فایل پاورپوینت کامل مهدویت و معنای زندگی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مهدویت و معنای زندگی :

مقدمه

هر انسانی زندگی محدودی دارد و بطور ناخداگاه در پی معنا دار کردن زندگی خود است. مکتب ها و عقاید و ایده های مختلف در حوزه های مختلف نیز در پی تلاش برای بهتر کردن زندگی انسان و در حقیقت معنادار کردن زندگی انسان هستند. انسان ها با گذر از زندگی روزمره در فطرت ثانی خود سعی در رسیدن به پاسخ پرسش هایی در زندگی خود هستند. یکی از این پرسش های مهم که انسان در ضمیر خود بصورت آگاهانه و ناآگاهانه در پی پاسخگویی به آن است پرسش از معنای زندگی است. افراد با نوع رویکرد هایی که در زندگی پیش می گیرند گویا به این پرسش مهم خود پاسخ گفته اند. البته بدیهی است که پاسخ به این پرسش می تواند تحت نفوذ عواملی چون عقاید، آموخته ها و فضای حاکم بر جامعه که شخصیت افراد را تغییر می دهد، باشد.

مفهوم معنای زندگی در علوم مختلفی چون فلسفه و روانشناسی و الهیات مورد بحث قرار گرفته است چنانکه فیلسوفان درکشف حقایق زندگی، از سه مفهوم خدا، جهان و انسان در جهت کشف معنای زندگی استفاده کرده اند. در فلسفه تحلیلی به موضوع معنای زندگی توجه خاصی شده و نظریات متفاوتی دراین زمینه داده شده است چنانکه این نظریات را به طور کلی می توان در سه قسمت تقسیم بندی کرد: ۱- نظریات طبیعت گرا ۲- نظریات ناطبیعت گرا ۳– نظریات فراطبیعت گرا که هر کدام برای خود تقسیم بندی هایی نیز دارند. در حالی که در روانشناسی معنای زندگی در ارتباط با چهار نیاز اساسی تعریف شده که عبارت است از ۱)احساس هدفمندی ۲) احساس خود کار آمدی ۳)داشتن مجموعه ارزش هایی که بتواند رفتار های فرد را توجیه کند و ۴)وجود یک مبنا و ثبات و استوار برای داشتن نوعی حس مثبت خود ارزشمند(محمد صادق شجاعی،و دیگران؛ معنای زندگی در نهج البلاغه،۱۳۹۱، ۲۸). اما با مفروض گرفتن همه این نظریات که در باره معنای زندگی مطرح شده است، ویژگی معنای مطلوب برای زندگی را از این نظریات می توان درخصوصیاتی همچون: شور انگیز، شفاف و ژرف (در عین سادگی و جامع بودن ژرف باشد)، هماهنگ با درون(تمامی نیاز های مادی و نیاز های ناخود آگاه و… برای سعادت فرد همپوشانی و هماهنگی داشته باشند)، اطمینان بخش، واقعی، فراگیر(مخاطب یک معنا باید انسانیت باشد نه گروه معتقد بدان) بودن دانست (موفق،۱۳۸۸، ۱۷-۲۱).

«مهدویت» از لحاظ لغوی، به معنای مهدی بودن است و چون مهدی اسم مفعول است و معنای هدایت شده را می دهد، مهدی به معنای «رهیافته» خواهد بود. امروزه اصطلاح مهدویت –با توجه به کاربردهای آن در سخنرانی ها، مقاله ها، کتاب ها، نشریه ها و مانند آن – برای اشاره به آموزه ها و بحث هایی در نظر گرفته می شود که به گونه ای با حضرت مهدی ارتباط دارد(سلیمیان، ۱۳۸۷، ۶۵۴). منظور ازمهدویت در این تحقیق همان مهدویت مورد نظر شیعه اثنی عشری است که در آن به امامت حضرت بقیه الله که از فرزندان حضرت فاطمه(س) است و نهمین فرزند امام حسین(ع) است که هم نام و هم کنیه پیغمبر بوده و اکنون نیز زنده است و مردم همچون آفتاب پشت ابر از وجودش استفاده می کنند و به عبارتی مهدویت شخصیه است در مقابل مهدویت نوعیه که برخی عرفا بدان قائل اند(تونه ای، ۱۳۸۳، ۷۱۲). روشن است که مهدویت در زیر بحث هایی همچون توحید، اسلام معنا پیدا می کند. به نظر می رسد فرهنگ انتظار در مجموعه اعتقاد شیعی با سه رکن تحقق پیدا می کند: رکن اول نارضایتی یا قانع نبودن به وضع موجود، رکن دوم امید به آینده بهتر و رکن سوم حرکت و تلاش است.(مهریزی، ۱۳۹۳، ۱۸۴)

