---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چهل و چهار رباعی منسوب به خیام در جُنگی از نیمه اوّل قرن هشتم :

کتابخانه آیه الله مرعشی (قم) در سی و یکمین جلد فهرست خود جُنگی را معرفی کرده است که به شماره ۱۲۵۹۸ شناخته می شود و حاوی سه بخش است. متأسفانه به علت اغتشاش در صحافی بعضی از اجزاء سه بخش درهم مخلوط شده است.

۱) اشعار گلستان سعدی

۲) فوائد الحدائق که گزیده حدائق السحر رشیدالدین وطواط است و احتمالاً به توسط جامع جنگ یعنی کاتب از آن کتاب استخراج شده است.

۳) مجموعه رباعیات از هشتاد و چند شاعر.

در فهرست تاریخ کتابت جنگ اوائل سده هشتم قید شده و از عکسی هم که از راه لطف به دستور آقای دکتر سیدمحمود مرعشی به من رسیده است، همین تخمین صادق است. خط نسخه نسخ و در بعضی کلمات با شیوه تعلیق است.

بخشی ازین بخش سوم رباعیاتی است به نام خیام نیشابوری و چون نسخه قدیمی است طبعا یکی از مراجعی خواهد بود که ازین پس پژوهندگان شعر خیام بدان توجه خواهند داشت. برای آن که در دسترس باشد متن آنها را درین جا نقل می کند. ضمنا مناسب دید شماره آنها را در کتاب ارزشمند و پایه ای آقای علی میر افضلی که به تازگی به نام «رباعیات خیام در منابع کهن» انتشار یافته است برین نقل بیفزاید. زیرا ایشان با تحقیق و تجسس دقیق در منابع قدیم رباعیاتی را که در آن گونه مراجع مضبوط است، در کتاب خود مشخص ساخته اند. «ف» نشانه است برای کتاب مذکور.

گفتنی است که رباعیات این جنگ با عنوان «در توحید باری سبحانه از گفتار ملک الحکماء عمر خیام» آغاز می شود (ورق ۸۲). بخش رباعیات جنگ تبویب موضوعی شده است.

درین جا کوشش شده است که ابیات همان طور که در نسخه است نقل شود، حتی در مورد دال ها که گاه دال و گاه ذال است یک دست نیست.

در توحید باری سبحانه

ورق ۸۲ ر

۱

دلها همه آب گشت و جانها همه خون	تا چیست حقیقت از پس پرده چون
ای با علمت خرذ ز دو گردون دون	از تو دو جهان پر و تو از هر دو برون

(ف: ۱۳۲ / ترتیب مصاریع فرق دارد)

* * *

۲

ای باقی محض با فنایی که نه ای	بر جای نِه و کدام جائی که نه ای
ای ذات تو از جای و جهت مستغنی	آخر تو کجایی و کجایی که نه ای

(ف: ندارد)

۳

ای عفو تو بخشیذه گناه۱ چو منی	وی لطف تو بازداذه راه چو منی
هستم به یقین که رحمت شامل تو	موقوف نگردذ به گناه چو منی

(ف: ندارد)

ورق ۱۰۸ ر

در مذمت فلک و غیر آن

از گفتار عمر خیام

۴

از آمدنم نبود گردون را سوذ	وز رفتن من جاه و جمالش نفزوذ
وز هیچ کس نیز دو گوشم نشنوذ	کاوردن و بردن من از بهر چه بوذ

(ف: ۷۹)

وله

۵

دارنده چو ترکیب چنین خوب آراست	باز از چه قبل فکندش اندر کم و کاست
گر نیک نیامذ این صور عیب کراست	ور نیک آمذ خرابی از بهر چراست

(ف: ۱۱)

وله

۶

حکمی که ازو مجال نبوذ پرهیز	فرموذه و امر کرده کز وی بگریز
وان گه به میان امر و حکمش عاجز	درمانده جهانیان که کژدار و مریز

(ف: ندارد)

وله

۷

چون رفت ز تن روان پاک من [و[ تو	خشتی دو نهند در مغاک من [و] تو
وان گه ز برای خشت گور دگران	در کالبذی کشند خاک من [و] تو

(ف: ندارد)

وله

۸

در جستن جام جم جهان پیموذم	وز جستن جام جم شبی نغنوذم
ز استاد چو شرح جام جم بشنوذم	آن جام جهان نمای جم من بوذم

(ف: ۱۱۱)

