فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان

فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اخبار / ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان :

پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران در بهار امسال سخنرانی با عنوان: ابزار ریاضی نویافته ساخت اصفهان برای تعیین سمت قبله هر شهر و فاصله آن تا مکه برگزار کرد.

در آغاز جلسه دکتر هادی عالم زاده رئیس پژوهشکده تاریخ ضمن خیر مقدم به حضار محترم گزارشی از عملکرد پژوهشکده را بیان فرمودند از جمله انتشار نخستین شماره فصلنامه تخصصی تاریخ علم.

دکتریان پیتر هوخندایک استاد دانشگاه اوترخت هلند سخنران جلسه به سخنرانی پرداختند که چکیده سخنرانی ایشان به شرح ذیل است:

در سال ۱۹۹۹ پروفسور دیوید کینگ، مدیر تحقیقاتی مؤسسه تاریخ علم دانشگاه یوهان ولفگانگ گوته فرانکفورت، کتابی را منتشر و در آن ابزاری را معرفی کرد که برای تعیین سمت قبله هر نقطه بر روی کره زمین و فاصله آن تا مکه به کار می رفت. از آن زمان تاکنون وجود دو نمونه دیگر از این ابزار تأیید شده است. این هر سه ابزار را حدود ۳۰۰ سال پیش در اصفهان ساخته اند.

در سال ۲۰۰۰ مبانی ریاضی این ابزار تشریح و نمونه جدیدی از این ابزار ساخته شد که در آن روش تسطیح قدیمی با استفاده از جدیدترین تصاویر ماهواره ای کره زمین (سرزمین ها و دریاها)، به کمک یک برنامه کامپیوتری که الکوندرکون در سال ۲۰۰۳ آن را نوشت به کار رفته است.

دیوید کینگ بر این عقیده است که این ابزار منشأ اسلامی (ایرانی) دارد، اما این عقیده او به شدت با مخالفت پژوهشگران غربی روبرو شده است، زیرا آنان تصور می کنند که این ابزار در سده هفدهم یا هجدهم میلادی در اروپا ساخته شده است.

دکتر هوخندایک، در این نشست، مبانی ریاضی این ابزار بسیار پیچیده را مورد بحث قرار داده و ارتباط آن را با روشنی سنتی که قبلاً توسط ریاضیدانان اسلامی ایرانی چون ابوریحان بیرن به کار رفته، مدلّل ساخت و با استفاده از متنی عربی، نوشته دانشمندی به نام ابوعبداللّه محمد بن احمد خازمی که در سده پنجم هجری در اصفهان می زیسته، این نکته را اثبات کرد که دانشمندان مسلمان مبنای نظری ساخت این ابزار نجومی را، احتمالاً در سده پنجم هجری و یا حتی پیش از آن می شناخته اند.

در ضمن سخنرانی، هر یک از حاضران در جلسه مدلی از نمونه این ابزار را که اخیرا با کمک برنامه کامپیوتری ساخته شده، دریافت کردند و چگونگی کار کرد با آن را آموختند.

مرکز پژوهشی میراث مکتوب

پیرو درخواست مرکز نشر میراث مکتوب، شورای گسترش آموزش عالی در جلسه ۵/۲/۸۳ با تأسیس مرکز پژوهشی میراث مکتوب با گروههای پژوهشی ذیل موافقت فرموند:

۱. گروه پژوهشی علوم و معارف اسلامی

۲. گروه پژوهشی تاریخ و جغرافیا و علوم و فنون

۳. گروه پژوهشی زبان و ادبیات و فهرست نسخه های خطی

سلسله نشست های مرکز نشر میراث مکتوب

نخستین نشست مرکز نشر میراث مکتوب در تاریخ ۱۱/۶/۸۲ شروع برگزار شد و تا پایان سال ۸۲ جمعا ۱۰ نشست را برگزار کرد. و خبر برگزاری ۹ نشست و چکیده مطالب پنج نشست در شماره های گذشته اعلام شد.

حال چکیده نشست ششم تا شانزدهمین نشست به شرح ذیل است.

ششمین نشست: بلوهر و بیوذسف

داستان معروف بلوهر و بیوذسف در اصل شرح زندگانی بودا است که اساس آن مبتنی بر روایات بودایی است که وارد زبان فارسی شده است و از زبان پهلوی به عربی ترجمه و نخستین بار شیخ صدوق (علیه الرحمه) در بخش غیر معصومین وارد متون اسلامی کرده که بسیار حائز اهمیت است. سپس علامه مجلسی آن را در بحارالانوار آورد و حتی به فارسی روان ترجمه کرد و در عین الحیاه خود درج کرد.

