بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل    آیا پیامبر(صلی الله علیه و آله) سواد نداشت؟ ! :

در خصوص بی سواد و با سواد بودن پیامبر(صلی الله علیه و آله) باید در دو مرحله بحث و بر رسی شود:

۱- قبل از بعثت

بی تردید پیامبر قبل از بعثت سواد خواندن و نوشتن را نداشت.

آیات( عنکبوت (۲۹) آیه ۴۸؛ پیام قرآن، ج ۸، ص ۶۱؛ منشور جاوید، ج ۶، ص ۴۰.( روایات( بحارالانوار، ج ۱۶، ص ۱۱۹.) بر این مطلب دلالت دارند -. شهید مطهری می نویسد: قطعی و مسلّم و مورد اتفاق علمای مسلمان و غیر آن ها است که ایشان قبل از رسالت کوچک ترین آشنایی با خواندن و نوشتن نداشته است.( مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج ۳، ص ۲۰۸.)

۲- بعد از بعثت

اندیشمندان اسلامی در خصوص بی سواد و با سواد بودن پیامبر(صلی الله علیه و آله) بعد از رسالت اختلاف نظر دارند.

بعضی باور دارند که حضرت در دوران رسالت هم می خوانده و هم می نوشته است. برخی مانند سید مرتضی از طرفداران این نظریه است.(. بحارالانوار، ج ۱۶، ص ۱۳۵.)

طرفداران این رویکرد با بهره گیری از آیات و روایات قایل شده اند چگونه ممکن است وحی – که همه چیز را می آموخته است – خواندن و نوشتن را نیاموخته باشد؟!(. مرتضی مطهری، همان، ص ۲۱۲.).

یکی از نکات روشن زندگی رسول اکرم ( صلی الله علیه و آله ) این است که درس نخوانده و مکتب ندیده بوده است نزد هیچ معلمی نیاموخته و با هیچ نوشته و دفتر و کتابی آشنا نبوده است.

واحدی از مورخان، مسلمان یا غیر مسلمان، مدعی نشده است که آن حضرت در دوران کودکی یا جوانی، چه رسد به دوران کهولت و پیری که دوره رسالت است، نزد کسی خواندن یا نوشتن آموخته است، و همچنین احدی ادعا نکرده و موردی را نشان نداده است که آن حضرت قبل از دوران رسالت یک سطر خوانده و یا یک کلمه نوشته است

پس در اینکه پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) به مکتب نرفت و خط ننوشت، در میان مورخان بحثی نیست و قرآن نیز صریحاً در آیه ۴۸ سوره عنکبوت درباره وضع پیامبر(ص) قبل از بعثت می گوید:« و ما کنت تتلوا من قبله من کتاب و لا تخطه بیمینک اذا لارتاب المبطلون» پیش از این نه کتابی می خواندی و نه با دست خود چیزی می نوشتی تا موجب تردید دشمنانی که می خواهد سخنان ترا ابطال کنند گردد.

اصولاً در محیط حجاز به اندازه ای باسواد کم بود که افراد باسواد کاملاً معروف و شناخته شده بودند، در مکه که مرکز حجاز محسوب می شد تعداد کسانی که از مردان می توانستند بخوانند و بنویسند از ۱۷ نفر تجاوز نمی کرد و از زنان تنها یک زن بود که سواد خواندن و نوشتن داشت.

مسلماً در چنین محیطی اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نزد معلمی خواندن و نوشتن را اموخته بود کاملاً معروف و مشهور می شد.

در اینکه پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) به مکتب نرفت و خط ننوشت، در میان مورخان بحثی نیست و قرآن نیز صریحاً در آیه ۴۸ سوره عنکبوت درباره وضع پیامبر(ص) قبل از بعثت می گوید:« و ما کنت تتلوا من قبله من کتاب و لا تخطه بیمینک اذا لارتاب المبطلون» پیش از این نه کتابی می خواندی و نه با دست خود چیزی می نوشتی تا موجب تردید دشمنانی که می خواهد سخنان ترا ابطال کنند گردد.

پیامبر اسلام دارای علم الهی بوده است و قطعاً هم خواندن می دانستند و هم نوشتن و حتی در طول عمر شریف شان بارها اتفاق افتاده است که ایشان هم خوانده اند و هم نوشته اند. این مطلب هم از کتاب های شیعه و هم از کتاب های اهل سنت قابل اثبات است.

مرحوم شیخ صدوق رضوان الله تعالی علیه در معانی الأخبار می نویسد:

عن جعفر بن محمد الصوفی قال: سألت أبا جعفر محمد بن علی الرضا علیهم السلام فقلت: یا ابن رسول الله لم سمی النبی صلی الله علیه وآله الأمی؟ فقال: ما یقول الناس قلت: یزعمون أنه سمی الأمی لأنه لم یکتب. فقال علیه السلام: کذبوا، علیهم لعنه الله، أنی ذلک والله عز وجل یقول فی محکم کتابه: ” هو الذی بعث فی الأمیین رسولا منهم یتلوا علیهم آیاته ویزیکیهم ویعلمهم الکتاب والحکمه ” فکیف کان یعلمهم ما لا یحسن والله لقد کان رسول الله صلی الله علیه وآله یقرء ویکتب باثنین وسبعین – أو قال، بثلاثه وسبعین – لسانا وإنما سمی الأمی لأنه کان من أهل مکه ومکه من أمهات القری، وذلک قول الله عز وجل ” لتنذر أم القری ومن حولها “.

