بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چهارمین دور? تاریخی امامت [امام جواد (ع)] :

امامت امام جواد (ع)

بعد از امامت امام رضا (ع)، رسما امامت به امام جواد (ع) انتقال یافت، که اندکی را در باب زندگی سیاسی و مبارزاتی آن حضرت، مورد بحث قرار می دهیم.

ولادت امام جواد (ع)، در سال ۱۹۵ هجری قمری، مطابق با ۸۱۱ میلادی، در روز جمعه دهم ماه مبارک رجب بوده است.

امامت امام جواد (ع)، پس از شهادت امام رضا (ع)، در حالی که حدود هفت سال بیشتر نداشت، آغاز شد.

دشواری ها در امامت امام جواد (ع)

«امامت امام جواد (ع)، از همان آغاز با دشواری هایی همراه شد، ظهور واقفیه، کمی سن آن حضرت (ع)، انزوای بیشتر شیعه، پیدایش دشواری ها و سختی های سیاسی، چرخش سیاسی نظامی عباسی و رو آوردن به تشدید خفقان و. . . از جمله آنها بود. البته از همه آنها مهم تر، کمی سن و سال امام بود، که خود، زمینه ساز ظهور واقفیه شد، یعنی بعد از شهادت امام هشتم (ع)، عده ای بازگشت به امام موسی بن جعفر (ع) نموده و در ایشان توقف کردند و حاضر نشدند امامت فردی دیگر از معصومین (علیهم السلام) را پذیرا شوند».

امام جواد (ع) و مأمون

در پیش، مورد اشاره واقع شد که هنگامی که امام رضا (ع)، به خراسان دعوت شد، آن حضرت، هیچ یک از اعضای خانواده خود را به خراسان نیاورد، لذا امام جواد (ع) در مدینه ماندند. بدین روی هنگامی که مأمون، پس از شهادت امام رضا (ع)، خیالش از وجود آن حضرت، راحت شد، فقط یک مسأله عمده برای او موجود بود و آن این بود که شیعیان معقتد بودند که منصب امامت، ربطی به مسأل سن ندارد. امام، در هر حال امام است، و دارای همان خصوصیات است که در امامت شرط است. با این زمینه، از ناحیه آن حضرت هم احساس خطر کرد. از سوی دیگر، مأمون متهم بود که امام رضا (ع) را به شهادت رسانده، پس باید با امام جواد (ع) به گونه ای رتفار کند که بتواند خود را از موضع اتهام خارج نماید، لذا با نوشتن نامه ای همراه با تکریم و تعظیم و احترام فراوان، آن حضرت را به بغداد دعوت کرد، تا هم از نزدیک ایشان را زیر نظر داشته باشد و ارتباط شیعه با ایشان را کنترل کند و نیز از بروز نهضت های علویان و دیگر نهضت های مخالف که گمان می رفت بعد از شهادت حضرت رضا (ع) اوج گیرند، جلوگیری نماید. با این مقدمات و زمینه ها و عوامل بود که آن حضرت را به بغداد دعوت نمود و در واقع با جبر سیاسی، آن حضرت را به بغداد منتقل ساخت

آگاهی امام جواد (ع) از توطئه مأمون

امام (ع)، از نیت پلید مأمون کاملا مطلع بودند، و هنگامی که نامه مأمون به ایشان رسید، دو اقدام مهم را انجام دادند.

۱) اعلام نگرانی خویش از سفر به بغداد؛

۲) انجام پاره ای از وصایا، سفارش ها و توصیه ها به یاران خویش و شیعیان.

البته امام می دانستند که شهادت ایشان در سال آغازین انتقال رخ نخواهد داد، از این روی، به یکی از شیعیان که از این سفر ابراز نگرانی شدید کرده بود، فرمودند: «این گمان تو در این سال، واقع نخواهد شد» (خضری، ۶۸۳۱، ۰۸۲).