پس از شیخ صدوق، ابن مسکویه به داستان بلوهر و بوذاسف پرداخت و ترجمه آن را که از متن پهلوی به عربی برگردانده شده بود، با عنوان الحکمه الخالده (جاویدان خرد) آورد.

در این نشست نخست استاد روشن درباره چگونگی دستیابی به متن تصحیح شده بلوهر و بیوذسف استاد مدرس رضوی و اینکه احتمالاً از سوی استاد مدرس رضوی تصحیح شده باشد، سخن گفت.

دکتر عابدی سخنران دوم به محتوای اثر، شیوه کار، نام مؤلف که نظام یا نظّام باشد و شیوه تصحیح نسخ پرداخت.

دکتر سیدحسن امین از مهمانان جلسه درباره بلوهر و بوذاسف و چگونگی راه یابی آن به فرهنگ اساطیری سخن گفتند و مصحح را مرحوم محمدعلی ناصح دانستند.

آنگاه آقای جلیل نوذری درباره پنج نسخه جهانی بلوهر و بوذاسف سخن گفتند. ایشان روایت رومی آن را در حقیقت روایت مسیحی کتاب دانسته و نسخه چاپ شده توسط مرکز نشر میراث مکتوب یعنی نسخه پنجم را روایت اسلامی ذکر کردند و در ادامه به برجستگی های روایت پنجم اشاره داشتند و دکتر میرعابدینی هم که روایت مرحوم مجلسی را در انتشارات امیر کبیر چاپ کرده اند، درباره اهمیت این کتاب سخن گفتند.

هفتمین نشست: بررسی آثار و آراء قاضی سعید قمی

در ابتدای نشست مدیر عامل مرکز نشر میراث مکتوب طیّ سخنان کوتاهی ضمن خیرمقدم، به اهداف مرکز از برگزاری چنین نشستهایی اشاره کرد. او طرح آرا و اندیشه های بزرگان فرهنگ ایران اسلامی، نقد و بررسی آثار برجسته در حوزه های گوناگون معارف انسانی، آشنایی با محققان حوزه متون، و زمینه سازی برای احیای شایسته دستنوشتهای برجای مانده از پیشینیان را از این اهداف برشمرد.

دکتر یوسف ثانی مدیر جلسه، به نقش قاضی سعید قمی در تبیین عقلانی روایات و اثبات هماوایی برهان و عرفان و شریعت اشاره کرده و سپس با استناد به سخنان امام راحل به این نکته پرداختند که کتاب کلید بهشت ازآنِ قاضی سعید نیست بلکه به استاد وی ملاّ رجبعلی تبریزی تعلّق دارد؛ و نیز روایاتی که درباره اسما و صفات الهی وارد شده به مقتضای فهم مخاطب و شرایط زمانی و مکانی بوده. او در ادامه به این مطلب پرداخت که توجه فقهی به صدور روایات، افقهای تازه ای را در راه فهم محتوای آنها باز می کند. و در لابلای مباحث به گونه های تمثیلی که عرفا برای بیان رابطه میان خالق و مخلوق ارائه داده اند اشاره کرد.

نخستین سخنران نشست، دکتر نجفقلی حبیبی، مصحح آثار قاضی سعید قمی، ضمن اظهار خرسندی از برگزاری این نشست و اینکه پس از ارائه آثار قاضی سعید فرصتی برای طرح و نقد اندیشه های وی به وجود آمده، تصحیح و انتشار برخی دیگر از آثار قاضی سعید همچون شرح اثولوجیا، شرح حدیث بساط و اسرارالصنایع را وعده کرد.

او در مقام معرفی آرا و اندیشه های قاضی سعید گفت: قاضی سعید درباره ملاصدرا و حکمت متعالیه دیدگاه واحدی ندارد. گاه در تمجید از ملاصدرا و آرائش افراط می کند و در برخی مباحث چون حرکت جوهری به شدّت به نقد و ردّ نظریات صدرا می پردازد.

قاضی سعید بیشتر درصدد شرح و تأویل عرفانی روایات بود و تلاش بسیار کرد تا به نوعی آموزه های دینی را بر فلسفه و عرفان تطبیق دهد.

از جمله اندیشه های قابل تأمّل قاضی سعید، انکار اشتراک معنوی وجود و اعتقاد به این نکته است که وجود میان واجب و ممکنات مشترک لفظی است.

