فایل پاورپوینت کامل تبیین کارنامه جریان روشن فکری ایران در بیانات رهبر معظم انقلاب

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تبیین کارنامه جریان روشن فکری ایران در بیانات رهبر معظم انقلاب :

در خدمت و خیانت روشنفکران وطنی

نوشتار حاضر می کوشد عملکرد جریان روشن فکری در ایران و ابعاد مثبت و منفی رسالت آنان را از منظر اندیشه ی رهبر معظم انقلاب تبیین و تحلیل نماید. بر همین اساس، علل بروز معضلات روشن فکری نیز از منظر ایشان در این مجال بررسی شده است.یادداشت حاضر از پایگاه تحلیلی برهان انتخاب شده است.

یکی از جریانات مهم تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر ایران، جریان روشن فکری است که از زمان نضج گیری تا کنون، همواره با فراز و فرودهای متعددی مواجه بوده و در عین حال چالش ها و معضلاتی را نیز به همراه داشته است. در خصوص جریان روشن فکری ایران، طیفی از دیدگاه های متضاد و گاه متعارض وجود دارد که در یک سر این طیف دیدگاه های ایده آلیستی و مثبت اندیش و در نقطه ی مقابل آن، رویکردهای سلبی و منفی نگر وجود دارد. یکی آن را سراسر خیر و نیکی و دیگری یک سره شر و مفسده می داند. در این میان، دیدگاه هایی هم هستند که با نگرش چندوجهی، به مجموعه ی ابعاد و وجوه آن می نگرند و مجموعه ی دستاورد ها و پیامدهای آن را در کنار هم ارزیابی و تحلیل می کنند. در این میان، تبیین دیدگاه آیت الله خامنه ای، به عنوان رهبر جامعه ی اسلامی، ضروری به نظر می رسد.

ایشان در خصوص نحوه و میزان آشنایی با مقوله ی روشن فکری می فرمایند: «همه ی جوانی اش را در فضای روشن فکری زمان خود گذرانده و با خیلی از چهره های معروف روشن فکری ایران یا از نزدیک آشنا بوده یا با آثارشان آشنا بوده و درست آن ها را می شناسند.»[۱] بر همین اساس و به پشتوانه ی سال ها آشنایی و مواجهه ی نزدیک با افراد و جریانات روشن فکری، در مناسبت های مختلف بیاناتی داشته اند که این نوشتار کوشیده تا شمه ای از آن ها را تبیین نماید.

چیستی مفهوم روشن فکری

لفظ و مفهوم روشن فکری، برگرفته از «واژه ی Intellect به معنای نیروی عقلی و هر نوع کنش عقلانی و اندیشمندانه است.»[۲] در لغت نامه ی دهخدا نیز معادل «کسی که دارای اندیشه ی روشن است»[۳] آمده است. اما تعبیر رهبر انقلاب فراتر از این معانی است.

«مقوله ی روشن فکری اساساً ضدارتجاع است. روشن فکری مقوله ای است که رو به جلو دارد و به آینده نگاه می کند. روشن فکری عبارت است از آن حرکتی، کار و وضعی که با فعالیت فکر سروکار دارد و روشن فکر کسی است که بیشتر با مغزش کار می کند تا بازویش. کسی است که چیزهایی را می بیند که مردم نمی بینند… مشرف بر مسائل است. جهت گیری ها را می بیند، دشمنی ها را می شناسد. او وظیفه دارد که زودتر از هر کس دیگر فریاد بزند، خروش برآورد و مردم را بسیج کند

تاریخچه و کارنامه ی جریان روشن فکری در ایران

به تعبیر رهبر انقلاب، بدون اطلاع از فرآیند نضج گیری جریان روشن فکری در ایران و عدم آشنایی با پیشگامان این جریان، نمی توان به درک صحیحی از این جریان دست یافت. ایشان حرکت جریان روشن فکری ایران را تحت تأثیر تحولات دنیای غرب می دانند، زیرا این جریان در بادی امر، با کپی برداری از الگوهای غربی، خود را در ایران بازتولید نمود. لذا بدون توجه به مختصات و ویژگی های بومی ایران، ایده ها و مدل های غربی را بدون توجه به ابعاد مثبت و منفی آن ها، در ایران ترویج نمود. بر همین اساس است که ایشان ظهور و بروز این جریان در ایران را «بیمار و معیوب»می دانند.

