بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل قبض و جمع زمین :

«الم نجعل الارض کفاتاً» [۱]

«مگر زمین را کفات نگردانیدیم؟»

کفات را در لغت اینگونه معنا کرده اند:

۱- بمعنای قبض و جمع یعنی زمین زنده و مرده را جمع کرده است. یا انسان ها و حیوانات زنده را با جمادات مرده جمع کرده است [۲].

۲- پرواز سریع و حقیقت معنای «کفات» حالت پرنده در جمع کردن بال ها برای پرواز است.

صاحب تفسیر نمونه؛ با ذکر دو معنای «کفات» دو احتمال در معنای آیه مطرح می کند: یکی اینکه زمین قرارگاه همه انسانها (زندگان و مردگان) است و دوم پرواز سریع زمین که اشاره به حرکت زمین به دور خورشید و حرکات دیگر است که در زمان نزول قرآن مسلماً کشف نشده بود. ولی با توجه به آیه بعد (احیاء و امواتاً) تفسیر اول را مناسب تر می دانند [۳].

برخی از صاحبنظران این نکات علمی را از آیه استفاده کرده اند:

الف: حرکت وضعی و انتقالی زمین و سرعت طیر آن در فضا. و استدلال می کنند به اینکه در لغت «کفات» بمعنی پرنده و غیر آن آمده است. (فی لغه کفاتاً الطائره و غیره اسرع فی الطیران)

ب: تغییرات سطحی و عمقی کره خاک (کفت الشی ء تقلب الشی ء ظهراً لبطن و بطناً لظهر).

ج: وجود مواد مذاب در داخل زمین (الکفت قدر الصغیره- دیک کوچک) [۴]

یکی از نویسندگان عرب نیز با ذکر معانی لغوی کفات می گوید: این تعبیر دقیق نشان می دهد که زمین کفات است از حیث سرعت که در مدار خود حرکت می کند و در همان حال ساکنان خودرا در حال حیات و مرگ بر پشت خود نگاه می دارد [۵].

برخی از صاحب نظران معاصر از این آیه نیروی جاذبه و حرکت سریع زمین را استفاده می کنند. [۶]

استاد مصباح یزدی استفاده حرکت زمین از آیه فوق را ضعیف می داند و می نویسد:

«کفات موضعی است که اشیاء در آن جمع آوری می گردد و در اصل معنای آن گرفتن و ضمیمه کردن (قبض و ضم) وجود دارد. . . کفات دارای معنای دیگری نیز می باشد.

عرب می گوید کفت الطائر ای اسرع فی الطیران- پرنده به سرعت پریده با توجه به همین معنا، برخی گفته اند این آیه اشاره ای است به حرکت انتقالی زمین. امّا ظاهراً این احتمال از احتمال نخستین ضعیف تر است زیرا کفات معنای مصدری دارد بنابراین معنای آیه چنین می شود که: زمین سرعت است. نه اینکه سرعت دارد مگر آنکه مصدر را به معنای صفت بگیریم که این نیز خلاف ظاهر است. » [۷]

علامه طباطبائی رحمه الله نیز در تفسیر آیه فقط معنای جمع کردن را پذیرفته است (جمع بندگان زنده و مرده روی زمین) [۸]

بررسی:

با توجه به معنای لغت «کفات» آیه می تواند اشاره به حرکت انتقالی زمین داشته باشد و اشکال ادبی استاد مصباح (مصدر بودن کف