او در مبحث اسماء و صفات و معرفت به الله تعالی دیدگاه خاصی دارد. بر این باور است که نمی توان به ذات باری علم پیدا کرد. معرفت ما به خدای تعالی از نوع معرفت اقراری است. ما تنها به اسما و صفات او باید اقرار داشته باشیم اما به کنه ذات و اسما و صفات اش نمی توانیم پی ببریم. اسما و صفات الهی را باید به سلب نقایص بازگرداند. مثلاً اگر می گوییم خدا عالم است یعنی جاهل نیست. اما علم به اینکه علم الهی چیست ممکن نیست. معرفت عقلانی به حق تعالی امکان ندارد.

در هر حال ذوق و مشرب عرفانی و نگرش عارفانه وی به معارف ستودنی و جذاب است. از این رو بزرگانی چون امام راحل دستیابی به برخی از نوشته های قاضی سعید را نوعی توفیق برشمرده اند.

سخنران بعدی استاد صدوقی سُها تصریح داشتند که علی رغم مخالفتهای قاضی سعید با برخی از مبانی حکمت متعالیه، باید او را در سلسله ناقلان حکمت متعالیه بدانیم. او برای اثبات این ادعا سندی را ارائه داد که بر اساس آن به اثبات می رسد که او با چند واسطه در سلسله انتقال اندیشه های صدرا به نسل متفکرانی چون ملا علی نوری قرار داد.

سخنران بعدی استاد اکبر ثبوت: نخست در قالب مطایبه به علّت فراز و نشیبهای قاضی سعید در موضع گیری در برابر صدرا اشاره کرده. سپس به یکی از شاهکارهای فلسفی او یعنی تمثیل رابطه خالق و مخلوق به آینه پرداخت. ایشان با استناد به برخی از رسائل قاضی سعید تمثیل یاد شده را به دو گونه تقسیم کردند:

۱. تمثیل اشیا و پدیده ها به آینه هایی که ذات حق را می نمایانند و واسطه مشاهده اسما و صفات الهی هستند. این تمثیل در مقام سیر از خلق به سوی حق به کار می رود.

۲. تمثیل حق تعالی به آینه ای که حقایق اشیا و پدیده ها را می نمایاند. این تمثیل را در مقام سیر از حق به سوی خلق به کار می رود.

او بر این باور است که قاضی سعید این تمثیل را از روایات شیخ صدوق در التوحید و عیون اخبار الرضا برداشت کرده است.

سخنران بعدی، جناب آقای محمد کریمی زنجانی اصل نیز با عنوان «رمزشناسی معنوی کعبه از نظر قاضی سعید قمی و هانری کربن» به تبیین نظام اندیشه گی قاضی سعید از منظر هانری کربن پرداخته و اعتقاد داشتند که به دلیل تأثیرپذیری قاضی سعید از نظامهای فلسفی متعدد و تلاش در تطبیق آنها بر آموزه های شیعی شایسته است که او را حکیم بنامیم تا فیلسوف.

در پایان دکتر غلامحسین دینانی طیّ سخنان کوتاهی به تحلیل فراز و نشیبهایی که در آثار قاضی سعید نسبت به حکمت متعالیه دیده می شود پرداخت. او در این باره گفت: قاضی سعید، شاگرد دو استاد بزرگ فلسفه یعنی ملاّ رجبعلی تبریزی و فیض کاشانی است، دو فیلسوفی که تفاوت میان آنها از زمین تا آسمان است. عجیب تر اینکه این هر دو شیعی ترین حکمای تاریخ اسلام به شمار می آیند. دو حکیم ناب علوی: یکی شیعی ترین فیلسوف موافق صدرا و دیگری شیعی ترین مخالف فلسفه صدرایی و چون قاضی سعید از هر دو تأثیر پذیرفته در آثارش موضع گیریهای متفاوتی نسبت به صدرا دیده می شود.

قاضی سعید از نوابغ حکما به شمار می آید. او از هوش و اخلاص سرشار برخوردار بود. بر این باور بود که خدای تعالی صفت ندارد و اساسا وصف نشدنی است، زیرا توصیف او به معنای محدود کردن است و خداوند حدّی ندارد. خداوند بسیط بحت است و هیچ سخنی درباره او نمی توان گفت. هیچ حکیمی به این جرئت در این حوزه سخن نگفته و بدین صراحت اوصاف الهی را نفی نکرده. او در پاسخ به این شبهه که در نصوص دینی خداوند به اسما و صفات توصیف شده، آنها را از باب تعلیم عوام می داند. حتی معتقد است که خداوند را به وجود و عدم نیز نمی توان توصیف کرد؛ او به عرفا نیز حمله می کند و آموزه اعیان ثابته را دروغ می انگارد.

