فایل پاورپوینت کامل عوامل استحکام خانواده در فرهنگ قرآنی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عوامل استحکام خانواده در فرهنگ قرآنی :

«یا أیهَا الَّذینَ آمَنوُا قُوا أنفُسَکمْ وَ أهْلِیکمْ ناراً وَ قُودُهَا النَّاسُ وَ الحِجَارَهُ عَلَیهَا مَلاَئِکهٌ غِلاَظٌ شِدَادٌ لاَ یعْصُونَ اللَّهَ مَا أمَرَهُمْ وَ یفْعَلُونَ مَا یؤْمَروُنَ» (تحریم/ ۶)«وَ اذْکرْ فِی الْکتَابِ إِسْمَاعِیلَ إِنَّهُ کانَ صَادقَ الْوَعْدِ وَ کانَ رَسُولاً نَبِیاً. وَ کانَ یأْمُرُ أهْلَهُ بِالصَّلاَهِ وَ الزَّکاهِ وَ کانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیاً» (مریم/ ۵۴-۵۵)

برای شناخت عوامل استحکام و پایداری خانواده لازم است بدانیم چه انگیزه ها، نیاز و کشش هایی سبب تشکیل خانواده می شود، و چه حکمتی در تشکیل خانواده و ازدواج وجود دارد. عوامل استحکام و پایداری را می توان در همان عواملی که سبب تشکیل آن می شود یافت.

انگیزه تشکیل خانواده

انگیزه های تشکیل خانواده خود اساسی ترین عوامل استحکام و پایداری آن نیز هستند. مثلاً انگیزه جنسی و عاطفی اصلی ترین عامل جفت طلبی برای موجودات زنده از جمله انسان است. پس تداوم این انگیزه می تواند سبب استحکام و پایداری آن نیز باشد. در انسان داشتن فرزند نیز از عوامل اساسی میل به ازدواج به حساب می آید. بخصوص در میان خانواده هایی که نیاز به نیروی کار و حمایت و دفاع خانواده فرزندان داشته اند.

جایگاه خانواده برای انسان

برای انسان ها مهم است جایی که پس از کار و تلاش روزانه بتوان در آن آرامش یافت، و احساس تنهایی و سرگردانی نکرد. تأمین امنیت، غذا و نیازهای مادی خویش را نیز در آن جا یافت. امّا نیازهای دیگری نیز هستند که در مرتبه بعد قرار دارند، مثل شرایط آداب، رسوم و باورهای خاص اجتماعی که هر کدام از این ها در جوامع مختلف کارکرد و تأثیر و انگیزش خاص خود را دارد و افراد را به تشکیل خانواده، همسر گزینی و داشتن فرزند تشویق می کنند. پس می توان نیاز جنسی، داشتن فرزند، داشتن جایگاه متناسب در جامعه را از عوامل مؤثر در تشکیل و استحکام خانواده دانست.

علاوه بر این عوامل طبیعی و اجتماعی، از عوامل دیگری هم می توان یاد کرد که در پاسخگویی به این نیازهای طبیعی و اجتماعی تأثیر دارد و آن عبارت است از باورها و اعتقادات مردم و پایبندی آن ها به احکام شرعی و رضای خداوند.

این عوامل در تشکیل و استحکام خانواده نیز بسیار مهم هستند، مانند توصیه به ازدواج، کراهت یا حرمت طلاق، یا توصیه دین به تحمل مشکلات خانواده و وعده پاداش به این افراد، و پاداش برای اصل ازدواج. با همین دیدگاه است که جهان بینی و باورهای یک ملت، بطور عام، و زن و شوهر بطور خاص در تشکیل و پایداری خانواده نقش مهمی دارد.