معنای زندگی در مهدویت به دنبال معنایی است که با درونی شدن آن فرد بتواند در موقعیت های گوناگون به پرسش ها و حوادث متفاوت بر اساس آن پاسخ گفته یا تصمیمی بگیرد. چنانکه با کشف این معنا در مهدویت، درک خواهد شد که یک فرد منتظر از چه نوع معرفتی پیروی می کند یا اینکه در بین دو امری مثل شرکت در یک امر اجتماعی مثل حساسیت نسبت به مسئله محیط زیست و بی تفاوتی نسبت به آن کدام یک را برمی گزیند. یا در یک امر شخصی مثل ازدواج و فرزند آوری چه رویه ای را دنبال می کند. البته بدیهی است که درک معنای زندگی امر بسیطی نیست که با دریافت آن بتوان به همه ابعاد زندگی پاسخ دهد، بلکه دریافت آن تشکیکی است به این معنا که با دریافت قسمتی از این معنا، آن در زندگی به کار برده و اصطلاحا درونی شود تا بعد بتوان به معنای بالاتری از آن دست یافت برای مثال وجدان کاری کاسب بدون اعتقاد به مهدویت و کاسبی که به مسئله مهدویت بصورت واقعی اعتقاد دارد را در نظرگرفته و با هم مقایسه کنید.

برای درک معنای زندگی منتظر ضرورت دارد ما از کل زندگی منتظران این معنا را توقع داشته باشیم، چرا که حادثه ای از زندگی فرد به تنهایی نمی تواند بیان کننده معنای زندگی باشد. چه بسا وقایعی در زندگی وجود دارد که امور عادی بوده و ربطی به معنای زندگی ندارد، هر چند این امور نیز در نا خود آگاه ما تحت تاثیر نحوه معنای ما از زندگی خواهد بود.

در این تحقیق برای دریافت «معنای زندگی» در اعتقاد به «مهدویت» مبنا توجه به احادیث و اخبار رسیده از پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار است. قرار گیرد و در کنار آن نیم نگاهی مختصری هم به تبلور این مبنا در زندگی شیعیان صورت می گیرد. به همین سبب روش گرداوری اطلاعات در این تحقیق کتابخانه ای است.

این تحقیق بر آن است که از الفاظ فلسفی گذر کرده و معنای زندگی را در بطن اعتقاد به مهدویت جستجو کند تا به این پرسش پاسخ گوید گه: اعتقاد به مهدویت و فرهنگ انتظار چگونه می تواند زندگی افراد را معنا دار کند؟ تحقیقات گسترده ای در ارتباط با معنای زندگی در در قرون اخیر در جهان صورت گرفته است. در این مدت، «معنای زندگی» بگونه خاص دغدغه فکری فیلسوفان جهان قرار گرفته است، که این موضوع فراز نشیب هایی را در طول زمان تجربه کرده است. و در ایران نیزبه تبع در سال های اخیر ظهور ترجمه ها و تالیفات حول این محورنشانگر آن است که این موضوع، مورد توجه متفکرین ایرانی نیز قرار گرفته است و در زمینه های مختلف از این موضوع استفاده کرده اند که یکی از این زمینه ها، دین و الهیات است. در زیر این مجموعه به «معنای زندگی» در ارتباط با مهدویت و فرهنگ انتظارهم پرداخته شده است. که معمولا رویکرد آنها نقش انتظار در پویایی و معنا دهی زندگی اجتماعی است، نمونه آن را می توان در مقاله «نقش مهدویت درمعناداری زندگی شیعیان » که در فصلنامه علمی – پژوهشی مشرق موعود؛ سال ششم، شماره۲۲، تابستان ۱۳۹۱ جستجو کرد. لیکن، پژوهش حاضر بر آن است نقش اعتقاد به مهدویت را در معنابخشی زندگی فردی با تکیه بر احادیث و اخبار رسیده از معصومین از دیدگاه شیعه جستجو نماید، و از این جنبه یک تحقیق نوی بشمار می آید. لازم بذکر است که این تحقیق ادعا ندارد که تاثیر مهدویت را در تمام ابعاد زندگی شخص مورد پژوهش قرار می دهد بلکه این تحقیق به دنبال نشان دادن این مسئله است که مهدویت می تواند زندگی شخص را معنادار کند.

