به من خبر داد که فرزندم حسین بـعد از من در زمین طف کشته می شود (یعقوبی، ۱۳۸۲: ۱۸۳؛ شهرستانی، ۱۳۸۲: ۲۹).

در منابع روایی شیعه و سـنی روایـات بـسیاری دربار خبر دادن پیامبر(ص) از واقعه عاشورا به اطرافیان و خانواده خود و گریستن آن حضرت به یاد واقعه عاشورا وجود دارد. در ایـن زمـینه احادیث مشهوری روایت شده است که پس از ولادت امام حسین(ع)، پیامبر(ص) او را در آغوش گرفت و حین نـوازش او مـی گریست (ابـن قولویه، ۱۳۷۷: ۲۱۵؛ مجلسی، ۱۳۷۳: ۴۷۸). مطابق این روایت پیامبر اکرم(ص) همواره در مناسبت های مختلف از اولین ساعات تولد امام حـسین(ع) داستان شهادت مظلومانه او را برای خانواده، صحابه و اطرافیان نقل می کرده است (همان). بدین تـرتیب بیشتر تاریخ نگاران عاشورا در دو قـرن نـخستین اسلامی به احادیث پیامبر(ص) دربار شهادت امام حسین(ع) پرداخته اند و این احادیث در زمر منابع تاریخ نگاران عاشورا در قرون بعدی قرار گرفته است.

۳-۲. بهره گیری تاریخ نگاران عاشورا از نامه ها و خطبه های امام حسین(ع)

از منابع مهم و اصلی بـرای بررسی وضعیت جامعه عصر امویان نامه ها و خطبه های امام حسین (ع) است. ایشان از آغاز حرکت خود به سوی کربلا، نامه ها و خطبه های زیادی را ارسال و ایراد فرمودند. این نامه ها و خطبه ها، که اوضاع سیاسی و تاریخی عـصر عـاشورا را به تصویر می کشند، برای فهم فلسفه عاشورا اهمیت بسیاری دارند. یکی از مشهورترین نامه هایی که در بسیاری از منابع و همچنین در بیشتر منابع تاریخ نگاری عاشورا از آن یاد شده است، نامه امام به کوفیان قبل از حـرکت بـه سمت کربلا است. امام حسین(ع) در جواب نامه های کوفیان چنین فرموده اند:

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

أمّا بعد، فآن هانئاً وسعیداً قدما عَلی بکتبکم، وأنا باعث إلیکم أخی وابن عمّی وثقتی من اهـل بیتی مـسلم بن عقیل، فإن کتب إلی أنّه قد اجتمع رأی ملأکم وذوی الحجی والفضل منکم علی مثل ما قدمت به رسلکم وقرأت فی کتبکم، فإنّی أقدم إلیکم

به نام خداوند بخشنده مـهربان

هـانی و سـعید نامه های شما را آوردند و من هـم مـتوجه هـدف شما شدم. آری، من پسر عمو برادر مورد اطمینان خودم را که از اهل بیت من است، به نام مسلم بن عقیل به سوی شـما مـی فرستم تـا اوضاع شما را برای من گزارش کند. پس اگر نـماینده مـن اجتماع شما را ببیند و برای من گزارش کند، آن وقت من به سوی شما حرکت می کنم (کوفی، ۱۳۷۲: ۸۳۹).

منابع برخی از نویسندگان واقـعه عـاشورا، نـامه های کوفیان برای امام حسین(ع) است و تعداد بیعت کنندگان کوفی با امـام حسین (ع) از مسائل مهمی بوده است که عاشورانگاران بدان توجه داشته اند. بر طبق آثار تاریخ نگاران عاشورا، تعداد بیعت کنندگان بـا امـام بـین ۲۰ تا ۴۰ هزار نفر عنوان شده اند و تعداد نامه هایی که کوفیان برای امـام حـسین(ع) نوشتند را نیز حدود ۱۵۰ نامه ذکر کرده اند (رنجبر، ۱۳۸۴: ۵۲-۵۳). این نامه ها و خطبه ها برای شناخت وضعیت جامعه معاصر امـام حـسین(ع) از مـنابع اصلی تاریخ نگاران عاشورا به شمار می آید و این نویسندگان با آوردن آن ها در آثار خـود سـعی در اصـالت بخشی گزارش خود داشتند. این مهم بیشتر در ثبت نامه ها و خطبه های امام حسین(ع) به چـشم مـی خورد. امـام حسین(ع) از آغاز حرکت به سوی کوفه خطبه های زیادی برای اصحاب خود ایراد فرمودند کـه تـاریخ نگاران عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی به آن ها به مثابه منابع دست اول واقع عـاشورا مـی نـگریستند. ابومخنف در مقتل الحسین(ع) به خطب مشهور امام حسین(ع) قبل از واقعه عاشورا اشاره می نماید کـه ایـن خطبه مورد توجه دیگر تاریخ نگاران عاشورا نیز قرار گرفته است.

