فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی

فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کارامدی سیره ی معصومان علیهم السلام در شکل گیری تمدن نوین اسلامی :

مقدمه

تمدن اسلامی که در دوره ای از تاریخ، سرآمد زمانه(توین بی، ۱۳۵۳: ۱۷۵) و حلق اثرگذار میان تمدن های کهن و تمدن جدید بود، در گذر زمان و به دلایل گـوناگون افـول کرد و از نقش آفرینی پیوسته و فراگیر بازماند. هرچند این وضعیت برای دوره ای طولانی بر مسلمانان پوشیده بود، اما در بیش از یک سده اخیر و درپی آشنایی مسلمانان با دنیای غرب، پرسش از چرایی عقب ماندگی مـسلمانان رونـق گرفت؛ جهان عرب نیز پروژه هایی را تحت عنوان «واکاوی سنت» پایه ریزی کرد(جابری، ۱۳۹۳: ۹)؛ بااین حال، روح تجسدیافته و بازآمده از تمدن اسلامی، با انقلاب اسلامی ایران حیاتی دوباره یافت و «تمدن نوین اسلامی» به عنوان مـهم ترین آرمـان جـمهوری اسلامی ایران (خامنه ای، ۱۴/۶/۱۳۹۲)، بلکه وظـیفه اسـاسی دنـیای اسلام برای ایجاد فضایی جدید(خامنه ای، ۸/۱۰/۱۳۹۴) طرح گردید.

در اندیش مقام معظم رهبری دام ظله نیز بررسی نقل و فعل معصومان(ع) در تحقق این تمدن بـسیار اهـمیت دارد؛ ازایـن رو، تأکید شده است که امت اسلامی می تواند در هـم امـوری که بنای تمدن اسلامی به آن نیاز دارد، به سیر ائمه(ع) مراجعه کند(خامنه ای، ۲۵/۳/۱۳۹۰)؛ چنان که در بسیاری از پژوهش های نظری و بنیادین در حـوز تـمدن نـوین اسلامی، با بهره مندی از گزاره های مربوط به سیره، این پرسش بـارها در مباحث سبک زندگی اسلامی یا اسلامی سازی علوم مطرح شده است که: چگونه، از چه منابعی، با چه روشی و در چـه مـوضوعات و مـقولاتی می توان از سیر معصومان(ع) بهره گرفت؟ بااین حال کمتر به ماهیت سیره و علت کـارامدی و پاسـخ گو بودن آن و چرایی تأکید مقام معظم رهبری بر بهره گیری از این منبع ارزشمند توجه شده است.

پژوهش حـاضر افـزون بـر حل ابهام پیش گفته، دو هدف لزوم توجه بیشتر اندیشمندان به گنجین سیر مـعصومان(ع) در مـباحث مـربوط به تمدن نوین اسلامی و ضرورت ورود تخصصی و روشمند برای بهره برداری از منابع سیر معصومان(ع) را دنبال مـی کند.

در بـررسی های صـورت گرفته، پژوهشی که به موضوع موردنظر تحقیق حاضر بپردازد یافت نشد؛ بااین حال پژوهش هایی در پیوند بـا اجـزای اصلی نوشت پیش رو صورت گرفته که در سه بخش اصلی می توان ارائه داد:

بخش نخست در بـردارند پژوهـش هایی اسـت که درخصوص ابعاد گوناگون شخصیت معصومان(ع) انجام شده و در بیشتر موارد رویکردی کلامی و یا تـاریخی دارنـد. در رویکرد نخست، می توان از آثاری چون امامت در آیینه عقل و وحی، معنا و چیستی امامت در قـرآن، سـنت و آثـار متکلمان و بازاندیشی در علم امام نام برد؛ در این آثار ویژگی های فراانسانی معصومان(ع) و همچنین ضرورت و فواید آن بـرای هـدایت انسان ها مورد بررسی قرار گرفته است. در رویکرد تاریخی نیز می توان از برخی آثـار عـلامه عـسگری، جعفر مرتضی عاملی، شهیدمطهری و سیدجعفر شهیدی نام برد،[۱] که سبک و سیره زندگانی معصومان(ع) را بررسی و نـقش آن را نـیز در ایجاد جامعه اسلامی طرح نموده اند.

