فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی

با فایل فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جایگاه «تفریح و سرگرمی» در سبک زندگی رضوی و تأثیر آن بر تمدن سازی :

مقدمه

آدمی برای اینکه زنده، سالم و بانشاط باشد، نیازهایی دارد که بایستی در حد و کیفیت مطلوب تأمین شود، مثل نیاز به تفریح و سرگرمی و پاره ای از لذت های زندگی. از سوی دیگر، برای رسیدن به اهداف والا و نیل به سعادت مادی و معنوی، مسیری جز عبور از سختی ها، کار و تلاش مداوم و مجاهدت وجود ندارد. چنان که ساختن تمدنی سترگ و الگو شدن در علم و دانش و توسعه و پیشرفت، نیازمند عزمی ملی، وجدان کاری و پرهیز از تن پروری است. حال با توجه به نوع نگاه آموزه های دینی به مقوله هایی همچون لهو، لغو، لعب، اتراف و لذت گرایی از یک سو و کار و جهاد، زهد و قناعت و بهره گیری حداکثری از زمان، از سوی دیگر، پرسش هایی مطرح می شود، ازجمله اینکه تفریح، سرگرمی و لذت جویی در آموزه های دینی چه جایگاهی دارد؟ حد و مرز آن چگونه تعیین و تأثیر آن بر تمدن سازی چگونه ارزیابی می شود؟ اصولا مقصود از لهو، لغو و لعب نکوهش شده در دین چیست و چگونه می توان لذت های حلال و تفریح های سالم را- که حتی ممکن است نوعی عبادت به شمار رود – از اموری همچون لهو و لغو- ه ک مکروه یا حرام تلقی می شود- تمایز داد؟ نوشتار پیش رو تلاش دارد به پرسش هایی از این دست با تأکید بر آموزه های رضوی پاسخ دهد.

تفریح و سرگرمی، نیاز آدمی

نیاز به تفریح و سرگرمی های نشاط انگیز و لذت بخش، از نیازهای آدمی است. با این حال، روشن است که این نیاز در مقایسه با بسیاری از نیازهای جسمانی یا فیزیولوژیک در اولویت نیست، چنان که چنین اولویت بندی در مورد سایر نیازهای انسان نیز مطرح شده است که نمونه بارز آن را می توان در هرم نیازهای آبراهام مازلو (۱۰-۱۷۰م.) مشاهده کرد. با وجود این، تأمین نیازهای سطوح بالاتر، سلامت بهتر، عمر طولانی تر، کارایی بیشتر و نیز خوشی عمیق تر، سبب آرامش فکر و کمال زندگی درونی شخص می شود (نک : دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، ۱۳۷، ج: ۴۷۵-۴۶۳؛ شولتس، ۱۳: ۱۱۷؛ مرویان حسینی، ۱۳۳: ۱۴-۱۷).

ازاین روی در روایت ها تصریح شده که مؤمن، بایستی بخشی از وقت خود را به تفریح اختصاص دهد. امیرمؤمنان (ع) فرمودند:

للمؤمن ثلاث ساعات : فساعه یناجی فیها ربه و ساعه یرم معاشه و ساعه یخلی بین نفسه وبین لذتها فیما ویحل هم یحل و یجمل ولیس للعاقل أن یکون شاخصا إلا فی ثلاث مرمه لمعاش أو خطوه فی معادأولذه فی غیرمحرم؛ مؤمن وقت خویش را سه بخش می کند: بخشی را به مناجات با پروردگارش اختصاص می دهد، در بخشی دیگر به اصلاح معاش [کار روزانه] می پردازد، قسمتی دیگر را برای لذتجویی در آنچه حلال و زیباست، اختصاص می دهد و شایسته نیست جز آنکه خردمند در پی سه چیز حرکت کند: کسب حلال برای تأمن ی ندی گ یا گام نهادن در راه آخرت یا به دست آوردن لذتهای حلال (شریف الرضی، ۱۳۷۰: حکمت ۳؛ نک : کلینی، ۱۳۶۵، ج۵: ۷).

