بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش «عقیده» در زندگی :

عقاید انسان، پایه تمام جهت گیری های او در زندگی است و بر این اساس، عقیده نقش بزرگی در زندگی فردی و اجتماعی دارد، چنان که خداوند سبحان می فرماید: «کلٌّ یعْمَلُ عَلی شاکلَتِهِ ^[۱] هر کس بر حسب ساختار [عقیدتی ] خود، عمل می کند». از این رو، عقاید، شخصیت درونی و حقیقت وجودی انسان را می سازند و همین باورها او را به سمت عمل وا می دارند و جهت را بدو می نمایند. حال، اگر عقیده درست و سازگار با واقعیت باشد، راه زندگی انسان، درست است، و اگر عقیده نادرست و باطل باشد، راه زندگی، جز به تباهی نمی انجامد.

بدین جهت، اسلام، پیش از هر چیز به تصحیح باورها اهتمام دارد و حقیقتاً نمی توان از مکتبی سراغ گرفت که بیش از اسلام بر نقش و ارزش عقیده تأکید ورزد.

در اسلام، «عقیده» معیار سنجش تمام رفتارها حتی رفتارهای شایسته است؛ زیرا رفتارهای شایسته نیز اگر از عقیده درست و به حق بر نخیزند، ارزشمند نیستند. امام باقر علیه السلام می فرماید:

لا ینفَعُ مَعَ الشَّک وَ الجُحودِ عَمَلٌ.^[۲] با تردید و انکار، هیچ رفتاری سودمند نیست.

معنای این سخن، آن است که درستی عمل و فایده و نقش آن در تکامل و رشد انسانی، به درستی عقیده انجام دهنده آن وابسته است. از این رو، اگر در انسانْ عقیده درست شکل نگیرد و منکر حقیقت شود، یا در حقیقتْ شک بورزد، ممکن نیست رفتاری که از چنین عقیده ای بر می آید، سالم باشد و یا فایده برساند؛ زیرا عقیده، انگیزه عمل را می سازد و عمل را جهتدار می کند و این انگیزه و جهتگیری است که مفهوم عمل و شایستگی و عدم شایستگی آن را تعیین می کند.

از همین روست که بر حسب اعتقادات اسلامی، پس از مرگ و به هنگام ورود به جهان دیگر، نخستین پرسش ها از انسان که در پرونده اعمالش ثبت می گردد، از باورهاست، و پرسش اوّل، آن است که: به کدام خدا ایمان آوردی؟ به چه دینی عقیده داشتی؟ امامی که از او پیروی کردی، که بود؟^[۳]

در میان مکتب های جهان، نمی توان به مکتبی دست یافت که برای باورهای انسان ها، چنین احترام و ارزشی قائل باشد. از همین رو، در منظر اسلام، پژوهش های عقیدتی، در صدر تمامی پژوهش ها قرار دارد. پس، سزاوار است که مراکز علمی، دینی و دانشگاهی در تمام کشورهای اسلامی، پیش و بیش از هر چیز به اجرای پژوهش ها، سخنرانی های علمی و دیگر امور مربوط به عقاید، اهتمام ورزند. در آینده، به تفصیل از اهتمام اسلام به مباحث شناخت (معرفت شناسی) سخن خواهد رفت. در این جا به صورت گذرا به داستانی تربیتی و بسیار آموزنده در این زمینه اشاره می کنیم.

داستانی آموزنده

شیخ صدوق (م ۳۸۱ ق) از محدّثان بزرگ شیعه، در کتاب های معروف خود (معانی الأخبار، الخصال و التوحید) از شخصی به نام قدام بن شریح بن هانی، از پدرش، روایت می کند که: در روز نبرد جَمَل، مردی بادیه نشین نزد امیر مؤمنان علیه السلام آمد و گفت: ای امیر مؤمنان! آیا تو می گویی که خدا یکی است؟

این پرسش از نظر جنگجویان- که غرق در نبرد بودند و هیچ کاری جز برنامه ریزی عملیات و طراحی نقشه های جنگی نداشتند- هیچ مناسبتی با شرایط آن روز نداشت و اگر کسی سؤالی می کرد، می باید سؤالش به جنگ مربوط می بود.

بدین جهت وقتی دیدند که پرسش بادیه نشین از مسئله ای اعتقادی است و به نبرد مربوط نیست و او می توانست آن را در فرصتی دیگر بپرسد، از موقعیت ناشناسی او خشمگین شدند و صدایشان از هر سو به اعتراض بلند شد.

امام علی علیه السلام چون بادیه نشین را در میان حمله و اعتراض جنگجویان دید، با سخنی تاریخی و پندی بزرگ و آموزنده، آن را جبران کرد و به دقّت از اهمّیت مباحث اعتقادی پرده برداشت. او چنین فرمود:

دَعوهُ، فَإِنَّ الَّذی یریدُهُ الأَعرابِی هُوَ الَّذی نُریدُهُ مِنَ القَومِ!

او را رها کنید. به راستی آنچه بادیه نشین می طلبد، همان است که ما از این گروه (جَمَلیان) می خواهیم.

سخن امام در این شرایط، بسیار بااهمّیت است و باید به درستی در آن، درنگ شود. اگر شرایط حساس و سرنوشت ساز آن روزِ امام علیه السلام را در نظر بگیریم، چنین گمان می رود که آن هنگام، فرصتی مناسب برای پاسخگویی به چنین پرسشی نبوده و امام علیه السلام می توانست پاسخ را به شخص دیگر یا فرصتی دیگر وا گذارد؛ لیکن امام علیه السلام چنین نکرد و به جهت نبود فرصت، از وی عذر نخواست؛ بلکه فرصت را مناسب دید تا به مسلمانان درسی بیاموزد و به آنان