هدف و کارکرد

«هدف» یکی از مهمترین معانی است که هم فیلسوفان تحلیلی و هم الاهیدانان ادیان ابراهیمی برای «معنای زندگی» برشمرده اند و بر اساس آن نظریه پردازی کرده اند. از این رو اگر معنای زندگی را به معنای هدف زندگی بگیریم، پرسش اساسی این خواهد بود که هر فرد انسانی چه هدف یا اهدافی می تواند در زندگی داشته باشد تا به مدد آن بتواند بر زندگی خویش معنا دهد. در حقیقت، در پرتو نوعی پاسخی که به این پرسش می دهیم، نظریه معنای زندگی شکل می گیرد.(بیات، ۱۳۹۰، ۵۵)

طبق معنای «هدف زندگی» می توان گفت که یک زندگی هدفمند یک زندگی معنا دار است؛ البته صرف هدفمند بودن نمی تواند زندگی هر فرد انسانی را معنا دار سازد، بلکه تنها هدف یا اهدافی می توانند به زندگی وی معنا دهد که از ارزش مثبت بر خوردارباشد.(همو، ۶۷)

در نظریه زندگی هدفدار که رویکرد طبیعت گرا دارد هر فرد به نظر کویین اولا باید از هدف یا اهداف اساسی برخوردار باشد، ثانیا هدف یااهداف زندگی باید از ارزش مثبتی برخوردار باشد، ثالثا هر فرد انسانی باید با رغبت و اشتیاق در پی تحقق اهداف اساسی در زندگی خویش باشد تا معنای زندگی پدید آید(موفق، ۱۳۸۸، ۸۵).

حال این پرسش مطرح می شود که اگر معنای زندگی را به معنای هدف زندگی بگیریم معنای زندگی کشفی است یا جعلی؟ اگر معنای زندگی را به معنای کارکرد زندگی بگیریم، باید گفت هر فرد انسانی معنا را در زندگی خود کشف می کند. زیرا هر فرد انسانی با کشف نقشی که در یک مجموعه بزرگتر برای وی در نظر گرفته شده، به زندگی خود معنا می بخشد.عده ای بر این نظرند که فرد با تعیین هدف یا اهدافی در زندگی خویش، آنها را جعل می کند. ولی این عقیده با نظر دینداران که معتقدند خداوند برای خلقت موجودات هدفی دارد و آنها را بیهوده خلق نکرده است، همخوانی ندارد. و طبق این نظر فرد معتقد به اسلام و تشیع جهت بدست آوردن معنای زندگی باید بتواند آن هدف الهی را کشف کند تا بتواند به معنای حقیقی دست یازد، و در کنار آن توجه به یکی از بزرگترین ارزش های انسانی یعنی اختیار فرد در زندگی مهم است تا از این بعد نیز معنای زندگی شخص آسیب نبیند. پاسخی که متفکرین ارائه داده اند این است که فرد با اراده آزاد می تواند اهدافی را در زندگی خود برگزیند ولی آنچه مهم است کشف هدف خداوند در جهان خلقت است که توسط بنده منتظر به آن پرداخته می شود. اگر معنای زندگی را به معنای ارزش زندگی بگیریم و ارزش را به ارزش های دینی، حقوقی، اخلاقی و زیبا شناسی تقسیم کنیم، می توان گفت ارزش دینی مجعول خداوند هستند و هر فرد انسانی می تواند آن را کشف کند…(بیات، ۱۳۹۰، ۷۴)

اگر چه انسان با تکیه بر صرف دانش و تعقل خود نمی تواند هدف یا اهداف خداوند ازخلقت انسانها را کشف کند، ولی با تکیه بر وحی که در متون مقدس تجلی یافته است می توان اهداف آفرینش را، تا آنجا که به زندگی هر فرد انسانی معنا می دهد، کشف کرد. البته در رابطه با هدافدار بودن خداوند فیلسوفان غرب شبهاتی را مطرح کرده اند و دانشمندان غربی و مسلمان نیز به آنها جواب داده اند که پرداختن به آنها خارج از حوصله این تحقیق است. ولی آنچه اهمیت دارد این است که کشف برنامه ها و اهداف خدا وند در این جهان از ارزش بسیار بالایی بر خوردار است، هر فرد انسانی می تواند با کمک به تحقق آنها زندگی خویش را معنا دار سازد و لازمه وجود برنامه ها و اهداف ارزشمند خداوند در این جهان، قطعا وجود خداوند است که در نزد معتقدان به مهدویت این اعتقاد قبل از هر عقیده دیگری در میانشان پذیرفته شده و از اصول دین مسلمانان است. که این خود یکی ازدشواری هایی است که متفکران غربی برای معنای زندگی جاودانگی را ضروری شمرده اند که این خود پشت بند اعتقادات شیعیان است.