توطئه ازدواج

یکی از موضوعات قابل پی گیری در زندگی امام جواد (ع)، ازدواج ایشان با ام الفضل دختر مأمون است که در تاریخ تحولات سیاسی دوران حیات نورانی ائمه (علیهم السلام)، که در معرض تفسیر و تحلیل های گوناگون و فراوانی قرار گرفته است. افرادی همچون شیخ مفید «ازدواج امام جواد (ع) را با ام الفضل، دختر مأمون از روی علاقه مأمون به امام جواد (ع) می داند» (شیخ مفید، بی تا، ۵۸). اما بسیاری از سیره نگاران و آگاهان به تاریخ سیاسی شیعه و جریان امامت شیعی، این مسأله را یک توطئه حساب شده از ناحیه مأمون ارزیابی کرده اند، که در واقع همین نظری دوم، نظری صائب و حق است. بنابراین اهدافی را مأمون در سر داشته که می توان در ادام خط فکری و سیاسی که او انتخاب کرده، ارزیابی نمود. خصوصا که این خط سیاسی فکری، در دوران امامت حضرت علی بن موسی الرضا (ع) خود را به خوبی نمایانده و روشن گردیده و اکنون می خواهد همان خط فکری و سیاسی را به نوعی دیگر با فرزند گرامی امام رضا (ع)، یعنی امام جواد (ع)، به مرحله اجرا گذارد.

در هر حال این افکار و اندیشه ها را که از ناحی مأمون مورد توجه قرار داشته به قرار ذیل است:

۱) تظاهر به دوست داشتن خاندان رسالت

مأمون عباسی، در بین خلفای عباسی مشهور به زیرکی و تیزبینی خاصی است و برای اعمال شیطانی، مهارت ویژه ای داشته است. او همواره از در سالوس و ریا وارد می شده است. وی به دلیل این که کاملا در انظار عمومی به دست داشتن در شهادت امام رضا (ع) متهم بود، تلاش می کرد به دوست داشتن خاندان رسالت تظاهر نماید، تا هم اتهام یاد شده را برطرف سازد و اتهامات را کاهش دهد و هم با این اظهار دوستی و برخی از اعمال که می خواست انجام دهد، امام جواد (ع) را هم زیر نظر گیرد و هم به حیات نورانی آن امام مظلوم (ع) خاتمه دهد.

«تظاهر الخلیفه العباسی بولائهِ للامام الجواد (ع)، و استدعائه مکرما معززا الی بغداد لیتناسب موقفه هذا مع مشروعه السیاسی، و لکی یمدّ مخطّطه بسلام و یحقق اهدافه کاملد فی ایهام الناس ببراءه من دم الامام الشهید ابی الحسن الرضا (ع) لیأمن غائله اتباعه و مدیده حتی اوحی للاسره الحاکمه نفسها انه صادق فی توجهه مما اثار حالات شدیده من الجدل بینه و بینهم حول الموضوع و اشتد النزاع مع اقربائه حین اصر علی تزوج ابنته ام الفضل من الامام الجواد (ع)»(عبد الزهرا عثمان محمد، ۶۶۳۱، ۷۷)؛ خلیف عباسی، به دوستی و قبول ولایت امام جواد (ع) تظاهر می نمود. ایشان را با احترام و تکریم به بغداد فرا خواندند، تا این دوستی را ابراز کرده باشد و موضع گیری سیاسی خود را(در ظاهر) عمل کرده باشد. خط فکری او با سلامت کامل انجام شد، تا همچنان مردم در شک نسبت به شهادت امام رضا (ع) باقی بمانند، البته او برای در امان ماندن از غائله پیروان و مریدانش، برای جریان حاکم وانمود کرد که او در تتوجه خویش به امام جواد (ع)، صادق است. به حدی که بین او و افراد رده بالای حاکمیت، نزاعی درگرفت و نزاع او با خویشاوندانش به اوج رسید، چون اصرار داشت که دخترش ام الفضل را به ازدواج آن امام گرامی درآورد.

۲) در امان ماندن از قیام های تند علویان

مأمون، فرد زیرک بود و در عرف سیاست دیروز و امروز، اهل سیاست بازی. او می خواست با این ترفند سیاسی مهم قیام های تند علویان را مهار کرده و از نتایج این قیام ها، که ضرب شدیدی را بر پیکر حکومت وارد می کردند، در امان بماند. «فاتباع الائمه الهداه فی عصر الجواد (ع) قد انتشروا حسب هذه الملالیل فی عاصمه الدوله العباسیه(بغداد)و فی مصر و فی العدید من الامصار و اقالیم الدوله العباسیه بشکل واسع، حتی ان الحاکم العباسی صار مضطرا ان یحسب للامام حسابا خاصا. . .»(عبد الزهرا عثمان محمد، ۶۶۳۱، ۶۸)؛ پیروان ائمه در عصر امام جواد (ع)، در دولت عباسیان در همه جا پخش و پراکنده بودند. در بغداد و مصر و در شماری از شهرها و اقالیم دولت عباسی به شکلی گسترده. به گونه ای که حاکم عباسی، خود را ناچار از آن دید که برای امام (ع)، حساب خاصی را در نظر گیرد.