بخش دیگر، پژوهش های گوناگونی است که فـارغ از ویـژگی های شخصیت معصومان(ع) به چگونگی بهره برداری از سیره آنان پرداخته است؛ برای نمونه در عرصه سبک زندگی اسلامی، مـقاله هایی چـون «اصول حاکم بر استخراج سبک زندگی از سیره اهل بیت(ع)» و «روش های نهادینه سازی سبک زنـدگی اسـلامی در سیره و سخن اهل بیت(ع)»؛ در عرصه تمدن سازی، مقاله «راهـکارها و مـدل های تـوسعه معنویت اسلامی» و در عرصه وحدت اسلامی، کتاب پیـشوایان شـیعه، پیشگامان وحدت از جمله پژوهش های انجام شده به شمار می روند.

بخش سوم از پیشینه پژوهش مواردی را دربـردارد کـه کارآیی سیر معصومان(ع) را از جهت ویـژگی های درونـی سیره و بـهره گیری از آن بـا رویـکرد فقهی واکاوی نموده است، که از آن جـمله مـی توان سیره پویا، چالش فراروی عمل به سیره و راه برون رفت از آن، موانع و الزامات مـهندسی تـمدن اسلامی و استنباط حکم اخلاقی از سیره و عـمل معصوم(ع) را نام برد. از بـحث های مـهمی که در این بخش قابل مـعرفی اسـت، پژوهش هایی است که از سوی پژوهش گران اهل سنت، با هدف کـشف احـکام و معارف اسلامی از رفتار پیامبر(ص) صورت گرفته که در بیشتر موارد ذیل عنوان «فقه السیره» نـگاشته شـده است.[۲]

پژوهش پیش رو در بررسی و تحلیلی جـامع، ابـعاد شخصیت انـسانی و فـراانسانی مـعصوم(ع)و سیره آنان را مورد هـدف قرار داده و تلاش نموده تا نقش این ابعاد را در پایه ریزی شالوده تمدن نوین اسلامی تبیین نماید؛ خـلائی کـه در هیچ یک از مطالعات یادشده به صورت تفصیلی مـورد تـوجه قـرار نـگرفته اسـت.

نسبت «سیره پژوهی» و «تـمدن سازی»

تـبیین نسبت سیره پژوهی و تمدن سازی می تواند مقدمه ای ضروری در پژوهش حاضر تلقی شود؛ ازاین رو، با ارائه تعریف مفاهیم کلیدی، بـه ایـن مـهم نیز اشاره می شود.

مفهوم «سیره» بیش ازهرچیز بـر حـالت و چـگونگی شـیء یـا فـرد و حالت و چگونگی رفتار دلالت دارد(ابن منظور، ۱۴۰۷ق: ذیل ماده سیر و سنن)؛ سیر معصومان(ع)» نیز بر مجموعه ای از قواعد کلی زندگانی معصومان(ع) دلالت دارد، چنان که شهیدمطهری از آن به عنوان «منطق عملی» یاد کرده است (مـطهری، ۱۳۶۸: ۱۵-۱۹). نکته قابل توجه اینکه مورخان در حوزه تاریخ زندگانی معصومان(ع)، کمتر به روش و شیوه مستمر عملی ائمه(ع) توجه داشته اند؛ ازین رو، منابع سیر معصومان(ع) تنها ارائه دهند توصیف و شرح رفتار آنان است(جعفریان، ۱۳۷۶: ۵۱)؛ بـنابراین بـرای «سیره» دو معنای مصطلح و رایج می توان درنظر گرفت: معنای نخست، روش مسمتر عملی معصوم(ع) است و معنای دیگر، که در بین مورخان رواج دارد، توصیف و شرح رفتار معصوم(ع) می باشد؛ می توان نتیجه گرفت که برای دسـتیابی بـه سیر معصومان(ع) و به کارگیری آن در عرصه های گوناگون حیات انسان، ضروری است تا منابع موجود از سوی «سیره پژوه» مورد نقد، تجزیه، تحلیل و تطبیق قرار گیرد.