خدایی شدن و نیل به مظهریت اسماء و صفات الهی که قرب و نزدیکی انسان به خداوند متعال را فراهم می کند، تمام آنچیزی است که معنای زندگی یک انسان را از دیدگاه اسلام تشکیل می دهد. نتیجه آنکه از دیدگاه اسلام کمال نهایی انسان رسیدن به قله اوج و تقرب و لقای وجود محبوب و هستی بخش عالم است که این امر لذت بخش ترین و نهایی ترین معنای هستی را برای انسان تشکیل داده است و انسان برای دستیابی بدان باید مظهر وظیفه او شود(موفق،۱۳۸۸، ۱۷۷)

مهدویت نیز جزئی از این اعتقاد توحیدی است که هدف یا اهدافی را دنبال می کند، با توجه به روایات رسیده از معصومین «عدالت گستری» مهمترین هدف مهدویت برای انسان هاست. در این روایات تاکید شده است که اگر یک روز هم از عمر دنیا باقی مانده باشد، آن روز چنان طولانی خواهد شد که عدالت بر همه جهان سایه افکند(ابن باویه، ۱۳۹۵، ۳۱۸)که در آن کارگزاران ظلم و جور، مورد باز خواست قرار خواهند گرفت، قاضیان و حاکمان کج رفتار، از مسئولیت خود عزل خواهند شد و زمین از هر نوع خباثت پاک خواهد شد(مجلسی، ۱۹۸۳،ج ۵۱، ۱۲۰). حال این هدف مهم چگونه محقق خواهد شد طبیعتا منتظران حضرت باید خود را برای برپایی این هدف بزرگ آماده کنند که اولا خود را جامعه تاثیر گذار فرض کرده و سعی در حاکم کردن این عدالت در وجود خود کند و در ثانی خود را در جامعه برای بر پایی این عدالت مسئول بداند. اهداف دیگری نیز برای قیام حضرت مهدی(عج) بیان شده که معروف ترین آنها «خونخواهی امام حسین(ع)» است که در خطبه غدیر پیامبر اکرم(ص)( مجلسی، ۱۹۸۳، ج۳۷، ۲۱۳)یا در دعای ندبه(…این الطالب بدم المقتول بکربلا…) یا احادیثی که از معصومین به بعد عدالت خواهی انسان اشاره دارد به وفور یافت می شود. البته برقراری عدالت و خونخواهی از خون امام حسین (ع) به معنای انتقام از قاتلین مشخصی که امام حسین (ع) و یارانش را شهید و واقعه عاشورا را سبب شدند نیست، چه آنکه افرادی که مسئول رویداد عظیم عاشورا بودند توسط مختار ثقفی و همرزمانش کشته شده یا اینکه به طرق دیگر در آن دوره تاریخی از بین رفتند و انسانهای زمان امام عصر(ع) مسئول کارهای آنها نیستند، چه آنکه امام عصر(ع) و پیروان و منتظرانش با هر نوع جور و ظلمی که به مستضعفان جهان رسیده و می رسد، می جنگند، چراکه از نگاه خداوند و نگاه تشیع اساس ظلم، وحدتی را داراست که یک کل را شکل می دهد همچنان که همه خوبی ها نیز بدون قید زمان و مکان یک شاکله را تشکیل می دهد.

و نهایتا اینکه انتظار به عنوان رکن اصلی مهدویت، قبل از وجود مبارک حضرت حجه ابن الحسن در این دنیا در بین ائمه هدی و پیامبر (ص)، ارزشمند معرفی شده و به عنوان هدف انسان ساز توسط آن بزرگواران نشر می شد، تا جایی که ما در اخبار داریم بعضی از این بزرگواران برای طولانی شدن غیبت قبل از انعقاد آن ندبه می کردند(بابویه قمی، ۱۳۹۵، ج۲، ۳۵۳) که خود نشانگر وجود هدف والای مهدویت در بین معصومین است. که آنان نیز به پیروانش از این طریق آموزش می دادند که زندگی شان را با این معنا همدم گردانند. یا در حدیثی ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل می کند که حضرت فرمودند:«هر یک از شما باید خود را برای خروج قائم آماده کند هر چند یک تیر…»(النعمانی،۱۴۱۸،باب ۲،۴۴)، به نظر می رسد این آمادگی همان است که فرد ابتداعدالت را در وجود خود و سپس برای تحقق آن در جامعه تلاش کند و در این راه حتی خود را در قید زمان، مکان وکمیت ها قرار ندهد.

