فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین

با فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین شامل 119 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی «آیه اظهار» از منظر فریقین :

مقدمه

از جمله آیاتی که می توان در موضوع مهدویت و فرجام تاریخ انسان و جهان از آن بهره برد، آیه ۳۳ سوره توبه است: هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ؛ (توبه: ۳۳) اوست آن که پیامبرش را با هدایت و دینِ درست فرستاد تا او را بر همه ادیان پیروز گرداند، هرچند مشرکان خوش نداشته باشند. با تأمل در شرح این آیه در بین مفسران شیعه و سنی به یک مطلب اساسی میتوان پی برد و آن همسانی دیدگاه های شیعه و سنی درباره تحقق وعده الهی در این آیه در عصر ظهور امام مهدی رحمه الله و نزول حضرت عیسی است. هرچند مفسران شیعه و سنی در تفسیر این آیات برداشت و احدی ندارند؛ اما از مجموع دیدگاه های آنان میتوان قدر متیقنی را استنباط کرد که مبتنی بر سیطره اسلام در آخر الزمان است. در این آیه شریفه خداوند بر غلبه اسلام بر سایر ادیان تأکید می کند. ولی نباید فراموش کرد که این تکرار و تاکید در زمانی بود که هنوز اسلام در جزیره عربستان تسلط نیافته بود، تا چه رسد به نقاط دیگر جهان، اما قرآن در همان وقت مؤکداً روی این مسئله تکیه کرد و حوادث آینده صدق این پیش گویی بزرگ را ثابت نمود و سرانجام اسلام هم از نظر منطق، و هم از نظر پیشرفت عملی بر مذاهب دیگر غالب شد، و دشمنان را از قسمت های وسیعی از جهان عقب زد و جای آن ها را گرفت و هم اکنون نیز در حال پیش روی است. البته وعده کامل این آیه به شکل کامل آن در زمان ظهور حضرت مهدی خواهد بود؛ هرچند دین اسلام که همان دین حق است در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به طور نسبی بر سایر ادیان غلبه پیدا کرد، ولی این غلبه به شکل کامل نبود؛ چرا که در بسیاری از مکان ها ادیان دیگری غیر از اسلام حاکم بود. جدا از ظاهر و سیاق آیه، روایاتی که فریقین ذکر کردهاند مؤید این مطلب است. در این نوشتار ابتدا به بررسی واژگان پرداخته و سپس با طرح سؤالاتی در رابطه با آیه اعم از سؤالات ادبی و یا تفسیری سعی میکنیم با توجه به سیاق آیات به فهم بهتر و تفسیر صحیحی از آیه دست یابیم؛ طرح نظرات مفسران شیعه و سنی و نفد و بررسی آن ها نیز ما را در فهم بهتر از آیه کمک میکند. پرسش اصلی این مقاله آن است که آیا «آیه اظهار» بر حکومت جهانی حضرت مهدی رحمه الله دلالت دارد یا خیر؟

دیدگاه مفسران فریقین

دیدگاه قرآن پژوهان شیعه و سنی در تفسیر آیه اظهار متفاوت است؛ برخی از آنان به صورت سربسته به ذکر معنای آیه بسنده کردهاند، بی آن که از شیوه اظهار دین حق بر دیگر ادیان(به نحو حجت و برهان یا قهر و غلبه) و زمان آن به طور صریح حکم کنند. برخی از مفسران اهل سنت از تحقق اراده الهی به تدریج از اواخر زمان رسالت و سپس در امتداد زمان سخن گفتهاند. برخی نیز مانند اکثر مفسران شیعه بر تعیین وعده حق تعالی به عصر ظهور فتوا دادهاند؛ باتوجه به عنصر مفهومی لغت «اظهار» و دیگر قراین داخلی وبیرونی که خواهد آمد دراین مقاله اثبات میشود که منظور از اظهار در آیه شریفه(توبه: ۳۳) پیروزی و غلبه خارجی و عملی در سطح جهان و تمامی روی زمین است، که شامل پیروزی فرهنگی، اقتصادی و سیاسی می شود که این وعده منحصر به عصر ظهور خواهد بود. حال که دیدگاه عمده در آیه روشن شد لازم است مستندات هر یک که عمدتا به ترکیب در آیه شریفه، قرائن درونی و بیرونی کلام است، نظر افکنده، آن ها را نقل و آن گاه مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد.