از حضرت رضا(ع) نیز نقل شده است که فرمودند:

إجتهدوا أن یکون زمانکم أربع ساعات: ساعه منه لمناجاه، وساعه لامرالمعاش، وساعه عاشره الاخوان والثقاه، الذین یعرفونکم عیوبکم، ویخلصون لکم فی الباطن، وساعه تخلون فیها للذاتکم، وبهذه الساعه تقدرون علی الثلاث ساعات؛ تلاش کنید تا زمانتان چهار بخش باشد: بخشی برای مناجات، قسمتی برای تأمین زندگی، زمانی برای دیدار با دوستان مورد اعتماد که عیوب شما را به شما نشان دهند و در نهان، دوستی خالصانه خود را نمایان سازند و بخشی را به لذتهای خود بپردازید و با این زمان، خود را برای سه بخش پیشین توانمند سازید (منسوب به امام رضا(ع)، ۱۴۰۶ق: ۳۳۷).

نیک روشن است که مقصود از “ساعت ” در این گونه روایت ها، محدوده زمانی ۶۰ دقیقه نیست، بلکه به معنی بخشی از زمان است، چنان که تساوی زمانی بخش های یادشده نیز مدنظر نیست، چون ممکن است ساعت کار روزانه، بسی بیشتر از ساعت عبادت یا تفریح باشد.

بر این اساس، اختصاص بخشی از وقت خود به تفریح سالم و لذت های حلال، نه تنها نکوهیده و مکروه نیست، بلکه در شرایط عادی دست کم استحباب دارد و نوعی عبادت – به معنای گسترده – است. هرگاه ترک استراحت و تفریح سالم باعث زیان جسمی یا در مورد کارگر و کارمندی که برای دیگری کار می کند، موجب کاهش بازدهی در کار شود، مورد نکوهش قرار می گیرد (نک: کلینی، ۱۳۶۵، ج۵: ۱).

تفریح های سالم ؛ چارچوب و فلسفه

تردیدی نیست که هرگونه سرگرمی و لذتی که فرد تمنای آن را دارد، نمی تواند مورد تأیید شرع هم باشد. بنابراین باید دید تفریح های لذت بخش با چه شرایطی و در چه چارچوبی مطلوبیت می یابد. از روایت های مربوط به بحث برمی آید که اباحه و بعضا ارزشمندی آنها در گرو تحقق شرایط ذیل است:

۱. به تصریح روایت یادشده، تفریح و لذت مورد تأیید، آن است که در چارچوب مباحات باشد. بنابراین کارهای حرام، مانند غنا و نوازندگی های حرام، قماربازی، شراب خواری و به کارگیری محصولات فرهنگی ناسالم و فتنه انگیز یا تفریحی که آزار و اذیت دیگران را به دنبال داشته باشد، جزء تفریح های سالم به شمار نمی روند.

. تفریح های سالم و لذت بخش مورد تأیید و سفارش اسلام، آنهایی است که خستگی و ملالت را از آدمی رفع کند و به او نشاط و سرزندگی بخشد، به گونه ای که وی را برای انجام بهتر کار و عبادت، مهیا سازد. در سخن پیش گفته از امام رضا(ع)، “وهذه الساعه تقدرون علی الثلاث ساعات ” و در روایت امام صادق (ع) چنین آمده است: “فإنها عون علی تلک الساعتین ” (همان: ۷) که فلسفه تشویق به تفریح سالم را روشن می سازد. بنابراین، آن دسته از سرگرمی ها که آدمی را ملول تر و بی نشاط تر سازد، دست کم رجحان و مطلوبیت ندارد و اگر به جسم زیان رساند، ممنوعیت نیز می یابد.

۳. برنامه ریزی فرد باید به گونه ای باشد که هر یک از موارد یادشده – کار، عبادت و تفریح – را در جای خود انجام دهد و زمان در نظر گرفته شده برای هر یک را با دیگری ادغام نکند. انجام برخی کارها در زمان تفریح یا سرگرم کردن خود در زمان کار یا کاستن از وقت عبادت به نفع کار و تفریح یا بر عکس، همه نامطلوب بوده و پیامدهای منفی را در پی دارد. بدین جهت، در سخن معروف امیرمؤمنان (ع)، پس از تقوا، به نظم و انضباط در کارها سفارش شده است: “أوصیکما… ومن بلغه کتابی… ونظم أمرکم؛ شما و هرکس را نامه من بدو رسد، به… نظم در کارتان سفارش می کنم ” (شریف الرضی، ۱۳۷۰: نامه ۴۷).