اصطلاح «تـمدن» در سـد هجدهم پدیدار گشته و ازآن پس بـا رویـکردها و عبارت های گوناگون تعریف شده است: در یک تعریف، به مجموعه بزرگی از نظام های اجتماعی (سیاسی، اقتصادی، حقوقی، تربیتی و…) که ازنظر جغرافیایی، واحد کلانی را در یک قلمرو پهـناور دربر می گیرد و فرهنگی واحد بر تمامی اجزای آن سیطره دارد، «تمدن» اطلاق می شود(آشوری، ۱۳۸۱: ۱۲۸)؛ تمدن اسلامی نیز تمدنی دینی است که همه مؤلفه های آن بر محور اسلام بـاشد؛ هـمچنین «تمدن نوین اسلامی» تمدنی است که انسان در آن به لحاظ مادی و معنوی رشد کرده و به غایاتی که مورد نظر خداوند است دست می یابد (خامنه ای، ۲۳/۳/۱۳۸۳)؛ بدیهی است که برای تحقق چنین هـدفی چـاره ای جز مـفهوم سازی نظری، الگوسازی کاربردی، ساختارسازی اجتماعی و نظام سازی فرهنگی و… وجود ندارد؛ که در پژوهش پیش رو از این فرایند با عنوان شـکل گیری تمدن نوین اسلامی یاد می شود.

«سبک زندگی» الگویی برآمده از ارزش ها و بـاورهای مـشترک یـک گروه یا جامعه است که به صورت رفتارهای مشترک ظاهر می شود(مهدوی کنی، ۱۳۸۸: ۵۱)؛ به عبارت دیگر، به مجموعه رفتارهایی کـه افـراد یا گروهی برمی گزینند و آن رفتار می تواند تجلی، نگرش ها، گرایش ها و وجه تمایز آنان از دیگران بـاشد، «سـبک زنـدگی» می گویند(الفت و سالمی، ۱۳۹۱)؛ بنابراین، هرچند این اصطلاح ناظر به عینیت های زندگی است، نه علم بـه عینیت های زندگی و زیربنای نظری آن، بااین حال با سخن گفتن از «سبک زندگی اسلامی»، به مـبانی نظری و معرفتی آموزه های دیـن اسـلام توجه می شود(کاویانی، ۱۳۹۳: ۲۱).

با سخنان پیش گفته می توان دریافت که سیره پژوهی به دلیل قابلیت اثرگذاری در بخش های گوناگون تمدن، از جمله سبک زندگی، می تواند بخشی از فرایند تمدن سازی تلقی شود؛ باتوجه به این نوشته حاضر مـی کوشد تا فرضیه کارامدی سیره را در این فرایند به آزمون گذارد.

ساختار پژوهش، نیز ازسه بخش کلی تشکیل شده است که عبارت اند از:

۱- ابعاد شخصیتی معصوم(ع) و نقش آن در پایه ریزی شالوده تمدن نوین اسلامی؛

۲- نقش شـیوه الگـوبرداری در تأثیرگذاری بر انسان، به عنوان عامل تمدن ساز؛

۳- بهره برداری کارامد از منابع سیر معصومان(ع).