وله

۹

قومی متحیّرند در کوی یقین	قومی به گمان فتاذه اندر ره دین
زان می ترسم بانگ برآید روزی	کای بی خبران راه نه آن است نه این

(ف: ۱۳۳)

وله

۱۰

شد روز فروذ یک غرض برنامذ	شد عمر برون و آرزو درنامذ
دردا که به غربیل حیل عالم را	سرسر کردیم و هیچ بر سر نامذ

(ف: ندارد)

وله

۱۱

در پرده اسرار کسی را ره نیست	درتعبیه حال کسی آگه نیست
جر در دل خاک تیره منزلگه نیست	می خور که چنین بیهدها کوته نیست

(ف: ندارد)

وله

۱۲

از آتش و آب و باذ و خاکیم همه	وز هستی خویش در هلاکیم همه
تا تن با ماست در مغاکیم همه	چون تن برود روان پاکیم همه

(ف: ندارد)

وله

۱۳

چون نیست مقام ما درین دام مقیم	پس بی می و معشوق خطایی است عظیم
تا کی ز قدیم و محدث او میذ وزیم	چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم

(ف: ۱۱۷)

وله

۱۴

بر طرف چمن خیمه منقش زده گیر	لب بر لب لعبتان دلکش زده گیر
از عمر گذشته چون دمی نتوان زد	یک هفته دیگر این دم خوش زده گیر

(ف: ندارد)

وله

۱۵

زین عالم خاک بی وفا خواهم رفت	حل ناشده مشکل به فنا خواهم رفت
عاجز گشتم درین تفکر عاجز	کز بهر چه آمدم کجا خواهم رفت

(ف: ندارد)

وله

۱۶

ازحقه خاک سربرآوردم و رفت	وز جام زمانه جرعه ای خوردم و رفت
چون شعبده آمذم ز صندوق فلک	بر نطع وجود رقصکی کردم و رفت

(ف: ندارد)

وله

۱۷

خاکی که به زیر پای هر نادانی است	زلفین بتی و عارض جانانی است
هر خشت که در کنگره ایوانی۲ است	انگشت وزیری و سر سلطانی است

(ف: ۳۲)

وله

۱۸

آنها که ندانند حقیقت ز مجاز	مشغول نمازند به شبهای دراز
من فارغ از آنم که درین پرده راز	یک روزه نیاز به صد ساله نماز

(ف: ندارد)

وله

۱۹

از جمله رفتگان این راه دراز	بازآمذه [ای] کو که به ما گویذ راز
پس بر سر این دو راهه آز و نیاز	تا هیچ نمانی که نمی آیی باز

(ف: ۹۳)

وله

۲۰

در شش جهت آن که گرد ما گستردند	در پنج حواس و چار طبع آوردند
بس گرسنه اند و عالمی را خوردند	این هفت که در دوازده می گردند

(ف: ندارد)

وله

۲۱

.edd-js-none .edd-has-js, .edd-js .edd-no-js, body.edd-js input.edd-no-js { display: none; }
/* */
[{“@type”:”Product”,”name”:”u0641u0627u06ccu0644 u067eu0627u0648u0631u067eu0648u06ccu0646u062a u06a9u0627u0645u0644 u0686u0647u0644 u0648 u0686u0647u0627u0631 u0631u0628u0627u0639u064a u0645u0646u0633u0648u0628 u0628u0647 u062eu064au0627u0645 u062fu0631 u062cu064fu0646u06afu064a u0627u0632 u0646u064au0645u0647 u0627u0648u0651u0644 u0642u0631u0646 u0647u0634u062au0645″,”url”:”https://powerpoint-download.ir/downloads/216081/”,”brand”:{“@type”:”https://schema.org/Brand”,”name”:”u0622u0633u0627u0646 u067eu0627u0648u0631u067eu0648u06ccu0646u062a”},”sku”:”216081″,”image”:”https://powerpoint-download.ir/wp-content/uploads/edd/2024/09/powepointfile-150×150.png”,”offers”:{“@type”:”Offer”,”price”:”990000″,”priceCurrency”:”RIAL”,”priceValidUntil”:””,”url”:”https://powerpoint-download.ir/downloads/216081/”,”availability”:”https://schema.org/InStock”,”seller”:{“@type”:”Organization”,”name”:”u0622u0633u0627u0646 u067eu0627u0648u0631u067eu0648u06ccu0646u062a”}},”@context”:”https://schema.org/”}]
/* */

/* */

/* */

/* */

NProgress.start();
setTimeout(function() { NProgress.done(); $(‘.fade’).removeClass(‘out’); }, 1000);