در سیره و سخنان امام رضا(ع)، هم بر انجام عبادت در حد مطلوب تأکید شده است (برای نمونه نک: صدوق، ۱۴۰۴ق، ج۱: ۱۵ و ۵۰۴)، هم بر انجام کار و تلاش (برای نمونه نک: مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۷۵: ۳۳) و هم بر پرداختن به تفریح سالم و حلال در چارچوب موازین شرعی و به اندازه (نک: منسوب به امام رضا(ع)، ۱۴۰۶ق: ۳۳۷).

۴. حد زمانی مطلوب برای هریک از موارد یادشده بایستی مدنظر قرار گیرد و از هرگونه افراط و تفریط، دوری شود. کار و تلاش در حد توان و به دور از حرص و زیاده روی (کلینی، ۱۳۶۵، ج۵: ۱)، عبادت و مناجات در زمان ویژه و پرداختن به مستحبات هنگام نشاط (نک: شریف الرضی، ۱۳۷۰: حکمت ۳۱) و پرداختن به تفریح سالم به مقدار رفع خستگی و ایجاد نشاط روحی.

رعایت نکردن انضباط و حد زمانی، ازجمله عواملی است که لذت و تفریح را به لهو و لغو مذموم – چنان که پس از این می آید- مبدل می سازد.

نمونه هایی از تفریح های سالم

تفریح های سالم مصادیق گوناگونی دارند و بر اساس شرایط زمانی و مکانی، میزان درآمد و امکانات و نیز سلیقه افراد متفاوت است. با این حال، مواردی را که در آموزه های دینی یاد شده، به اختصار مطرح می کنیم.

۱. تفرج و گشت و گذار

در آموزهای دینی بر تفرج و گشت و گذار به عنوان تفریحی سالم اشاره شده و حتی از آنها برمی آید که در سیره برخی از معصومان (ع) نیز این کار وجود داشته است. قرآن کریم، تفرج فرزندان یعقوب (ع) را تأییدگونه نقل کرده است: “أرسله معنا غدا یرتع ویلعب وإنا له لحافظون؛ فردا او را با ما بفرست تا [در چمن] بگردد و بازی کند و ما به خوبی نگهبان او خواهیم بود” (یوسف. ۱).

از برخی روایت ها چنین برمی آید که این نوع تفریح ها در سیره امام رضا (ع) نمود داشته است، در یکی از روایت ها آمده است که حضرت رضا (ع) فرمودند:

عن إبراهیم بن أبی محمود قال : قال لنا الرضا(ع):أی الإدام أجزأ؟ قال بعضنا: اللحم و قال بعضنا: الزیت و قال بعضنا: اللبن. فقال هو: لابل الملح ولقد خرجنا إلی نزهه لنا ونسی بعض الغلمان الملح، فذبحوا لنا شاه من أسمن ما یکون فما انتفعنا بشیء حتی انصرفنا؛ ابراهیم بن ابی محمود گوید:امام اضر (ع) به ما فرمودند: [وجود] کدام خورش [در کنار غذا] شایسته تر است؟ برخی از ما، گوشت را نام بردیم، برخی روغن و برخی هم شیر را. حضرت فرمودند: نه، بلکه نمک! ما [چندی پیش] به تفرجگاهی که از آن ما بود رفتیم، لیک برخی از خدمتکاران، نمک را فراموش کرده بودند. پس یکی از فربه ترین گوسفندان را برای ما ذبح کردند، ولی بی آنکه استفادهای ببریم بازگشتیم (کلینی، ۱۳۶۵، ج۶: ۳۶).

در روایتی دیگر آمده است: یکی از یاران امام صادق (ع) گوید: “نزد ایشان رفتم در حالی که در منزل برادرشان عبدالله بن محمد به سر می بردند. عرض کردم: به چه انگیزه ای به این منزل آمده اید؟ فرمودند: طلب النزهه “(همان، ج: ۳)

همچنین براساس برخی روایت ها، حضرت علی (ع) همراه همسر مهربانشان فاطمه (س)، گاه به صحرا می رفتند و با یکدیگر به گفتگویی صمیمی و سخنانی سرورآفرین می پرداختند (قمی، ۱۳۱ق: – ۰).

