فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی نسبت به دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران :

چکیده:

دیپلماسی عمومی مجموعه اقداماتی است که دولت ها برای ارتباط با ملل دیگر کشورها به اجرا می گذارند. انقلاب اسلامی ایران از بدو پیروزی به دلیل خاستگاه مردمی، ارتباط با ملت ها را در سرلوحه سیاست های خود قرار داده و این امر در قانون اساسی و قوانین بالادستی جمهوری اسلامی ایران مورد توجه قرار گرفته است.

این پژوهش با هدف تبیین اصول مندرج در قانون اساسی و اسناد بالادستی در مورد دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران صورت پذیرفته است. تحقیق از نوع توسعه ای -کاربردی است. روش تحقیق آمیخته و از تحلیل محتوا و تفسیری و مطالعه اسنادی در تجزیه وتحلیل داده ها استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد رویکرد قانون اساسی و اسناد بالادستی به دیپلماسی عمومی در سه زمینه دکترین، اهداف و سیاست گذاری قابل تمیز است و شش مورد دکترین، پنج مورد هدف گذاری و بیست وشش مورد سیاست گذاری مسیر دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران را مشخص ساخته است.

بنا بر یافته های تحقیق، مفاهیم مرتبط با دیپلماسی عمومی در مفاد قانون اساسی و اسناد بالادستی بر مبنای خاستگاه و مبانی شکل گیری در چهار زمینه «مبانی دینی و اعتقادی»، «ارزش های انقلاب اسلامی»، «فرهنگ، تمدن و هنر ایران» و «ارتباطات فرهنگی بین الملل» قابل تفکیک می باشند.

به رغم تأکید قانون اساسی و اسناد بالادستی، پیرامون برخی مفاد دیپلماسی عمومی، اجماع صریحی میان دستگاه ها وجود ندارد. تنقیح مجموعه دکترین، اهداف و سیاست های دیپلماسی عمومی مندرج در قانون اساسی و قوانین بالادستی و تبیین نقاط قوت و ضعف ضروری است. همچنین بنا بر محیط متغیر بین المللی و به منظور تمرکز هدفمند بر سیاست ها و منابع لازم است اثربخشی هریک از سیاست ها جداگانه مورد بررسی قرار گیرد.

مقدمه

ماهیت مردمی انقلاب اسلامی موجب تغییر رویکرد اساسی در جوهره سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی شده است. به گونه ای که ادبیات جدیدی تحت «ارتباط با ملت ها» به سرفصل مهمی در مناسبات خارجی ایران تبدیل شد. امام خمینی (ره) بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدای پیروزی انقلاب، جهت گیری سیاست خارجی کشور را – علاوه بر جنبه های رسمی _ به سمت تماس و ارتباط با توده های مردم ملل دیگر سوق داده و با هدف انتقال آرمان های انقلاب اسلامی بعد جدیدی را به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران افزوده اند که امروزه از آن به عنوان دیپلماسی عمومی یاد می شود.

حضرت امام (ره) بر این باور بود که «صدور اسلام به این است که اخلاق اسلامی، آداب اسلامی و اعمال اسلامی آنجا طوری باشد که مردم به آن گرایش پیدا کنند. مردم را به اسلام، به نهضت اسلامی و انقلاب اسلامی آشنا کنید. صدور آن وقت است که اسلام، حقایق اسلام، اخلاق اسلامی، اخلاق انسانی رشد پیدا بکند» (امام خمینی، ۱۳۷۸: ۴۸۵). به نظر امام خمینی (ره) سطح بین ملیتی مقدم بر سطح بین دولتی است. از نظر ایشان، ملت ها تصمیم گیرندگان اصلی در روابط بین الملل هستند و روابط میان آن ها مهم تر از روابط میان حکومت ها میباشد (دهشیری، ۱۳۹۰: ۲۷۹).

قانون اساسی عالیترین سند حقوقی کشور و راهنمایی برای تنظیم قوانین دیگر است.در رتبه بعدی سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی و قوانین برنامه های توسعه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به عنوان مهم ترین اسناد پایه، جهت گیری قوانین و خط مشی اجرایی دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران را ترسیم کرده و چارچوبی را برای مدل دیپلماسی عمومی کشور ارائه نموده اند.

در طول چهار دهه گذشته، نهادهای متعددی برای اجرای گسترش دیپلماسی عمومی شکل گرفته اند؛ اما فقدان مدل دیپلماسی عمومی بر اساس قوانین اصلی کشور، برداشت های متفاوتی را متبادر کرده و زمینه را برای عدم انسجام در رویکرد نهادی و کارکردی دیپلماسی عمومی کشور موجب شده است.

بروز نابسامانی و حتی ایجاد تعارض در زمینه فهم و درک صحیح از اهداف دیپلماسی عمومی کشور میان سیاست گذاران و مجریان ازجمله دیگر نتایج فقدان الگوی دیپلماسی عمومی است که به از دست رفتن فرصت ها و امکانات منجر می شود. ضمن اینکه تحقق اهداف دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران دو زمینه راهبرد و اجرا را با چالش جدی روبه رو ساخته است.

