فایل پاورپوینت کامل عدالت خواهان عصر حکومت امام علی علیه السلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عدالت خواهان عصر حکومت امام علی علیه السلام :

امیرالمومنین(ع) در خطبه نهج البلاغه یا خطبه های نماز جمعه، هیچ گاه نام مدیری را نبرده و تمام توبیخ ها را در نامه های مُهر شده به آنان ابلاغ می کرده است. اگر کار از کار می گذشت، او را عزل می کرد. موضوعات و مباحثی از جمله تقدم و تاخر عدالت بر ولایت، حدود و ثغور مطالبه گری، تفاوت عدالت خواهی با افشاگری و…در بیان و رفتار امیرالمومنین(ع) را بررسی کردیم. حفظ نظام از مصادیق عدالت که هیچ از مولفه های عبادی هم برتر است.

عدالت در مفاهیم اسلامی

امیرالمومنین(ع) در تعریف عدل و عدالت می فرمایند: قرار دادن هرچیزی در جایگاه و موضع شایسته خود که در این صورت خود به خود ظلم، این گونه معنا می شود که حق را از صاحب حق بگیریم و به غیرحق چیزی را به دیگران دهیم. امیرالمومنین(ع) هدف و تلاش خود را در دوران حکومت، گسترش حق قرار دادند. در روایتی داریم که ابن عباس می گوید وارد خیمه جنگی ایشان شدم و دیدم کفش های پاره خود را وصله می زنند، به ایشان گفتم کفش را دور بیندازید! این قدر وصله به آن کفش زده شده است که دیگر جای وصله ندارد. ایشان از من پرسید: فلانی این کفش چقدر ارزش دارد؟ گفتم ارزشی ندارد و کسی او را نمی خرد و ایشان فرمودند: به خدا قسم حکومت بر شما از این کفش پاره برای من ارزشش کمتر است، مگر آن که به واسطه قدرتی که در اختیار دارم، بتوانم حق مظلوم را از ظالم بگیرم و عدالت را برقرار کنم.

اگر حکومتی تشکیل شود و دغدغه عدالت گستری نداشته باشد، آن حکومت باطل است اما مسئله در عمل است که بسیار پیچیده می شود. زمانی که گفته شود، «عدالت در اجتماع، کشور و جامعه ای گسترده نمی شود، مگر آن که حکومت در اختیار صاحبان حق باشد» بنابراین حکومت را مقدمه ای لازم برای برقراری عدالت دانسته ایم. اما اگر حکومت با همین هدف و شعارها اشاره شده شکل گرفت اما در مواردی تعارض میان مصداقی از عدالت و حفظ نظام ایجاد شد، تعیین اولویت، بسیار سخت است!

آیا ما باید بر یک مصداق از عدالت پافشاری کنیم؟ ولو اینکه پایه های نظام که می تواند آرام آرام گسترش یابد و تمامی جهان را مملو از عدالت کند، سست شود؟ یا اینکه یک مصداق عدالت را برای همیشه رها کنیم و اصل این درخت را که ثمره آن ایجاد جهانی عدالت است، از ریشه نکنیم و حفظ کنیم؟ این تشخیص کار ساده ای نیست! زیرا عدالت به قدری مفهوم فطری درشت، اساسی، حسی و جذابی است که در مقابل آن حکومت و مصالح آن تحقیر می شود.

تفکیکی که برای انسان های ضعیف جامعه مقدور نیست

انسان های متوسط به پایین، زمانی که دو چیز بزرگ در برابر آن ها قرار می گیرد، نمی توانند تفکیک کنند و یکی را کوچک می کنند. به طور مثال برخی از عوام برای اینکه امیرالمومنین(ع) را بزرگ کنند، پیامبر(ص) را کوچک می کنند، در حالی که این دو یکی هستند. مهمترین مسئله در اسلام درباره عدالت، آن زمانی است که تزاحم میان اجرای مصداقی از عدالت با حفظ نظام ایجاد می شود، در این چنین مواردی، مکتب می گوید مصداقی از عدالت که جای خود را دارد، اگر خود عبادت که امر خداست و بالاترین مولفه آن نماز است هم مطرح باشد، باز هم حفظ نظام واجب تر است. بیان دلیلش هم به لحاظ منطقی سخت است اما من به درخت و میوه تشبیه می کنم، ممکن است، درختی یک سال به دلیل هر شرایطی میوه ندهد، به این دلیل باید درخت را از ریشه کند؟ عدالت ثمره طبیعی درخت حکومت دینی و اسلامی است، حال اگر در جایی مصالح یا موانع، مانع شد تا این پیشبرد محقق شود، نباید درخت را از ریشه کند بلکه باید به حفظ نظام پرداخت.