در برخی جوامع و فرهنگ ها، عوامل مادّی و انگیزه های اقتصادی، عامل تشکیل خانواده، هر چند به صورت ظاهری بوده است، مانند برخی ازدواجها در شوروی سابق که سبب می شد زن و مرد بتوانند از خانه های دولتی استفاده کنند؛ دوام آن خانواده ها مربوط به همان نیاز خاص بود. معروف بود که گاهی جوانان شهرستانی با زنان مسن مسکو یا شهرهای بزرگ محل تحصیل یا کار خود ازدواج می کردند. ۱

طبیعی بود که آن زنان و مردان به ازدواج خویش به عنوان یک زندگی که باید ادامه یابد نگاه نمی کردند. نیاز متقابل بیرونی آنها را به ازدواج وا می داشت، و این عمل صوری با ازدواج حقیقی تفاوت داشت. گاهی ممکن است رویه دولت کارکردی برعکس داشته باشد؛ مانند قانون مربوط به مستمری و حمایت از زنان مطلّقه در آمریکا، که سبب شده است برخی از زنان با برنامه قبلی، با اظهار عشق و محبت مردی را به دام ازدواج خویش بیندازند، و پس از ثبت ازدواج، درخواست طلاق کنند، تا از آن حمایت های دولت بهره مند شوند؛ آزادانه، بدون قید و بند شوهر داشتن، ممری برای زندگی داشته باشند و نیازهای جنسی خود را نیز با استفاده از آزادی های بی بندبارانه جامعه خویش برآورده سازند. به یقین این قانون و حمایت دولت با هدف خدمت رسانی بوده و اهداف خیرخواهانه ای داشته، امّا این پیامد را نیز داشته است.

با توجه به این مطالب، محبت و عشق واقعی، احساس نیاز عاطفی، نیاز جنسی، و داشتن فرزند، که هدف آفریدگار از ازدواج و زوج آفریدن است از مهمترین عوامل استحکام خانواده است، و عوامل بیرونی و قوانین کشورها و فرهنگ جامعه می تواند این عوامل را تشدید یا تضعیف کند. منافع و غرض و مرضهای دیگران نیز گاه بر خانواده ها تأثیر منفی می گذارند. دخالتهای جاهلانه، حتی از روی دوستی و به اصطلاح محبت نیز می تواند خانواده ها را از هم بپاشانند. بنابراین عوامل درشت و ریز دیگری در حاشیه خانواده هستند که می توانند در استحکام یا فروپاشی آن اثر بگذارند. مجال پرداختن به همه مسائل ریز و درشت، در یک مقاله نیست، لذا ما برخی از مهمترین عوامل را از دیدگاه قرآن بررسی می کنیم.

عوامل پایداری و استحکام خانواده

این عوامل یا مربوط به اصل ماهیت خانواده است، و یا مربوط به عوامل زمینه ای. و یا مربوط به مسائلی در جامعه که خانواده با آن رو به روست. و یا در نهایت مربوط به عوامل کاملاً فردی بین زن و شوهر یا هر کدام آنها است.

الف – تمایل و کشش طبیعی

اگر در موجودات زنده عاملی طبیعی و درونی وجود نمی داشت که آنها را به سوی جنس میل دهد و اگر عمل تولید مثل برای آن ها لذت بخش نمی بود با سرعت هر چه بیشتر نسل موجودات زنده منقرض می شد و این حکمت الهی است که موجودات زنده، بخصوص حیوانات را که حرکت ارادی دارند، دارای کشش درونی برای تولید مثل قرار داده و قانون زوجیت را بر سیستم حیات جاری ساخته است.

«أَوَلَمْ یرَوْا إِلَی الْأَرْضِ کمْ أَنْبَتْنَا فِیهَا مِنْ کلِّ زَوْجٍ کرِیمٍ» (شعراء/ ۷) «مگر در زمین ننگریسته اند که چقدر در آن از هر گونه جفتهای زیبا رویانیدیم؟»

این نیاز به صورت تماس جنسی در حیوانات، و گرده افشانی و تلقیح در گیاهان، سبب تولید مثل و به بارنشستن می شود. در انسان مانند دیگر موجودات زنده، جفت یابی نیازی جدی است. نه تنها برای ادامه نسل که برای تأمین بخشهای عاطفی و اجتماعی زندگی.

«وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکمْ مِنْ أَنْفُسِکمْ أَزْوَاجاً وَ جَعَلَ لَکمْ مِنْ أَزْوَاجِکمْ بَنینَ وَ حَفَدهً وَ رَزَقَکمْ مِنْ الطَّیباتِ أفَبِالْبَاطِلِ یؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَهِ اللَّهِ هُمْ یکفُرُونَ» (نحل/ ۷۲) «و خدا برای شما از خودتان همسرانی قرار داد، و از همسرانتان برای شما پسران و نوادگانی نهاد و از چیزهایی پاکیزه به شما روزی بخشید. آیا (باز هم) به باطل ایمان می آورند و به نعمت خدا کفر می ورزند؟»

«نِسَاؤُکمْ حَرْثٌ لَکمْ فَأتُوا حَرْثَکمْ أنَّی شِئْتُمْ وَ قَدَّمُوا لِأَنْفُسِکمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّکمْ مُلاَقُوهُ وَ بَشِّرْ الْمُؤْمِنینَ» (بقره/ ۲۲۳) «زنان شما کشتزار شما هستند، پس از هر جا (هر گونه) که خواهید به کشتزار خود (در) آید، و برای (آخرت) خودتان (توشه) از پیش بفرستید. و تقوای الهی پیشه کنید، و بدانید که شما خدا را ملاقات خواهید کرد، و مؤمنان را بشارت بده. »

این نیاز آن قدر در انسان شدید است که اگر مانعی بر سر راه ارضای طبیعی آن قرار بگیرد انسان به هر قیمت ممکن تلاش می کند آن مانع رابرطرف کند، و حتی اگر بطور موقت هم مانعی وجود داشته باشد برای انسان سنگین تمام می شود. «اُحِلَّ لَکمْ لیلهَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلَی نِسَائِکمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَکمْ وَ أَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکمْ کنتُمْ تَخْتَانُونَ أنفُسَکمْ فَتَابَ عَلَیکمْ وَ عَفَا عَنْکمْ فَالآنَ بَاشروُهُنَّ وَابْتَغُوا مَا کتَبَ اللَّهُ لکم. . . » (بقره/۱۸۷) «در شبهای روزه همخوابگی با زنانتان بر شما حلال گردیده است. آنان برای شما لباسی هستند و شما برای آنان لباسی هستید. خدا می دانست که شما با خودتان ناراستی می کردید، پس توبه شما را پذیرفت و از شما درگذشت. پس اکنون (در شبهای ماه رمضان می توانید) با آنان همخوابگی کنید، و آنچه را خدا برای شما مقرر داشته طلب کنید. »

در آغاز مسلمان حق غذا خوردن در شبهای ماه رمضان را نداشتند، اگر قبل از افطار خوابشان می برد تا شب دیگر گرسنه می ماندند، و نیز حق همبستر شدن در شبهای ماه رمضان نداشتند. این آیه با به رسمیت شناختن این نیاز این ممنوعیت را بر می دارد، زیرا ممکن بود تعداد بسیاری از مسلمانان به خود خیانت کرده و مرتکب کار حرام شوند. تنها موردی که لحن قوانین حقوقی قرآن شدّت یافته، مواردی است که زن، بدون دلیل موجّه از این تعهّد شانه خالی کرده و به نیاز طبیعی مرد پاسخ ندهد. نشوز و تمرّد از پاسخگویی به نیاز جنسی فقط در مورد زنان نیست، شوهران هم اگر ناشز باشند، مورد بازخواست قرار می گیرند، و باید به توافقی منطقی برسند. «وَ إِنْ امْرَأَهٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزاً أَوْ إِعْرَاضاً فَلاَ جُنَاحَ عَلَیهِمَا أَنْ یصْلِحَا بَیبنَهُمَا صُلْحاً وَ الصُّلْحُ خَیرٌ وَ أُحْضِرَتْ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَ إِنْ تُحْسِنوُا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیراً» (نساء/ ۱۲۸)

«و اگر زنی از شوهر خویش بیم ناسازگاری یا رویگردانی داشته باشد، بر آن دو گناهی نیست که از راه صلح با یکدیگر، به آشتی گرایند؛ که سازش بهتر است. و (لی ) بخل (و بی گذشت بودن)، در نفوس، حضور (و غلبه) دارد؛ و اگر نیکی کند و پرهیزگاری پیشه نمایید، قطعاً خدا به آنچه انجام می دهید آگاه است. » دین که بر اساس کتاب تشریع است، مطابق با کتاب تکوین این نیاز را به رسمیت شناخته است، امّا از آنجایی که کششهای انسان صرفاً غریزی نیست، شبه غریزی است، دین کیفیت ارضا و محدودیتهای آن را بیان کرده است تا انسان را از میان حیوانات بیرون بیاورد.