دکتر دینانی در پایان به تعریف ناپذیری عقل و ارتباط آن با عشق پرداخت.

هشتمین نشست: نقد و بررسی کتاب تاریخ عالم آرای امینی

در ابتدا مدیر جلسه آقای جمشید کیان فر ضمن اشاره به اهداف مرکز از برپایی این نشست ها تصریح داشت که در این جلسات به دنبال تبیین آرا و اندیشه ها و ویژگیهای متون هستیم نه یافتن اغلاط مطبعی.

نخستین سخنران استاد نوایی به دو نکته اجمالاً اشاره داشتند:

نخست آنکه تصویری که در برخی منابع چون تاریخ ادبی ایران نوشته ادوارد براون از مؤلف ارائه شده منطبق بر واقع نبوده و بر اساس آنها و یا حتّی نوشته های خود نویسنده نمی توان قضاوت کلّی در باره او کرد. گرچه در آثار وی جنبه های دینی بر سیاسی غلبه دارد و گاه چنین می نماید که او برای حفظ برخی از شعایر و ظواهر دین مایل به حضور بیگانگانی همچون دولت عثمانی است، امّا باید فضای آن دوره را نیز لحاظ کرد.

نکته دیگر آنکه ظاهرا «خنج» منطقه ای در کناره خلیج فارس و جنوب ایران نیست. چون آن گونه که از شرح حال نویسنده بر می آید، دستش به آب دریا نخورده. باید خنج جایی باشد میان کاشان و اصفهان.

سخنران بعدی دکتر احسان اشراقی که گویا در سال ۱۳۴۸ قصد تصحیح این کتاب را داشته و تا مرحله استنساخ نیز پیش رفته، ابتدا در تأیید نظریه دکتر نوایی تصریح داشت که خنج منطقه ای در «لار» میان کاشان واصفهان است.

او بر این باور است که نویسنده شخصیت دانشمندی بوده که سفرهای متعددّی نیز انجام داده ؛ و انتقادهایی نظیر آنچه ادوارد براون مطرح کرده، بدون درک شرایط زمان و مکان مؤلّف منصفانه نیست.

او در ادامه به تبیین و تشریح دوره نویسنده که معامر با عصر صفویه بوده پرداخت، و معتقد بود که نویسنده یکی از مهمترین شرایط تاریخ نویسی یعنی ادب در نگارش را رعایت کرده است؛ و نظریات و دیدگاههای وی درباره تاریخ جالب توجه است.

نویسنده در باره فواید و فلسفه تاریخ تحت تأثیر شمس الدین سخائی سخنان ارزشمندی ارائه کرده است.

نکته پایانی اینکه روزبهان خنجی را به استثنای تعصّبات مذهبی می توان یکی از مورّخان اصیل آن دوره به شمار آورد.

دکتر اشراقی در انتها ضمن اشاره به برخی از کاستیهای آخرین تصحیح عالم آرای امینی در مجموع آن را قابل قبول دانست.

سخنران بعدی دکتر صفت گل نخست به چاپهای متعدد این اثر در ده سال اخیر اشاره داشت. سپس به جایگاه عالم آرای امینی در حوزه تاریخ نویسی ایران پرداخت. اجمال آن اینکه: اهمیت عالم آرای امینی نخست در این است که آخرین و مهمترین نماینده مکتب تاریخ نویسی غرب ایران است. خنجی ادامه دهنده راه ابوبکر تهرانی در برابر مکتب تاریخ نویسی شرق ایران است که کانون اصلی آن هرات بود با مورّخانی قدرتمند و آثاری در تاریخ عمومی و محلّی.

اهمیت دیگر عالم آرای امینی در این است که محصول اندیشه تاریخ نویسی مورّخ عالم با یک نگاه فراگیر است. مورّخی که رؤیای خلافت اسلامی را در سر داشت.

شاید عالم آرای امینی اولین تجربه خنجی در شکل گیری نظریه خلافت حکومت اسلامی باشد، نظریه ای که بعدها در دیگر آثاری چون سلوک الملوک به کمال رسید.