درخواست های امیرالمومنین(ع) از مردم در ابتدای حکومت

با توجه به اینکه حفظ نظام واجب تر است، نوع برخورد با فساد ها و اشتباهاتی که در حکومت رخ می دهد، باید چگونه باشد؟ اگر الگو را حکومت علوی قرار دهیم که الحمدلله این ادعا را در حکومت داریم، دارای اصولی است که بیانگر نحوه مواجه امیرالمومنین(ع) با رانت، فساد و. . . مخصوصاً در درون حکومت است که متاسفانه این اصول توسط افرادی که موظف به تببین و برخی که موظف به عمل به آن هستند، نادیده گرفته می شود که امیدواریم این غفلت ناخاسته باشد.

زمانی که نزد من می آیید، بدون ترس سخن بگویید. اولین اصل آن است که خود حاکم و دستگاه حکومت باید مطالبه گر مبارزه با فساد باشد. امیرالمومنین(ع) که معصوم است و مردم با اصرار خود با ایشان بیعت کردند، به محض اینکه حاکم می شود، چند نکته را به مردم اعلام می کند که شاید هضم آن، امروز برای هیچ کس ساده نباشد و آن ها چارچوب حکومت ایشان است. در حکومت، اولین نقد کننده خود ایشان است و اولین مطالبه گر عدالت و مبارزه گر با فساد هم خود ایشان است. ایشان زمانی که به حکومت می رسد، به مردم می فرماید: اولاً دوست دارم زمانی که پیش من می آیید و حرف می زنید مانند زمان حاکمان گذشته نباشد که با ترس صحبت می کردید و لکنت زبان نداشته باشید و حق را بگویید.

نامه ای امیرالمومنین در نقد عملکرد مسئولین نوشتند

دوماً دلم نمی خواهد از من تملق گویید. بدترین حالت برای کارگزاران آن است که مردم تصور کنند، آنان دوست دارند تملق آنان گفته شود. سوماً ایشان می فرمایند: حتی دوست ندارم کارهای خوبی که برای شما انجام دادم را بیان کنید. بعد ایشان سردمدار مطالبه از مسئولین می شود به طوری که نامه در نهج البلاغه داریم که بیش از مورد، آن ها نقد مستقیم عملکرد مسئولین است، یعنی همان افرادی که خود منصوب کرده اما رفتار آن ها را نقد می کند یعنی اولین رویکرد ایشان، مطالبه گری برای مبارزه با فساد توسط خود حکومت است. نباید اینگونه در ذهن مردم جا بیفتد که حکومت انتظار دارد در برابر هر ظلم و خرابی، ما سکوت کنیم؛ بلکه خود مسئولین باید پیش قدم شوند، به ویژه در نظام مقدس ما که برخی از جایگاه ها منصب اجرایی نیست که افراد نگران باشند که مگر می شود خودمان کار انجام دهیم و خود نیز نقد کنیم، جایگاه رهبر انقلاب، علما و. . . این چنین است.

