فایل پاورپوینت کامل نگاه ویژه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نگاه ویژه :

اشاره

زبان و مسائل مربوط به آن همواره موضوعی جذاب و مهم برای بررسی و مطالعه بوده است . این امر دست کم دو دلیل عمده دارد: نخست این که زبان، وجه امتیاز اساسی انسان از سایر حیوانات است . بنابراین، فهم حقیقت و ماهیت آن به فهم حقیقت و ماهیت انسان کمک می کند . دوم که به اعتباری مهم تر است، این که بسیاری از دشواری های فکری – فلسفی بشر از کج تابی ها و استعمال خطا و نابجای زبان ناشی شده است، که فهم زبان و مطالعه آن به فهم بهتر و اجتناب از این خطاها کمک می کند .

اهمیت زبان و توجه به آن، در تاریخ تفکر بشر، سابقه ای طولانی دارد; لکن در هیچ دوره ای به اندازه قرن بیستم توجه فیلسوفان و متفکران به آن جلب نشده بود; به نحوی که قرن بیستم را قرن فلسفه زبان نامیده و صدها کتاب و مقاله در باب زبان از زوایای مختلف نگاشته و میراث گرانبهایی برای بشریت به ارمغان آورده اند .

از سوی دیگر، در دامن تمدن و فرهنگ اسلامی، به همت بزرگان و با استفاده از سنت و فرهنگ اسلامی، علمی تولد یافته که دایره مباحث آن بسیار گسترده و عطای فکری آن چشم گیر و قابل توجه است . این علم که از آن با عنوان «علم اصول فقه » نام برده می شود، در تعامل با سایر علوم بشری و بهره گیری از آنها، وظیفه تهیه و تنظیم قواعد و عناصر عامی را به عهده دارد که بر اساس آنها فقیه می تواند حکم شرعی را استنباط و وظیفه عملی انسان را در دایره تکالیف الهی روشن سازد .

امروزه علم اصول بیش از سایر علوم متداول در حوزه علمیه، توان و وقت طلاب را به خود مشغول کرده و دایره کاربرد آن از غایت و هدفی که برای آن تولد یافته بود، بسی وسیع تر شده است . محاسن و معایب این توسعه و بسط را کنار می گذاریم و بحث و بررسی در باب این نکته را امری ضروری می دانیم و به متخصصان علم اصول واگذاری می کنیم . اما آنچه امروزه به عنوان علم اصول در دست ماست، گنجینه ای است که می تواند علاوه بر فقیهان، توجه سایر حوزه های معرفتی، از جمله فیلسوفان، متکلمان و حقوق دانان را نیز به خود جلب کند .

به هر تقدیر، به اعتقاد فقیهان، مهم ترین دلیل در استنباط احکام شرعی، دلیل لفظی است . بحث و بررسی در باب قواعد و عناصر، استفاده از دلیل لفظی جهت استنباط حکم، بخش مهمی از علم اصول را به خود اختصاص داده است . در این بخش، مباحث مهمی در باب زبان طرح می شود که پاره ای از این مباحث و شاید مهم ترین آنها مباحث فلسفی مربوط به زبان است . اکنون در لابه لای مباحث علم اصول، بویژه مباحث الفاظ، مطالب عمیق و دقیق فلسفی در باب زبان و مباحث مربوط به آن وجود دارد که رهاورد مباحث اصولی است . به راستی این مباحث کدامند؟ به لحاظ روش شناختی به کدام حوزه معرفتی ناظر به زبان، مربوطند؟ چگونه می توان در حوزه علم اصول فقه با مباحث فلسفی که فیلسوفان تحلیلی در فرهنگ و سنت مغرب زمین طرح کرده اند، تعامل برقرار کرد؟ آیا سنجش و مقایسه این مباحث ممکن است؟ در صورت امکان، چه قدر اهمیت دارد؟ چگونه می توان تحقیقات عالمان اصول را با زبانی نو به حوزه های معرفتی دیگر معرفی کرد؟

پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامی، وابسته به مرکز مطالعات و تحقیقات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، برای پاسخ گویی به این دست پرسش ها، طرحی جامع تهیه و بخش هایی از آن را اجرا کرده است . در این طرح، چند کار پیش بینی شده است که به اجمال عبارت اند از:

الف . «افعال گفتاری در فلسفه تحلیلی و علم اصول »: این طرح را حجه الاسلام والمسلمین آقای محمدعلی عبداللهی یکی از اعضای هیئت علمی پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامی و مدیر گروه فلسفه به عهده گرفته که در حال انجام است . در این طرح، نظریه افعال گفتاری که یکی از مباحث بسیار مهم و تاثیر گذار در دوره متاخر فلسفه تحلیلی است و بیشترین قرابت را با مباحث علم اصول، به ویژه مباحث اخبار و انشا دارد، نقد و بررسی شده و مباحث فیلسوفان تحلیلی و عالمان علم اصول در این زمینه، مقایسه و ارزیابی می شود .