۱.معنای اظهار در این آیه: معنای اظهار در آی ۳۳ سوره توبه: ۳۳چیست؟ غلبه در عصر رسالت است یا منحصر به عصر ظهور است؟ به عبارت دیگر، آیا غلبه به معنای حجت و برهان است یا غلبه جسمانی است؟ در بین قرآن پژوهان شیعه و سنی در مورد معنای اظهار چند دیدگاه مطرح است:

اظهار به معنای غلبه

در مورد ظرف زمانی تحقق غلبه دو دیدگاه وجود دارد: الف) غلبه دین حق در عصر رسالت و امتداد آن (غلبه به معنای حجت وبرهان) ب) انحصار غلبه دین حق به عصر ظهور (غلبه جسمانی). الف) غلبه دین حق در عصر رسالت وامتداد آن(غلبه به معنای حجت وبرهان)شیخ طوسی «اظهار» را به معنای سیطر دین در عصر رسالت و امتداد آن میداند و عصر ظهور را یکی از مصادیق آن می داند. وی در این زمینه می نویسد: خداوند رسولش را با «هدایت» یعنی با حجت ها و بینات و بیان و هر آن چه عمل به آن موجب ورود به بهشت شود، و نیز با «دین حق» که همان اسلام است و دربر دارنده آیین الهی و پاداش بهشتی است فرستاد. این که فرمود: لیظهره علی الدین کله…به معنای برتری دین اسلام برهمه ادیان باحاکمیت قهر و غلبه است؛ این آیه دلالت بر صدق نبوت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم داردچون خبر از وعده حق تعالی به غلبه اسلام برتمام ادیان دارد، و این وعده محقق شده است.(طوسی،۱۴۰۲: ج۵، ۲۰۹)مرحوم طبرسی نیز نظیرعبارت شیخ طوسی را در مجمع البیان آورده جز آن که اظهار را به معنای برتری دین اسلام بر جمیع ادیان، با حجت و برهان و قهر و غلبه میداند.(طبرسی، ۱۴۰۶: ج۵، ۳۸)در مجمع البیان چنین می فرماید: لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ معناه لیعلی دین الإسلام علی جمیع الأدیان بالحجه و الغلبه و القهر لها حتی لا یبقی علی وجه الأرض دین إلا مغلوبا و لا یغلب أحد أهل الإسلام بالحجه و هم یغلبون أهل سائر الأدیان بالحجه و أما الظهور بالغلبه فهو أن کل طائفه من المسلمین قد غلبوا علی ناحیه من نواحی أهل الشرک و لحقهم قهر من جهتهم…؛(طبرسی،۱۴۰۶: ج۵، ۳۸) تا آن که دین اسلام بر تمام ادیان با حجت و برهان و همچنین با قهر و غلبه غالب آیند تا آن که هیچ دینی در زمین نباشد جز آن که مغلوب اسلام شود و نیز اهل اسلام با حجت و برهان بر اهل دیگر ادیان غالب آیند و هرگز مقهور نگردند. اما غلبه اسلام با حجت و برهان روشن است و با قهر نیز هم اکنون قابل مشاهده است. هر کدام از طایفه مسلمین بر بخشی از سرزمین های اهل شرک غالب آمده و بر آنان چیره شده اند. این قول از برخی از سلف مانند مقاتل بن سلیمان نیز نقل شده است، آنان تحقق وعد حق تعالی را در همان عصر رسالت میدانند؛ چون دین اسلام بر تمام دین های شبه جزیره سیطره یافت و اهل کتاب را به جزیه وادار کرد. جصاص (م۳۷۰ ق) نیز بر این باور است که این وعده تحقق یافته و دامن آن تا پس از وفات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نیز امتداد پیدا کرده است.به عقیده وی هیچ کدام از اهل ادیان نیستند، جز آن که مسلمانان بر آنان چیره شده، آنان را مقهور خویش ساختند و این وعده را تحقق بخشیدند، وعدهای که بر صدق نبوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دلالت آشکار دارد(جصاص، ۱۴۱۵: ج۳، ۵۹۲).زمخشری نیز در تفسیر آیات سور صف با صراحت این غلبه را تحقق یافته می داند و چنین می آورد: به جان خودم سوگند که چنین امری به وقوع پیوسته چون هیچ دینی از ادیان نیست جز آن که مقهور و مغلوب دین اسلام گردیده است و از مجاهد[بن جبر تابعی] چنین نقل شده است: هر گاه حضرت عیسی علیه السلام از آسمان فرود آیند جز دین اسلام، دینی در زمین نخواهد بود.(زمخشری، بی تا: ج۲۶۵،۲)نسفی نیز در تفسیر خود عین عبارت کشاف را در تفسیر آیات سوره صف آورده است و از تحقق این وعده خبر میدهد(نسفی، ۱۴۰۲: ج۲۵۳،۲). در تفسیر روح المعانی آلوسی(م۱۲۷۰ق) نیز همین قول را در ذیل آیات سوره صف مییابیم(آلوسی، ۱۴۱۷: ج۱۵، ۱۳۰). ابن عاشور نیز سیطره دین حق را در عصر رسالت و امتداد آن میداند. «اظهار» را تفضیل و اعلام معنوی دانسته است(ابن عاشور، ۱۴۱۲: ج ۲۸، ۱۷۲).

