فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام

با فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السلام :

۱- طرح مسئله

براساس حدیث ثقلین(ر. ک: ابن حنبل، بی تا، ج ۳، ص ۱۴ / صفار، ۱۳۶۲، ص ۴۳۲) قرآن و عترت همتای یکدیگرند، و هدایت امت اسلامی در تلازم این دو ثقل است. اهل بیت علیهم السلام مانند رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم عهده دار تبیین آیات الهی، و اصیل ترین مرجع برای دستیابی به فهم معارف قرآنی اند؛ ازاین رو، روایات ایشان از منابع مهم علم تفسیر به شمار می رود.[۱]

برای استفاد دقیق از ارشادات تفسیری اهل بیت علیهم السّلام و راهیابی به تفسیر صحیح قرآن، گونه شناسی این روایات ضروری است. توضیح اینکه در تفسیر مأثور از اهل بیت علیهم السّلام تفسیر ظاهر و باطن به هم آمیخته است، همچنان که آمیختگی بین تفسیر و تطبیق به چشم می خورد، و آن موردی است که حدیث به یکی از مصادیق یا بارزترین مصداق اشاره دارد، اما برخی مفسران، این گونه روایات را تفسیر پنداشته(معرفت، ۱۴۱۸ ق، ج ۳، ص ۴۶۹) و دچار تکلف شده اند.[۲] علاوه بر این، گونه شناسی روایات قرآنی، زمین پاسخ گویی به شبه کسانی را فراهم می آورد که شیعه را به گرایش افراطی به تفسیر باطنی متهم می کنند. (ذهبی، بی تا، ج ۳، ص ۷۷-۷۶)

از هفتمین امام شیعیان، حضرت موسی بن جعفر علیه السلام روایاتی قرآنی صادر شده است. این روایات در کتب حدیثی و تفاسیر روایی پراکنده است. این پژوهش برمبنای گردآوری و احصاء این روایات، به این پرسش پاسخ می دهد که روایات قرآنی امام، مشتمل بر چه گونه هایی است؟و میزان فراوانی هریک چگونه است؟

در این پژوهش، از ترکیب روایات(گفتارهای) قرآنی به جای روایات تفسیری استفاده، و دلیل آن در متن ذکر شده است.

۲- گذری بر زندگی امام موسی کاظم علیه السّلام

بنابر قول مشهور، ولادت امام کاظم علیه السّلام در هفتم صفر سال ۱۲۸ ه‍ ق در ابو اء-منطقه ای حدّ فاصل بین مکه و مدینه -و در زمان حکومت عبد الملک بن مروان بوده است. پدر بزرگوارشان امام صادق علیه السّلام و مادرشان حمیده است. (طبرسی، ۱۴۱۷ ق، ج ۲، ص ۶)

ابو ابراهیم، ابو الحسن اول، ابو الحسن ماضی و ابو علی، کنیه های خاص امام کاظم علیه السّلام و مشهورترین القاب ایشان، کاظم، صابر، صالح، عبد صالح و امین است. (مفید، بی تا، ج ۱، ص ۲۰۸) از جمله مناقب و فضایل امام علیه السّلام می توان به علم و دانش، عبادت و تقوا، علم وکثرت صدقات ایشان اشاره کرد. (ر. ک: امین، ۱۴۰۶ ق، ج ۲، ص ۵۳۵) امام موسی بن جعفر علیه السّلام پس از رحلت پدر بزرگوارشان در سال ۱۴۸ ه‍ ق رهبری شیعیان را به عهده گرفتند، و پس از ۳۵ سال امامت در ۲۵ رجب سال ۱۸۳ ه‍ ق در زندان هارون الرشید در سن ۵۵ سالگی به شهادت رسیدند. (ر. ک: ابن صباغ، بی تا، ص ۲۴۱)

امامت ایشان هم زمان با خلافت چهار تن از خلفای عباسی، منصور عباسی(۱۵۸ م)، مهدی عباسی(۱۶۹ م)، هادی عباسی(۱۷۰ م) و هارون الرشید(۱۹۳ م) بود. عصر امام کاظم علیه السّلام از نظر علم و دانش، یکی از درخشان ترین اعصار اسلامی بوده است. در این دوران، دیوان ها و کتب دانشمندان ایران، یونان و هند به زبان عربی ترجمه می شد. فلسفه و کلام و ادبیات و دیگر شاخه های علوم در اوج اعتلای خود بود(ر. ک: ابراهیم حسن، ۱۳۷۶ ش، ج ۲، ص ۲۹۶) دانشمندان و مجامع بحث و گفت وگو، امام علیه السلام را«عالم و دانشمند»می نامیدند. (امین، ۱۴۰۶ ق، ج ۲، ص ۵۳۵)