۱- شخصیت و رفتار معصوم(ع)

در تعریف هایی که علمای اسلام از معصومان(ع) ارائه داده اند، آنان به عنوان پیشوای مردم معرفی شده و اطاعت از ایشان واجب دانـسته شـده است(مؤمنی، ۱۳۹۲: ۲۱-۳۳)؛ چنان که در حدیثی از امام سجاد(ع) تأکید می شود که منفورترین مردم نزد پروردگار، کسی است که شیوه امامی را پیروی کند، ولی از سیره عملی او پیروی ننماید(کلینی،۱۳۶۲: ۸، ۲۳۴)؛ ازین رو، گریزی از پیروی آنـان نـیست؛ اما بررسی هریک از ابعاد شخصیت آنان نشان می دهد که پایه ریزی شالوده تمدن نوین اسلامی، بیش ازهرچیز، نیازمند اقتدا به معصومان(ع) است؛ به دیگر سخن، این ابعاد که بیانگر ویژگی های هـادیان امـت اسـت، می تواند سعادت حقیقی انسان را کـه مـهم ترین هـدف تمدن نوین اسلامی است، تأمین نماید.

۱-۱- پشتوانه معرفتی

مهم ترین ابعاد تمدن ساز شخصیت معصوم(ع) که می تواند به عنوان منبع معرفتی تمدن نوین اسـلامی مـورد بـهره برداری قرار گیرد، در دو بخش قابل ارائه است:

۱-۱-۱- شخصیت معنوی و اخـلاق محور

از مـهم ترین ویژگی های تمدن نوین اسلامی، که آن را از تمدن غرب متمایز می کند، برخورداری از ماهیت معنوی است و اینکه تمدن نوین اسلامی برمبنای ایـمان بـه خـداوند تحقق خواهد یافت(خامنه ای، ۲۳ /۷/۱۳۹۱). دراین پیوند مقام معظم رهبری تـمدن غربی را تمدنی مادی خوانده و همین موضوع را مهم ترین دلیل تأمین نیافتن خوشبختی انسان ها به وسیله ابزارهای مورد استفاده آنان خوانده اند(خـامنه ای، ۸/۱۰/۱۳۹۴)؛ ازایـن رو امـروزه طراحان تمدن غرب نیز، که نقطه ضعف سلطه گری خود را در خرابه های معنویت دیـده اند، تـلاش می کنند تا آن را به نقطه قوت خود تبدیل نموده(مظاهری سیف، ۱۳۸۷: ۲۰۲) و از آن برای ترمیم و تقویت اسـتیلای خـود بـهره برداری نمایند (کولمن، ۱۳۷۵: ۹۲ ). بی گمان معنویتِ سعادت بخش را که مورد نیاز جامعه آرمانی مورد نـظر اسـلام اسـت، در بالاترین سطح، در شخصیت ائمه(ع) می توان مشاهده کرد؛ همچنان که پیروی از آنان می تواند این معنویت را در جـامعه طـنین انداز کـند؛ چنان که مقام معظم رهبری، فضای جدید معنوی برآمده از اقتدا به پیامبر اکرم(ع) را، به دمـیدن روحـی تازه در دنیا تشبیه نموده و آن را پدیده مورد انتظار جامعه اسلامی دانسته اند، که تـحقق آنـ، بـرابر همان تحقق تمدن نوین اسلامی است(خامنه ای، ۸/۱۰/۱۳۹۴). بنابراین شخصیت معنوی معصومان(ع) با محوریت بـندگی خـداوند، که از قرآن کریم، روایات و ادعیه قابل برداشت است،[۳] می توان بهترین منبع برای تحقق مـعنویت در جـامعه دانـست.

اخلاق محوری، که شاخصه ای برآمده از نوعی معنویت است نیز از مؤلفه های بارز تمدن نوین اسلامی است؛ چـنان که مـقام معظم رهبری نیز اخلاق و رعایت حقوق را از مبانی کارگشای این تمدن خوانده اسـت(خـامنه ای، ۲۳/۷/۱۳۹۱).

