بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تشویق و تنبیه (تبشیر و تنذیر) :

یا أَیهَا النَّبِی إِنَّا أَرْسَلْناک شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً.^[۱]

ای پیامبر ما تو را فرستادیم که گواه بوده و بشیر و نذیر باشی.

همه پیامبران الهی در مسیر هدایت انسان از یک روش بهره گرفته اند و آن تبشیر و انذار است.

وَ ما نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلَّا مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ…^[۲]

ما پیامبران را جز به عنوان بشارت دهنده و بیم دهنده نفرستادیم.

پیامبر مکرم اسلام صلی اللَّه علیه و آله از این روش در ترویج آیین یکتاپرستی و معارف دین بهره جسته است.

إِنَّا أَرْسَلْناک شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً.^[۳]

ما تو را گواه اعمال آنها و بشارت دهنده و بیم دهنده فرستادیم.

آیه آغاز بحث نیز همین معنا را افاده می نماید.

تبشیر از ماده «بشر» است، و این لغت به معنای پوست بدن انسان می باشد، هرگاه حیث ظاهری انسان مراد باشد، آن را بشر می نامند زیرا پوست وی پیداست و موجودی پرمو نمی باشد، خبر مسرّت بخش و خوشحال کننده راهم بُشْری و بشارت می گویند، چون کسی که چنین خبری را نقل می کند و نیز مخاطب، خوشحالی آنها از پوست صورت پیدا می شود. و بشیر را شخص مژده آور می گویند.

نذیر، به معنای اعلام عواقب سوء می باشد و مُنْذِرْ را کسی می گویند که خلایق را از مقام الهی بترساند و بر حذر دارد. لفظ نذیر در قرآن کریم تنها در مورد انبیا وارد شده و تنها یک بار در سوره نجم آیه ۵۶ به عنوان صفت قرآن کریم بیان شده است.

تبشیر و تنذیر دو اسلحه کاری برای پیشرفت دعوت انبیاء به کار برده می شدند، نقش این دو در ترویج دین، نقش قائد و سائق است. یکی جلودار است و ره یافتگان پشت سر خود را به تبعیت از خود می خواند و به جلو می برد، دیگری از پشت سر، خلق عقب افتاده را به سوی هدف سوق می دهد.

این دو جنبه بایستی در کنار هم و هماهنگ بکار روند. افزایش تشویق بر تنبیه و یا به عکس و در غیر محلّ خود، آثار مخرّب بجا می گذارد، به طوری که تنذیر به تنهایی گاه انسان آلوده را آلوده تر و مأیوس می نماید، و تشویق صرف ممکن است حالت جرئت بر معصیت را افزایش دهد ولی هماهنگ بودن این دو حالتی همانند حالت خوف و رجاء ایجاد می کند که همان حالت مطلوب در رفتار دینی انسان دنیوی است. دراین باره توضیح بیشتری خواهیم داد.

نکته مهم:

قبل از اینکه وارد بحث شویم، ذکر این نکته لازم است که انذار مترادف دافعه نیست، منذر نمی خواهد چیزی را و یا کسی را دفع کند، بلکه انذار خود یک وسیله هدایت شمرده می شود، هدایت دسته ای که شرایط پذیرش انذار را در خود ایجاد کرده اند یعنی مرتکب معصیت شده اند یا امید آنها به برخی افعال نیک بیشتر از حد لازم است. حضرت امیر علیه السلام می فرماید: کسی که تو را بیم می دهد مانند کسی است که بشارت می دهد، بشارت دهنده، و بیم دهنده یک هدف را دنبال می کنند.

مَنْ حَذَّرَک کمَنْ بَشَّرَک.^[۴]

کسی که تو را بیم دهد و بترساند، همانند کسی است که به تو مژده دهد و تو را خوشحال کند.

ابشار و تنذیر در تبلیغ

تبلیغ انبیاء بر پایه تشویق و تنبیه بوده است، پیامبران هم شوق وصال به بهشت و نعمت های بهشتی را بیان فرموده اند و هم هول و اضطراب از قیامت را ذکر نموده اند.

آیه ای که در ابتدای بحث گذشت، گویای همین مطلب است.

قرآن کریم که کتاب موعظه است نیز از دو اصل بشارت و نذارت استفاده نموده است.

سراسر آیات قرآن مملو است از بیان نعمت های بهشت، از حور و قصور گرفته تا اشربه و اطعمه و البسه و.. . و تا حد اعلای آن یعنی رضای حق.

و نیز جمع کثیری از آیات قرآن سخن از نقمت های جهنمی آورده اند، آیات در مورد اذلاق روح و شب اول قبر و برزخ تا آیاتی که سخن از کیفیت حشر و صراط و یا نقمت های جهنم چون شراب ها و طعام ها و لباس های دوزخیان به میان آورده اند از این دسته اند.