۳- گفتارهای(روایات) قرآنی

در این مقاله، به منظور پرهیز از خلط احادیث تفسیری با سایر موارد، عنوان گفتارهای قرآنی به جای روایات تفسیری به کار رفته است. توضیح اینکه با مراجعه به تفاسیر روایی درمی یابیم بیشتر این روایات در پی تفسیر آیه نیست، زیرا تفسیر به معنای بیان معانی آیات قرآنی و کشف مقاصد و مدالیل آن هاست. (طباطبایی، ۱۴۱۷ ق، ج ۱، ص ۴ / نیز ر. ک: جوادی آملی، ۱۳۸۱، ج ۱، ص ۱۶۸) درحالی که بیشتر این احادیث از این قبیل نیست. علامه طباطبایی در بحث های روایی تفسیر المیزان، هم روایات را تفسیری نمی داند. او بسیاری از موارد را جری و تطبیق و یا بیان مصداق برمی شمرد. (ر. ک: طباطبایی، ۱۴۱۷ ق، ج ۱، ص ۴۱، ۴۲، ۴۶ و ۳۹۲؛ ج ۲، ص ۵۹؛ ج ۷، ص ۲۴۰ و ۳۵۰؛ ج ۲۰، ص ۳۰۸) و برخی از موارد را از قبیل بطن دانسته است. (ر. ک: همان، ج ۱۹، ص ۳۰۲؛ ج ۱۶، ص ۲۹۳؛ ج ۱۴، ص ۲۳۰؛ نیز ر. ک: دیاری، ۱۳۹۰، ص ۵۸ و ۶۰)

در تفاسیر روایی، علاوه بر جری و بطن، مواردی از قبیل استشهاد، خواص و فضایل سور و سبب نزول نیز وجود دارد؛ ازاین رو، در تعریف احادیث تفسیری گفته اند: احادیثی است که به شأنی از شئون قرآن کریم مربوط باشد، خواه به نزول آن مربوط باشد، و یا به قرائت آن، به معانی ظاهری آیه مربوط باشد، یا معانی باطنی آن به تنزیل آیات بپردازد یا به تأویل آن (احسانی فر، ۱۳۸۵، ص ۴۶۵) که البته مراد ما از گفتارهای قرآنی، همین تعریف است.

لازم است ذکر شود که عمد پژوهشگرانی که به روایات قرآنی اهل بیت علیهم السّلام و روش شناسی تفسیر ایشان پرداخته اند، بیشتر اصطلاح روایات تفسیری را به کار برده اند، و این عنوان را شامل هم احادیثی دانسته اند که در مورد قرآن از ائمه علیهم السّلام صادر شده است که به نظر ما این تعبیر دقیق نیست، و روایات تفسیری تنها بخشی از سخنان ائمه علیهم السّلام در مورد قرآن است؛ ازاین رو، در این پژوهش، عنوان گفتارهای قرآنی را انتخاب کرده ایم.

۴- گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السّلام

در ابتدای پژوهش، این احادیث از کتب معتبر حدیثی نظیر کافی، استبصار، تهذیب الاحکام، من لا یحضره الفقیه، عیون اخبار الرضا، الاختصاص و تفاسیر روایی مثل عیاشی و نور الثقلین گردآوری شد. علاوه بر آن، کتاب مسند امام کاظم علیه السّلام و موسوعه المصطفی و العتره تألیف حسین شاکری در استخراج روایات، موردنظر بوده است. این روایات در کتب مذکور به صورت پراکنده و بدون نوع شناسی آمده است.

کتاب مسند امام موسی کاظم علیه السّلام تألیف عزیز اللّه عطاردی و کتاب بلاغه الامام موسی کاظم علیه السلام تألیف ابو جعفر الکلبی. احادیث امام کاظم علیه السّلام را براساس موضوع تقسیم کرده اند، و عنوان کتاب القرآن در اولی و القرآن در دومی دربرگیرند بخشی از گفتارهای قرآنی امام علیه السّلام آن هم بدون نوع شناسی است.