امـروزه با توسعه تعریف حکمای اسلامی از اخلاق (طوسی، ۱۳۹۱: ۴۸)، می توان آن را الگوی خاصی از رفتار ارتباطی درون شخصی و برون شخصی دانـست کـه بـرخاسته از مسئولیت پذیری انسان نسبت به رعایت حقوق خود و دیگران است(قراملکی، ۱۳۸۳: ۲)؛ با ایـن تـعریف می توان گفت بیشترین ظرفیت و میزان بهره برداری اخلاقی در سیر معصومان(ع) موجود بوده و می توان برای احیای این عـنصر حـیاتی و نهادینه کردن آن در جامعه، از آن بهره گرفت. برای نمونه از شخصیت اخلاقی معصومان(ع) می توان بـه عـدالت گرایی[۴] آنان اشاره کرد، که همواره به عنوان یـکی از شـاخصه های تـمدن اسلامی مورد توجه قرار می گیرد(خامنه ای، ۲۰/۸/۱۳۸۵)؛ یـا مـی توان از خط مشی اعتدال گرای آنان[۵] یاد کرد، که خط مشی همه اقشار مردم در تمدن نوین اسـلامی اسـت(خامنه ای، ۱۸/۹/۱۳۷۶). شایان ذکر است کـه ثـمرات تمدنی بـا مـحوریت اخـلاق بسیار گسترده است؛ برای نمونه بـه بـاور برخی از اقتصاددانان بزرگ دنیا تحولات اقتصادی معلول تحول در جنبه های اخلاقی است(احـمدوند، ۱۳۹۲: ۱۱۵).

۱-۱-۲- شـخصیت عقلانی و علم محور

هسته اصلی هر تـمدنی خردمندی است و پدیدآمدن و نـابودی تـمدن ها را باید بر مدار و میزان عقلانیت دانست(جمعی از نویسندگان، ۱۳۸۰: ۳-۷)؛ و به عبارت دیگر تـمدن نـوین اسلامی در صورتی سعادت دنیوی و اخروی انـسان ها را مـحقق می سازد کـه عـقلانیت نـیز در کنار معنویت سرلوحه قـرار گیرد. اهمیت عقلانیت در تمدن نوین اسلامی سبب شده است تا مقام معظم رهبری ولایه علی بن ابیطالب حصنی تقویت نـیروی عـقل در جامعه را نخستین اقدام به سوی ایـن تـمدن دانـسته و بـا بـیان آن به عنوان مهم ترین مـسئله بـرای طی کردن راه صحیح (خامنه ای، ۲۹/۴/۱۳۸۸)، دوری روحانیت غربی از عقلانیت و خردورزی در دوره پیش از رنسانس را عامل اصلی پیدایش تمدن منحرف غـربی مـعرفی نـماید(خامنه ای، ۲۲/۳/۱۳۸۳).

بر پایه شواهد موجود(کلینی، ۱۳۶۲، ج۱: ۸-۱۸)، ائمـه(ع) بـیشترین تـوجه را بـه خـردمندی انـسان معطوف داشته اند؛ چنان که ویژگی عقلانیت را از صفات مورد نیاز پیشوای مسلمانان نیز دانسته اند (واسطی، ۱۴۱۸ق: ۵۵۶)؛ بررسی ها گویای آن است که شخصیت عقلانی آنان همواره سبب احیای گرایش و تفکر عقلی در مـیان پیروان آنان بوده است(مطهری، ۱۳۷۰: ۲۴۷)؛ ازاین رو، پیروی از معصومان(ع) می تواند ضامن تحولی خرورزانه به شمار آید.[۶]