پیامبر مکرم صلی اللَّه علیه و آله در پی نزول آیه شریفه آغاز بحث به حضرت امیر علیه السلام و معاذ دستور رفتن به یمن برای تبلیغ دین دادند و به آنها فرمودند:

انْطَلِقا فَبَشِّرا وَ لا تَنْفِرا، و یسِّرا وَ لا تُعَسِّرا.^[۵]

بروید، بشارت دهید و ایجاد نفرت نکنید، آسان گیرید و سخت گیر نباشید.

نکته دقیق در این روایت این است که آن حضرت می فرماید، بشارت ده و کسی را متنفر نکن و نمی فرماید: بشِّرْ وَ لا تَنْذِرْ، زیرا که تنذیر، برنامه هدایت است و بی تردید می بایست در کنار بَشِّرْ قرار گیرد. معاذ هم باید بشارت دهد و هم انذار کند، ولی او هرگز نباید کسی را متنفر از دین کند، کسی را به سختی و مشقت اندازد.

تشویق و تنبیه

این دو واژه تفاوت کلی با «تبشیر و تنذیر» ندارند، الّا اینکه، بشارت و انذار متعلق به آینده است بشیر، بشارت به نعمت در آینده می دهد و انذار کننده، بیم از نقمت در آینده را اعلام می دارد هر چند که به محض تبشیر و تنذیر، به واسطه رضای الهی و یا سخط او، نوعی تحقق در این دو مشاهده می شود. ولی متعلق تشویق و تنبیه چه بسا ممکن است در دنیا و بلافاصله صورت گیرد.

البته ناگفته نماند که اثر تبشیر و تنذیر به مراتب از تشویق و تنبیه قوی تر است، زیرا که تنبیه فوری ممکن است حالت یأس ایجاد کند. و این حالت در تنذیر که هنوز اثر آن ظاهر نشده به این سهولت محقق نمی شود، و یا تشویق فوری ممکن است حالت غرور بیافریند ولی در تبشیر به واسطه آنکه هنوز جنبه ظاهری نیافته است، کمتر محقق می گردد.

نقش تشویق و تنبیه در تربیت

تشویق و تنبیه در تربیت اجتماعی و خانوادگی اثر مهمی می تواند داشته باشد. امروزه از نظر علمی ثابت شده است که گیاهان، با نوازش رشد بیشتری می یابند، میوه سالم تری می دهند وعمر بیشتری دارند. و رفتار خشن با آنها اثرات عکس را به دنبال خواهد داشت.

از دیر زمان، بشر با رفتار ملایم با حیوان، وی را مطیع خود ساخته است. حیوانات وحشی، هم نوای با انسان گشته و حلقه بگوش و فرمانبردار او شده اند به طوری که با یک صدا حرکت می کنند و با شنیدن صدای دیگر می ایستند و کارهای پرمشقت انسان را به راحتی انجام می دهند.

انسان که دارای روانی لطیف است، به صورتی غیرقابل قیاس با سایر موجودات می تواند تحت تاثیر تشویق و تنبیه قرار گیرد. لبخند پدر و مادر به فرزند، یا معلم به شاگرد، بیان یک واژه چون «آفرین» «بارک الله» «احسنت» دنیائی از نشاط را در روان فرزند ایجاد می کند. که گاهی اثر آن تا سالیان متمادی باقی می ماند.

همچنین یک اخم، یک بار روی برگرداندن از فرزندی که مرتکب خطایی شده است، می تواند او را تا ابد از کار زشتش باز دارد.

ضابطه تشویق و تنبیه

در این قسمت از بحث تذکر این نکته لازم است که این دو «تشویق و تنبیه» بایستی در مورد خود و به اندازه نیاز، به کار روند، تشویق بی مورد، آثار زیانباری دارد و حکایت از محبّت وافر می نماید. چنین محبّتی غرور و خودخواهی را در فرزند پرورش داده و اتکاء به نفس را از او می گیرد. آینده این فرزند را می توان چون گُلی بی جان در باغچه تصور کرد که هیچ قدرت مقاوت نداشته و یک روز که به وی آب نرسد، پژمرده می شود، برخلاف درخت تنومند جنگل که سالیان سال بی آبی را تحمل می کند و هر لحظه بر مقاومتش افزوده می شود.

تنبیه بی مورد هم آثار منفی عدیده ای را به دنبال دارد، جداشدن فرزندان از والدین و به طور کلی از تنبیه کننده، عدم تاثیر هدایت های آینده وی، ایجاد عقده از آثار زیانبار تنبیه بی مورد است.

کسی که بدون جهت و یا بیش از اندازه لازم تنبیه شود، گر