بعد از انقلاب اسلامی، دو گرایش عمده در جریان روشن فکری قابل ملاحظه است؛ اول، جریان های سکولار اعم از چپ و غرب گرای بازمانده از دوران پهلوی و دوم، جریان روشن فکر دینی که طالب حفظ ارزش ها و سنن ملی و دینی است. رهبر انقلاب در خصوص جریان دوم می فرماید: «این ها برای اولین بار در کشور مثل یک ایرانی فکر کردند و مثل یک مسلمان حرف زدند.»

«کسانی که جزء اولین روشن فکران تاریخ ما هستند آدم هایی ناسالم اند. کسانی مثل میرزا ملکم خان ارمنی، میرزا فتحعلی آخوندزاده، حاج سیاح محلاتی که اولین نشانه ها و پیام های روشن فکری قرن نوزدهمی اروپا را وارد ایران کردند، به شدت نامطمئن بودند

زیرا ملکم، که یکی از سردمداران روشن فکری در ایران بود، به جای روشنگری در مقابل استبداد قجری و استعمار انگلیسی، دلال امتیازهای ننگین رویتر و رژی می شود. میرزا فتحعلی آخوندزاده نیز به همین سیاق در مقابل رسالت روشنگری روشن فکر، خود را به غفلت زده و به جای خدمت به مردم، تیشه به ریشه ی اعتقادات و باورهای مردم می زند.

رهبر انقلاب سطوح بعدی جریان روشن فکری ایران را نیز نامطمئن و غیرقابل اعتماد می دانند، زیرا «اینان بیشتر شاهزاده ها، اشراف و اعیان زاده ها بودند. به طور کلی در دوره ی قاجار، یک روشن فکر وطنیِ میهنیِ بی غرضِ دلسوزِ علاقه مند، در بین مجموعه ی روشن فکران ایران کمتر دیده شد

با مروری بر اندیشه و آثار غالب روشن فکران دوره ی رضاخانی، این نکته قابل ملاحظه است که اکثر استادان و متفکران این دوره، با فرهنگ و اندیشه ی دینی بیگانه بودند و اندیشه و قلم شان را در خدمت توجیه اقدامات دستگاه استبداد پهلوی قرار داده بودند که این خود نقض غرض بود. از این بابت که همان گونه که در ابتدای این نوشتار اشاره شد، رسالت و مسئولیت روشن فکری ضدیت با ارتجاع، استبداد و استعمار است؛ در حالی که این افراد با تغافل نسبت به این امر، عملاً به خدمت استبداد و استعمار درآمده بودند و با توجیه اقدامات آن ها، مجوز و محمل اقدامات آن ها را فراهم می کردند.

«دفاع این ها از رضاخان، هیچ وجهی نداشت چون نه باسواد بود، نه فرهنگی بود، نه ملی بود و همه می دانستند که او مجری سیاست های انگلیسی هاست. خودِ روشن فکران می دیدند که انگلیسی ها رضاخان را به قدرت رساندند و او را تقویت کردند. .. در چنین شرایطی، روشن فکران، ایدئولوگ های حکومت کودتایی رضاخانی شدند. هر کاری که او خواست بکند، این ها ایدئولوژی و زیربنای فکری اش را فراهم می نمودند و برایش مجوز درست می کردند.

دوره ی بعد از رضاخان، خصوصاً دوران بعد از کودتای ۲۸ مرداد، جریان روشن فکری ایران دچار سکوت و سکون شد. برخی به حزب توده پیوستند و سخنگوی شوروی در ایران شدند. برخی دیگر نیز به خدمت رژیم پهلوی دوم درآمدند. کودتای ۲۸ مرداد باعث تخفیف و تضعیف انگیزه های روشن فکری برای مقابله با دستگاه پهلوی شد. به عبارت دیگر، این شرایط سبب شد تا سکوت فراگیری در فضای روشن فکری ایران حاکم شود. نهایتاً اینکه «بسیاری از کسانی که در دهه ی بیست مورد غضب دستگاه پهلوی قرار گرفته بودند، در دهه ی سی به همکاران مطیع رژیم تبدیل شدند.

آنچه موجب طرح انتقاداتی به جریان روشن فکری در این دوره می گردد این است که انتظار از این جریان این بود که روشن فکران به نفع مردم و علیه استبداد داخلی و استعمار خارجی روشنگری کنند، اعلام موضع نمایند، حرف بزنند و بنویسند. اما نه تنها چنین نشد، بلکه با سکوت خود، مهر تأییدی بر جنایات پهلوی و بیگانگان زدند.

یکی از نقاط عطف و تأثیرگذار نهضت اسلام