ب – نیاز عاطفی و روحی

علاوه بر گرایش جنسی و غریزی مرد به زن و زن به مرد، باید از عامل دیگری یاد کرد که فراتر از تمایل جنسی است و می توان از آن به عنوان نیاز عاطفی و روحی یاد کرد.

انسان که جویای انس و الفت است و در سایه محیط جمعی احساس آرامش روانی دارد، این احساس را به شکل کاملتری در محیط خانواده و در پرتو حضور و الفت همسر تجربه می کند. «هُوَ الَّذِی خَلَقَکمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَهٍ وَ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لیسْکنَ إِلَیهَا» (اعراف/ ۱۸۹) «وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکمْ مِنْ أَنْفُسِکم أَزْوَاجاً لِتَسْکنُوا إِلَیهَا وَ جَعَلَ بَینَکمْ مَوَدَّهً وَ رَحْمَهً إِنَّ فِی ذَلِک لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یتَفَکروُنَ» (روم/ ۲۱)

از این کاربردها به خوبی به دست می آید که معنای آرامش همان چیزی است که انسان پس از اضطراب، خستگی و نگرانی و یا امنیت پس از خوف و ترس به دست بیاورد. انسان پس از روزی پرکار، دلهره و صرف انرژی، شب را دارد که در آن استراحت می کند و این تاریکی آرامش شبانه، بار دیگر نیرو می یابد تا روزی دیگر را با امید و نیرو آغاز کند. انسان در میان تلاش و تنهایی، نگرانی و نیاز، خشونت و دلهره های زندگی، کسی را با عواطفی زیبا و ژرف دارد که مانند آبی بر آتش، خستگی، دلهره، نگرانی و اضطرابهای او را فرو می نشاند. هر گاه همسران این نقش خود را به یاد داشته باشند، خانواده مستحکم باقی خواهد ماند و راه خویش را به سعادت و خوشبختی ادامه خواهد داد.

شایان توجه است که قرآن آرامش روانی را برای مردان بیان می کند. مخاطب ظاهراً مردان هستند – هر چند در قرآن وقتی مخاطب هم زنان و هم مردانند، باز هم فعل به لفظ مذکر می آید – امّا در این مورد ممکن است که مذکر آمدن واژه به این دلیل باشد که:

۱- خطاب این مطالب به مردان است تا توجه کنند که زنانشان امانت الهی هستند و سبب آرامش روانی ایشانند، و شفقت با آنها نجات از عذاب خداوند و رسیدن به بهشت الهی را در پی دارد.

۲- ممکن است آیه اشعار به این معنا داشته باشد که زنان بیشتر از مردان از این هنر برخوردار هستند که همسرانشان را به آرامش روحی برسانند.

«برخی از دلایل نشان می دهد مردان ازدواج نکرده نسبت به زنان ازدواج نکرده کمتر احساس خوشبختی می کنند، و این می رساند که فائده ازدواج برای مردان بیشتر است تا برای زنان. »۲

آرامش روانی سبب می شود که شخص از بیماری روانی رنج نبرد، و این در افراد ازدواج کرده بیشتر وجود دارد:

ج – کنترل تمایلات جنسی و جهت دهی آن به سمت نظام همسری

نگاه نداشتن چشم و دل از نامحرم، کمترین اثرش این است که هر روز هوس تازه ای به سر بیننده راه می یابد؛ دلدادن به صورتهای زیباتر از همسر، همسر را در نظر مرد تکراری و نازیبا جلوه می دهد، از یکسو زمینه روابط آزاد و نامشروع را فراهم می آورد و از سوی دیگر بنیان خانواده را متزلزل می سازد. همین مسأله خانواده را در غرب تهدید کرده است؛ آزادی جنسی در اثر آزادی روابط، نه تنها تماس جنسی پیش از ازدواج را ترویج کرده و سبب به عقب افتادن ازدواج یا بی میلی به آن می شود، بلکه زنان و مردان متأهل را نیز تشویق به بی بند و باری می کند؛ و سبب گسترش هوس بازی و در نتیجه طلاق می شود.