حاصل این گردآوری ۲۷۵ روایت قرآنی بود[۳] که مبنای گونه شناسی قرار گرفت.

گفتنی است بیشتر گفتارهای قرآنی امام علیه السّلام روایاتی است که در آن، آیه یا بخشی از آیه ذکر شده است. در برخی روایات، آیه یا بخشی از آن ذکر نشده است، اما صاحبا تفاسیر روایی، این روایات را ذیل آیات ذکر کرده اند، زیرا توضیحات امام علیه السلام مبین آیه است؛ برای نمونه، در روایتی از امام کاظم علیه السّلام آمده است که فرمودند: «در ۲۵ ذی القعهده خان کعبه بنا نهاده شد، و آن اولین رحمت خداست که در روی زمین قرار داده شد، و خداوند آن را پناهگاه و محل امنی برای مردم قرار داد، پس هرکس این روز را روزه بدارد، خداوند روز شصت ماه را برای او می نویسد.»(عروسی حویزی، ۱۳۸۲، ج ۱، ص ۳۶۵)

روایت مذکور در تفاسیر نقلی ذیل آی

«إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّهَ مُبارَکاً وَ هُدىً لِلْعالَمِینَ»(آل عمران: ۶۹)

به عنوان بیان تفسیری آیه آمده است، درحالی که در روایت، به صراحت آی فوق ذکر نشده است.

۴-۱- گونه های گفتارهای قرآنی امام کاظم علیه السّلام

انواع احادیث تفسیری اهل بیت علیهم السّلام در کتب و تفاسیر روایی در کنار هم و بدون تفکیک ذکر شده است، اما این روایات به گونه هایی قابل تقسیم است. برخی آن را به سه دست احادیث مفسر، احادیث مربوط به نزول مثل سبب، مورد، ترتیب، زمان و مکان آن و احادیث خواص و فضایل سور تقسیم کرده اند (احسانی فر، ۱۳۸۵، ص ۴۶۶) برخی آن را به سه گون روایات بیانگر معانی و مصادیق واژگان، روایات بیانگر مفاد آیات و روایات بیانگر بطن و تأویل تقسیم کرده اند. (بابایی، ۱۳۸۷، ص ۲۲۳-۲۲۷) یکی از کامل ترین گونه شناسی ها با معیار کارکردها عبارت است از: ترسیم فضای نزول، ایضاح لفظی، ایضاح مفهومی، بیان مصداق، بیان لایه های معنایی، بیان حکمت و علم حکم، استناد به قرآن، بیان اختلاف قرائت، پاسخ گویی با قرآن و تعلیم تفسیر. (مهریزی، ۱۳۸۹، ص ۳-۲۱)

در این پژوهش، گفتارهای قرآنی امام کاظم علیه السّلام با توجه به کارکردها به انواع روایات تفسیری، روایات تأویلی، روایات تطبیقی، استشهادات و روایات مربوط به علوم قرآنی تقسیم شده است.

۴-۱-۱- روایات تفسیری

اولین نوع گفتارهای قرآنی امام کاظم علیه السّلام روایاتی است که امام علیه السلام در آن، به تبیین معنای ظاهری آیات می پردازد که از آن به عنوان روایات تفسیری یاد می شود. همان گونه که گذشت، اصطلاح روایات تفسیری، معمولا بر کل گفتارهای قرآنی ائمه علیهم السّلام اطلاق می شود، اما ما روایات تفسیری را بخشی از گفتارهای قرآنی امام علیه السّلام می دانیم. روایات تفسیری با ۱۱۲ عدد، بخش اعظم گفتارهای قرآنی امام موسی کاظم علیه السّلام را تشکیل می دهد، و خود قابل تقسیم به انواعی است که در ذیل به طور مختصر به آن پرداخته می شود.