دلائل ایجاد اغتشاش در جامعه در بیان امیرالمومنین(ع)

دومین نکته آن است که برای مبارزه با فساد باید از خواص شروع کرد. امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه می فرمایند: سه عامل اغتشاش در حکومت وجود دارد که هر سه مورد آن به مسئولین و خواص جامعه برمی گردد. اول سبک و سطح زندگی مسئولان است که امام علی(ع) در خطبه می فرماید، زمانی که مسئولین از حد ضعفای جامعه بالاتر زندگی کنند، مردم طغیان خواهند کرد، زیرا اختلاف طبقاتی میان مردم با مردم قابل تحمل است اما میان مردم و مسئولین غیرقابل تحمل است. دومین عامل، آن است که الگوی مالیات با الگوی غیرمومنانه و غیر رحمانی محاسبه شود، به طورمثال در یک سال، تولیدکننده به هر دلیلی ضرر می کند و یا کشاورز به دلیل خشکسالی خسارت می بیند و محصول ندارد که حضرت امیر(ع) در نامه به مالک اشتر می فرماید: باید پیش دستی کنی و در این مواقع این قدر مالیات را پایین آوری که زندگی اش با پارسال تفاوتی نکند و می فرماید: اگر چنین کردی، خسارت دولت نیست، بلکه سرمایه گذاری است و دو فایده دارد، اول اینکه به مردم اطمینان می دهی زیرا مردم احسان دولت را دیدند و اغتشاش نمی کنند و دوم اینکه این مردم به تو اعتماد می کنند و اگر مشکلی رخ دهد، حمایت خواهند کرد.

سومین مورد از علل اغتشاش و شورش در دیدگاه امیرالمومنین ورود اطرافیان و خویشاوندان مسئولین به حوزه حکومت و کار اقتصادی است. در بخشی از نامه ایشان می فرماید: بدانید که نزدیکان مسئولان خودخواه و چپاولگر هستند و در معاملات انصاف ندارد، ریشه ستمگری آنان را خشک کن و به هیچ از یک اطرافیانت زمینی واگذار نکن. بنابراین اصلاح باید از ریشه که در حکومت است، انجام شود یعنی رانت باید از بین برود، شفاف سازی صورت گیرد و سازوکار قانونی طوری بنا نهاده شود تا بستگان مسئولین در دوران مسئولیت، حق دخالت و حضور در حکومت را نداشته باشند. گاه گفته می شود برخی از این نزدیکان لیاقت دارند و از حق خود محروم می شوند، عیبی ندارد! صد نفر ضرر کنند اما میلیون نفر شبهه و اشکال برایشان ایجاد نمی شود.

ناظر بر عملکرد کارگزاران

امیرالمومنین(ع) انتظار دارند مردم در نظارت همگانی بر عملکرد حکومت، نقش موثر داشته باشند و می فرمایند: کارگزاران اصلاح نمی شوند، مگر آن که رعیت(عموم مردم) اصلاح شوند. اصلاح رعیت به چه معناست؟ یعنی امروز که مردم رأی می دهند صحیح انتخاب کنند، مقام معظم رهبری در سال خطاب به مردم می فرمایند، نتیجه رأی شما به خودتان برمی گردد، بنابراین مردم در انتخاب باید مسائل اساسی و اولویت دار را مشاهده کنند و به امور عادی نپردازند و ثانیاً در طول مسئولیت و مدیریت آن فرد نیز لحظه به لحظه روند مدیریت بر بیت المال، سیاست گذاری ها و اعمال کلان اون او را نظارت کنند و بدون تعارف و مسامحه مطالبه گری داشته باشند تا نهضت پاسخگویی در کشور ایجاد شود.

امیرالمومنین(ع) هیچ گاه در خطبه های عمومی مدیران را توبیخ نمی کرد!