آگاه بـاشید کـه ایـن ها به پیروی از شیطان تن داده اند و اطاعت از خدای رحمان را رها کرده اند، آشکارا فساد می کنند، و به حـدود الهـی عمل نمی نمایند. فی ء را به خود اختصاص داده اند، و حرام خدا را حلال و حلال خـدا را حـرام کـرده اند (ابومخنف، ۱۳۸۰: ۱۰۹).

۳-۳. بهره گیری تاریخ نگاران عاشورا از سخنان و خطبه های امام زین العابدین(ع) و حضرت زینب(س)

از پیامدهای مـهم و سـازنده شـهادت امام حسین(ع)، اسارت امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) به همراه دیگر اهل بیت (عـلیهم السلام) بـود. اسارت و انتقال اهل بیت(علیهم السلام) از کربلا به شام موجب شد در شهرهای مختلف امام سجاد(ع) خطبه ها و سخنانی دربـار واقـعه عاشورا ایراد فرمایند. این سخنان و خطبه ها نیز از منابع اصلی تاریخ نگاران عاشورا در دو قـرن اول اسـلامی است. خطبه های امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) در نـهایت مـنجر بـه آشکارسازی سیمای حکومت امویان شد. خطب زیـر کـه توسط امام سجاد (ع) ایراد شده است در کتاب لهوف سیدبن طاووس و دیگر تاریخ نگاران عـاشورا مـنعکس شده است:

أَیهَا الْقَوْمُ إِنَّ اللَّهَ وَ لَهُ الْحـَمْدُ ابـْتَلَانَا بـِمَصَائِبَ جَلِیلَهٍ وَ ثُلْمَهٍ فِی الْإِسْلَامِ عَظِیمَهٍ قـُتِلَ أَبـُوعَبْدِ اللَّهِ الْحُسَینُ ع وَ عِتْرَتُهُ وَ سُبِی نِسَاؤُهُ وَ صِبْیتُهُ وَ دَارُوا بِرَأْسِهِ فِی الْبُلْدَانِ مِنْ فَوْقِ عـَامِلِ السـِّنَانِ وَ هَذِهِ الرَّزِیهُ الَّتِی لَیسَ مِثْلُهَا رَزِیـهً أَیهَا النَّاسُ فَأَی رِجـَالاتٍ مـِنْکمْ یسَرُّونَ بَعْدَ قَتْلِهِ أَمْ أَی فـُؤَادٍ لَا یـحْزُنُ مِنْ أَجْلِهِ أَمْ أَیهُ عَینٍ مِنْکمْ تَحْبِسُ دَمْعَهَا وَ تَضَنُّ عَنِ انْهِما

ای مردم! هـمانا خـدا، که ستایش مخصوص اوست، مـا را بـه مـصائبی گران، و شکافی بـزرگ در اسـلام مبتلا فرمود. ابوعبدالله(ع) و عـترت و یـارانش به شهادت رسیدند، و زنان و دخترانش به اسارت رفتند. رأس مبارک او را بر نیزه ها در شهرها گردانیدند؛ و ایـن آنـ رزیه و مصیبتی است که مانند نـدارد. ای مـردم کدام مـرد از شـماست کـه بعد از این شادمانی کـند، یا کدام چشم است که از ریزش اشک خویشتن بدارد و از گریه بخل ورزد (ابن طاووس، ۱۳۸۶: ۳۶۴).