۲. ورزش های سالم

در برخی روایت ها، ورزش های سالم و سودمندی همچون شنا و سوارکاری، جزء تفریح های سالم به شمار رفته است (نک: کلینی، ۱۳۶۵، ج: ۳۳؛ ابن حنبل، بی تا، ج۴: ۱۴۶).

۳. مسافرت

در آموزه های دینی، سفر کردن، مطلوب شمرده شده و آدابی نیز برای آن بیان شده است.

نیک روشن است که سفر، گاه مسافرت کاری و برای کسب روزی و درآمد است، گاه سفر زیارتی و دیگر بار سفر سیاحتی و تفریحی. ضمن آنکه مسافرت به شهرهای مختلف و دیدن آثار باستانی برجای مانده از پیشینیان، کارکرد درس آموزی و عبرت گیری نیز داشته و ضمن سیاحت و تفریح، پیام های تربیتی و اخلاقی نیز به همراه دارد. تأکید قرآن کریم بر سیاحت و جهانگردی، بیشتر ناظر به این مورد اخیر است و گردشگری در قرآن، توأم با درک پیام های یادشده است. برای نمونه: “قل سیروا ف الأرض ثم انظروا کیف کان عاقبه المکذبین؛ بگو: در زمین بگردید، آن گاه بنگرید که فرجام تکذیب کنندگان چگونه بوده است ؟ ” (انعام. ۱۱).

رسول خدا(ص) فرمودند: “سافروا تصحوا، سافروا تغنموا؛ به سفر روید تا سالم بمانید، مسافرت کنید تا سود ببرید ” (برقی، بی تا، ج: ۳۴۵).

در سخنان امام رضا(ع) نزی درباره سرف و اخلاق و رفتار مورد تأکید در آن چن ین آمده است:

عن الرضا عن آبائه عن علی(ع) قال: قال رسول الله (ص): سته من المروءه ثلاثه منها فی الحضر وثلاثه منها فی السفر، فأما التی فی الحضر فتلاوه کتاب الله، وعماره مساجد الله، واتخاذ الإخوان فی الله عزوجل و التی فی السفر فبذل الزاد وحسن الخلق والمزاح فی غیر المعاصی؛ امام رضا(ع) از پدران خود از رسول خدا (ص) نقل کردهاند که فرمودند: شش چیز از مروت است: سه مورد در غیر سفر و سه مورد در سفر. اما در غیر سفر، تلاوت کتاب خدا، آباد کردن مساجد و انتخاب برادر دینی برای رضای خدا و اما [مروت] در سفر عبارتاند از عرضه زاد و توشه [به همسفران]، خوش اخلاقی و بذله گویی به دور از گناه (صدوق، ۱۴۰۴ق: ۳۴).

بر این اساس، خوش اخلاقی و بذله گویی بیشتر، همراهی با همسفران و مخالفت نکردن با تصمیم آنان تا حد امکان، به همراه داشتن امکانات و زاد و توشه مناسب و آن را در اختیار دیگران قرار دادن و نیز یاری رساندن به آنان، مورد تأکید قرار گرفته است و این، افزون بر ارزش اخلاقی موجب لذت بخش تر شدن سفر می شود.

آسیب شناسی تفریح

در کنار تفریح های سالم که در روایت های یادشده با عنوان “لذه فی غیر محرم” و مانند آن آمده است، واژه های دیگری نیز وجود دارد که آموزه های دینی، به آنها نگاهی منفی دارد، واژه هایی مانند: لهو، لغو و لعب. شاید به همین دلیل باشد که برخی افراد، هرگونه سرگرمی را کاری ضد ارزش و ناپسند می دانند و تلاش می کنند خود را از آنها به دور دارند. اکنون پرسش این است که مرز بین تفریح های سالم با لهو و لغو و مانند آن چیست و اصولا. آیا هر لهوی، حرام یا دست کم مکروه است؟ به دیگر سخن، اگر لهو، لغو و لعب مذموم را هر کاری بدانیم که “فاقد سود مادی و فایده معنوی و اخروی ” باشد، آیا می توان مصداقی برای لذت های حلال و تفریح های سالم پیدا کرد که کاری لغو و امری لهو نباشد؟!

