فایل پاورپوینت کامل شرح مناجات شعبانیه (فقره ششم)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شرح مناجات شعبانیه (فقره ششم) :

رحمت و غضب الهی

از میل فطری که هر موجود زنده ای در جهان طبیعت، به حفظ بقا و تأمین منافع و مصالح خویش دارد، حالت دفاع یا انتقام در مقابل متجاوز به حریم وجود و مصالح و منافعش از وی ظاهر می گردد، این حالت را خشم و غضب می نامند که در انسان، بروز چنین حالتی غالبا با برآمدگی رگهای پیشانی و گردن و جریان بیشتر خون در سطح بدن همراه می باشد، و از این رو، صورت انسان خشمگین بر افروخته و چشمانش سرخ و عادتا آوازش متشنّج و غلیظ و عضلاتش منقبض و سوراخهای بینی وی فراختر می شوند تا بتواند طوفان سوزان اندرون خویش را آسانتر خارج سازد. و از رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله روایت شده که فرمودند:

انّ الغضب جمره توقد فی القلب أ لم تروا إلی انتفاخ اوداجه و حمره عینیه…؟

غضب بی تردید اخگر سوزانی است که در قلب افروخته می شود، مگر رگهای گردن پر باد و سرخی چشمان انسان خشمگین را نمی بیند؟ و بدین جهت است که علمای اخلاق، غضب را به «غلیان دم القلب لطلب الانتقام» تعریف کرده اند.

در مبحث نفس که از اقسام مباحث فلسفه طبیعی است، فلاسفه بعد از اثبات نفس، در مقام اثبات آلات و قوای ادراکی و تحریکی نفس حیوانی بر می آیند، و در قسمت قوای محرّکه حیوانی می گویند.

تقسیم قوای محرکه حیوانی

قوای محرّکه حیوانی به دو رشته تقسیم می گردند: یک رشته به نام قوّه شوقیه که «باعثه» و «نزوعیه» هم نامیده می شود و رشته دیگر به نام قوه عامله مباشر تحریک نامیده می شود و احیانا به آن «فاعله» نیز گفته می شود.

قوه شوقیه که همان باعثه و نزوعیه است، خاستگاه دو قوّه به نامهای قوّه شهویه و قوّه غضبیه است، زیرا صورتی که در قوّه درّاکه مرتسم می گردد، چنانچه مطلوب و نافع و ملایم با طبع ادراک کننده باشد، اعم از آنکه واقعا نافع باشد یا نه، پس از تمامیت مبادی اراده به کمک قوّه شوقیه در اشتداد و تأکید شوق و تصمیم عزم، همین قوّه باعثه، قوّه عامله را بر تحریک آلات حرکت از اوتار و رباطات بر می انگیزد تا صورت مطلوب در خارج از ظرف ادراک عینیت یابد، و در این صورت این قوّه را قوّه شهویه می خوانند.

و چنانچه صورت مترسم شده در ظرف ادراک، منافر با طبع ادراک کننده باشد، اعمّ از آنکه واقعا هم چنین باشد یا نه، پس از تمامیت مبادی اراده چنانکه گفتیم، همان قوّه باعثه، قوّه عامله را بر تحریک آلات حرکت بدن در مقام دفاع و انتقام بر می انگیزد، و در این صورت، این قوّه را قوّه غضبیه می نامند.

انسان از آن جهت که حیوان است، واجد این قوّه (شهوت و غضب) است و این دو قوّه از اساسی ترین نیروهای عمران و تمدّن است، و انسان از آن جهت که انسان است، دارای دو قوّه دیگری است که به نامهای قوّه نظری و قوّه عملی است و به تعبیر صحیحتر، عقل نظری و عقل عملی است که شناخت هر یک از آنها و معرفت حدود فعالیتشان و قرابت و خویشاوندیشان نسبت به یکدیگر، موکول به مراجعه کتاب اشارات و طبیعیات شفا و نظائر این ها است. باری موهبت، غضب است که حوزه حیات و شرافت و ناموس و مال – و به یک کلام – منافع و مصالح فردی و اجتماعی در پناه آن صیانت می شوند، و مادامی موهبت است که در چهارچوب عقل و شرع باشد و تمایلات عالیه انسانی مانند دفاع از عدالت و انصاف و مکارم اخلاق و منافع و مصالح مشروع و معقول را انجام دهد. و کسانی که از این موهبت کبری محرومند، طبعا مردمی بیچاره و زبونند و رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله از آن گروه از امّت خویش که در صیانت شریعت تند و تیزند، ستایش می کند و می فرماید:«خیر امّتی أحداؤها» یعنی بهترین طایفه از امّتم، تند و تیزهای آنان است که بدون ملاحظه از هیچ کس، با اخگر افروخته خشم خدایی پر و بال متجاوز به حریم شریعت را می سوزانند.

غضب و سخط منسوب به خداوند متعال

در قرآن کریم و روایات و ادعیه و آثار، سخط و غضب متکرّرا به خداوند متعال نسبت داده شده، درباره یهود می فرماید:«من لعنه اللَّه و غضب علیه» و در همین سوره آیه ۸۰، اعلان فرموده که طائفه ای از یهود گرفتار سخط خداوند متعال می باشند:«لبئس ما قدّمت لهم انفسهم ان سخط اللَّه علیهم و فی العذاب هم خالدون»

در موطن خود مبرهن گردیده که هر فعلی در دار وجود با اسقاط جهات نقص از آن و تنزیهش از آلودگی مادّه، و قوّه و امکان، فعل خداوند متعال است.ذلکم اللَّه ربکم خالق کل شی ء ولی گوناگونی عناوین افعال منسوب به خداوند متعال، به واسطه عنایات گوناگونی است که در مقام انتزاع این عناوین از انحا موجودات که افعال اللَّه تعالی هستند، می گردد مثلا اموری که موجب هدایت گروهی به صراط مستقیم و گمراهی دیگر گروه می شود، هدایت و ضلال و اسم «هادی و مضلّ» از آنها انتزاع می گردد، و اموری که موجب امتیاز سعید از شقی و طیب از خبیث می شود، تمحیص و امتحان از آنها، انتزاع و اعتبار می گردد، و بلایا و مصائبی که معاصی و گناهان به دنبال دارند، سخط و غضب از آنها اعتبار و انتزاع می شود و همین طور است عناوین افعال دیگری که به حضرت باریتعالی اسناد داده می شود که در جمیع آنها تنزیه معنی از جهات نقص و تطهیرش از لوث مادّه، معتبر است.

با اندک تدبّر در آنچه گفتیم، روشن می شود راز تقابل اسماء الهی و انقسام آن به اسماء جمالی و جلالی و از این انقسام، پدید می آید دو سرای جاودانی جنّت و نار.

رحمت نامتناهی خداوند

لازم به تذکر است که رحمت خداوند، نامتناهی و شامل هر چیزی است و جملگی در همه ابعاد وجود و توابع وجود در رحمت حضرتش غوطه ورند و این یک واقعیتی است برهانی که قرآن مجید بدان تصریح فرموده:«و رحمتی وسعت کلّ شی ء»و آیه «ربّنا وسعت کلّ شی ء رحمه و علما و بنابر این، وجود غضب از رحمت خداوند متعال به غضب است، پس رحمت حقتعالی بر غضب، سبقت دارد و معنای حدیث