۴-۱-۱-۱- تبیین واژه های قرآنی

نخستین گام در تفسیر قرآن، فهم واژگان آن است و دست یافتن به مفهوم واژه ها در زمان نزول از اهمیت به سزایی برخوردار است. در این خصوص، روایات پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و ائمه علیهم السّلام منبع مهمی برای فهم واژگان به حساب می آید. برخی از روایات تفسیری منقول از موسی بن جعفر علیه السّلام به تبیین واژه های قرآنی اختصاص دارد؛ برای نمونه، حسین بن بشار از امام علیه السّلام دربار آی

«وَ یُهْلِکَ اَلْحَرْثَ وَ اَلنَّسْلَ»(بقره: ۲۰۵)

پرسید. ایشان فرمود: «النّسل الذریه و الحرث الزرع.»(عروسی حویزی، ۱۳۸۲، ج ۱، ص ۲۰۳)

از امام کاظم علیه السلام دربار آی

«وَ اَلْمُحْصَناتُ مِنَ اَلَّذِینَ أُوتُوا اَلْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ»

سؤال شد که آن ها چه کسانی هستند و معنی إحصانهن چیست؟امام علیه السّلام فرمود: آنان پاک دامنان از زنانشان هستند. در روایت، امام علیه السّلام إحصانهن را به«العفائف»تفسیر کرده اند.

از جمله معانی احصان در لغت، عفت و پاکدامنی است. (ر. ک: فراهیدی، ۱۴۱۰ ق، ج ۳، ص /۱۱۸ابن منظور، ۱۴۱۴ ق، ج ۱۳، ص /۱۱۹ طریحی، ۱۳۶۷، ج ۶، ص ۲۳۷)

۴-۱-۱-۲- تبیین اصطلاحات شرعی

در بخشی از روایات تفسیری منقول از امام کاظم علیه السّلام به تبیین برخی موضوعات مصطلح در شرع همچون غیبت، توکل، ایمان، عجب پرداخته می شود؛ برای مثال، از امام علیه السّلام دربار آیه

«وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اَللّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ»(طلاق: ۳)

سؤال شد. ایشان فرمودند: توکل بر خدا درجاتی دارد، یکی آنکه در همه کار، خود بر او توکل کنی، و هرچه با تو کند، راضی باشی و بدانی در خیرخواهی تو کوتاهی نکند، و بدانی که اختیار با اوست. پس توکل کن بر خدا به واگذاری هم اینها به وی و به او اعتماد داشته باش در آن و جز آن. (کلینی، ۱۳۷۵، ج ۲، ص ۶۵) امام کاظم علیه السّلام در این روایت به تبیین اصطلاح توکل می پردازند.

تبیین معنای غیبت نیز از این قبیل است. نوع مفسران در ذیل آی ۱۲ سور حجرات از قول یحیی بن ارزق آورده اند که امام علیه السلام به من فرمود: «من ذکر رجلا من خلفه بما فیه ممّا عرفه النّاس لم یغنبه و من ذکره من خلفه بما هو فیه ممّا لا یعرفه النّاس اغتابه و من ذکره بما لیس فیه فقد بهته»(عروسی حویزی، ۱۳۸۲ ق، ج ۵، ص ۹۴)

هرکس از مردی چیزهایی که در اوست و مردم آن را می دانند، پشت سرش نقل کند، غیبت او را نکرده است و هرکس که پشت سرش آنچه در اوست و مردم نمی دانند، ذکر کند، غیبت او را کرده است و اگر آنچه در او نیست، ذکر کند، به او بهتان زده است.

۴-۱-۱-۳- شرح و توضیح آیات

بخش دیگر روایات تفسیری امام کاظم علیه السّلام به شرح و توضیح و رفع ابهام از آیات اختصاص دارد. در این نوع روایات تفسیری، شرح و توضیح امام کاظم علیه السّلام اغلب بعد از ذکر آیه آمده است. گاه نیز توضیحات امام در بین آیه و لابلای کلمات آن ذکر شده است. این روایات گاه در پاسخ به سؤال راوی وارد شده است. عبد اللّه بن جارود گوید: از امام علیه السلام دربار آی

«فَصِیامُ ثَلاثَهِ أَیّامٍ فِی اَلْحَجِّ»(بقره: ۱۹۶)

پرسیدم: امام فرمود: روز قبل از ترویه، روز بعد از ترویه و روز عرفه را روزه بدارد. (عیاشی، بی تا، ج ۱، ص ۹۲)

برخی از روایات بدون طرح شدن سؤالی از سوی راوی صادر شده است. امام علیه السّلام دربار آی

«وَ لْیَطَّوَّفُوا بِالْبَیْتِ اَلْعَتِیقِ»(حج: ۲۹)

فرمود: «طواف الفریضه، طواف النّساء: طواف واجب، طواف نساء است». (کلینی، ۱۳۷۵، ج ۴، ص ۵۱)