رابطه مطلوبیت تفریح سالم با نکوهش لهو، لغو و لعب

“لهو” در اصل به هر کاری گویند که آدمی را به خود مشغول سازد و از کارهای مهم و اهداف اساسی بازدارد (فراهیدی، ۱۴۰ق، ج: ۷؛ ابن منظور، ۱۴۱۰ق، ج۱۵: ۵؛ راغب اصفهانی، ۱۴۱۶ق: ۷۴).

با این حال، لهو در موارد فراوان به مفهوم مطلق سرگرمی و بازی به کار می رود (همان: ۷۴).

“لغو” نیز در اصل به معنای “باطل” است (فراهیدی، ۱۴۰ق، ج۴: ۴۴) و غالبا در مواردی به کار می رود که باطل و پوح بودن، به جهت بی ارزش بودن و فقدان سود و فایده باشد (ابن منظور، ۱۴۱۰ق، ج۱۵: ۵۰).

واژه “لعب ” در غالب فرهنگ های عربی به وضوح خود وانهاده شده است. اما برخی، آن را عمل بی فایده (طریحی، ۱۴۰ق، ج: ۱۶۶) و فاقد هدفی صحیح (راغب اصفهانی، ۱۴۱۶ق: ۷۴۱) معنا کرده اند.

از مجموع آیات (برای نمونه نک: منافقون. ؛ انبیاء. ۳؛ تکاثر. ۳- ۱ و نور. ۳۷) و روایت ها- که پس از این اشاره می شود – و گفتار واژه شناسان چنین برمی آید که “لهو” گاه در مفهوم اصلی خود به کار می رود یعنی حالت غفلت و سرگرمی خاصی که آدمی را از انجام وظایف مهم بازدارد و دیگر بار به معنی هر گونه سرگرمی به انگیزه لذت بردن یا سپری کردن وقت بی آنکه مانع کارهای مهم باشد. بر این اساس، می توان گفت لهو، امری نسبی است، چون یک فعل ممکن است برای فردی بازدارنده از وظایف مهم باشد، ولی برای دیگری چنین پیامدی نداشته باشد.

حال با توجه به این مطلب، به نظر می رسد لهو و مصادیق آن دست کم چهار حکم : حرمت، کراهت، اباحه و استحباب را می تواند داشته باشد. پاره ای از مصادیق لهو، حرام هستند و این در مواردی است که مصداق لهو به معنی اصلی آن باشد، بدین معنا که آدمی را به خود سرگرم سازد و “موجب اهمال وظایف واجب و مهم ” شود (نک: منافقون. ؛ تکاثر. ۳- ۱) یا آنکه مصداق یادشده – با قطع نظر از لهو – از مصادیق حرام باشد (مانند استهزاء به آیات الهی) (نک: نساء. ۱۴۰).

در برخی از موارد نیز مصداق لهو مقدمه و زمینه یا ابزار رسیدن به گناه قرار می گیرد، مانند آیه ای که “لهو الحدیث ” را وسیله ای برای گمراه کردن از راه خدا معرفی می کند (نک: لقمان. ۶) یا دست کم مصادیقی از لهو که حالت “بطر” یعنی فرح برخاسته از قوای شهوانی حرام (انصاری، ۱۴۱۵ق، ج۱: ۱۶۰) را موجب می شوند که خود زمینه ساز مفاسدی دیگر باشد.

از دیگر مصادیق لهو حرام می توان به نواختن آلات لهو و استماع آن (کلینی، ۱۳۶۵، ج۶: ۴۳؛ محقق حلی، ۱۴۰ق، ج۴: ۱۳)، وسایل قمار (نک : مائده. ۱ -۰) و افسانه های خرافی با هدف گمراهی از یاد خدا و رویگردانی مردم از قصص قرآنی (نک: لقمان. ۶؛ زمخشری، بی تا، ج۳: ۴۰) یاد کرد.

لهو مکروه نیز بر مواردی صدق می کند که آدمی را به خود سرگرم می کند و هیچ سود اخروی یا دنیوی منتهی به آخرت ندارد و در عین حال، مانع انجام وظایف واجب نمی شود، مانند: سخنان بیهوده (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۶: ۷)، افراط در مزاح و بذله گویی و خنده های بی جا و فراوان (همان: ۶ و ۷۷ و ج۷۳: ۵)، تجارت و خرید و فروش به وقت نماز (کلینی، ۱۳۶۵، ج۵: ۱۵۴) و کارهای بیهوده دیگر (نک: مومنون. ۳؛ قصص. ۶۷). در حقیقت لهو مکروه همان “لغو” است، چه، لهو به این معنا نیز به کار می رود، چنان که لعب مورد نکوهش نیز به همین معنا است.