توجه به راهبردها و اصول دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران و استخراج آن ها از منظومه قانون اساسی و قوانین بالادستی، می تواند به عنوان نقشه راه مجریان دیپلماسی عمومی کشور مورد استناد قرار گیرد. بر همین مبنا ضروری است رویکرد قوانین بالادستی کشور به عنوان مهم ترین استنادات دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران به صورت مدون احصاء شود. بی شک این امر پیگیری کیفی و کمی اهداف مورد نظر کشور در این حوزه را تسهیل و به حرکت یکپارچه به سوی اهداف کمک می نماید. این پژوهش در پی پاسخ به این سؤال است که رویکرد و اهداف دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران بر مبنای قانون اساسی و قوانین بالادستی چیست ؟

مبانی نظری و پیشینه شناسی تحقیق

پیشینه شناسی موضوع مورد تحقیق نشان می دهد که تاکنون پژوهشی در رابطه با رویکرد قانون اساسی و قوانین بالادستی دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران به صورت مشخص و مجزا انجام نشده است؛ اما تحقیقات متنوع و زیادی در رابطه با سایر موضوعات مرتبط با دیپلماسی عمومی ایران صورت پذیرفته است.

ازجمله می توان به «جایگاه سیاست خارجی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، ناصر حضینیا، فصلنامه رهیافت سیاسی و بین المللی، ۱۳۸۸، «دکترین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس آموزه های قرآن کریم» دکتر سید مصطفی احمدزاده، فصلنامه علوم سیاسی، «جایگاه قانون اساسی در سیاست خارجی»، سید جواد طاهایی، نشریه راهبرد، ۱۳۸۵ و «الهام بخشی و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در سند چشم انداز ۱۴۰۴ و تأثیر آن در ارتقاء قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران، قدرت ملی ایران»، سید صدرالدین موسوی، فصلنامه قدرت، اشاره داشت که در نتایج حاصله قسمتی از موضوعات در پژوهش حاضر مورد توجه قرار گرفته و در رابطه با غنا بخشیدن به موضوع مورد تحقیق و نیز شناخت ابعاد و مفاهیم آن مفید بوده است.

نوع تحقیق حاضر از لحاظ هدف، توسعه ای -کاربردی می باشد. روش این پژوهش آمیخته (ترکیبی) است. در این تحقیق داده های اسنادی به روش کتابخانه ای و با ابزار فیش برداری جمع آوری شده است و در مورد متون قوانین و اسناد بالادستی از روش تحلیل جزءنگر استفاده شده است. در ادامه با استخراج مؤلفه ها و ابعاد قوانین و اسناد بالادستی و مقوله بندی آن ها با استفاده از نرم افزار و نظر خبرگان دسته بندی انجام شد و درنهایت به انتخاب مضامین و مرتب کردن مؤلفه ها پرداخته شده است. از نظر حجم نمونه نیز از روش گلوله برفی استفاده شده است.

دیپلماسی عمومی

در تحقیقات مؤسسه مطالعات روابط بین الملل کلینگندال هلند آمده است: دیپلماسی عمومی مجموعه ای از اقدامات برای ارتباط با دیگر ملل است. دیپلماسی عمومی ارتباط مستقیم با مردم با هدف تأثیرگذاری بر افکار و اندیشه ها و درنهایت دولت آن هاست.

محتوای دیپلماسی عمومی شامل سلسله اقداماتی در خارج از کشور در زمینه اطلاعات، آموزش و فرهنگ است که هدف آن ها تأثیرگذاری بر دولت های خارجی از طریق تأثیر گذاشتن بر شهروندان آن هاست. دیپلماسی عمومی دو وجه دارد: ۱) وجه اول آن تأثیر گذاشتن بر عامه مردم در کشور هدف است. ۲) وجه دوم آن اقناع آن ها برای فشار بر دولت خود جهت تغییر سیاست داخلی و یا خارجی است (۷: ۲۰۰۸ ,Szondi). دیپلماسی عمومی موجبات اعتماد سایر ملل را فراهم آورده، از این طریق زمینه برای انعقاد قراردادهای سیاسی، نظامی، اقتصادی برای سیاستمداران فراهم میگردد که به تأمین منافع ملی کمک خواهد کرد (۲۰۰۵: ۱ Cultural Diplomacy, Sep). ملیسن نیز در تعریف دیپلماسی عمومی گفته است که دیپلماسی عمومی روندی است که طی آن روابط مستقیم با مردم یک کشور دیگر به منظور تعقیب منافع و گسترش ارزش ها صورت میپذیرد.