کارکرد های مهدویت

در توجیه عدم اشاره فیلسوفان تحلیلی به معنای «کارکرد زندگی» شاید بتوان گفت که آنان معنای «کارکرد» را ذیل معنای هدف قرار داده و نیازی به طرح جداگانه آن ندیده اند. در واقع معنای «کارکرد» مسبوق به معنای هدف است و از این رو بدون نظریه هدف زندگی نمی توان درباره کارکرد زندگی سخن گفت.(بیات، ۱۳۹۰، ۷۱)

کارکرد مهدویت در ضمن هدف مهدویت معنا پیدا می کند اما این تحقیق به دنبال کارکردهایی است که زندگی فرد را معنا دار کرده و بدان معنا بخشد البته با مشخص شدن اهداف، مسیر حرکت افراد، در زمان غیبت مشخص می شود ولی از آن جهت که ائمه بر این کارکرد ها تصریح فرموده اند ما بعضی از کارکرد هایی که مهدویت در افراد ایجاد می کند را می آوریم:

اولین کارکرد مهدویت در منتظران «پارسایی و اخلاق مداری» است. امام صادق (ع) در این باره می فرماید: «هر کس می خواهد در شمار منتظران حقیقی باشد باید پارسایی پیشه کند و متخلق به مکارم اخلاق باشد»( مجلسی، ۱۹۸۳، ج۵۲، ۱۴). چنانکه امام زمان(ع) خود نیز در نامه ای به شیخ مفید، علت غیبت و طولانی شدن غیبتشان را جز در همین امر نمی دانند و می فرمایند: «باید بدانند که جز برخی رفتارهای ناشایسته آنان که ناخوشایند ماست و ما آن عملکرد را زیبنده شیعیان نمی دانیم، عامل دیگری ما را از آنان دور نمی سازد»( مجلسی، ۱۹۸۳، ج۵۳، ۱۷۶). سید محمد صدر نیز در کتاب تاریخ الغیبه الصغری به نکته ظریفی اشاره می کند واخلاق را حتی برای خاصان آن حضرت مهمتر از ویژگی دیگر دانسته و چنین می آورد: « حضرت افرادی را انتخاب می نمودند که از درجه اخلاص بالاتری بهره مند باشد که به هیچ عنوانی اسرار نیابت و محل زندگی امام را نشان ندهد. این طور نیست که بگوییم این نایبان افقه و اعلم زمان خود بودند، و نیازی هم به این مسئله نبود، چون اینان واسطه میان امام و مردم بودند و همه مسائل فقهی و شرعی و مشکلات علمی را از امام اخذ می کردند و در اختیار مردم می گذاشتند؛ پس آنچیزی که در در وکالت و نیابت مهم و رکن اساسی محسوب می شد، اخلاص، صبر و بردباری بود»( صدر، ۱۴۲۶، ۳۷۲).

کارکرد دیگر مهدویت بر افراد «تقویت عقلانیت» در وجود آنهاست، چنانکه امام باقر(ع) می فرماید: «وقتی قائم ظهور کند بر سر بندگان دست می کشد و به سبب آن، عقل آنها کامل می شود» (طبرسی نوری،۱۳۸۷، باب سوم۹۴). از این حدیث چنین درک می شود که منتظران باید سعی در تقویت قوه تعقل خود برآیند تا اینکه در زمان ظهور، عقل منتظران کامل می شود. بنظر می رسد برای تکمیل عقل، دست کشیدن مولی بر سر منتظران به صورت ظاهری مد نظر نبوده و منطقی هم به نظر نمی رسد، چراکه،شایسته نیست آنهایی که از جهت مسافت نزدیک امام باشند عقل کامل داشته و آنهایی که با امام همدل بوده و از نظر مسافت دور باشند،از این موهبتبی بهره مانده و بدین ترتیب عقل ناقصی داشته باشند. پس عقل حکم می کند که عقل منتظران در طول دوره انتظار با تمرین و صیقل مشکلات، نضج گرفته و نهایتا با ظهور حضرت این فرایند تکمیل شده و به سر انجام خود می رسد. چنانکه در حدیث دیگر در بحار الانوار از امام باقر(ع) در این زمینه آمده است که در آن حضرت می فرمایند: «مردم، مالیات و امکانات خویش را خود به دلخواه و افتخار به سوی دولت مهدی (عج) می برند و خداوند بر شیعیان چنان وسعت و برکت و رفاه و امکانات ارزانی می دارد که اگر حقیقت سعادت و نیکبختی را نمی فهمیدند و به ارزش های اخلاقی آراسته نبودند، مست امکانات می شدند و به طغیان و تجاوز سر بر می داشتند، اما آنان به دلیل رشد فکری و تکامل عقلی، خدای را سپاس می گذارند و به وظایف خویش در نهایت جدیت عمل می کنند»( مجلسی، ۱۹۸۳، ج۵۲، ۳۴).