امام جواد (ع)، در این مبارزاتی که شیعیان و علویان می کردند، حکم مرجع و محور را داشته و شیعیان و علویان، با اتکا به امام و با اندیشه گرایش به امام جواد (ع)، این مبارزات را ساماندهی و اجرا می کردند.

۳) انس دادن امام جواد (ع) با زندگی درباری

مأمون می خواست با این وصلت، امام جواد (ع) را با زندگی پر از عیش و نوش و رفاه خود آشنا نموده و مرتبط سازد و آن بزرگوار را به لهو و لعب و فسق و فجور بکشاند و بدینسان، بر عظمت و مقام معنوی و روحانی، علمی و اجتماعی ایشان، لطمه ای سنگین وارد نماید. «محمد بن ریان می گوید: مأمون هرچه کوشید امام جواد (ع) را به لهو و لعب وادار سازد، موفق نمی شد. در مجلسی که به عنوان جشن ازدواج امام (ع) برپا ساخت، صد کنیز زیبا را که هر یک جامی پر از جواهرات در دست داشتند، واداشت تا چون امام (ع) وارد شد و به جای خود نشست، به استقبال او بروند. آنان، این کار را کردند، اما امام (ع) هیچ توجه و اعتنایی به آنان ننمود و عملا فهماندن که از این کارها بیزار است» (مؤسسه در راه حق، ۹۶۳۱، ۸۳). «در همین مجلس، مطربی را برای خواندن و نواختن آورده بودند، اما همین که او کار خود را شروع کرد، امام بانگ بر او زد: از خدا بترس! مطرب، از صلابت فرمان امام که از ژرفای معنویت و نیروی الهی و معنوی آن گرامی، مایه داشت، چنان مرعوب شد که آلات موسیقی از دستش فرو افتاد و دیگر تا زنده بود، هرگز نتوانست از دست هایش برای ساز و نوا استفاده کند»(کلینی، ۸۸۳۱، ۴۹۴).

۴) تولد کودکی در خاندانش از نسل پیامبر (ص)

مأمون می خواست از نسل پیامبر (ص) کودکی در خاندانش به دنیا آید، و آن را عامل فضل و کرامت خویش به حساب آورد، که البته امام جواد (ع) از ام الفضل، صاحب فرزندی نشدند. «این نیرنگ، بی نتیجه بود، زیرا دختر مأمون، هرگز فرزندی نیاورد» (یعقوبی، ۸۴۳۱، ۴۵۴).

تلاش های سیاسی، اجتماعی امام جواد (ع)

امام جواد (ع)، در حالی که کاملا زیر نظر قرار داشتند، در حوزه انتقال معارف دینی و در حوز سیاست و اجتماع، تلاش های فراوانی نمودند که در مجموع می توان به این تلاش های آن حضرت (ع) اشاره داشت.

۱) تبیین جایگاه امامت و اهل بیت (علیهم السلام) در مناظرات

یحیی بن اکثم، یک درباری و مخالف شدید و از دشمنان خاندان امامت است. او خود، اعتراف کرده از روزی که امام جواد (ع) را دیده، تحت تأثیر شدید او قرار گرفته و در اولویت و حقانیت او تردیدی را نمی توان به خود راه دهد.

یحیی بن اکثم، قاضی دربار عباسیان است. می گوید: «روزی نزدیک تربت پیامبر (ص)، امام جواد (ع) را دیدم، با او در مسائل مختلفی به مناظره پرداختم و همه را پاسخ داد. گفتم: به خدا سوگند می خواهم چیزی را از شما بپرسم ولی شرم دارم. امام (ع) فرمود: من پاسخ را بدون این که پرسشت را به زبان آوری می گویم، می خواهی بپرسی امام کیست؟ گفتم: آری به خدا سوگند پرسشم همین است. فرمود: امام منم. گفتم: نشانه ای بر این ادعا دارید؟ در این هنگام چوبی که در دست امام بود، به سخن آمد و گفت: او مولای من و امام این زمان و حجت خداست» (کلینی، ۸۸۳۱، ۳۵۳).

امام جواد (ع) در راستای تبیین جایگاه امامت اسلامی و شیعی و معرفی خویش، به عنوان امام و راهنما و هادی