بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مواسات و همدلی با مؤمنان در سیره امام رضا علیه السّلام :

مواسات از مفاهیم مهم اخلاقی و اجتماعی است که در اسلام بدان توجه زیادی شده است؛ با این حال این موضوع کمتر مورد توجه شیعه پژوهان و سیره پژوهان قرار گرفته است. این در حالی است که مواسات و همدلی در برابر نیازمندان از اموری است که به روشنی در سیره ی اهل بیت(علیهم السّلام) ظهور داشته و ایشان علاوه بر اهتمام بر این امر، همواره شیعیان و دوست داران شان را به این عمل توصیه میفرمودند. حضرت آیت الله خامنه ای نیز درباره ی ضرورت همراهی و کمک به مومنان در همه ی امور فرمودند: «مواسات یعنی هیچ خانواده ای از خانواده های مسلمان و هم میهن و محروم را با دردها و محرومیت ها و مشکلات خود تنها نگذاشتن؛ به سراغ آنها رفتن و دست کمک رسانی به سوی آنها دراز کردن. امروز این یک وظیفه جهانی برای همه انسانهایی است که دارای وجدان و اخلاق و عاطفه انسانی هستند؛ اما برای مسلمانان، علاوه بر این که یک وظیفه اخلاقی و عاطفی است، یک وظیفه دینی است». //

همزمان با سالروز میلاد امام رضا (علیه السّلام)، در این یادداشت برخی از ابعاد سیره ی معیشتی حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) را به عنوان الگوی همگان در امر مواسات تبیین کرده است. پیش از هر سخن میتوان به بیانات متعدد امام رضا (علیه السّلام) درباره ی جایگاه و نقش مواسات و یاری رسانی به نیازمندان اشاره نمود. این موارد در دو دسته قابل توصیف است.

الف. تبیین تکلیف انسان در برابر خداوند متعال

تبیین وظیفه ی انسان نسبت به نعمت های الهی یکی از مسیرهایی است که حضرت بوسیله آن، ضرورت مواسات را طرح نموده اند. برای نمونه یاری رسانی به برادران مؤمن را محبوب ترین سپاس گذاری نزد خداوند دانسته و از چنین افرادی به عنوان خاصان درگاه الهی یاد فرمودند. مطابق خبر دیگری حضرت با اشاره به سخن از حضرت علی(علیه السّلام) فرمودند: «خداوندا تو انسان ها را یکسان آفریدی ولی برخی از آن ها دست و دلباز و بخشنده اند و برخی خسیس و تنگ نظر. اما آن که بخشنده و گشاده دست است در کمال راحتی و خوشی به سر می برد ولی آن که خسیس و تنگ نظر است در نهایت بدبختی و بیچارگی زندگی را می گذراند». اهمیت مواسات و همدلی گاه سبب میشود تا حضرت با خطابی هشدارگونه، از این موضوع یاد کنند. ایشان خطاب به کسانی که توانمند بوده و از شرایط اقتصادی مطلوبی برخودار بودند فرمودند: «صاحب نعمت در خطر است، پرداختن حقوق خدا در آن نعمت بر او واجب است؛ به خدا سوگند که خداوند بزرگ نعمتهایی به من می دهد؛ و من پیوسته در این باره بیمناکم…تا آن گاه که از عهده ی حقوقی که خدا بر من واجب کرده است درآیم». در این خبر آمده است که حضرت چنان از این تکلیف نگران بود که دستانش را به نشانه این امر تکان میداد. جالب است که با مرور روایات، تعبیر یاد شده ی حضرت، با صورتهای گوناگونی قابل مشاهده است؛ برای نمونه ایشان تأکید نمودند: «خداوند فرد توانمند را مکلف کرده تا برای اداره ی امور بیماران و نیازمندان قیام کند».

ب. تبیین آثار و برکات مواسات و همدلی

از جمله روایاتی که می تواند سبب تحول در سبک زندگی اجتماعی گردد، اخباری است که ائمه(علیهم السّلام) با تعابیری چون بهتر و بدتر، مسیر روابط اجتماعی مؤمنان را روشن نموده اند. از جمله ی این موارد بیان حضرت رضا(علیه السّلام) در ارتباط با مواسات است. ایشان وقتی از صحابی خویش به نام علی بن شعیب پرسیدند: «به نظرت چه کسی از همه ی مردم بهترین و چه کسانی بدترین زندگی را دارند؟» و او ادب نمود و عرض کرد: «ای سرور من، شما داناترید»، فرمودند: «آن کس که دیگران در زندگی او شریک باشند، بهترین زندگی و آن کس که دیگران در زندگی او شریک نباشند، بدترین زندگی را دارد».

روایت دیگری از امام رضا(علیه السّلام) نیز در منابع به چشم می خورد که به آثار معنوی یاری رسانی به مردم اشاره دارد. حضرت فرمودند: «انسان سخاوتمند به خدا نزدیک است، به بهشت نزدیک است، به مردم نزدیک است و از آتش دوزخ دور است و انسان بخیل از بهشت دور است، از مردم دور است و به دوزخ نزدیک است» جالب است که حضرت سخاوت را در روایتی دیگر چنان معنا نمودند که از آن به خوبی معنای مواسات و همدلی برداشت میشود. ایشان می فرمایند: «سخاوتمند از غذای مردم میخورد تا آنها از غذای او بخورند و بخیل از غذای مردم نمیخورد تا آنها از غذای او نخورند».

نکته ی پایانی در این بخش آن که حضرت رضا(علیه السّلام) در بیانی، مواسات و کمک به دیگران را مقدّم بر صدقه دادن دانسته اند؛ و با توجه به برکات بی شمار صدقه که در آیات و روایات بدان اشاره شده، این روایت نشان دهنده ی اهمیت و ضروت همدلی میان مؤمنان و یاری رسانی در امور مختلف است.

پیشتازی امام رضا(علیه السّلام) در مواسات

مرور سیره ی معیشتی حضرت رضا(علیه السّلام)، نشان میدهد که حضرت خود پیشتاز در کمک به دیگر مؤمنان بودند. مطابق روایتی مشهور، ایشان در دوره ی حضورشان در مرو و یکی از روزهای عرفه، تمامی دارایی خود را میان گرفتاران و مستمندان تقسیم نمودند. در این روایت چنین آمده که امام(علیه السّلام) در برابر فضل بن سهل، وزیر ارشد مأمون، که با اطلاع به این دستگیری امام از مردم نیازمند، عمل حضرت را نوعی زیان تلقی کرده بود، فرمودند: «آنچه بخشیدم غنیمت بود و نه زیان. من بوسیله آن پاداش و کرامتی را خریداری نمودم».

برخی شواهد نشان میدهد که حضرت توقع بالایی را از خود در کمک و یاری رسانی به دیگران داشتند. از این رو وقتی شخصی خدمت حضرت برای دریافت کمک آمد و عرض کرد: «به اندازه ی کرم و مروتی که دارید به من کمک کنید!»، حضرت فرمودند: «چنین توانایی را ندارم». فرد نیازمند که متوجه مقصود حضرت شد، بار دیگر عرض کرد: «به اندازه ی کرم و مروت من کمکی بفرمایید» حضرت یکی از کارکنان منزل را خبر کرده و دستور دادند دویست دینار به وی کمک شود.

مشاهده میشود که سیره ی حضرت در مواسات با توصیه ها و بیانات ایشان مطابقت کامل دارد. در همین راستا از یک سو می فرمودند: «مسلمان تا