فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اخلاق مناظره در حکومت اسلامی :

طرح مسأله

اخلاق مفهومی گسترده است که در میان انسانها رویکردها و تعاریف زیادی از آن ارائه شده است. صرفنظر از درستی یا نادرستی این رویکردها در هیچ فعلی از انسان نمیتوان اخلاق را از ماهیت انسانی بشر جدا کرد. اگر اصول اخلاقی در اعمال و رفتارهای انسانها بروز و ظهور نماید، ثمرات عدیده ای از کنشهای انسانی پدیدار خواهد شد که قبل از هرکس خود عامل به اخلاق از آن بهره خواهد برد. تمامی تلاش های بشر در جامعه برای انتظام بخشی، با نهادینه شدن اخلاق در گفتار، پندار و کردار اشخاص است که نتیجه خواهد داد. در این نوشتار، در مورد اخلاق مناظره سخن خواهیم راند. البته در این تحقیق مناظراتی که مخاطبان کثیر دارد و معمولا از رسانه های عمومی پخش یا منتشر می شود مدنظر است. همچنین صرفنظر از محتوای مناظرات که می تواند سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، دینی و… باشد به موضوع پرداخته شده است؛ هرچند که در مذاکرات سیاسی یا علمی که به مبانی سیاست پرداخته می شود و بحث از منافع و تفوق طلبی در آن معمولأ پررنگ تر است، ضرورت اخلاق مداری بیش از دیگر عرصه ها مهم جلوه می کند. در زمینه مناظره کتب و مقالات زیادی به رشته ی تحریر درآمده است که در آن ها به آداب مناظره پرداخته شده است که در این تحقیق قواعد اخلاقی عامی که قابل تطبیق بر مناظرات در حکومت اسلامی است به علاوه ی بایسته های سیاستگذاری در این زمینه مورد بررسی قرار داده شده است، چرا که مناظره از منظر راهبردی برای حکومتها حائز اهمیت زیادی است که در تبیین سیاستها، مشارکت دهی آحاد مردم و… ضرورت دارد. این تحقیق برآنست تا تبیین کند که یک مناظره اخلاق مدار چه ویژگیهایی باید داشته باشد، ثمرات پایبندی به اصول اخلاقی در مناظرات چیست، حکومت در راستای نهادینه کردن اخلاق در مناظرات چه وظایفی دارد.

در این تحقیق با روش توصیفی – تحلیلی سعی شده است تا حد امکان با مراجعه به منابع اصیل اسلامی پژوهشی در رابطه با موضوع مزبور ارائه شود تا در سیاستگذاریهای حکومت در این مقوله بکار گرفته شود. روند بحث نیز در این مقاله به این صورت است که ابتدا کلیات و تعریفی ارائه می گردد و پس از پرداختن به کارکردها و ضرورتهای مناظره، چارچوبهای اخلاقی مناظره مطرح می گردد و در آخر به بایسته های حکومت جهت تامین این موارد اشاره می شود.

مناظره در لغت و اصطلاح

مناظره[۱] در لغت از ماده «نظر» است و «نظر» به برگرداندن و توجه دادن چشم ظاهر و چشم باطن برای دیدن و ادراک چیزی گفته می شود. مقصود از این دیدن، تأمل و تحقیق درباره آن است. و نیز مقصود از دیدن و تأمل، بدست آوردن معرفت و شناختی است که بعد از تحقیق حاصل می شود و آنرا «رویه» یعنی اندیشه و تدبر گویند (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲: ۸۱۲). هم چنین مناظره به معنی با هم نظر کردن، یعنی فکر کردن، بحث در حقیقت و ماهیت چیزی و پرسش و پاسخ گرفته شده است (دهخدا، ۱۳۷۷: ۱۴ / ۲۱۵۶۲). به گفته خواجه نصیرالدین طوسی، مناظره میان دو صاحب رأی متقابل بود که هر یک متکفّل بیان رأی خود باشند، به شرط آن که هر دو، بعد از وضوح، مساعدت حق کنند؛ و مباحثه استکشاف غامضی بود، به طریق تعاون (نصیرالدین طوسی، ۱۳۵۵: ۴۴۸)

در اصطلاح منطقی، مناظره را این گونه تعریف می کنند: «المناظره من النظر و الاعتبار و الغرضُ منها المباحثهُ عن الَرأیین المتقابَلین، فیتکفّلُ کل واحد من المتناظَرین بتأیید جانب لإیقاع العلم لذلک تلحق المناظره بالتعلیم، لأن غرضَ المتناظَرین حصولُ العلم» (ابن سینا، ۱۴۰۴: ۶/ ۲۲).