ب . ترجمه کتاب افعال گفتاری : [speechacts] کتاب افعال گفتاری را که آقای جان سرل، از برجسته ترین فیلسوفان زبان و ذهن معاصر، تالیف کرده و حجه الاسلام و المسلمین آقای محمدعلی عبداللهی آن را ترجمه و آماده نشر کرده است، در محافل و مجامع دانشگاهی، تبدیل به کتاب درسی شده و مورد توجه فیلسوفان قرار گرفته است . شاید بتوان گفت که این کتاب، یکی از تاثیر گذارترین کتاب های حوزه فلسفه تحلیلی است که ترجمه و انتشار آن، می تواند زمینه ساز مباحث مقایسه ای و تطبیقی بیشتری در میان متعاطیان علم اصول و فلسفه اسلامی باشد .

ج . تالیف مجموع مقالاتی در باب مباحث فلسفی ناظر به زبان در علم اصول: این مجموعه مقالات، عهده دار عرضه و تبیین تحقیقات و کارهایی است که عالمان اصول درباره زبان انجام داده اند .

د . ترجمه مجموعه مقالاتی در فلسفه تحلیلی: این مجموعه حاوی مهم ترین مقالات توضیحی و تبیینی است که فیلسوفان تحلیلی تدوین کرده اند .

ه . برگزاری نشست های علمی، با عنوان «فلسفه تحلیلی و علم اصول »: تاکنون از این سلسله نشست ها که با حضور اساتید حوزه و دانشگاه در حال برگزاری است، سه نشست برگزار شده است . در نشست اول و دوم که جنبه تبیینی دارند، استاد مصطفی ملکیان، به تبیین حوزه های معرفتی ناظر به زبان و جایگاه علم اصول در این میان پرداخته است . در نشست سوم، جناب حجه الاسلام والمسلمین صادق لاریجانی ضمن بررسی زمینه های مقایسه ای میان فلسفه تحلیلی و علم اصول، بعضی از این مباحث را فهرست کرده اند . در دو نشست بعدی، که بزودی برگزار خواهد شد، دو مسئله از مسائل مهمی که می توان در باب آنها میان علم اصول و فلسفه تحلیلی به مقایسه و سنجش پرداخت، به بحث گذاشته می شود و سرانجام، در میزگردی با حضور اساتید برگزار کننده این نشست های علمی، به جمع بندی مباحث طرح شده، مبادرت ورزیده و به پرسش های مخاطبان، پاسخ داده خواهد شد . این سلسله نشست ها به همراه اقتراحی که در این زمینه می شود، پس از تکمیل منتشر خواهد شد .

اکنون خلاصه ای از سه نشست علمی که تاکنون برگزار شده است، عرضه می شود .

پگاه

علم اصول در بافت دانش های زبانی

استاد مصطفی ملکیان

همه علوم و معارف بشری ناظر به زبان را می توان در یک تقسیم کلی به دو قلمرو، تقسیم کرد: ۱ . علوم و معارفی که به زبان های خاص می پردازند; ۲ . علوم و معارفی که به زبان به عنوان یک پدیده عام و جهان شمول نظر دارند . ما در بحث خود به قسم اول نمی پردازیم; زیرا علومی مانند صرف، نحو و لغت که همواره ناظر به زبان خاصی هستند، از این جهت چندان به کار جلسه ما و علقه دوستان نمی آیند . بنابراین، به قسم دوم، یعنی مباحثی می پردازیم که اختصاص به یک زبان خاصی ندارند، بلکه به زبان از آن جهت که زبان است و متقضی چنین مباحثی است، تعلق دارند .

قسم دوم نیز به دو نوع تقسیم می شود: الف: علوم و معارفی که به زبان از حیث فلسفی می پردازند; ب: علوم و معارفی که از حیث تجربی و تاریخی زبان را مطالعه می کنند .

زبان شناسی (Linguistics) علمی است که زبان را به لحاظ تجربی و تاریخی مطالعه می کند . این حوزه نیز چندان به کار کسانی که به لحاظ عقلی و مفهومی، زبان را مطالعه می کنند، نمی آید . اما علوم و معارفی که از حیث فلسفی به زبان می پردازند، عبارت اند از: فلسفه زبان (Philosophyof Language) که حدود و ثغور آن از بقیه حوزه ها روشن تر است . فلسفه زبان، علمی است که به تحلیل مفهومی، نظری و عقلی زبان می پردازد . به طور کلی، هر سخن عقلی ای که بتوان درباره زبان گفت، در حوزه زبان می گنجد . بعضی، مسائل فلسفه زبان را در ۲۲ مسئله احصا کرده اند .(در نشست اول تمام این ۲۲ مسئله به صورت اجمال توضیح داده شده است)

یکی دیگر از مسائل مطرح در این مباحث، روشی است که از آن به فلسفه زبانی (Linguistic Philosophy) و گاهی هم تحلیل زبانی (Linguistic A