بررسی

این معنا(غلبه با حجت وبرهان) در حد خود درست است؛ چون همه ادیان آسمانی از جمله دین اسلام بر واقع و حق مبتنی است و پایه های اصلی آن بر برهان عقلی و فطرت الهی آدمیان پی نهاده شده به همین رو قرآن فهم خطاب های خود را متوجه «اولی الباب»(ابراهیم: ۵۲)، «اولی النهی»،(طه: ۱۲۸) «اولی الابصار» (آل عمران: ۱۳) میداند که جملگی حکایت از صاحبان عقل و خرد دارد و از نابخردان، پیروان نیکان و پندارزدگان نکوهش میکند، دربار فطرت نیز فرمود: فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ؛(روم:۳۰)پس حق گرایانه روی دل خود را به سوی این دین کن، همان طریقه و آیین فطری خدا که مردم را بر پای آن آفریده و سرشته است هرگز تبدیلی در این آفرینش [فطری] خدا نباشد، این است دین ثابت و استوار ولی بیشتر مردم نمی دانند. اما مفاد آی مورد بحث اگر نگوییم این معنا نیست، دستکم منحصر به این معنا نیست؛ زیرا: یکم. این نوع غلبه(غلب با حجت و برهان) _ چنان که برخی مفسران گفته اند(کاشانی، ۱۴۲۳: ج ۳، ۱۰۵؛ طوسی، ۱۴۰۲: ج۵، ۲۰۹). همواره از همان آغاز طلوع اسلام که با کلمه طیبه «لا اله الا الله» آغاز گشت، محقق بوده و هست؛ پس مژده حق تعالی بر سیطر دین حق از این بُعد نخواهد بود؛ دوم. آن چه موجب ناخرسندی کافران و مشرکان میشود تنها غلب منطق دین اسلام در مقام نظریه نیست، بلکه نشر و گسترش آن در بیان جوامع بشری و استقبال توده ها از آن است که نتیج آن افول پندار شرک و سقوط ادیان باطل و تحریف شده، در عرص اجتماع بشری است؛ سوم. این غلبه اختصاص به دین اسلام ندارد، بلکه منطق همه انبیا و ادیان آن ها بر آیین های دیگر غلبه داشته است؛ اما ظاهراً در قرآن تنها سخن از سیطر دین اسلام (به معنای خاص آن) بر تمام ادیان مطرح شده است. ب) انحصار غلبه به عصر ظهور(غلبه خارجی)این احتمال در بین مفسران شیعه و سنی به ویژه آنان که تفسیرشان صبغ روایی دارد، مورد توجه قرار گرفته است. این قول سیطر اسلام را در عصر ظهور متعین می داند. این احتمال نخستین بار در شیعه، از سوی علی بن ابراهیم قمی(از دانشمندان قرن سوم و اوایل قرن چهارم) و در بین اهل سنت از سوی ابن جریری طبری (م ۳۱۰ ق) مطرح شد. علامه طباطبایی در مورد «سیطر دین حق» به طور صریح سخنی نگفته است. لکن با توجه به آن که ایشان مرجع ضمیر مفعولی «لیظهره» را دین می داند و به برخی از روایات مهدویت نیز در بحث روایی اشاره کرده است چنین استنباط میشود که ایشان سیطره دین حق را در عصر ظهورغلبه جسمانی می داند. البته ایشان وعده سیطره دین حق در عصر ظهور را به معنای نفی تکلیف از مسلمین در زمینهسازی شرایط ظهور نمی داند(طباطبایی، ۱۴۱۷: ج۹، ۲۷۴). تفسیر نمونه در جواب این سؤال که غلبه اسلام بر سایر ادیان غلبه منطقی است یا غلبه با قدرت می فرماید: بررسی موارد استعمال ماده «اظهار»(لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ…) در آیات قرآن نشان می دهد که این ماده بیشتر به معنی غلبه جسمانی و قدر تظاهری آمده است چنان که در داستان «اصحاب کهف» می خوانیم: إِنَّهُمْ إِنْ یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ یَرْجُمُوکُمْ که در این آیه شریفه «ظهر» به معنای «غلبه» آمده است.