علم مهم ترین ثمره عقلانیت است و از مهم ترین مؤلفه های تمدنی در هر دوره ای، به ویژه عصر حاضر به شمار مـی رود. اگـر جامعه ای نتواند دیدگاه های مفید و کارامدی در عرصه های گوناگون زندگی بشری ارائه کند، نمی تواند احیاگر تمدن خود باشد. همچنین علم و دانش از عناصر مهم پیشی گرفتن تمدن اسلامی بر دیگر تمدن های بشری بوده اسـت(نـصر، ۱۹۶۸م: ۱۸-۳۶)؛ چنان که امام خمینی و مقام معظم رهبری نیز از آن به عنوان یکی از ارکان و مبانی مهم تمدن نوین اسلامی یاد کرده اند(خمینی، ۱۳۷۴: ۲۶۸؛ خامنه ای، ۹/۱۲/۱۳۷۹)؛ این در حالی است کـه یـکی از مهمترین وجوه ممکن برای مـراجعه و اقـتدا به سیر معصومان(ع)، شخصیت علمی آنان است.[۷] توجه به سیره علمی ائمه(ع) و مجاهدت های آنان در امور علمی، نقش مهمی در تمدن نوین اسلامی خواهد داشت؛ همچنین افزون برآنکه می تواند بستر مـناسب بـرای دانش افزایی و دانش پروری مسلمانان را فراهم آورد، می تواند در مسیر رشد علوم انسانی نقش بنیادین ایفا نماید؛ و از طرفی از به خدمت گرفته شدن علم تجربی و غیر تجربی در مسیر فساد و فتنه انگیزی جلوگیری کند؛ مطلبی که بـه گـفت مقام مـعظم رهبری ولایه علی بن ابیطالب حصنی، تمدن غربی از آن بی بهره است (خامنه ای،۲۰/۸/۱۳۸۵).

۱-۲- پشتوانه روشی

لازم کارامدی سیر معصومان(ع) وجود ظرفیت الگوگیری از آنـان است؛ ازاین رو، در این بخش به سه بعد شخصیتی ائمه(ع) پرداخته مـی شود:

۱-۲-۱- شـخصیت زمـینی و انسانی

در قرآن کریم بارها بر بشر بودن فرستادگان الهی توجه و تأکید شده است (ابراهیم: ۱۱؛ فصلت: ۶)؛ تا تأکیدی بـاشد بـر متعارف و قابل فهم بودن اعمال و رفتار آنان برای مردمان دیگر (طباطبایی، ۱۳۷۴، ج۷: ۹۶). دربار پیـامبر اکـرم نـیز امر شده است تا در پاسخ کسانی که از وی می خواهند معجزه ای بیاورد، اعلام کند که او نیز انـسانی چون دیگران است (کهف: ۱۱۰).

این موضوع درباره ائمه(ع) نیز صادق است؛ ازاین رو، انـدیشه غلات، که گاه ائمـه(ع) را تـا مقام الوهیت بالا می بردند(کشی، ۱۳۸۲: ۴۸۰ و۵۱۸)، از سوی معصومان(ع) رد شده است (صدوق، ۱۳۷۳: ۲۰۳)؛ البته، بیشتر شیعیان همواره ائمه(ع) را انسان های والایی می دانستند که نزدیک ترین بشر به خداوند بوده و به طور اخص مشمول عنایت الهی قرار گـرفته و می گیرند؛ ازاین رو علامه حلی، در مطلبی که آن را اجماعی دانسته، درباره ویژگی هایی چون عصمت نیز بر این باور است که این ویژگی برتر، منافاتی با قدرت ائمه(ع) بر انجام معصیت ندارد و درغیراین صورت اگـر آنـان را خارج از دایره تکلیف بدانیم، مدح معصومان(ع) امری باطل است(حلی، ۱۳۸۲: ۴۹۵). بی تردید شخصیت بشری ائمه(ع) نقطه عطفی در اقتدا به سیره آنان است؛ زیرا باوجوداین، در طول عمر خویش در بالاترین درجه کمال بـوده اند و ایـن موضوع، امری مؤثر در الگوبرداری از رفتار آنان به عنوان منبعی برای رسیدن انسان به سعادت دنیوی و اخروی است.