دکتر صفت گل در ادامه به ارزیابی محتوای اثر پرداخته و به فصول مهم آن اشاره داشته توجه مخاطبان را به این نکته جلب کردند که:

عالم آرای امینی را نمی توان یک متن تاریخی به شمار آورد. زیرا تاریخ نگاری یک چهار چوبه معیّنی دارد. خنجی یک مورّخ نیست و عالم آرای امینی نیز به تعبیر خود او یک تاریخ شکسته بسته است. زیرا اوّلاً مجموعه اطلاعات این کتاب که خیلی هم مهم اند نسبت به حجم دیگر مطالب اندک است. بخش معتنابهی سخن پردازی و مباحث دیگر است.

ثانیا همان گونه که او خود در مقدمه تصریح کرده وقایعی را که در آنها قبح شرعی داشته و یا اذن شرعی نداشته روایت نکرده است.

بنابراین عالم آرای امینی متنی بسیار انتخابی و گزیده است که جزئیات و اطلاعات ضروری تاریخی از آن حذف شده است.

استاد رسول جعفریان سخنران بعدی بیشتر به تبیین مذهب و گرایش دینی خنجی پرداختند. اجمال سخنان ایشان اینکه تصویری که از کتابهای خنجی برمی آید، عالم سنّی متعصّب ضدشیعی است. این تصویر در ذهن من هم بود. ولی بعد از یافتن اثر جدید خنجی در صلوات بر ۱۴ معصوم، تصوّر من تبدیل به نوعی ابهام شد. در وسیله الخادم إلی المخدوم خنجی را به اصطلاح استاد دانش پژوه یک سنّی ۱۲ امامی یافتم.

در تسنّن ۱۲ امامی، ولایت به جز معنای سیاسی آن به عنوان یک مرتبه صوفیانه در کنار معجزات و کرامات و نیز عصمت ائمه قابل قبول است.

روزبهان خنجی تولّی را قبول دارد و تبرّی را در دل تولّی قرار می دهد. او مخالف آرای امامیه در باب تبرّی است امّا تندی نمی کند. او نخست ابطال نهج الباطل نگاشته و در آن بشدت به آرای علامّه حلیّ از بزرگان شیعه تاخته و ۲ ماه بعد صلواتیه را می نگارد؛ و این حاکی از نوعی مصلحت اندیشی به دلیل نفوذ تشیّع است. شاید اگر صفویه ظهور نمی کرد، این تفکر صوفیانه تسنّن ۱۲ امامی چه در شرق و چه در غرب دنیای اسلام باقی می ماند.

در کتاب وسیله الخادم اطلاعاتی در باره زندگی خنجی به چشم می خورد که در دیگر آثار او نیست. باور او درباره مهدویت بسیار به عقاید شیعی نزدیک است. او در این اثر اشعاری درباره حضرت سروده و در آن به امین تخلّص کرده است.

در انتها در جلسه پرسش و پاسخ، نخست دکتر عالم زاده به پرسشهای ارزشمندی درباره دیدگاههای نویسنده درباب فلسفه تاریخ و آثار مشابه و تأثیر خنجی از سخائی و نیز چگونگی تصحیح متون فنّی و متکلّف طرح کردند.

نهمین نشست: محبوب القلوب از قطب الدین اشکوری.

محمد اشکوری دیلمی لاهیجی، ملقّب به قطب الدین و بهاءالدین، صاحب منصب شیخ الاسلامی، از حکما و عرفای به نام سده یازدهم هجری و از شاگردان برجسته میرداماد به شمار می آید. او آثار گرانبهایی از خود به یادگار گذاشته که شاخص ترین آنها محبوب القلوب است.

این اثر از مقدمه در تعریف فلسفه، ویژگیهای فیلسوف و منشأ پیدایش فلسفه، مقاله اول در شرح حال و آرای ۳۲ تن از فیلسوفان پیش از اسلام و مقاله دوم در شرح حال ۱۲۶ فیلسوف مسلمان و ۳۱ عارف و مقاله سوم در سیره ائمه اطهار و شماری از احادیث و نیز خاتمه ای در شرح حال مؤلف و اسلافش تشکیل شده است.