مصادیق لهو مباح و مستحب نیز در روایت هایی یاد شده اند. امام باقر(ع) می فرمایند:

“لهو المؤمن فی ثلاثه أشیاء: التمتع بالنساء و مفاکهه الإخوان و الصلاه باللیل؛ لهو مومن در سه چیز است: لذت جویی از همسر، بذله گویی با برادران دینی و نماز شب”[۱] (صدوق، ۱۴۰۴ق، ج۱: ۱۶۱).

پیامبر اکرم (ص) نیز فرمودند: “کل لهو للمؤمن باطل إلا فی ثلاث: فی تأدیبه الفرس و رمیه عن قوسه و ملاعبته امرأته فإنهن حق؛ هر کار لهوی از مؤمن باطل است، جز در سه مورد: پرورش اسب خود، تیراندازی و لذت جویی از همسرش که اینها حق اند” (کلینی، ۱۳۶۵، ج: ۳۳).

توجه به مصادیق یادشده به روشنی گواه آن است که منظور از لهو در اینجا، سرگرمی مطلق است، نه لهوی که غفلت زا و مانع وظایف مهم تر باشد. چنان که مصادیق لهو مستحب نیز مواردی هستند که از یک سو موجب غفلت از وظایف مهم و بالفعل دیگر نشوند و از سوی دیگر، یا به خودی خود مستحب باشند یا وسیله و زمینه ساز مسائل مهم و مطلوب مانند آموزش شنا.

حال نکته مهم آن است که تفریح سالم در نوع اخیر جای می گیرد، چون موجب رفع خستگی جسمی و روحی و آمادگی برای انجام بهتر وظایف می شود.

بر این اساس، تفریح سالم با حدود و شرایط خود که پیشتر بیان شد، ارتباطی با لهو، لغو و لعب مذموم ندارد و فرد باایمان، ضمن پرهیز از این سه، زمانی را به تفریح سالم اختصاص می دهد. از. بعد اقتصادی، بایستی بخشی از درآمد فرد و خانوار صرف هزینه های تفریح سالم شود که مقدار آن براساس میزان درآمد فرد، اولویت بندی نیازها و شرایط بهره مندی از تفریح های گوناگون، متغیر خواهد بود.

شخصیت والای انسانی و پرهیز از لهو و لغو در سبک زندگی رضوی

نکته جالب در سبک زندگی رضوی که از سخنان حضرت برداشت می شود، توجه دادن فرد به شخصیت والای انسانی و اهداف متعالی خود است تا از یک سو، خرد خویش را حاکم قرار دهد و مصادیق لغو و بیهوده را تشخیص دهد و از دیگر سو، شأن و جایگاه خود و ارزش وقت و امکانات خویش را بالاتر و بیشتر از آن بیند که به چنین کارهایی دست یازد، بی آنکه برای وی سودی به همراه داشته باشد.

الریان بن الصلت قال: سألت ال رضا (ع) یوما بخراسان فقلت: یا سیدی إن هشام بن إبراهیم العباسی حکی عنک أنک رخصت له فی استماع الغناء فقال: کذب الزندیق إنما سألنی عن ذلک فقلت له: إن رجلا سأل ابا جعفر(ع) عن ذلک فقال أبو جعفر(ع): إذا میز الله بین الحق و الباطل فأین یکون الغناء فقال: مع الباطل فقال له أبو جعفر(ع) قد قضیت؛ ریان بن صلت گوید: روزی در خراسان از امام رضا(ع) پرسیدم: سرورم! ابراهیم بن هاشم عباسی از شما نقل کرده که به او اجازه گوش کردن به غنا داده اید! حضرت فرمودند: دروغ گفته است کافر! او صرفا از من در این باره پرسید و من به او گفتم: مردی از امام باقر(ع) در این باره سؤال کرد. امام باقر(ع) فرمودند: هر گاه خدا حق را از باطل جدا سازد، غنا در کدام جهت قرار می گیرد؟ او پاسخ داد: در طرف باطل. امام(ع) به او فرمودند: خود [به درستی] قضاوت کردی (صدوق، ۱۴۰۴ق، ج۱: ۱۷؛ کلینی، ۱۳۶۵، ج ۶: ۴۳۵ – ۴۳۴ با اندکی اختلاف در لفظ).