دیپلماسی عمومی تعریف ارتباطات یک دولت با مردم خارج از کشور با هدف معرفی و درک عقاید، ارزش ها، ساختارها، فرهنگ و همچنین تعقیب اهداف ملی و سیاست های کشور می باشد (۲۰۰۵۱۱,Melissen). تعریف گولیون از دیپلماسی عمومی عبارت است از:

«ارتباطات معطوف به منافع ملی یک کشور از طریق ارتباطات با مردم خارج از مرزهای جغرافیایی». با این تعریف مسائلی از قبیل اعزام دانشجو، پذیرش بورس های تحصیلی، خبرنگاران اعزامی، فرایند ارتباط بین فرهنگی، برگزاری انواع جشنواره های هنری، همایش ها و سمینارهای فرهنگی، پخش برنامه های صوتی و تصویری و حتی ایجاد سایت های اینترنتی همه و همه در حوزه دیپلماسی عمومی قابل بحث است (هادیان و همکاران، ۱۳۸۸: ۹۰).

در مجموع دیپلماسی عمومی اقداماتی برای تعامل و ارتباط با دیگر ملل و اندیشه ها دانسته شده است که هدف آن استقرار طولانی مدت فرهنگ، ارزش ها و سیاست های نظام مورد نظر در جوامع دیگر است. در هر صورت باید توجه داشت که دیپلماسی عمومی از اهداف سیاست خارجی و اهداف دیپلماسی عمومی حمایت میکند.

قدرت نرم

قدرت نرم را میتوان اهرم قوی دیپلماسی عمومی دانست. اصطلاح قدرت نرم – در برابر قدرت سخت – به کار می رود. نای در تعریف خود از قدرت نرم گفته است:

«قدرت نرم عبارت است از: به دست آوردن خواسته مورد نظر از طریق جذابیت و نه اجبار و تشویق. قدرت نرم از جذابیت های فرهنگی، ارزش های سیاسی و سیاست های یک کشور ناشی میشود. وقتی از دیدگاه دیگران، سیاست های ما از مشروعیت برخوردار باشند، قدرت نرم ما ارتقاء خواهد یافت» (۲۰۰۵۳۵,Nye). قدرت نرم توانایی دستیابی دولت ها، سازمان ها و افراد به اهدافی معین از طریق متقاعد کردن دیگران – و نه تشویق و یا تهدید آنان – به انجام کاری و یا بازداشتن آنان از کاری میباشد که برخلاف میل اولیه آنان است (امام زاده فرد، ۱۳۸۹: ۱۴۴).

یک رابطه دوسویه میان دیپلماسی عمومی و قدرت نرم وجود دارد، به طوری که دیپلماسی عمومی یکی از منابع قدرت نرم به شمار میرود که «هدف آن جذب قلوب و افکار مردم در کشورهای دیگر و رهبران است و نه لزوماً دولتمردان و سیاستمداران آن ها» (شیلر، ۱۳۷۷: ۱۰).

دیپلماسی فرهنگی

دیپلماسی فرهنگی که یکی از محورهای اصلی دیپلماسی عمومی قلمداد میشود، عبارت است از: «هنر ارائه عقاید و ارزش های یک ملت به بهترین نحو ممکن». اهمیت دیپلماسی فرهنگی در پی گذر از جنگ سرد و جهان دوقطبی و ورود به جهان عدم قطعیت ها و جهان چندقطبی زیادتر شده است. به گونه ای که در حال حاضر فرهنگ، مذهب و عوامل نژادی در رابطه با ارائه تعریف احساس انسان ها از خود و جامعه نقش مهم و بیبدیلی را ایفاء میکنند (۲۰۰۷۱۷ ,Bound&others).

هدف اساسی دیپلماسی فرهنگی ارائه دیدگاه، فرهنگ و ارزش های رفتاری یک نظام به روشی موجه در قالب دیدگاه، فرهنگ و ارزش های مورد قبول بازیگران مختلف عرصه بین الملل؛ شامل دولت ها، سازمان های غیردولتی بین المللی و غیردولتی، نهادهای جوامع مدنی و افکار عمومی است (صالحی و همکاران، ۱۳۸۹: ۱۱۳).

درک دیپلماسی فرهنگی به یک کشور امکان میدهد تا فرهنگ، جامعه و مردم خود را به دیگران معرفی کند و همچنین از طریق فزونی بخشیدن به ارتباطات خصوصی بین مردم کشورهای گوناگون، کشورها را قادر می سازد که ایده آل های سیاسی و سیاست هایشان را در انظار افکار عمومی جذاب سازند(دهشیری، ۱۳۹۳: ۱۹).

تکوین دیپلماسی عمومی به مثابه یک مفهوم

«دیپلماسی عمومی» یک واژه نسبتاً جدید است. با این همه اگرچه کشورها و دولت ها در گذشته از این تعبیر استفاده نمی کردند اما تقریباً در همه ادوار به کار دیپلماسی عمومی میپرداختند. تیلر میگوید: اگرچه دیپلماسی عمومی صرف نظر از اینکه این نام را داشته باشد یا نداشته باشد چیز جدیدی نیست، در عوض تمرکز بر آن و بحث پیرامون آن رشد بسیار زیادی داشته است.