امام کاظم علیه السّلام دربار آی

«وَ لا یَأْبَ اَلشُّهَداءُ إِذا ما دُعُوا»(بقره: ۲۸۲)

فرمودند: هنگامی که مردی تو را دعوت کرد که بر دین یا حقی شهادت دهی، شایست تو نیست که تأخیر کنی. (کلینی، ۱۳۷۵، ج ۷، ص ۳۸۰)

امام علیه السّلام در تفسیر آی

«وَ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ إِذْ یَحْکُمانِ فِی اَلْحَرْثِ»انبیاء: ۷۸)

فرمود: حکم داوود این است که گوسفندان را به صاحب مزرعه دهد، و آنچه را خداوند به سلیمان تفهیم کرد، این بود که: شیر و پشم هم آن سال را برای صاحب مزرعه حکم کند. (صدوق، ۱۴۰۴ ق، ج ۵، ص ۳۳۱)

۴-۱-۲- روایات تأویلی[۴] (بطنی)

روایات تأویلی آن دسته از روایات و گفتارهای قرآنی است که امام کاظم علیه السّلام در آن، به بیان معنای باطنی آیه می پردازد. این روایات ۳۹ عدد است. مراد از معنای باطنی، مفاهیم گسترده و دامنه داری است که در پس ظاهر کلام قرار دارد و بی ارتباط با آن نیست. علامه طباطبایی بر آن است که ظاهر قرآن معنای آشکاری است که در آغاز از آیه فهمیده می شود و بطن آن، معنایی است که زیر آن ظاهر است چه یکی باشد و چه بیش از آن، چه نزدیک و چه دور و یبن آن واسطه باشد. (طباطبایی، ۱۴۱۷، ج ۳، ص ۷۴) روایات زیادی از طریق شیعه و سنی در خصوص ظاهر و باطن قرآن وارد شده است؛ برای مثال، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرمود: «و ما فی القرآن آیه إلا و لها ظهر و بطن»آیه ای در قرآن نیست مگر آنکه ظهر و بطنی دارد. دربار این روایت از امام باقر علیه السّلام سؤال شد، ایشان فرمود: «ظهر قرآن، تنزیل آن و بطن آن، تأویلش است». (صفار، ۱۳۶۲، ص ۲۱۶) مطابق این روایت، تأویل قرآن به معنای بطن قرآن است. آیت اللّه معرفت، ضمن بحث از تأویل می نویسد: تأویل، گاهی به«بطن»یعنی معنای ثانوی و پوشیده ای که از ظاهر آیه به دست نمی آید، هم تعبیر شده است، در مقابل«ظهر»یعنی معنای اولیه ای که ظاهر آیه برحسب وضع و کاربرد، آن معنا را می فهماند.»(معرفت، ۱۴۱۸، ج ۱، ص ۲۱)

نمونه ای از روایات تأویلی، روایتی است که علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر علیه السّلام روایت کرده است. او می گوید: به موسی بن جعفر علیه السّلام عرض کردم: تأویل آی

«قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ ماؤُکُمْ غَوْراً فَمَنْ یَأْتِیکُمْ بِماءٍ مَعِینٍ»(ملک: ۳۰)

چیست؟ایشان فرمود: هنگامی که امام خود را از دست دادید، چه کسی برای شما امام تازه خواهد آورد؟ (نعمانی، بی تا، ص ۱۷۶) گفتنی است ظاهر آیه مربوط به آب جاری است که مای حیات موجودات زنده است، و باطن آیه مربوط به وجود امام و علم و عدالت جهان گستر اوست که آن نیز مای حیات جامعه انسانی است. (مکارم، شیرازی: ۱۳۷۴، ج ۲۴، ص ۳۶۰)

امام کاظم علیه السّلام دربار سخن خداوند عزّ و جل

«یُحْیِ اَلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها»(روم: ۱۹)

فرمود: زنده شدن زمین با باران نیست، و اما خداوند مردانی را برمی انگیزد که عدل را زنده می کنند، و زمین به خاطر احیای عدل زنده می شود، و برپایی حدود خداوند در زمین از باران چهل صباح سودمندتر است. (کلینی، ۱۳۷۵، ج ۷، ص ۱۷۴ / طوسی، ۱۳۶۴، ج ۱۰، ص ۱۴۶)

منظور از احیای زمین بعد از مردنش، آن حالتی است که زمین در فصل بهار به خود می گیرد، و گیاهان از آن بیرون می آیند و سبز و خرم می شوند. (طباطبایی، ۱۴۱۷، ج ۱۶، ص ۱۶۲) امام علیه السّلام در این روایت، احیای معنوی زمین به عدالت را از احیای زمین به باران سودمندتر دانسته، و در واقع معنای ژرف تر و عمیق تر از آیه بیان داشته است.