گویی این روایات در سدد آنند که منتظران را هدایت کرده و به افرادی دینداری و اخلاقی و به عبارت دقیق انسان کامل شدن سوق دهد. چنانکه ابوبصیرمی گوید: به امام صادق (ع) عرض کردم: فدایت شوم، فرج شما کی فرا می رسد؟ فرمودند: «گویی که تو از فرج، جنبه دنیوی آن را می خواهی، خیر، هر کس که در خط ولایت باشد، همان انتظار فرج، برای او فرج است»( مجلسی، ۱۹۸۳، ج۴۷، ۶۰). در حدیث دیگری از این امام نکته جالب تری وجود دارد که برخلاف تصور بعضی از افراد، برداشت فوق را تقویت می کند و آن این که حضرت می فرماید: «گرد غبار به ضرر کسی است که آن را برانگیخته است و اسب های چموش و مغرور، هلاک می شوند. عرضه شد: اسب های چموش چه کسانی هستند؟ فرمودند: «المستعجلون»؛ کسانی که شتاب می کنند…» (وسائل الشیعه،ج۱۱، ۳۷). شتاب کنند گان در این حدیث کسانی هستند که فرج را صرفا در حکومت ظاهری و چیرگی ظاهری بر دیگران می دانند و بر تفوفق مذهبی و قومی می اندیشند حال آنکه چنان که از این احادیث برمی آید، طی مسیری است که انسانها های کاملی بواسطه درک درست انتظار ساخته می شوند تا پرچم حقانیت اسلامی را در عالم برافراشته دارند.

«امید» یکی دیگر از کارکردهای مهمی است که بواسطه اعتقاد به مهدویت در فرد و جامعه ایجاد می شود و یکی از کارکردهای مهمی است که بیشتر از هر آموزه ای در این آموزه اسلامی تبلور می یابد. این خصلت در زندگی مسلمانان مورد تاکید خداوند قرار گرفته و از نشانه های مومن این است که هیچ موقع از رحمت خداوند مایوس نگشته و کسی که مایوس از رحمت خداوند باشد مرتکب گناه بزرگی است چنانکه در آیه «ولاتیاسوا من روح الله»(یوسف، ۸۷) دستور به این امر داده شده است که این مرحله اول امید در بین مسلمانان است. مراحل دیگر که به زندگی معتقدان معنای بیشتری می دهد وعده پیروزی صالحان در زمین است(قصص، ۵) وهمچنین در ادامه تحقق این امر توسط بقیه الله و منتظرانش است «بقیت الله خیر لکم ان کنتم مومنین»(هود، ۸۶). منتظران با اعتقاد به این سه اصل امید دهنده، زندگی شان را معنا می بخشند که در سایه این مقوله فرد در برابر مشکلات مقاومت کرده و برای رسیدن به هدف والاتر و فردای روشن ناملامات را تحمل می کند. این کارکرد شادابی و سرزندگی را به معتقدانش به ارمغان می آورد و با اخباری که از زمان ظهور رسیده است معتقدان را هر آن امید وار کرده و برای این طراوت ایجاد شده پایانی نیست. حضرت مهدی(ع) در نامه ای به شیخ مفید می نویسند: «…فرمان ما به طور ناگهانی فرا می رسد…» (طبرسی، ۱۳۸۷، ج۲، ۴۹۷). این سخن، معتقد را هر آن امیدوار به ظهور می کند.

کارکرد دیگر «مسئولیت پذیری افراد» در دوران انتظار است چنان که امروزه دیگر تقریبا همه منتظران انتظار مثبت را جایگزین انتظار منفی می دانند و مسئول بودن منتظران در مقابل اعمال و رفتار خود، هم نوعان، اسلام و جامعه را مسلم می پندارند. اگر این مسئولیت فردی را به دو نوع مسئولیت در مقابل «شخصیت خود منتظر» و مسئولیت «در مقابل جامعه منتظر» تقسیم کنیم، مشخصا در صورت تحقق نگرش مسئولیت در مقابل جامعه، مسئولیت فردی نیز خود به خود محقق فرض می شود. پس در جایی که به مسئولیت فرد در مقابل جامعه تاکید می شود این افراد مسئول هستند که بعد از اهتمام در خود سازی به ایفای نقش های اجتماعی اقدام می کنند. با این نگرش مسئولیت های اجتماعی برای فرد منتظر، خود به ذاته معنا بخش به زندگی فرد خواهد بود. حتی ممکن است در این مسیر از بذل جان نیزدریغ نورزد، به گونه ای که انتظار فرج و حکومت جهانی مهدی(عج) به هیچ روی، ناسازگاری با قیام های پیش از ظهور ندارد، بلکه برخی از قیام ها و حکومت ها، زمینه ساز قیام و حکومت جهانی حضرت مهدی خواهد بود. چنان که امام خمینی (ره) در کتاب البیع، تشکیل حکومت اسلامی را واجب دانسته و اعتقاد بدان دارد که اگریکی از فقها تشکیل حکومت داد، بر دیگران واجب است از او پیروی کنند و اگر تشکیل حکومت اسلامی بجز از راه قیام و اقدام دسته جمعی ممکن نباشد، باز هم تکلیف ساقط نیست و باید به اندازه توان احکام اسلامی را اجرا کنند.(موسوی خمینی،بی تا، ج۲، ۴۵۶).