امام سجاد(ع) راویـان و کـاتبان بسیاری نیز داشتند که به واقـعه کـربلا و ثـبت وقـایع آن تـوجه کردند. از مهم ترین یـاران امـام(ع) می توان از ابوحمزه ثمالی، سعیدبن جبیر، زیدبن علی بن الحسین(ع) و داوود بن یحیی نام برد (اخوان، ۱۳۸۹: ۳۱).

حضرت زینب(س) نـیز در خـطبه هـا و سخنان کوبنده ای که در کوفه و شام علیه امـویان ایـراد نـمودند، بـر حـکومت فـاسد امویان تاختند و به شهادت مظلومانه شهدای کربلا اشاره کردند (همان: ۳۲۹). این خطبه ها و سخنان حضرت زینب(س) با صبغه روشنگری ای که داشت اساس و بنیان حکومت امویان را به لرزه انداخت. ایـن خطبه ها از جمله منابع تاریخ نگاران عاشورا در دو قرن نخستین اسلامی بوده است که مورد توجه تاریخ نگاران عاشورا در قرون بعدی نیز قرار گرفته است. ابومخنف به خطبه های حضرت زینب (س) از کربلا تا شام اشـاره نـموده است:

هنگامی که زینب دختر فاطمه از کنار قتلگاه برادرش می گذشت، درحالی که می گفت: یا محمداه یا محمداه! ملائک آسمان بر تو درود می فرستند. این همان حسین است که زیر آسمان (بی سایه بان) قـرار گـرفته، به خاک و خون آغشته، و اعضایش قطعه قطعه شده است (ابومخنف، ۱۳۸۰: ۱۹۳).

۳-۴. بهره گیری تاریخ نگاران عاشورا از رجزهای اصحاب امام حسین(ع)

رجز جملاتی با درون مایه نثر و شـعر بـوده که جنگ آوران در میدان های نبرد مـی خواندند و مـعمولاً به دو صورت تک گویی و گفت وگوهای میان جنگ آوران صورت می گرفته است. رجزخوانی برای بیان افتخارات، تحقیر دشمن و تأکید و اهمیت اصل و نسب به کار برده می شده اسـت. درواقـع رجز به عنوان یک رسـان سـنتی در نبرد تأثیرگذار بوده است (الویری، ۱۳۹۵: ۱۶۸). سنت رجزخوانی در نبردهای اولیه تاریخ اسلام به دلیل بُعد احساسی و تشویق لشکر به جنگ از اهمیت زیادی برخوردار بوده است.

رجزهایی که درواقعه عاشورا توسط امـام حـسین (ع) و یاران ایشان ایراد شد بسیار مشهور هستند. برای نمونه رجز «زهیربن قین» در روز عاشورا یکی از رجزهای معروف است که مورد توجه تاریخ نگاران در دو قرن نخستین اسلامی واقع شده است (ابومخنف، ۱۳۸۰: ۱۷۱).

زهـیربن قـین سوار بـر اسب خویش بیرون آمد و فریاد کرد ای مردم کوفه شما را از عذاب خدا بیم می دهم. بیم باد شما را، ای بـندگان خدا، فرزندان فاطمه(س) به دوستی و یاری سزاوارترند از فرزندان سمیه. اگر هـم ایـنان را یـاری نمی کنید، با ایشان نجنگید. ای مردم، امروز بر روی زمین پسر و دختر پیغمبری جز امام حسین(ع) نمانده و هـیچکس بـر کشتن او گرچه به یک کلمه باشد یاری ندهد؛ مگر آنکه خدا دنیا را بـر او تـلخ سـازد و به دشوارترین شکنجه های آخرت عذابش کند (یعقوبی، ۱۳۸۲: ۲/۱۸۱).

حربن یزید ریاحی نیز در واقع کربلا رجزی تـاثیر گذار ایراد نمود که ابومخنف (از معروف ترین تاریخ نگاران عاشورا) در دو قرن نخستین به آن اشـاره نموده است (ابومخنف، ۱۳۸۰: ۱۷۱-۱۷۲).