(مکارم شیرازی،۱۳۸۶: ج۷، ۳۷۲)فخر رازی نیز« اظهار» را به معنای غلبه و قهر جسمانی میداند و دلیل آن را بشارت خداوند درباره غلبه اسلام بر سایر ادیان میداند وی میگوید غلبه این دین بر دیگر ادیان با حجت وبرهان محقق است و نیاز به بشارت خداوند ندارد. وی غلبه اسلام بر دیگر ادیان را در عصر ظهور امام مهدی رحمه الله و نزول عیسی علیه السلام به عنوان احتمال موجهی ذکر می کند. ایشان در ذیل تفسیر آیه اظهار دین چنین می نویسد: و اعلم أن ظهور الشی ء علی غیره قد یکون بالحجه، و قدیکون بالکثره والوفور، و قد یکون بالغلبه و الاستیلاء، و معلومأنه تعالی بشر بذلک، و لا یجوزأن یبشر إلا بأمر مستقبل غیر حاصل، و ظهور هذا الدین بالحجه مقرر معلوم، فالواجب حمله علی الظهور بالغلبه.(رازی، ۱۴۱۱: ج ۱۶، ۳۳)ابن جریر طبری «اظهار» را به معنای سیطر کامل معنا کرده است. وی در تفسیر خود آورده است:لیظهره دینه الحق الذی ارسل به رسوله علی کل دین سواه و ذلک عند نزول عیسی بن مریم و حین تصیر المله واحده فلا یکون دین غیر الاسلام؛(طبری، ۱۴۰۸: ج۱۴، ۸۸)تا آن که خداوند دین حق خود را که پیامبرش را بر آن فرستاد بر هر دینی چیره کند و آن زمان نزول عیسی بن مریم خواهد بود؛ آن هنگام که آیین، واحد میشود و دینی جز اسلام وجود نخواهد داشت. واحدی نیشابوری(م ۴۱۲ ق) در تفسیر الوسیط می نویسد: لیعلیه علی جمیع الادیان و ذلک عند نزول عیسی علیه السلام؛(نیشابوری، ۱۴۰۸: ج۲، ۴۹۱)تا آن که دین حق خود را بر تمام ادیان برتری میبخشد و آن در زمان نزول حضرت عیسی علیه السلام خواهد بود. بغوی نیشابوری (م ۵۱۶ ق) که بنا به یک احتمال که ضمیر مفعولی «ه» در «لیظهره» به «دین الحق» برگردد، می نویسد: و ظهوره علی الادیان هو ان لا یدان الله تعالی الا به؛(بغوی، ۱۴۰۸: ج۲۸۲،۲)سیطر دین حق بر دیگر ادیان به این است که خداوند تعالی جز به دین حق، پرستیده نشود.قرطبی(م۶۷۱ق) نیز با احتمال ارجاع ضمیر مفعولی یاد شده به «دین الحق» به روایت ابوهریره و قول ضحاک استناد میجوید که وعد غلب دین اسلام را بر دیگر ادیان در عصر نزول عیسی علیه السلام می دانند(قرطبی، ۱۴۰۸: ج۸، ۱۲۱).به نظر می رسد ابن کثیر نیز همین معنا را پسندیده که چنین می نویسد: لیظهره علی الدین کله» ای علی سائر الایان؛(دمشقی، ۱۴۰۸: ج۴۳۸،۲)تا دین حق را بر دیگر ادیان چیره کند.قول برگزیده غلبه و اظهار در آیه شریفه منحصر به عصر ظهور است؛ وغلبه دین اسلام بر سایر اد یان غلبه جسمانی است؛این معنا با چند دلیل قابل اثبات است:

۱.بررسی موارد استعمال ماده «اظهار»(لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ…) در آیات قرآن نیز نشان می دهد که این ماده بیشتر به معنی غلبه جسمانی و قدرت ظاهری آمده است چنان که در داستان« اصحاب کهف» می خوانیم: إِنَّهُمْ إِنْ یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ یَرْجُمُوکُمْ؛(کهف: ۲۰)اگر آنها (دقیانوس و سپاهیانش) بر شما غالب شوند، سنگ سارتان می کنند. و نیز در باره مشرکان می خوانیم: کَیْفَ وَ إِنْ یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ لا یَرْقُبُوا فِیکُمْ إِلًّا وَ لا ذِمَّهً؛(توبه: ۸)هر گاه آن ها بر شما چیره شوند نه ملاحظه خویشاوندی و قرابت را می کنند و نه عهد و پیمان را. بدیهی است غلبه در این گونه موارد غلبه منطقی نیست، بلکه غلبه عملی و عینی است به هر حال صحیح تر این است که پیروزی و غلبه فوق را، غلبه همه جانبه بدانیم؛ زیرا با مفهوم آیه که از هر نظر مطلق است نیز سازگارتر می باشد، یعنی روزی فرا می رسد که اسلام هم از نظر منطق و استدلال و هم از نظر نفوذ ظاهری و حکومت بر تمام ادیان جهان پیروز خواهد شد و همه را تحت الشعاع خویش قرار خواهد داد؛ اگر مفاد آیه در جزیره العرب به طور کامل تحقق یافت و اسلام بر تمام ادیان آن دیار، از اهل کتاب و مشرکان به طور نسبی در بلادهای دیگر، سیطره پیدا کرد، به معنای پایان وعده حق تعالی در آیه نیست.

۲.مفاد روایات به ویژه روایات شیعی دلالت بر اختصاص این وعده به عصر ظهور دارد.

۳.خداوند تعالی دراین آیه شریفه بشارت به غلبه داده است و غلبه محتوایی محقق بود و نیاز به بشارت نداشت. آن چه نیاز به بشارت دارد، غلبه جسمانی به قهر و استیلاست.