امیرالمومنین(ع) به مالک اشتر می فرمایند: مراقب باش تا خدم و حشم حجاب میان تو و مردم نشوند و اجازه نده تا گزارش های مدیران تو را فریب دهد و باید فضا را بشکافی و خود از جامعه، گزارش بگیری، یعنی مسئول باید به دل مردم برود و گزارش بگیرد و حتی ایشان می فرماید: برای تمامی مدیران باید چند بازرس مخصوص داشته باشی و به قول امروزی ها به گزارش های کاغذی و آمارهای کیلویی! اکتفا نکنی. ایشان زمانی که یک فرماندارش با پول خود خانه ای خرید، او را بلافاصله احضار کرد، اطلاع دقیق و سریع ایشان ناشی از چه بود؟ ایشان افرادی را ناظر بر او داشت! حضرت به او فرمود: باخبر شدم خانه ای خریدی و دینار پرداخت کردی، دو شاهد گرفته ای و سند زده ای و. . . شروع به توبیخ کردن می کنند که همه این ها در نامه نهج البلاغه آمده است. برخوردی بالاتر از ایشان داریم که استاندار خوزستان که فرد خوبی هم بوده است با سرمایه داران غذا خورده بود. ایشان بلافاصله نامه نوشتند که شنیدم بر سر سفره سرمایه داری رفته ای که فقرا دعوت نبودند. البته باید بدانیم نظارت و مطالبه گری ذکر شده از سوی ایشان به معنای شکستن ابهت مدیران نیست و یا به معنای توهین و تخریب نیست. امیرالمومنین(ع) در خطبه در نهج البلاغه آمده یا خطبه های نماز جمعه، هیچ گاه نام هیچ مدیری را نبرده است و تمامی توبیخ ها را در نامه های مهر شده به آنان ابلاغ می کردند و اگر کار از کار می گذشت، عزل می کردند.

هیچ کس حق ندارد، وحدت در جامعه را به تفرقه تبدیل کند

بعد از انتشار کلیپی از سخنرانی شما در فضای مجازی که در آن به صورت غیرمستقیم به مقایسه دوران کنونی با دوران حضرت علی(ع) پرداختید، برخی از گروه های عدالت خواه از این قیاس و اینکه شما از ضرورت حمایت از نظام حتی در برابر برخی از روش های عدالت خواهی دم زدید، گلایه کردند و اعلام داشتند آن دوران، زمان امام معصوم(ع) بوده است و نباید قیاس کرد، پاسخ شما به این نقد چیست؟ برای آنکه نقد انجام شود، باید مبنای افراد مشخص شود، مبنای من براساس نکاتی از نهج البلاغه بود که هرچه به اصل و حاکمیت نظام ضربه بزند، حتی اگر امیرالمومنین(ع) هم باشی باید در برابر آن سکوت کنی. امیرالمومنین(ع) صریحاً فرموده اند بعد از اتفاق سقیفه، با خودم فکر کردم قیام کنم و جامعه را به هم بریزم و شرایط را به آنچه پیامبر(ص) فرمود، تغییر دهم و یا سکوت کنم در حالی که خیلی تلخ خواهد بود. بعد از اندیشه درست، به این نتیجه رسیدم که سکوت بهتر است. در جای دیگری می فرمایند تصور نکنید که سکوت من از روی ترس بود، سکوت من برای آن بود که از مواردی خبر داشتم که اگر آنان را به شما بگویم مانند تمام جامعه به لرزه خواهد افتاد. ایشان می فرماید: تصور می کنید در این سال سرشار از صبر حال خوبی داشتم؟! «فَصَبَرتُ، وفِی العَینِ قَذی، وفِی الحَلقِ شَجاً؛ در حالی که خار در چشم و استخوان در گلو داشتم، صبر کردم» زیرا این صبر به نفع اسلام بود. اختلاف ما با این دوستان عدالت خواه، اختلاف مبنایی است؛ زیرا ما معتقدیم که اصل اول در نگاه حکیم در جامعه، وحدت است و مطلقاً هیچ کس حق ندارد، وحدت در جامعه را به تفرقه تبدیل کند. دشمن به این دلیل که به دنبال تفرقه است، از تمامی ابزارهای خود برای این امر استفاده می کند و ممکن است من به عنوان یک عدالت خواه اگر حواسم را جمع نکنم، در زمین دشمن بازی کنم و به اسم عدالت طلبی، تفرقه ایجاد کنم. امیرالمومنین(ع) می فرماید: ای مردم، خداوند نه قبل از شما و نه بعد از شما، به هیچ ملتی موهبتی عطا نمی کند، مگر به شرط برخورداری از وحدت و ایشان به ابن عباس در خطبه می فرمایند: به خدا قسم به قدری از عثمان حمایت کردم که ترسیدم گناه کار شوم و یا به ابوموسی اشعری نامه می نویسد که احدی به اندازه من، حریص به وحدت نیست.