گسترش تماس جنسی پیش از ازدواج یکی از عوامل ویرانی بنیاد اصل خانواده است. اگر مردم پیش از ازدواج به آسانی بتوانند با جنس مقابل تماس جنسی داشته باشند، دیگر انگیزه تشکیل خانواده به عنوان نیازی ضروری و عاجل او را به سوی تشکیل خانواده نخواهد کشاند. متأسفانه یکی از آثار شوم فرهنگ الحادی و جامعه سکولار تماس جنسی بدون ازدواج است که خانواده را از ریشه تهدید می کند.

این اظهارات یک مورّخ اجتماعی است:

«کاهش نفوذ مذهب و شاید آزادیهای جنسی منجر به افزایش تعداد زوجهایی شد که با هم زندگی می کردند و حتی دارای فرزند می شدند، بدون این که به عقد قانونی یکدیگر درآیند. خانواده، مانند جامعه بورژوازی گذشته، دیگر یک واحد کاری که بر مبنای تقسیم کار بین شوهر نان آور و همسر خانه دار ایجاد شده باشد نبود. این امر بویژه در کشورهایی که به سبب شرایط اقتصادی یا نفوذ مذهب، خانواده همچنان مرکز زندگی بود، سرآغاز تجدید ساختاری اساسی در جامعه اروپا به شمار می رفت. البته در سایر مناطق اروپا چنین وضعیتی کمتر وجود داشت. »۴

اسلام به عنوان دینی که ابعاد مادی و معنوی، فردی و اجتماعی زندگی انسان را مورد توجه جدّی خود قرار داده است، به این مسأله نیز عنایت داشته که می بایست با تدابیری راه تحکیم بنیاد خانواده و اساساً تشکیل خانواده را تسهیل و هموار کرده و راه های انحرافی را سدّ کند. اسلام این ایده و ارزش را از دو راه دنبال کرده است:

۱- وضع قوانین خاص اجتماعی برای روابط زن و مرد

۲- هشدارهای اخلاقی اعتقادی و تربیت نفوس و تقویت نیروی شناخت و اراده و تقوا در آنان.

این دو عامل که به صورت قوی و نیرومند در آموزه ها و دستورهای اسلام آمده است، سبب می شود که شخص برای تأمین صحیح و سالم نیازهای شبه غریزی خویش تلاش کند و مقدمات تشکیل خانواده را فراهم کند. چه این که تخلف از مرزهای عفاف کیفر شدید الهی را در پی خواهد داشت. در قرآن این موضوع تحت عناوین و رهنمودها و توصیه های خاصّی ارائه شده است که با وجود تفاوت لحن و بیان، در مجموع ایده و هدف مشترکی را دنبال می کند، از آن جمله:

۱- ضرورت حفظ عفاف و پرهیز از حریم شکنی

«قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ. . . . وَ الَّذینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظوُنَ. إِلاَّ عَلَی أَزْوَاجِهِمْ أوْ مَا مَلَکتْ أَیمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیرُ مَلُومِینَ. فَمَنْ ابْتَغَی وَرَاءَ ذَلِک فَاُوْلَئِک هُمْ الْعَادُونَ» (مؤمنون/ ۱ و ۵-۷)

«براستی که مؤمنان رستگار شدند، و همانان که پاکدامنند، مگر در مورد همسرانشان یا کنیزانی که به دست آورده اند، که در این صورت بر آنان نکوهشی نیست. پس هر که فراتر از این جوید، آنان از حد در گذرندگانند. »

۲- بهره گیری از حجاب و عفاف برای حفظ تعادل و تمایل سالم

«قُلْ لِلْمُؤْمِنینَ یغُضُّوا مِنْ أبْصَارِهِمْ وَ یحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِک أَزْکی لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبیرٌ بِمَا یصْنَعُونَ. وَ قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ یحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لاَ یبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَی جُیوبِهِنَّ وَ لاَ یبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُو لَتِهِنَّ أوْ آبائهنّ اَو آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أوْ أبْنَائِهِنَّ أوْ أبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی أخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَکتْ أَیمَانُهُنَّ أَوْ التَّابِعینَ غَیرِ اُوْلِی الْأَرْبَهُ مِنْ الرّ