۴-۱-۳- روایات جری و تطبیق

اصطلاح جری برگرفته از روایات است. امام باقر علیه السّلام می گوید: اگر این طور باشد که وقتی آیه ای دربار قومی نازل شد، پس از آنکه همان قوم مردند، آیه نیز بمیرد، از قرآن چیزی باقی نمی ماند، اما قرآن تا آسمان ها و زمین هست، جاری است و برای هر قومی، آیه ای است که آن را می خوانند، و از آن بهر نیک یابند. (عیاشی، ۱۳۸۰، ج ۱، ص ۱۰) علامه طباطبایی می نویسد: «هرگز مورد نزول آیه ای مخصوص آن آیه نخواهد بود. یعنی آیه ای که دربار شخصی یا اشخاص معینی نازل شده، در مورد نزول خود منجمد نمانده به هر موردی که در صفات و خصوصیات با مورد نزول آیه شریک است، سرایت خواهد کرد، و این خاصه همان است که در عرف روایات به نام “جری” نامیده می شود.» (طباطبایی، ۱۳۷۹، ص ۴۲) و شیو اهل بیت چنین است که آیات را بر آنچه قابل تطبیق باشد، منطبق می کنند گرچه از مورد نزول آن ها خارج باشد. (همان، ۱۴۱۷ ق، ج ۱، ص ۴۲)

جری و تطبیق، عبارت است از انطباق الفاظ و آیات قرآن بر مصادیق، هرچند برخی جری را منحصر به مصادیقی می دانند که خارج از مورد نزول باشد. (شاکر، ۱۳۸۱، ص ۱۴۷) به عبارت دیگر، انطباق مفاهیم آیات بر شخص یا حادثه و قضیه معین جری و تطبیق است.

لازم است ذکر شود روایات تطبیقی به فرض صحت سند و جهت صدور، هرگز عمومیت آیه را محدود نمی کند، و بیان مصداق کامل یا یک مصداق، مصادیق دیگر را نفی نمی کند، و آیه به عمومیت خود باقی می ماند، مگر در آیاتی که دارای مصادیق انحصاری است. (جوادی آملی، ۱۳۸۱، ج ۱، ص ۱۶۸)

روایات تطبیقی امام کاظم علیه السلام که ۲۶ عدد است، به لحاظ نوع مصداق ها به سه دسته قابل تقسیم است، الف. روایاتی که مصداق انحصاری آیات را بیان می کند؛ ب. روایاتی که مصداق اکمل آیات را ذکر می کند؛ ج. روایاتی که مصداق عمومی آیات را مطرح می کند.

۴-۱-۳-۱- مصداق انحصاری

برخی از آیات قرآن، دارای مصادیق منحصر به فردند و این امر به خاطر ویژگی های آیه است که منحصرا قابل تطبیق بر مصداق خارجی است و بر غیر آن قابل تطبیق نیست، و نمی توان مصداق های دیگری برای آیه ذکر کرد. برای مثال، امام کاظم علیه السّلام در مورد آی

«أَطِیعُوا اَللّهَ وَ أَطِیعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِی اَلْأَمْرِ مِنْکُمْ»(نساء: ۵۹)

فرمودند: [منظور از أولی الأمر] علی بن ابیطالب و اوصیای بعد از اوست. (عیاشی، ۱۳۸۰، ج ۱، ص ۲۵۳)

در آیه، اطاعت از اولی الأمر در کنار اطاعت رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ذکر شده، و این اطاعت به طور مطلق، واجب است. اطاعت مطلق از افراد در صورتی واجب است که آنان معصوم باشند، پس اولی الامر نیز مثل رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم باید معصوم و مصون از خطا باشد.