در این نشست که با مدیریت جناب آقای محمد کریمی زنجانی اصل برگزار شد به ترتیب آقایان دکتر مهدی محقق، دکتر اکبر ثبوت، دکتر پرویز اذکایی و دکتر ابراهیم دیباجی به شرح ذیل سخنرانی کوتاهی داشتند:

۱. دکتر محقق: فلسفه اسلامی که در پرتو تلاشهای بزرگانی چون فارابی و ابن سینا به اوج و شکوفایی خود رسیده بود به تدریج با ظهور مخالفانی چون امام محمّد غزالی با کتاب تهافت الفلاسفه و نیز افضل الدین غیلانی در رساله حدوث العالم دچار رکود شد. کم کم این گمانه قوّت گرفت که فلسفه با آموزه های دینی مغایر است و فلاسفه ای چون ابن سینا ملحد و کافر قلمداد شدند. در چنین فضایی مکتب فلسفی اصفهان با اندیشمندان چون میرداماد و شاگردانش نضج گرفت. تلاشهای جدّی آغاز شد تا اثبات شود که نه تنها فلسفه با شریعت تنافی ندارد، بلکه از سرچشمه واحدی سیراب می شوند. بدین ترتیب اصطلاح فیلسوف جای خود را به حکیم داد و حکما همردیف فقها و اهل حدیث و… قرار گرفتند و فلسفه نیمه جان دوباره احیا شد. کاری که ابن رشد در فصل المقال و ناصر خسرو در جامع الحکمتین آغازگر آن بودند، از سوی فلاسفه متأخّر در پرتو آموزه های شیعی تداوم یافت و به انجام رسید.

محبوب القلوب در چنین فضایی نگاشته شد. از این رو ما مشاهده می کنیم که نویسنده تلاش بسیاری دارد تا اندیشه های فیلسوفان حتی پیش از اسلام را به نوعی بر گزاره های دینی تطبیق دهد؛ و این اثر مملو از استشهاد به آیات و روایات است.

نکته دیگری که در این اثر مشاهده می شود، پرداختن به شرح حال پزشکان در کنار فلاسفه است. این ویژگی دقیقا مقتبس از آثار پیشین است و از این جا ناشی می شود که اندیشمندان سده های نخستین بر این باور بودند که فلسفه و طب از یکدیگر جدا نیستند و آبشخور واحدی دارند. طبیب باید فیلسوف باشد و فیلسوف طبیب. طب فلسفه بدن است و فلسفه طبّ روح.

ویژگی دیگر محبوب القلوب جامعیت و گستردگی مطالب آن است. در این اثر تنها به شرح حال حکما بسنده نشده بلکه شماری از عرفا و متکلمان و حتی علمای اخلاق نیز معرّفی شده اند.

۲. دکتر ثبوت: فن تاریخ نویسی کمّا و کیفا پیشرفت زیادی داشته است. آثاری چون مروج الذهب، ریاض العلماء و…

اما در تراجم به معانی خاص که به معرّفی طبقات خاص تاریخ مثل فقها، اطبا، عرفا و فلاسفه می پردازند، وضع به گونه دیگر است. ما در این حوزه آثار ارزشمندی چون صوان الحکمه، تتمه صوان الحکمه، نزهه الارواح و محبوب القلوب را داریم که با بررسی آنها به این نکته می رسیم که شیوه تاریخ فلسفه نویسی در اسلام از شیوه عام فیلسوفان مسلمان متأثر بوده است؛ و آن تلاش در جهت هماهنگ کردن مکتبها و نظریه های مخالف است. از قدیمی ترین آثار فلسفی می توان به الجمع بین رأیی الحکیمین اشاره کرد. فارابی در این نوشته تلاش بسیاری کرد تا میان دو مکتب فکری فلسفی افلاطونی و ارسطویی هماوایی ایجاد کند.

هرچه در بستر زمان پیش می رویم تمایل به ایجاد هماهنگی بیشتر می شود. سهروردی می کوشد تا نظریات فلاسفه یونان باستان نظیر افلاطون و نیز حکمای پهلوی، متصوفه و حکمای هند را به یکدیگر نزدیک کند و در قالب نظام فلسفی واحدی ارائه کند که ما آن را به عنوان حکمت اشراق می شناسیم.

اوج این تلاش در حکمت متعالیه متجلّی است. صدرالمتالهین افزون به آنچه گذشتگان کردند، اندیشه های عرفانی ابن عربی را با تعالیم اهل بیت هماهنگ کرد.

علل این شیوه نگارش فلسفه و تاریخ فلسفه را باید در دو عامل دانست: نخست علت اجتماعی؛ یعنی فشار مخالفان فلسفه برای اثبات تنافی فلسفه با دین و عامل مهمتر اعتقاد به وحدت و یگانگی حقیقت و اینکه فیلسوفان همه مردان حق بوده اند. بدین معنا که از یک سو حقیقت واحد است و از سوی دیگر فیلسوفان همه سخن حق گفته اند. از این رو در موارد اختلاف باید سخنان آنها را تأویل کرد.