“و سئل (ع) عن السفله فقال: من کان له شیء یلهیه عن الله؛ درباره افراد پست و فرومایه از حضرت سؤال شد. فرمودند: کسی که چیزی دارد که او را از [یاد و مسیر] خدا بازدارد و به خود سرگرم سازد” (ابن شعبه حرانی، ۱۴۰۴ق: ۴۴).

عن الرضا (ع) قال: جاء رجل الی أبی جعفر(ع) فقال: یا اباجعفر ما تقول فی الشطرنج التی یلعب بها؟ فقا ل(ع): أخبرنی أبی علی بن الحسین (ع) عن الحسین بن علی (ع): عن أمیرالمؤمنین (ع) قال: قال رسول الله (ص): من کان ناطقا فکان منطقه بغیر ذکر الله کان لاغیا، و من کان صامتا فکان صمته لغیر ذکر الله کان ساهیا، ثم سکت فقام الرجل و انصرف؛ امام رضا(ع) فرمودند: مردی نزد امام باقر(ع) آمد و گفت: درباره شطرنج که مردم با آن بازی می کنند چه می گویید؟ حضرت فرمودند: پدرم علی بن حسین (ع) از حسین بن علی (ع) از امیر مؤمنان (ع) نقل کرد که رسول خدا (ص) فرمودند: هر کس سخن گوید و سخنش برای غیر یاد خدا [و در مسیر غیر او] باشد، بیهوده گفته است، هر کس سکوت کند و سکوتش برای غیر یاد خدا باشد، خطا کرده است. آن گاه امام (ع) سکوت کردند. مرد نیز برخاست و رفت (کلینی، ۱۳۶۵، ج۶: ۴۳۷)

بدین سان، امام رضا (ع) با نقل این سخنان، فرد را به خویشتن خویش می برند و از او می خواهند که خود بیندیشد آیا شایسته است به کارهای لهو و لغو بپردازد و جایگاه خود را تنزل داده از مقام قرب و معنویت نیز باز ماند!؟

اتراف(رفاه زدگی و مصرف گرایی)

از آسیب های تفریح و سرگرمی و مرزهای آن، افراط در لذت جویی در عرصه مصرف و لذت های مادی است که در قرآن کریم و روایت ها، با نام “اتراف” تعبیر می شود. اتراف از واژه “ترف” به معنای نعمت و برخورداری از آن به کار رفته است و مترف به کسی گویند که نعمت فراوان و غرق شدن در شهوات و خوشگذرانی ها، او را به غرور و سرکشی واداشته است (نک : ابن منظور، ۱۴۱۰ق، ج: ۱۷؛ راغب اصفهانی، ۱۴۱۶ق : ۱۶۶).

کاربرد معنایی این واژه در قرآن کریم، بیانگر زندگی اشرافی، رفاه زدگی و لذت گرایی ثروتمندان بوده که هرماه با غرور و طغیان است. بانبراین، کاربرد آن ویژه ثروتمندان بوده و برای افراد کم درآمد، هرچند به سهم خود مصرف گرا باشند، به کار نرفته است (نک: حکیمی، ۱۳۶، ج۳: ۳۱؛ مدرسی، ۱۴۱ق، ج۱۴: ۴۱).

در فرهنگ مصرف گرایی مترفان، مصرف، هم ارزش مادی می یابد و هم ارزش نمادین؛ بدین معنا که مصرف، وسیله ای برای ابراز وجود و به دست آوردن هویت اجتماعی می شود، ازاین رو، نه تنها ارزش نمادین می یابد بلکه در برابر مصرف به معنای تأمین کننده نیازهای زیستی انسان قرار می گیرد و اولویت می یابد (نک: گل محمدی، ۱۳۱: ۱۰۶).

آنان تلاش می کنند با خرید و مصرف کالاهای لوکس و تجملاتی، مدپرستی و ریخت و پاش، به پندار خود، پایگاه اجتماعی و آبروی فزون تری به دست آورند و در حقیقت به خودنمایی و