ارزش

متفکرین در دوران معاصر تلاش می کنند معنای زندگی را با توجه به ارزش هایی که برای افراد دارد تحلیل نمایند. ارائه تصویری روشن از معنای زندگی نیز در نتیجه تفکیک ارزش ها در هر دستگاه فکری امکان پذیر است. که بعضی از این ارزش ها شخصی و برخی دیگر همگانی است. متفکران غربی سعی در بیان معنایی از زندگی دارند که ارزش ها مثبت، ماندگار و نامحدود همراه با رضایت برای فرد باشد و هریک بر بعدی اشاره می کنند بطور مثال فیلیپ کویین استدلال می کند که زندگی معنا دار آن است که ارزش زیستن داشته باشد و زندگی ای ارزش زیستن دارد که گستره ارزش های آن چنان باشد که هر فرد انساانی همچنان بتواند ارزش های مطلوب خویش را در آن بیابد. به بیان دیگر دامنه ارزش های آن چنان باشد که هر فرد انسانی استمرار زندگی را در آن طلب کند و یک زندگی جاودان بستر کاملا مناسبی است که هر فرد انسانی می تواند ارزش های متوقع خویش را در آن بازیابد. لذا، یک زندگی محدود سزاوار زیستن نیست، زیرا در آن نمی توان ارزش های مطلوب را یافت و در واقع، آنها را برآورده ساخت (بیات،۱۳۹۰، ۱۸۰) به نقل از (metz,recent work on the meaning of life , p.171).

متز معتقد است ارزش های یک زندگی معنا دار با ارزش های یک زندگی اخلاقی یا یک زندگی توام با خوشبختی متفاوت است. برخی از ارزش ها مانند راستگویی متناسب با یک زندگی اخلاقی است و برخی دیگر از ارزش ها، مانند رفاه و آسایش، در خور یک زندگی توام با خوشبختی است. پس کاملا ممکن است که فردی با رعایت هنجارهای اخلاقی زندگی، زندگی اخلاقی ای داشته باشد ولی یک زندگی معنا دار یا زندگی توام با رفاه و آسایش نداشته باشد. باور متز این است که ارزش های یک زندگی معنا دار، ارزش هایی است به هر فرد انسانی احساس احترام و افتخار عظیم می بخشد و در وی عشق و محبت را زنده یا تقویت می کند یا وی را از ساحت حیوانی فراتر می برد. در واقع متز نتیجه می گیرد دستیابی به مرتبه بالایی از معنای زندگی در گرو آن است که فعالیت های هر فرد انسانی تاثیر ماندگار بر خود فرد داشته باشد و فعالیت های هر فرد انسانی بر خود فرد هم تاثیری ماندگار نخواهد داشت مگر اینکه دارای اهدافی باشد که از ارزش نامحدودی برخوردار باشند و لازمه اینکه چنین فعالیت هایی بر خود فرد تاثیر ماندگار بگذارند، جاودانگی اوست (همو، ۱۸۶). متز در نظریه «فرا رفتن از خود حیوانی» به طور خلاصه چنین می آورد: مقدمه اول: تفکیک ساحت وجودی هر فرد انسانی به ساحت حیوانی و ساحت عقلانی. مقدمه دوم: هر یک از ساحت های حیوانی و عقلانی هر فرد انسانی، نیازها، خواسته ها و ارزش های متناسب با خود را دارد. پس با دستیابی به نیازها و خواسته های متناسب با ساحت حیوانی به معنای زندگی نیز دست نخواهیم یافت. و هر گاه ارزش های آفاقی متناسب با ساحت عقلانی هر فرد انسانی بتوانند نیازها و خواسته های متناسب با آن را به عنوان جنبه انفسی معنای زندگی برآورده سازد، وی می تواند به معنای زندگی دست یابد. در این نظریه متز، معنای زندگی، به معنای «ارزش» زندگی گرفته شده و «ارزش» زندگی هم تمام ارزش های دینی، اخلاقی، حقوقی و زیبا شناختی را دربر می گیرد؛ زیرا تمام ارزش های فوق متناسب با ساحت عقلانی هر فرد انسانی اند و به مدد ارتباط با آنها می توان از ارزش های متناسب با ساحت حیوانی فراتر رفت و به زندگی خویش معنا داد (همو، ۱۱۵-۱۱۸).