درواقع همان تکنیک های روابط عمومی که سیاستمداران، شرکت ها و گروه های مدافع موضوعات مختلف ازجمله محیط زیست و… مورد استفاده قرار میدهند تا بر رویکردها و تصورات افکار عمومی داخلی تأثیر بگذارند، توسط دولت ها مورد استفاده قرار میگرفت تا بر افکار عمومی در کشورهای دیگر تأثیر بگذارند (تیلر، ۱۳۸۷: ۶۰).

واژه دیپلماسی عمومی اگرچه از سال ۱۹۶۵ کم وبیش در محافل آکادمیک مورد اشاره قرار میگرفت اما هنوز به ادبیات فراگیری در حوزه دیپلماسی وارد نشده بود. به رغم استفاده فزاینده از این اصطلاح، کاربرد واژه دیپلماسی عمومی در سطح بین الملل تا پس از پایان جنگ سرد پیشرفت چندانی نکرد.

در این زمان بود که چالش هایی از قبیل پخش لحظه به لحظه اخبار در صفحات تلویزیون، ظهور اینترنت و نقش آشکار عقاید در تغییرات سیاسی که سرتاسر اروپای شرقی را درمی نوردید، بازیگران کلیدی غربی را متقاعد کرد که تصویرسازی از کشور خود در اذهان جهانیان و اطلاع رسانی معنای جدیدی را در روابط بین الملل پیدا کرده است و لذا سازمان های بسیاری در جهان، تعبیر دیپلماسی عمومی را برگزیدند (کال، ۱۳۸۷: ۱۹). در سال ۱۹۹۲ سیگنیتزر[۱] و کومبز[۲] بین دو نوع دیپلماسی عمومی فرق قائل شدند؛ مکتب به اصطلاح «سخت گیرایانه»[۳] که معتقد است «هدف دیپلماسی عمومی اعمال نفوذ بر رویکردهای مخاطبین با استفاده از روش های اقناعی و تبلیغاتی است» و مکتب «سهل گیرایانه»[۴] که معتقد است «برنامه های اطلاع رسانی و فرهنگی باید فراتر از اهداف سیاست خارجی باشند و بر بالاترین اهداف بلندمدت ملی تمرکز نمایند، هدف ایجاد جوی از درک متقابل است» (شو، ۱۳۸۷: ۱۰۹).

در طول ده سال گذشته بسیاری از کشورهای جهان اصطلاح دیپلماسی عمومی را اقتباس کرده و آن را وارد ساختار سازمانی وزارت امور خارجه خود نمودند که از آن جمله میتوان به کشورهای بریتانیا، کانادا، آمریکا و بسیاری از کشورهای اروپایی، هند، ژاپن و… اشاره کرد (رابرتس، ۱۳۸۶: ۲۸).

ورود مفهوم دیپلماسی عمومی به حوزه سیاست خارجی کشورها، نظریه پردازی پیرامون این موضوع را سرعت بخشید، ضمن اینکه به لحاظ عملی و ایجاد رویه های عینی، زمینه تحول در کارکرد سیاست خارجی و روابط بین الملل را نیز فراهم آورد.

مفهوم دیپلماسی عمومی موجب بروز یک سلسله تأثیرات مهم و درخور توجه در سطوح مختلف روابط دولت ها و ملت ها شد که از آن جمله میتوان به افزایش آشنایی مردم با یک کشور (به روزرسانی تصویر خود، تغییر دیدگاه ها و نظرات نامطلوب)، افزایش درک مردم از یک کشور (ایجاد برداشت مثبت، واداشتن دیگران به دیدن اهمیت مسائل جهانی از همان چشم اندازی که ما میبینیم)، برقراری ارتباط بین مردم و یک کشور (از اصلاح آموزش وپرورش تا همکاریهای علمی و جلب توجه ملت ها به خود به عنوان مقصد جذابی برای گردشگری، مطالعه، خرید محصولات و رسیدن به درک و اشتراک در ارزش هایی که ما به آن ها اعتقاد داریم)، تأثیرگذاری بر مردم (در رابطه با سرمایه گذاری، حمایت مردم از مواضع و سیاستمدارانی که ما را شریک مورد علاقه خود تلقی میکنند) اشاره داشت (۱۰-۲۰۰۲۹,Leonard).

مدل شکل (۱) بیانگر نحوه کارکرد دیپلماسی در دو شکل سنتی و عمومی و حاکی از آن است که رویکرد اصلی دیپلماسی سنتی دولت – دولت است و در رابطه با مسائل عمومی نیز دیپلماسی در رابطه با جامعه خود و بازیگران غیردولتی به کار گرفته میشود. این در حالی است که در دیپلماسی عمومی، دو نوع ارتباط شامل ارتباطات یک دولت با بازیگران غیردولتی کشور دیگر و نیز ارتباط میان بازیگران غیردولتی دو کشور شکل میگیرد.