۱-۲-۲- شخصیت عینی و قابل مشاهده

شک نیست که قرآن کریم دربردارند همه مسائل مربوط بـه زنـدگی انسان است؛ و آیه «وَلَا رَطْبٍ وَلَا یابِسٍ إِلَّا فِی کتَابٍ مُبِینٍ» (انعام: ۵۹) نیز در مقام بیان علم الهی است (کلینی، ۱۳۶۲، ج۸: ۲۴۹) و باید گفت قرآن کریم به مثاب قانونی اساسی، کلیات دین را ارائه داده است.

از سویی قرآن کریم بـه دلیـل مـعجزه بودن، نوشتاری از سنخ بشری نـبوده (مـتقی هـندی، ۱۴۰۹ ق: ۱۰۳ ) و بسیاری از رمز و رازهای آن برای نوع بشر درک پذیر نیست؛ اما ازسوی دیگر، یکی از ویژگی هایی که ضرورت اقتدا به سیر معصومان(ع) را برای تـحقق تـمدن نـوین اسلامی نشان می دهد، عینی و نه ذهنی بودن ایـن مـنبع و پاسخ گویی به جزئی ترین نیازهای بشری در زمینه ها و وضعیت های گوناگون به صورت عملی است؛ چنانچه در پژوهش های گوناگون، سیر معصومان(ع) به عنوان «مصادیق جـامع» سـبک زنـدگی اسلامی معرفی و شواهد آن ارائه شده است.[۸]

۱-۲-۳- شخصیت اجتماعی

جامعه و سـیاست از عناصر ذاتی یک تمدن به شمار می روند و الگویی که این عناصر را در اولویت قرار ندهد، نمی تواند برای پایه ریزی تمدن نـوین بـه کار آیـد. یکی از ابعاد مهم شخصیت معصومان(ع) را که بیان گر ظرفیت اقتدای به آنـان در مـباحث مربوط به تمدن نوین اسلامی است، باید شخصیت اجتماعی و سیاسی آنان دانست. بررسی تاریخ زندگانی ائمـه مـعصوم(ع) گـویای آن است که ایشان همواره کنش ها و واکنش های گوناگونی را در مسائل اجتماعی نشان داده اند و بـا تـأکید بـر مواضع سیاسی شیعه بر حق خود برای حکومت بر مردم اصرار ورزیده و در تمامی مـسائل دیـنی و مـذهبی به عنصر جامعه و سیاست توجه داشته اند.[۹]

مقام معظم رهبری نیز باتوجه به همین بعد شخصیتی مـعصومان(ع)، تـغییر در نگرش مردم به اسلام را ضروری دانسته و تأکید می کند که اسلام غیر از پرداختن بـه کـارهای شـخصی، دارای وظایف عمومی نیز هست؛ ازاین رو، به امور حکومت، جامعه سازی و تمدن سازی هم می پردازد (خامنه ای، ۲۰/۱۲/۱۳۹۴).

۱-۳- ضمانت اجـرایی

بـا وجود ابعاد یادشده از شخصیت ائمه(ع) پرسش بنیادین این است که چه تـضمینی وجـود دارد کـه در موقعیت کنونی، مسلمانان با پیروی از سیر معصومان(ع) به اهداف تمدن نوین اسلامی دست یابند؟ در این بـخش بـه چـهار وجه شخصیتی معصومان(ع) که به گونه ای ضمانت اجرایی اقتدا به آنان اسـت، ارائه مـی شود:

۱-۳-۱- شخصیت خطاناپذیر

هنگامی که در تمدن نوین اسلامی سخن از دستیابی انسان ها به سعادت به میان می آید، مـقصود، تـحقق غایتِ رشد انسان و جوامع بشری، یعنی کسب مقام خلیفهاللهی در زمین و زمان اسـت(خـامنه ای، ۲۲/۳/۱۳۸۳)؛ زیرا نظام آفرینش بر این پایه بـنیان نـهاده شـده است(بقره: ۳۰؛ ذاریات: ۵۶ ). به دیگر سخن، روح، فـکر و رفـتار هر اجتماعی از تناسب با نظام آفرینش، محفوظ مانده و از سازواری نداشتن با آن زیان خـواهد دیـد(رضایی، ۱۳۹۱: ۱۰۱). در این مسیر، به مـقتضای لطـف الهی (حـلی، ۱۳۸۲: ۴۹۰) افـرادی بـه عنوان هادیان امت معرفی شده اند، که ویـژگی خـطاناپذیری در آنان[۱۰]، می تواند ضامن پیروی جامعه از آنان و تحقق غایت تمدن نوین اسلامی بـاشد؛ بـدیهی است که شخصِ فاقد این ویـژگی، از ثبات فکری برخوردار نـبوده و مـمکن است هرلحظه و در پی هر رویدادی، انـدیشه ها و نـقشه های پیشین را کنار نهاده و تصمیمی تازه بگیرد(شاملی و بنائیان، ۱۳۸۹: ۱۲۷)؛ درمقابل، کسی که به نـیاز بـشر آگاه بوده و مصونیت از خطا دارد، مـی تواند بـه نـیاز ها و مقتضیات انسان بـه درستی پاسـخ گوید.

۱-۳-۲- شخصیت وحدت بخش

بررسی تحولات تاریخیِ منجر به شکل گیری هر تـمدن، نـشان می دهد که شکل گیری تمدنِ نوین اسـلامی بـا وجود تـفرقه، اخـتلاف انگیزی و نـبودن انسجام سیاسی- مذهبی در بـین مسلمانان هیچ گاه محقق نمی شود. مقام معظم رهبری نیز همواره موفقیت های پیش روی دنیای اسلام را مشروط بـه وحـدت و همدلی امت سلامی در شعارها، حرکت ها و اقـدام ها دانـسته اسـت(خـامنه ای، ۱۳/۱۲/۱۳۸۸ و ۲۷/۴/۱۳۹۱)؛ هـمچنان که تأکید دارد شکل گیری تـمدن نـوین باید باتوجه به مبانی مشترک همه مذاهب اسلامی و نه ایران شیعی باشد(بقره: ۲۱؛ نساء: ۱؛ فاطر: ۱۵)؛ ازاین رو، مـنابعی بـاید بـرای پایه ریزی این تمدن مورد بهره برداری قرار گـیرند کـه وحـدت اسـلامی در سـرتاسر آنـ به عنوان یک اصل، پذیرفته شده باشد. بررسی زندگانی معصومان(ع) نشان از درون مایه و شخصیت وحدت بخش آنان در وضعیت گوناگون سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دارد؛ و می توان گفت هیچ گاه ائمه(ع) برای دستیابی به مـقاصد خود به اختلافات دامن نزده و همواره از حق خود برای حفظ امت واحده تلاش نموده اند.[۱۱]

۱-۳-۳- شخصیت جهان شمول

از مهمترین ویژگی های تمدن نوین اسلامی، پاسخ گو بودن آن برای همه شرایط جغرافیایی و جهانی بـودن آن اسـت(بقره: ۲۱؛ نساء: ۱؛ فاطر: ۱۵)؛ دراین صورت منبعی می تواند پاسخ گوی نیاز انسان ها و تمدن انسانی باشد که فرازمانی و فرامکانی دانسته شود. هرچند از آیات قرآن کریم به صورت صریح این صفت را داشته و کتابی پاسخ گو در هـمه شـرایط معرفی شده است (خامنه ای، ۲۶/۶/۱۳۹۰)، اما این ویژگی را می توان در سیر معصومان(ع) نیز مشاهده نمود؛ زیرا یکی از ویژگی های مهم معصوم(ع)، مطابقت گفتار و رفتار وی با قـرآن کریم اسـت، که ناشی از وحدت منبع وحـیانی و الهـی هر دو است. این مطابقت تا جایی پیش رفته که از قرآن کریم به عنوان «کلام الله » (بقره: ۷۵) و از معصوم