آنچه بطور عمده در اعتقاد به مهدویت ارزش محسوب می گردد و سایر ارزش های دیگر زندگی نیز در سایه آن معنا پیدا می کنند احادیث و اخباری که از معصومین به ما رسیده و به زبان عامیانه و قابل درک بیان می کنند را می توان در پرتو دو اصل کلی مهدویت استنباط کرد، که آن دو اصل ۱- «احیای اسلام راستین» است چنان که امیر المومنین می فرماید: «مهدی(ع)، کتاب و سنت مرده و از میان رفته را زنده می کند»( نهج البلاغه، خطبه ۱۳۸). و در میان منتظران حقیقی نیز تمسک به اسلام و مبارزه با عقاید خرافی و زنده نگه داشتن اسلام مسئولیت اصلی شان می باشد. امام صادق (ع) نیزمی فرمایند: «قائم بر طبق شیوه پیامبر اکرم(ص) رفتار می کند و آنچه از نشانه های جاهلیت باقی باشد را از میان بر می دارد و پس از ریشه کن کردن بدعت ها، اسلام را از نو پیاده می کند»(صافی گلپایگانی،۱۴۳۳، ۳۰۵).

2- «پیرو حقیقی امام(ع)»: ارزشی است که منتظران دارای راهنما و رهبری بوده و تحت ولایت مطلقه ایشان قرار می گیرند چنانکه امام باقر (ع) می فرمایند: « اگر شما چنان باشید که ما سفارش کرده ایم و از امر ما سر پیچی نکنید، اگر در آن حال کسی از شما پیش از ظهور قائم ما بمیرد، شهید خواهد بود و اگر حضرت را درک کند و در رکاب او به شهادت برسد پاداش دو شهید را دارد…»( طوسی، ۱۴۱۴، ج۱، ۲۳۶) دلیل این تاکید نیز مشخص بوده و در کتاب ها و مقاله های مختلف بدان پرداخته شده است چنانکه خصوصیت اصلی «دولت کریمه» امام عصر (ع) را «تعز بها الاسلام و اهله و تذل بها النفاق و اهله» است. یعنی با قرار گرفتن امام عادل در راس مخروط عدل جامع «امامت جهانی » و زیر مجموعه های این امام همام هم عادل خواهند بود و آن ها اهل واقعی اسلام اند و با این جامع قران و عمل به آن، کار دنیا به سوی عدل و قسط ره خواهد پیمود و این نقطه جمع «انتقام خون حسین(ع)» و «اقامه قسط و عدل» توسط امام عصر خواهد بود(واسعی،۱۳۹۳، شماره ۱۹، ۶۵).

در حدیث طولانی از امیرالمومنین در وصف بیعت یاران حضرت مهدی چنین آمده است: «با او بیعت می کنند که هرگز دزدی نکنند، مسلمانی را دشنام ندهند، خون کسی را به ناحق نریزند، به آبروی کسی لطمه نزنند، به خانه کسی هجوم نبرند، کسی را به ناحق نزنند، طلا و نقره و گندم ذخیره نکنند، مال یتیم را نخورند، حریر و خز نپوشند، در برابر سیم و زر سر فرود نیاورند، راه را بر کسی نبندند، راهرا نا امن نکنند، گرد هم جنس بازی نگردند، خوراکی را انبار نکنند، به کم قناعت کنند، طرفدار پاکی باشند، از پلیدی گریزان باشند، به نیکی فرمان دهند، از زشتی باز دارند، جامه خشن بپوشند، خاک را متکای خود سازند، در راه حق جهاد را ادا کنند و…»(صافی گلپایگانی، ۱۴۳۳، ۴۶۹- همچنین در ملاحم و فتن، ۴۹) اخبار رسیده حکایت از آن دارد که حضرت هنگام ظهور در اولین خطبه شان هم به این دو ارزش بزرگ مهدویت تصریح کرده و می فرماید: «…آنچه را قران در اندیشه زنده ساختن آن است، زنده سازید و بدعت ها و ضد ارزش هایی را که قران در پی محو ونابودی آن هاست از میان بردارید. در راه حق و هدایت مدد کار من باشید و در راه تقوا و عدالت وزیر و کمک کار من…»(کورانی العاملی، ۱۴۲۶، ج۳، ۲۹۵). موارد ذکر شده از مفاد پیمان امام با یارانشان و همچنین خطبه آغازین، محدود در زمان ظهور حضرت نیست بلکه متعلق به تمام دورانی است که امام زمان وجود دارند و بر این اساس است که پیامبر اکرم می فرمایند: «افضل اعمال امتی، انتظار الفرج»( مجلسی، ۱۹۸۳، ج۵۲، ۱۴).

از آنجایی که دین اسلام دین جامعی است و به همه ابعاد وجودی انسان توجه کرده معنای زندگی در مهدویت نیز بر طبق همین دیدگاه ارزش مداری جامعی برای فرد قائل است