اظهار به معنای اطلاع

آیه در این دیدگاه بر اساس ارجاع ضمیر مفعولی «لیظهره» به «رسوله» معنا شده است،.این قول بیشتر در بین مفسران سنی مبتنی بر روایتی از ابن عباس است که وی میگوید: خداوند پیامبرش را با هدایت و دین حق فرستاد:لیظهره الله نبیه علی امر الدین کله فیعطیه ایاه کله و لا یخفی علیه منه شیء؛(ابن ابی حاتم، ۱۴۰۸: ج۶، ۱۷۸۶)تا آن که پیامبرش را از هم شرایع آگاه سازد و خداوند چنین دانشی را به ایشان داد و هیچ امری از آیین ها بر ایشان پنهان نماند. فخر رازی نیز در ذیل آیه اظهار در پاسخ به این سؤال که چرا وعده سیطره تا کنون محقق نشده است؟ یکی از وجوهی را که ذکر میکند آن است که «یظهره» به معنای آگاهی و اطلاع دادن بر جمیع شرایع دین است و خداوند آن حضرت را بر تمام امور ادیان به صورت کلی آگاه نموده است تا چیزی بر او مخفی نماند(رازی، ۱۴۱۱: ج ۱۶، ۳۳).

بررسی

اولاً این روایت از ابن عباس با روایتی دیگر از او دربار همین آیه ناسازگار است که می گوید: بعث الله محمداً لیظهره علی الدین کله فدیننا فوق الملل؛(ابن ابی حاتم، ۱۴۰۸: ج۶، ۱۷۸۶)خداوند حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم را برانگیخت تا ایشان را بر هم ادیان چیره گرداند، بنابراین دین ما برتر از دین های دیگر است. ظاهراً معنای این روایت تنها مربوط به آگاهی نبی اکرم از تعالیم سایر ادیان نیست، بلکه از این که می گوید: «دین ما برتر از دین های دیگر است» از سیطر دین اسلام بر سایر ادیان دیگر حکایت دارد. دوم این که بخش پایانی آیه نیز با این حدیث توافقی ندارد؛ چون مفاد دو آی ۳۲ و ۳۳ از کراهت کافران به دلیل اکمال و اتمام نور حق تعالی و نشر گسترش اسلام خبر میدهد و همین امر را موجب ناخرسندی آنان تلقی می کند. در این آیات، سیطره و گسترش دین حق مای ناخرسندی و غیظ کافران محسوب شده است. اما اگاهی رسول اکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از همه ادیان موجب ناخشنودی کافران و مشکران نخواهد بود به گونهای که به اطفای نور خدا همت گمارند.

۲.مرجع ضمیر در «لیظهره» رسول است یا دین؟دیدگاه قرآن پژوهان شیعی و سنی در این مورد متفاوت است. اکثر مفسران اهل سنت «لام» در «لیظهره» را غایت از ارسال رسول بر اساس مرجع ضمیر مفعولی، «لیظهره» را «رسول» دانسته اند. این قول بیشتر در بین مفسران سنی مبتنی بر روایتی از ابن عباس است که پیش تر نقل شد.

بررسی

این روایت خبر واحدی است که باسند ابوصالح کاتب اللیث ازمعاویه صالح ازعلی بن طلحه ازابن عباس نقل شده است و به لحاظ سند بامشکل مواجه است. ابن معین بر این باور است که علی بن طلحه از ابن عباس به طور مستقیم روایتی نشنیده و به طور مرسل از وی حدیث نقل میکند(مزی، ۱۴۱۶: ج۲۰، ۴۹۰).درباره شخصیت علی بن طلحه و معاویه بن صالح و ابوصالح و توثیق و جرح آنان میان علمای رجال اختلاف است(همو). یکی از معانی که آلوسی در بین احتمال های متعدد بیان میکند ارجاع ضمیر مفعولی «لیظهره» به «رسوله» معنا شده است: لیظهره الرسول (علیه الصلاه و السلام) علی الدین….(آلوسی، ۱۴۱۷: ج۶، ۱۲۵)اکثر قریب به اتفاق به قریب مفسران شیعه مرجع ضمیر مفعولی «لیظهره» را «دین الحق» دانسته اند. مرحوم طبرسی در مجمع البیان چنین می فرماید:لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ معناه لیعلی دین الإسلام علی جمیع الأدیان بالحجه و الغلبه و القهر…. قیل إن الهاء فی «لِیُظْهِرَهُ» عائده إلی الرسول صلی الل