۳-۵. بـهره گیری تـاریخ نگاران عاشورا از گزارش های افراد دشمن

واقعه عاشورا و شهادت امام حسین(ع) و یاران او به قدری مظلومانه و غم انگیز بود که حتّی برخی افراد دشمن را نیز تحت تأثیر قرار داد. از سپاهیان دشمن اشخاصی چون حمیدبن مسلم و شبث ربـعی با انگیزه های: تنبیه، عذاب وجدان، تفاخر و کسب جاه و مال، برخی از وقایع روز عاشورا را نقل کردند و تاریخ نگاران عاشورا نیز به نگارش آن روایت هاپرداختند (صاحبی، ۱۳۹۰: ۱۲۳). ابن ابی الحدید از زبان یکی دشمنان امام حسین(ع) روحیه شهادت طلبی و ایثار یـاران امـام (ع) را این گونه توصیف می کند:

گروهی بر ما قیام کردند که دست هایشان بر قبضه های شمشیرشان بود؛ همچون شیران شرزه از چپ و راست سواران شجاع را از پا در می آوردند و خویشتن را به کام مرگ افکنده بودند. نه امـان مـی پذیرفتند و نه رغبتی به مال داشتند و هیچ چیز نمی توانست میان آنان وارد شدن در دام مرگ یا چیرگی بر ملک مانع شود و اگر اندکی دست بر می داشتیم با تمام جان لشکر را نابود مـی کردند (ابـن ابی الحدید، ۱۳۸۷: ۳/۶۳).

همچنین قره بن قیس تمیمی حنظلی از سپاهیان دشمن به گزارش برخی از وقایع عاشورا پرداخته است. تاریخ نگاران عاشورا در دو قرن نخستین به گزارش های او دربار واقعه عاشورا توجه نموده اند (ابومخنف، ۱۳۸۰: ۱۹۲).

۳-۶. بـهره گیری تـاریخ نـگاران عاشورا از گزارش بازماندگان و اسیرشدگان لشـکر امـام حـسین(ع)

یکی دیگر از منابع تاریخ نگاران عاشورا نقل های اسیران و بازماندگان واقعه عاشورا است. منابع دربار بازماندگان لشکر امام حسین (ع) آمارهای گوناگونی ارائه مـی دهند (رنـجبر، ۱۳۸۴: ۷۴). از مـعروف ترین اسیران واقع کربلا امام سجاد (ع) هستند. تـاریخ نـگاران عاشورا به اسارت امام و همچنین گزارش واقع عاشورا بر پای سخنان امام سجاد پرداخته اند (ابومخنف، ۱۳۸۰: ۱۹۶). عقبهبن سمعان از اسیرشدگان و اصـحاب لشـکر امـام حسین(ع) بود. وی به این دلیل که از غلامان به شـمار می آمد آزاد شد. ابی مخنف از نخستین تاریخ نگاران عاشورا، از روایت های عقبهبن سمعان استفاده نموده است (همان: ۳۱). عقبهبن سمعان در قرون بـعد نـیز مـورد توجه دیگر تاریخ نگاران عاشورا قرار داشته است (نیشابوری، ۱۳۶۶: ۲۹۷؛ حلی، ۱۴۰۶: ۳۹).

همچنین از دیـگر اسـیران واقع عاشورا دو تن از فرزندان امام حسن(ع) بودند. یکی از این دو تن معروف به حسن مثنی و داماد امـام حـسین (ع) بـود. وی در روز عاشورا چنان با دشمن مبارزه کرد که پیکرش زخم های کاری بـرداشت و دشـمن گـمان کرد به شهادت رسیده است. اما او زنده ماند و اسیر شد (صاحبی، ۱۳۹۰: ۱۲۰). از دیگر افرادی کـه در واقـعه کـربلا حضور داشت و به شهادت نرسید، ضحاک بن عبدالله بود که تا آخرین لحظه مبارزه کرد امـا در پایـان با شرایطی که فراهم آمد از چنگ دشمن گریخت. او پس از واقعه عاشورا از روایت گران مهم عـاشورا مـحسوب مـی شود که ابومخنف از او روایات بسیاری را نقل کرده است (همان: ۱۲۲). راویان او در مقتل الحسین به دو دسته تـقسیم مـی شوند: راویان حاضر در واقعه