گذر از دیپلماسی سنتی به دیپلماسی نوین (دیپلماسی عمومی)

در پی خاتمه دوران جنگ سرد، بسیاری از دانشمندان حوزه مطالعات علوم سیاسی و روابط بین الملل، ماهیت دیپلماسی نوین را معطوف به دو مفهوم جداگانه اقتصادی و سیاسی میدانستند. در این میان میتوان به بالدوین،[۵] کولیر،[۶] لگویی،[۷] فیلوکس[۸] و گیلپین[۹] اشاره داشت که قائل به ماهیت دیپلماسی مدرن از منظر اقتصادی بودند. ضمن اینکه افرادی دیگری مانند ابان،[۱۰] بایلیس،[۱۱] پانتام،[۱۲] نای[۱۳] و کیسینجر[۱۴] دیپلماسی نوین را حاوی ماهیتی سیاسی – دیپلماتیک قلمداد میکردند؛ به عبارت دیگر این افراد برای دیپلماسی مدرن یک چشم انداز سیاسی و یک چشم انداز اقتصادی متصور بودند (۲۰۱۱: ۱ Trunkos)؛ اما با توجه به تحولات نظام بین الملل، تحول در مفهوم دیپلماسی از این هم فراتر رفته و معنی گسترده تری را به خود گرفت.

دیپلماسی اغلب با مدیریت مناسبات بین دولت ها و روابط دولت ها با سایر بازیگران سروکار دارد؛ اما در جهان معاصر دیپلماسی از مفهوم نسبتاً محدودی که زمانی بر اساس آن عمل میشد فراتر رفته و نمی توان با قائل شدن معنایی محدود، آن را تنها متعلق به دیپلمات ها و وزرای امور خارجه دانست و چه بسا طیف وسیع دیگری از ساختارهای اداری و فکری به اجرای دیپلماسی بپردازند. امروزه وزارتخانه های متعددی درگیر دیپلماسی شده اند، به گونه ای که حتی از تأثیر و نقش وزیر امور خارجه کاسته شده و درگیری رهبران دولت ها در جزئیات دیپلماسی و سیاست خارجی بیشتر شده است، ضمن اینکه اهمیت رسانه های گروهی نیز افزایش یافته است (۱۹۹۱۴,Barston).

یک از اهداف اصلی دیپلماسی، حفظ و حراست از منافع کشور خودی است. شک نیست مهم ترین و بنیادی ترین منافعی که هر کشور ناگزیر از حراست از آن است امنیت و استقلال آن میباشد. جدای از این، کسب منافع اقتصادی و فرهنگی در خارج، از اهداف عمده ای است که از طریق دیپلماسی دنبال میشوند. دیپلماسی نوین رسالت هایی؛ نظیر اشاعه فرهنگ و آداب و سنن و روش زندگی کشور خودی را نیز شامل می شود. به این امید که شاید از طریق کسب حیثیت و اعتبار برای ارزش های ملی و شناساندن آن به خارجیان امکان درک و تفاهم متقابل بیشتر فراهم شود.

شکل ۱- نحوه کارکرد دیپلماسی در شیوه سنتی و عمومی

دیپلماسی عمومی پیامبر اعظم (ص):

عنوان دیپلماسی از ابتدای ظهور اسلام و شکل گیری نخستین حکومت اسلامی وجود داشته است و پیامبر اعظم (ص) برای تبلیغ رسالت خود در عربستان و سایر نقاط از آن استفاده میکردند. در همین رابطه رسول گرامی اسلام (ص) قائل به دیپلماسی مردمی در کنار دپیلماسی رسمی بوده و سیره حکومتی سیاست خارجی ایشان دلالت بر توجه به اشکال مختلف روابط با مردم در چارچوب ایجاد جذبه و تسخیر قلوب دارد.

دعوت انبیای الهی ازجمله پیامبر اکرم (ص) یکی از مهم ترین و احتمالاً هدف اصلی ارسال رسول محسوب میگشت. آیات متعدد قرآن کریم پیامبران را دعوت کنندگان دینی معرفی می کند. بر این اساس نخستین وظیفه پیامبر و رهبران دینی همانا دعوت بشر به تعالیم و ارزش های حیاتی است (سجادی، ۱۳۸۳: ۴۸). در قرآن کریم از رسالت پیامبر اکرم (ص) با عنوان «داعی الی الله» یاد شده است و در موارد متعددی یادآور میشود که وظیفه آن حضرت تنها رساندن پیام الهی به انسان هاست و امر هدایت به عهده خداوند است.

خداوند متعال در قرآن کریم به پیامبر اعظم (ص) امر می فرماید: مردم را با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت فراخوان و با آنان به نیکوترین شیوه مجادله کن. بیتردید پروردگار تو به حال کسی که از راه او منحرف شده داناتر است و هدایت یافتگان را نیز بهتر میشناسد (قرآن کریم، نحل: ۱۲۵)[۱۵].