در پایان باید یکی از کاستیهای منابعی که در زمینه تاریخ فلسفه نگاشته شده و از جمله محبوب القلوب اشاره کرد و آن اینکه معمولاً اطلاعات تاریخی مورّخان فلسفه دقیق نیست و بر واقعیتهای تاریخی انطباق ندارد. مثل اینکه جالینوس و ارسطو را معاصر حضرت عیسی می دانند و…

در ادامه دکتر پرویز اذکایی اجمالاً به جریان فکری که معتقد به جدایی دین و فلسفه است و امروزه به عنوان مکتب تفکیک شناخته شده پرداخت و در پایان پس از برشمردن برخی از اغلاط مطبعی چاپ حاضر محبوب القلوب به این نکته اشاره داشت که در محبوب القلوب ترتیب تاریخی رعایت نشده است.

سخنران پایانی مصحح کتاب، جناب آقای دکتر ابراهیم دیباجی ضمن اعتراف به اغلاطی که به کتاب راه یافته، نخست به سرگذشت آشنایی ایشان با این اثر و چگونگی تصحیح و بازنویسی آن پرداخته و در ادامه به اجمال نویسنده و اثر را معرّفی کرده و به شماری از کاستیهای محتوایی آن تصریح کردند. از جمله اینکه نویسنده علی رغم اینکه شاگرد میرداماد بود، هنگام پرداختن به مسائلی چون حدوث و قدم به نظریه میرداماد اشاره نمی کند؛ و نیز در بخشی که از شرح حال خود سخن می گوید، اطلاعات جزئی همچون تاریخ تولد خود را در اختیار نمی گذارد.

در پایان نشست، جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد که از مطالب قابل تأمّل آن می توان به نظریه استاد صدوقی سها مبنی بر اینکه هیچ تاریخ فلسفه و فلاسفه مدوّنی در اختیار نیست؛ و نیز، تبیین شیوه نقل قولها در آثار ملاصدرا از سوی دکتر اکبر ثبوت اشاره کرد.

دهمین نشست: تاریخ نگاری خواجه رشیدالدین فضل اللّه.

خواجه رشیدالدین فضل اللّه همدانی (۶۴۸ ۷۱۸ ه . ق) طبیب، عالم و مورّخ دانشمند در سراسر دوره سلطنت غازان خان و جانشین او اولجایتو و در ابتدای سلطنت ابوسعید مقام وزارت ایلخان را داشت. او به واسطه علم و مهارتی که در طب داشت به دربار ایلخان راه یافت و در سایه تدبیر و سیاست به مرتبه والایی رسید. او به عنوان مورّخی برجسته مقامی ممتاز دارد و تألیفات تاریخی وسیع او به لحاظ وسعت و اعتبار و شیوه علمی اعجاب و تحسین محققان را برانگیخته.

در ابتدا دکتر هاشم رجب زاده درباره عقاید دینی و آثار رشیدالدین سخن گفت. رشیدالدین گرچه یهودی تبار بود، امّا از روی صدق و اخلاص اسلام آورد. شاهد آن اینکه در جامع التواریخ و نیز در مکاتیب خود از مخالفتش با یهودیت سخن گفته و شادی خود را از ویران شدن کلیساها و کنیسه ها و بت خانه ها در دوره غازان خان ابراز کرده. نیز در ستایش اسلام غازان خان، سبب اسلام آوردن او را هدایت ایزدی دانسته. او در یکی از رسائل خود شرح می دهد که حضرت رسول (ص) و علی (ع) را در خواب دیده و بر اثر آن، نور معرفت در دلش تابیده. او در کتابخانه ربع رشیدی در تبریزی ۱۰۰۰ جلد قرآن به خط بهترین خوشنویسان گرد آورد و داراالقرآنی بنا کرد و مساجد و مدارس متعدد ساخت.

او هیچ تعریف و تحسینی درباره مغولان که قومی خونخوار و ویرانگر بودند و از حیث اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بر جامعه ایران فشار زیادی وارد کردند ندارد. مگر درباره غازان خان که از دید وی پادشاهی مسلمان و ایرانی است نه مغول و امّا آثار رشیدالدین:

او آثار متعددی از خود به یادگار گذاشته که بخشی در حوزه تاریخ است، شماری در معارف دینی نظیر تفسیر، علوم قرآن و احکام و اندکی در طبّ و آئین مملکتداری.