معانی الأخبار – الشیخ الصدوق – ص ۵۳ – ۵۴ و بحار الأنوار – العلامه المجلسی – ج ۱۶ – ص ۱۳۲ – ۱۳۳.

از امام جواد علیه السلام سؤال کردند:

ای فرزند رسول خدا! چرا به پیامبر اسلام « امی » می گفتند؟ حضرت سؤال کرد: ” مردم [مخالفین شیعه ] چه می گویند؟ گفتند: مردم فکر می کنند که آن حضرت به این خاطر امی نامیده شده بود؛ چون نمی توانست بنویسد. امام جواد در جواب فرمود:

دروغ می گویند! لعن بر آن ها باد. چطور نمی توانستند بنویسند؛ در حالی که خداوند در آیات محکم قرآنش می فرماید:

او خدای است که رسولش را در میان بی سوادان برانگیخت تا برای آن ها آیات خداوند را تلاوت و آن ها را پاکیزه سازد و کتاب و حکمت به آن ها بیاموزد.

چطور کسی که نمی تواند بنوسید، می تواند کتاب را به دیگران بیاموزد؟ به خدا قسم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به هفتاد و دو یا هفتاد و سه زبان می خواندند و می نوشتند. به این دلیل به آن حضرت «امی » می گفتند؛ چون او از اهل مکه بود و مکه در آن زمان « ام القری » محسوب می شده است؛ چنانچه خداوند در قرآّنش می فرماید:

ما تو را فرستادیم تا اهل «ام القری » [مکه ] را و کسانی که در اطراف آن زندگی می کنند، انذار کنی.

باز نظیر این روایت را عبد الرحمن بن الحجاج از آقا امام صادق علیه السلام نقل می کند:

قال أبو عبد الله علیه السلام ان النبی صلی الله علیه وآله کان یقرأ ویکتب و یقرأ ما لم یکتب. (بصائر الدرجات – محمد بن الحسن الصفار – ص ۲۴۷.

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم هم می خواندند و هم می نوشتند و حتی چیزهایی را که هنوز نوشته نشده بود، می خواندند.

با این بیان امام جواد و امام صادق علیهما السلام شکی باقی نمی ماند که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم هم خواندن بلد بودند و هم می نوشتند.

از علمای اهل سنت نیز، عامر شعبی که در نزد اهل سنت جایگاه ویژه ای دارد در این باره می نویسد:

انه قد قرأ صحیفه لعیینه واخبر بمعناها.

المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز – ابن عطیه الأندلسی – ج ۴ – ص ۳۲۲ و تفسیر القرطبی – القرطبی – ج ۱۳ – ص ۳۵۲ و تفسیر البحر المحیط – أبی حیان الأندلسی – ج ۷ – ص ۱۵۱ و مکاتیب الرسول – الأحمدی المیانجی – ج ۱ – ص ۹۶.

پیامبر اکرم نامه شخصی به نام عیینه را شخصاً مطالعه کرد و از آن چه در آّن نوشته شده بود، خبر داد.

بسیاری از علمای اهل سنت این روایت را نقل کرده اند:

رأیت لیله أسری بی علی باب الجنه مکتوبا: الصدقه بعشر أمثالها. والقرض بثمانیه عشر.

سنن ابن ماجه – محمد بن یزید القزوینی – ج ۲ – ص ۸۱۲ و المغنی – عبد الله بن قدامه – ج ۴ – ص ۳۵۲ – ۳۵۳ و الشرح الکبیر – عبد الرحمن بن قدامه – ج ۴ – ص ۳۵۲ – ۳۵۳ و کشاف القناع – البهوتی – ج ۳ – ص ۳۶۵ و مسند الشامیین – الطبرانی – ج ۲ – ص ۴۱۹ و الجامع الصغیر – جلال الدین السیوطی – ج ۲ – ص ۵ و کنز العمال – المتقی الهندی – ج ۶ – ص ۲۱۰ و تفسیر القرطبی – القرطبی – ج ۳ – ص ۲۴۰ و تفسیر الثعالبی – الثعالبی – ج ۱ – ص ۵۲۷ – ۵۲۸ و الدر المنثور – جلال الدین السیوطی – ج ۴ – ص ۱۵۳ و الکامل – عبد الله بن عدی – ج ۳ – ص ۱۱ و تهذیب التهذیب – ابن حجر – ج ۳ – ص ۱۱۰ و السیره الحلبیه – الحلبی – ج ۲ – ص ۱۳۵ و. .

متبادر از این « رأیت » این است که خود پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قرائت فرموده اند نه این که مضمونش را از طریق خداوند فهمیده باشند.

آلوسی از علمای بزرگ اهل سنت در تفسیرش: ج ۲۱ – ص ۵ بعد از نقل این حدیث می نویسد:

والقدره علی القراءه فرع الکتابه… ویشهد للکتابه أحادیث فی ” صحیح البخاری “. وغیره