فریبکاری ابوسفیان برای عدالت خواهی بعد از سقیفه

در خطبه نهج البلاغه آمده است، زمانی که سقیفه شکل گرفت، ابوسفیان تلاش می کند، از این واقعه سوءاستفاده کند و یک حزب اللهی آن زمان، به نام ابن عباس را که اتفاقاً یار و پسرعموی حضرت امیر(ع) است، با خود همراه کرده است و به در خانه ایشان آمده اند و اظهار کرده اند که ما همگی شاهد بودیم که پیامبر(ص) چند روز پیش تو را معرفی کرد، انصار و مهاجرین در حال چپاول حکومت هستند، چرا ساکت مانده ای؟! تو جلو بیفت تا ما لشکر را آماده کنیم. تصور کنید! ابوسفیان و این حرف ها؟! حضرت در خانه را می بندد و می فرمایند: بیچاره آن کسی که بخواهد میوه نارس را بچیند. یعنی ایشان به دلیل حفظ وحدت، حاضر نمی شود تا دستمایه تفرقه مردم شود. این مبنای مکتب ماست و اگر کسی به دنبال عدالت خواهی است، باید این مبنای روشن و صریح را بپذیرد.

نکته دوم آن است که یک خبط و خطای عمیق فکری و فرهنگی در جامعه یا کل اسلام در تفسیر تقدس به حق جایگاه اهل بیت(ع) رخ داده است؛ و آن اینکه مانع مقایسه آن بزرگواران با شرایط کنونی می شویم، بدون اینکه متوجه باشیم، اثر الگوگیری را از آنان گرفته ایم. معتقدیم نباید هیچ کس را با امیرالمومنین(ع) مقایسه کرد. البته این بیان را از امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه داریم که: «لا یُقاسُ بِآلِ مُحَمَّد (ص) مِنْ هذِهِ الاُمَّهٍ اَحَد؛ احدی از این امت را با خاندان پیامبر(ص) مقایسه نکنید» اما این به معنای الگو نگرفتن نیست. در قرآن کریم پیرامون پیامبر(ص) آمده است که ایشان اسوه حسنه است. یعنی باید از ایشان الگو بگیریم. ما نگفتیم که رهبری و مسئولان نظام معصوم هستند و یا از ملکوت خبر می دهند. بلکه می گوییم در جایگاهی هستند که روزی امیرالمومنین(ع) نیز در آن جایگاه بوده است و آن جایگاه اداره و مدیریت حکومت اسلامی است. اگر این باشد باید نیمی از نهج البلاغه را حذف کرد. زیرا ایشان از یارانی که خود منصوب کرده اند، انتظار دارند همچون خودشان حکومت کنند. ایشان کمیل که از یاران خاص و ویژه شان بودند، توبیخ می کنند زیرا او را در جایی فرماندار کرده بود؛ اما به شهر دیگری برای مقابله با درگیری می رود و شهر محل حکومت خودش، تصرف می شود و حضرت او را توبیخ می کند که چرا در جای دیگری دخالت کردی و فرصتی به دشمن برای تصرف شهر دادی!

همیشه تصمیمات رهبر جامعه ناظر به یک اتفاق صرف در جامعه نیست

از طرف دیگر زمانی که موضوعی را تشبیه می کنیم، به این معنا نیست که در تمامی ویژگی ها شبیه هم هستند، زیرا در تشبیه یک وجه شبه کافی است. بنا داشتم این دو موضوع تاریخی را شباهت دهم که همواره تصمیمات مدیر جامعه در مقابل یک اتفاق، ساده نیست. بلکه اینقدر لایه های مختلف و متفاوت اتفاقات و فتنه ها برای رهبر انقلاب ترسیم می شود که اگر مانند یک شطرنج باز ماهر نباشد و چندین مرحله بعد یک اتفاق را پیش بینی نکند، نمی تواند در برابر آن اقدام کند. آن وقت هم که او می فهمد و اقدامی می کند ما که متوجه