در این میان جامع التواریخ برجستگی خاصی دارد. البته این اثر تألیف مستقیم خود او نیست، بلکه توسط گروهی از محققان و مترجمان و زیر نظر وی آماده شده است.

سخنران بعدی، استاد روشن، درباره محتوای جامع التواریخ و چگونگی تألیف آن و منابع و همکاران وی و پژوهشهای محققان داخلی و خارجی در این حوزه اشاره داشت:

رشیدالدین نخست به فرمان غازان خان، تألیف تاریخ مغول را آغاز کرد. امّا پیش از آنکه تدوین آن به پایان برسد، غازان خان در سال ۷۰۴ ه . ق درگذشت. این تاریخ در دوره جانشین و برادر وی، سلطان محمّد اولجایتو به انجام رسید. سپس از سوی اولجایتو مأمور شد تا تاریخ عمومی تألیف کند. او این کار بزرگ را شروع کرد کتابی از تاریخ حضرت آدم تا خاتم و ایران باستان تا ایران اسلامی و … تألیف جامع التواریخ ۵۰ سال به طول انجامید.

بخش مغول را با کمک چینگ سانگ نوشت.

در تاریخ هند از یک راهب بودایی به نام کاتالاشری بخشی مدد جست.

در تاریخ چین از دو مورّخ به نامهای لی تاچی و تانگ سو؛ و از تاریخهای موجود در کتابخانه های ایران استفاده کرد.

در تاریخ بنی اسرائیل، همکاری ندارد. چون یهودی تبار است، خود از تورات و آثار موجود بهره می برد.

تاریخ افرنگ نیز شامل تاریخ پایان و قیاصره است.

بخشهایی از جامع التواریخ به دلیل اهمیت به عربی برگردانده شد.

دکتر محمّد روشن در ادامه به نسخه های این اثر و چگونگی تصحیح آن اشاره داشتند.

دکتر محسن جعفری مذهب که مدیریت جلسه را به عهده داشتند ضمن تحلیل فضای سیاسی اجتماعی دوران رشیدالدین، اسلام آوردن غازان خان، اصلاحاتی که اعمال شد؛ جایگاه جامع التواریخ و اهمیت آن و اینکه تاریخ نگاری رشیدالدین آغازی بود برای چین شناسی علمی، پرسشهای مهمی را مطرح کردند از جمله اینکه:

۱. اصلاحات غازان خان تا چه اندازه محصول ذهن است و تا چه اندازه متأثر از رشیدالدین و ایرانیان قدیم؟

۲. چرا عمر این اصلاحات کوتاه بود؟

۳. چرا تغییر گاه شماری پی گرفته نشد؟

۴. مخالفان اصلاحات چه کسانی بودند؟

از جمله نکات مهم سخنرانی ایشان طرح این ایده بود که آیا اساسا مارکوپولو واقعیت خارجی دارد؟ آیا او به تمامی نقاط چین سفر داشته؟ اطلاعات او از چین از چه منبعی اخذ شد؟ آیا تشابهی که میان اطلاعات موجود و غیر موجود در سفرنامه مارکوپولو و جامع التواریخ است دلیل بر این نیست که او از جامع التواریخ بهره برده.

در جلسه پرسش و پاسخ نیز مباحثی چون میزان تسلّط و آشنایی رشیدالدین با زبانهای بیگانه، روش او در تاریخ نگاری و فلسفه تاریخ از منظر وی طرح شد.

یازدهمین نشست: جامع العلوم ستّینی

جامع العلوم نخستین دانشنامه منظّم و مدوّن به زبان فارسی است که در آن فخررازی، معارف رایج عصر خود را در ۶۰ باب به روشی درست معرفی کرده است. این اثر نخست در سال ۱۳۲۳ به اهتمام ملک الکتاب در بمبئی در ۲۲۴ صفحه به چاپ رسید. سپس همان چاپ به انضمام مقدمه و تعلیقات در ۲۷۹ صفحه در تهران به کوشش محمدحسین تسبیحی تجدید چاپ شد. نخستین چاپ انتقادی این اثر که بر اساس ۴ نسخه توسط آقای آل داود تحقیق و منتشر شده، موضوع نقد و بررسی این جلسه بود.

ابتدا دکتر نصراللّه پورجوادی ضمن اشاره ب