مهم ترین هدف پیامبر(ص) از زمان آغاز رسالت، دعوت ملت ها، اقوام و قبایل دیگر به اسلام و توسعه قلمرو نفوذ اسلام در بین ملت ها و جوامع مختلف بود. بدین منظور، پیامبر(ص) در کنار استفاده از دیپلماسی سنتی از دیپلماسی عمومی و روش های متنوع آن (سیاسی، فرهنگی تبلیغاتی، اقتصادی و بشردوستانه) بهره گرفته و بدین وسیله موفق گردید با مردم و افکار عمومی ارتباط برقرار کند و ضمن دعوت آن ها به اسلام و گسترش صلح و دوستی میان اقوام و ملت های مختلف، زمینه های گسترش و تحکیم تمدن اسلامی را در بخش اعظم دنیای آن زمان فراهم سازد (اخوان کاظمی و همکاران، ۱۳۸۸: ۶).

شیوه پیامبر (ص) در دعوت و اعزام مبلغ، مربی، سفرا، هیئت های نمایندگی، ارسال پیام به سران دولت های بزرگ و کوچک، تشکیل کنگره های بحث آزاد و برخورد منطقی با مخالفین، نشانه هایی از دیپلماسی فعال پیامبر اکرم (ص) است. در میان روش های دیپلماسی پیامبر گرامی اسلام (ص)، مسئله مذاکره با نمایندگان مخالفین و دولت ها و قبایل و گروه های مذهبی از اهمیت بیشتری برخوردار بود؛ زیرا این شیوه بهترین وسیله برای اطلاع از نقطه نظرات دیگران است و خود نشانگر احترام به عقیده و فکر مخالفین می باشد (عمید زنجانی، ۱۳۶۶: ۱۹۱).

بر این اساس، رسول گرامی اسلام (ص) هرگز انسان ها را مجبور به پذیرش دین نمیکرد. بلکه دین را با شیوه ای حکیمانه و با روش هایی که در نفوس انسان ها مؤثر واقع می شد و با اسلوب های بدیع و جذاب عرضه کرده و آن ها را دراین باره به تدبر و تفکر دعوت مینمود. پیامبر(ص) هیچ گاه برای تحمیل عقیده بر مردم متوسل به جنگ و خشونت نشد و تمام جنگ های آن حضرت تنها برای دفع شر دشمنان و فتنه انگیزی آن ها بود. از بین اصولی که بر روابط خارجی پیامبر حاکم بود و مبتنی بر دیپلماسی مردمی بود، اصل دعوت بیشتر از همه جلب توجه میکند.

(ص)

روش های دیپلماسی عمومی پیامبر اعظم

شیوه پیامبر اعظم (ص) در استراتژی و رفتار سیاسی مبتنی بر اصل دعوت و مشتمل بر دو اصل بوده است. تقدم دعوت بر جنگ: در دیپلماسی پیامبر اعظم (ص) اولویت اول دعوت به اسلام بوده است. اصولاً رفتار سیاسی پیامبر اعظم (ص) در حوزه سیاست خارجی مبتنی بر دعوت بوده است.

انعطاف: یک از شیوه های رایج در دیپلماسی پیامبر اعظم (ص) دعوت توأم با انعطاف و ملایمت بود و حتی یکی از علل گسترش اسلام و نفوذ عمیق و وسیع پیامبر اعظم (ص) در دل دیگران، رفتار سیاسی منصفانه آن بزرگوار بوده است. استفاده از نقاط مشترک از دیگر راهبردهای پیامبر اکرم ذکر شده و در رابطه با دیپلماسی و رفتار سیاسی پیامبر اعظم (ص) نمود چشمگیری داشته است. این امر از نامه ها و پیام های آن حضرت به سران دولت های دیگر جهت ایجاد انگیزه در مخالفان برای مذاکره، توافق های اصولی با آنان و کشاندن آنان به پای میز مذاکره صلح آمیز به خوبی مشهود است (منتظری، ۱۳۸۸: ۷).

اخوان کاظمی مهم ترین روش هایی که در دیپلماسی عمومی پیامبر اکرم (ص) مورد استفاده قرار گرفته اند را شامل ؛ روش سیاسی (مذاکره با مردم، نخبگان و نمایندگان)، روش فرهنگی – تبلیغاتی (اعزام مبلغان)، روش حقوقی (انعقاد پیمان ها و قراردادهای سیاسی)، روش اقتصادی (تألیف قلوب) و روش بشردوستانه (عتق و فک رقبه) ذکر کرده است (اخوان کاظمی و همکاران، ۱۳۸۸: ۱۲).

اعزام مبلغ به سرزمین های مختلف، دعوت و ارسال پیام به رؤسای قبایل و دولت ها از دیگر شیوه های مرسوم دیپلماسی پیامبر اکرم (ص) به شمار میرود. دعوت های پیامبر اکرم (ص) اشکال مختلفی داشت است ازجمله تماس مستقیم با هیئت هایی که به حج میآمدند، هجرت مسلمانان، اعزام شخصیت های برجسته مسلمان به مناطق مختلف[۱۶] و اعزام هیئت های تبلیغی به یمن، نجد و رجیع. در کنار اعزام مبلغان، پیامبر اکرم (ص) به ارسال پیام ها و نامه ها به سران قبایل و دولت های دیگر نیز میپرداخت (موسوی، ۱۳۸۲: ۱۰۱).