بدیهی است که تنها علی بن ابی طالب علیه السلام و اوصیای بعد از ایشان، معصوم بوده و آیه، قابل انطباق بر دیگر مصادیق نمی باشد. هرچند برخی اولی الامر را به فقها و علما تفسیر کرده اند. (ر. ک: سیوطی، ۱۴۰۴ ق، ج ۲، ص /۱۷۶ابن کثیر، ۱۴۱۹ ق، ج ۲، ص ۳۰۴)

۴-۱-۳-۲- مصداق اکمل

برخی از آیات قرآن، دارای مصادیق با مراتب مختلف اند، لذا کامل ترین و عالی ترین مصداق آن آیه، مصداق اکمل آیه محسوب می شود. پرسش سلیمان بن جعفر از امام علیه السّلام در مورد آی ۶۳ و ۶۴ فرقان از این قبیل است:

«وَ عِبادُ اَلرَّحْمنِ اَلَّذِینَ یَمْشُونَ عَلَى اَلْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ اَلْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً * وَ اَلَّذِینَ یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِیاماً»

امام علیه السّلام فرمود: «هم الائمه یتقون فی مشیهم»آنان ائمه هستند که در مشی خود تقوا پیشه اند. (عروسی حویزی، ۱۳۸۲، ج ۴، ص ۲۶) بدیهی است ائمه علیهم السلام بارزترین مصداق آیه اند نه مصداق منحصر.

امام علیه السّلام دربار آی

«شَهِدَ اَللّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاّ هُوَ وَ اَلْمَلائِکَهُ وَ أُولُوا اَلْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ»

فرمود: اولو العلم، امام است(عیاشی، ۱۳۸۰، ج ۱، ص ۱۶۶۹) پرواضح است که مصداق اکمل و اتم دانشمندان، امامان معصوم علیهم السّلام هستند.

۴-۱-۳-۳- مصداق عمومی

گاه روایت، یکی از مصداق های عام آیه را مطرح می کند، ولی معنای آیه منحصر در آن مصداق نیست؛ برای مثال، امام دربار آی

«خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ»(اعراف۳۱/)

می فرماید: از آن جمله شانه زدن موها هنگام هر نماز است. (کلینی، ۱۳۷۵، ج ۷، ص ۴۸۹) این یکی از مصادیق زینت است. پوشیدن بهترین لباس از مصادیق دیگر است که در روایات ائمه علیهم السّلام به آن اشاره شده است. (ر. ک: طبرسی، ۱۳۷۲، ج ۴، ص ۶۳۷)

امام کاظم علیه السّلام دربار آی

«قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمالاً»(کهف: ۱۰۳)

فرمود: آن ها کسانی هستند که حجه الاسلام را به تأخیر می اندازند و آن را به آینده موکول می کنند. (عروسی حویزی، ۱۴۱۵ ق، ج ۳، ص ۳۱۱) بدیهی است تأخیر حج از مصادیق خسران است.

۴-۱-۴- روایات استشهادی

در معنای استشهادی گفته اند مثال و شاهد آوردن برای اثبات مقصودی، استدلال و احتجاج کردن(دهخدا، بی تا، ج ۶، ص ۲۱۵۹) گواهی خواستن و به گواهی خواندن (جوهری، ۱۴۰۷ ق، ج ۲، ص ۴۹۶) منظور ما از استشهادات آن دسته از روایاتی است که امام علیه السّلام آیه یا مفهوم آیه را برای شاهد و گواه بر دیدگاه خود ذکر کرده اند. به عبارت دیگر، امام علیه السّلام اعتقاد یا اتخاذ دیدگاه خود را دربار مطلبی یا موضوعی به آیه یا آیاتی از قرآن و یا مفاهیم آیات مستند کرده اند.

استشهادات ائمه علیهم السّلام به آیات قرآن کمتر مورد توجه کسانی که به روایات تفسیری ائمه علیهم السّلام پرداخته اند، قرار گرفته است. در بررسی های انجام شده در پژوهش حاضر، مشخص شد که بخش قابل ملاحظه ای از گفتارهای قرآنی امام کاظم علیه السّلام با تعداد ۸۹ روایت به استشهادات، اختصاص می یابد. این مسئله شاید به نوعی بیانگر اوضاع و شرایط دوران امام کاظم علیه السّلام باشد.

عصر امام کاظم علیه السّلام هم زمان با اولین دوران خلافت عباسی(۱۳۲-۱۳۳ ق) است. این دوران، زمان اقتدار خلفای عباسی است و از ن