در مجموع اگرچه به نظر میرسد که دیپلماسی عمومی مفهومی نسبتاً جدید است و سابقه طولانی از ادبیات آن در حوزه روابط بین الملل در دست نیست، اما با توجه به شیوه هایی که پیامبر گرامی اسلام (ص) در ابلاغ دعوت الهی و نشر اسلام در بین ملت ها، قبایل و گروه های انسانی از آن ها بهره برداری میکرد، میتوان تصریح داشت که دیپلماسی عمومی در اسلام از سابقه ای بس طولانی برخوردار بوده و اساساً اسلام ارتباط با ملت ها و افکار عمومی را در رأس سیاست خارجی خود قرار داده و در مقایسه با دیپلماسی سنتی، تقدم و اولویت زیادی برای روابط مردمی قائل شده است.

رویکرد قانون اساسی و قوانین بالادستی جمهوری اسلامی ایران به دیپلماسی عمومی

قانون اساسی عالیترین سند حقوقی یک کشور و راهنمایی برای تنظیم قوانین دیگر است. قانون اساسی تعریف کننده اصول سیاسی، ساختار، سلسله مراتب، جایگاه و حدود قدرت سیاسی در یک کشور می باشد. هیچ قانونی نباید با قانون اساسی کشور مغایرت داشته باشد. قانون اساسی اصول حاکم بر سیاست های اقتصادی، برنامه های فرهنگی و روابط خارجی کشور را مورد توجه قرار می دهد.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران معتبرترین سند و منبع سیاست خارجی است و در آن بندهایی صریح و روشن در باب روابط خارجی کشور از دو بعد رسمی و مردمی بیان شده است. طاهایی بر این باور است که این بندها به طورکلی از دو ویژگی آرمانی و دستوری برخوردارند و به عبارت دیگر دو ویژگی آینده گرایانه و اخلاقی دارند (طاهایی، ۱۳۸۵: ۱۰۴). خلیلی نیز معتقد است اصول روابط خارجی انقلاب اسلامی که در قانون اساسی بازتاب پیدا کرده اند، برآمده از انقلاب اسلامی و از منظر خبرگان مؤسس قانون اساسی چهار ویژگی داشته اند که عبارت اند از: جهان وطنانه، امت گرایانه، واکنش گرایانه و انقلابیگرا (خلیلی، ۱۳۸۷: ۱۸۶).

اساساً اصول مندرج در قانون اساسی بر مبانی و پایه های بنیادین یک اندیشه سیاسی شکل می گیرد و سیاست های اجرایی و خرد از آن نشأت می گیرد. با توجه به ماهیت سیال و دگرگونی در حوزه سیاست خارجی، تعیین خط مشی های اساسی بر پایه آموزه های اسلامی و آرمان های انقلابی جهت جلوگیری از انحراف و ادامه مسیر صحیح سیاست خارج و مناسبات بین المللی جمهوری اسلامی ایران، امری درخور توجه به شمار میرود. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران علاوه بر مقدمه در اصول متعددی ازجمله اصول ۲، ۳، ۴۳، ۱۵۵، ۱۵۴، ۱۵۳ و ۱۵۲ خط مشی های اساسی و کلان دیپلماسی کشور مشخص شده است.

جهان شمولی دیپلماسی عمومی در قانون اساسی

یکی از ابعاد مهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در رابطه با تنظیم دیپلماسی و ارتباطات بین المللی کشور با جهان خارج تأکید بر موقعیت جهان شمولی انقلاب اسلامی است. در مقدمه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ماهیت حکومت از دیدگاه اسلام مورد اشاره قرار گرفته و هدف نهایی حرکت به سوی الله، بیان حرکت به سوی ارزش های والا و جهان شمول اسلامی ذکر شده است.

در مقدمه قانون اساسی همچنین تأکید شده است که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بنا بر محتوای انقلاب که حرکتی برای پیروزی تمام مستضعفان بر مستکبران بود، می بایست زمینه تداوم این انقلاب را در داخل و خارج کشور فراهم کند و به ویژه در گسترش روابط بین المللی، با دیگر جنبش های اسلامی و مردمی بکوشد تا راه تشکیل امت واحد جهانی را هموار سازد و استمرار مبارزه در نجات ملت های محروم و تحت ستم در تمامی جهان قوام یابد (معاونت حقوقی ریاست جمهوری، ۱۳۸۶: ۷۰).

به سادگی قابل درک است نگاه مقدمه قانون اساسی بر ابعاد جهانی اسلام متمرکز است. حرکت به سوی الله و تشکیل امت واحد اسلامی و نجات ملت های محروم و پیروزی مستضعفان بر مستکبران ازجمله آرزوها و آمال و اهدافی است که در قسمت هایی از مقدمه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بدان ها اشاره شده است (ایزدی، ۱۳۷۷: ۱۰۶). مقدمه قانون اساسی تصریح و تأکید میکند که وسایل ارتباط جمعی نیز می بایست در جهت روند تکاملی انقلاب اسلامی در خدمت اشاعه فرهنگ اسلامی قرار گیرند و در بنای جامعه نمونه اسلامی (اسوه) که بتواند الگو و شهیدی بر همگی مردم جهان باشد موفق گردد (دهقانی فیروزآبادی و همکاران، ۱۳۸۹: ۷۱).

حمایت های انسانی در سطح بین المللی

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سعادت و خوشبختی همه افراد بشر را آرمان خود دانسته و خود را موظف به حمایت از حقوق همه انسان ها می داند.[۱۷] مسلمانان نمی توانند نسبت به سعادت و خوشبختی و حقوق انسان های دیگر بی تفاوت باشند، زیرا انسان دوستی و حمایت از اصول و ارزش های انسانی و تلاش در راه تحقق بخشیدن به آرمان های مشترک بشری و بالاخره حمایت از عدالت، آزادی، استقلال، صلح و امنیت، از آموزه های روشن و بدیهی اسلام است (khamenei. ir، ۱۳۸۳).

امام خمینی (ره) نیز تأکید می نمایند که مقصد اسلام عرضه عدالت برای همه عالم نه تنها برای ایران یا حتی جهان اسلام است. «اسلام خاص یک مملکت، چند مملکت یک گروه یا حتی مسلمین نیست، اسلام برای بشر آمده است. اسلام به بشر خطاب میکند و تنها برحسب مورد، مؤمنین را مخاطب قرار میدهد. اسلام میخواهد همه بشر را زیر چتر عدالت خود بیاورد».

پرفسور رمضانی معتقد است که توجه به «انسان» به وضوح در قانون اساسی ایران منعکس شده است (رمضانی، ۱۳۸۲: ۶۳). ایزدی می گوید آنچه که از این اصول بیش از سایر مفاهیم قابل استفاده و استنباط است ماهیت و جوهره فراملی اسلام وطنی و آرمان های تبیین شده در آن است که سعادت انسان در کل جامعه بشری را به عنوان هدفی برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و در کل نظام جمهوری اسلامی تعیین کرده است (ایزدی، ۱۳۷۷: ۱۰۷).

دفاع از مسلمانان و مستضعفین جهان

پس از رویکرد توجه به جامعه بشری، موضوع دفاع از مسلمانان جهان سطح دوم مورد توجه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است. در بند ۱۶ اصل سوم گفته شده است، تنظیم سیاست خارجی کشور بر اساس معیارهای اسلام، تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمایت بی دریغ از مستضعفان جهان صورت خواهد پذیرفت. حمایت از حقوق همه انسان ها به خصوص مظلومان، محرومان و مستضعفان از دیدگاه اسلام وظیفه اساسی برای همه مسلمانان است.

در همین چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اصل ۱۵۴ و بر مبنای رویکرد انسانی در عین خودداری از دخالت در امور داخلی، از مبارزات حق طلبانه مستضعفین علیه مستکبران حمایت میکند و آن را به رسمیت می شناسد و در مجموع دو اصل ۱۵۲ و ۱۵۴ رویکرد ارزش گرایانه و آرمانی حمایت از مبارزه حق طلبانه مستضعفان در برابر مستکبران (اصل ۱۵۴، بند ۲)، تعهد برادرانه در برابر همه مسلمانان (اصل ۳ بند ۱۶)، دفاع از حقوق مسلمانان جهان (اصل ۱۵۲) و وحدت و ائتلاف ملل اسلامی (اصل ۱۱) که ناظر بر دیپلماسی مردمی جمهوری اسلامی ایران است در قانون اساسی متجلی شده است.

علاوه بر روح استکبارستیزی که در اصول قانون اساسی دیده می شود، در مقدمه آن همچنین نقش ویژه ای را برای مراودات بین المللی و ارتباط با جنبش های اسلامی و مردمی به منظور شکل گیری امت واحد جهانی قائل شده است و بر استمرار مبارزه برای نجات ملل محروم و تحت ستم در تمامی جهان تأکید می ورزد. خلاصه سخن این است اگر صلح و امنیت بین المللی، اصلی ضروری در زندگی مشترک ملت ها به شمار می رود، باید عوامل زمینه ساز صلح و امنیت از طرف همه ملت ها مورد حمایت قرار گیرد و اگر به اسارت کشیدن ملت ها و ستم بر آن ها، صلح و امنیت را به مخاطره می افکند، باید همه ملت ها در ریشه کن نمودن سلطه و ستم همیاری نمایند (khamenei. ir، ۱۳۸۳).

قاعده نفی سبیل در مناسبات خارجی

یکی از اصول مهم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که به عنوان سنگ بنا در مناسبات خارجی کشور قلمداد می شود، موضوع نفی سلطه پذیری و سلطه جویی است.

اصل ۱۵۲ قانون اساسی می گوید: سیاست