«کلمه مناظره از ریشه نظر و اعتبار گرفته شده و غرض از آن مباحثه پیرامون دو رأی متقابل است و هریک از طرفین مناظره در صدد تأیید یکی از دو جانب بحث برای ایجاد علم در طرف مقابل است لذا مناظره به آموزش ملحق می شود زیرا هدف مناظره کنندگان، حصول علم است».

راغب اصفهانی درباره مناظره می نویسد: «الُمنَاَظَره، الُمباحََثه و الُمباَراه فی النَّظَر، و اْستْحضَاُر کلِّ ماَ یراه ببَصیرته، و النظَُر: البحثُ… مناظره، گفتگوی رو در رو و نبرد نظری با سخن و خطابه است و نیز بیان آنچه را که به بصیرت درک می شود وَ نظَر، همان بحث و بررسی است (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲: ۸۱۴). ابن منظور نیز در تعریف مناظره می گوید: الُمناَظَره: أن تناظَرَ أخاک فی أمر إذاَ نَظرْتُما فیه معاً کیف تأْتیانه. مناظره، آن است که با طرف مقابل خود برای رسیدن به نتیجه در موضوعی مشخص به گفتگو بنشینی (ابن منظور، ۱۴۱۴: ۵/ ۲۱۷).

مفهوم شناسی اخلاق

واژه ی «اخلاق» در اصل عربی و جمع «خُلق» و «خُلُق» است و در لغت به معانی گوناگون آمده است؛ همچون: ویژگی ذاتی، حالت طبیعی، خوی، فطرت، جوهره (الزبیدی، بیتا: ۶/ ۳۳۷) و طبیعت (ابن منظور، ۱۴۱۴: ۱۰/ ۳۷۳؛ طریحی، ۱۳۷۵: ۵/ ۱۵۶) و نیز به معنای سرشت و سجیه، اعم از سجیه و سرشت نیکو و پسندیده – مانند جوان مردی و شجاعت – یا زشت و ناپسند – مانند بخل و فرومایگی آمده است.

عموم لغت شناسان، «خُلق» را با واژه «خَلق» هم ریشه دانسته اند. وقتی گفته می شود:

«فلان کس خُلق زیبایی دارد»، بدین معناست که سرشت یا صفت معنوی و درونی زیبایی دارد؛ هم چنان که وقتی می گویند: «فلان کس خَلق زیبایی دارد»، اشاره به ظاهر زیبا و اندام متناسب و هماهنگ او است (الزبیدی، بیتا: ۶/ ۳۳۷؛ ابن منظور، ۱۴۱۴: ۴/ ۱۹۴). به گفته ی «راغب اصفهانی»، واژه ی «خلق» (به فتح یا ضم خ) در اصل به یک ریشه باز می گردد؛ با این تفاوت که «خُلق» به معنای هیأت، شکل و صورت ظاهری است که انسان با چشم سر می بیند و «خُلق» به معنای قوا، سجایا و صفات درونی که با چشم دل دیده می شود و آثار آن در گفتار و رفتار فرد بروز می کند (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲: ۲۹۷) آن چه از دیدگاه اهل لغت در باب شناخت معنای «اخلاق» در خور تأمل و دقت است این است که به نظر آنان خلق و خوی، مانند ویژگی های فیزیکی و جسمی ریشه در اعماق وجود انسان دارد و به آسانی قابل تغییر و زوال نیستند؛ مگر با برنامه ریزی های درست و دقیق تربیتی و پرورشی که مربی اخلاق بتواند با نهادینه کردن فضایل اخلاقی در درون فرد، رفتارهای زشت را به کلی از وی ریشه کن کند. بنابراین، اخلاق در نزد لغویان به معنای صفت یا ملکه ای است در نفس انسان که منشأ صدور افعال خیر و شر از وی می شود، بدون تفکر و تأمل. علمای علم اخلاق نیز معنایی نزدیک به گفتار اهل لغت، برای «اخلاق» بیان کرده اند همه ی آن ها بر این امر تأکید دارند که خلق عبارت است از ملکه (ابن مسکویه، ۱۳۸۱: ۳۶) و هیئت خاصی که در نفس انسان رسوخ دارد (فیض کاشانی، ۱۳۶۲: ۹) و مبدأ صدور رفتارهایی است که بدون تفکر و تأمل و به آسانی از او صادر می شود.

(نیشابوری، ۱۳۴۱: ۲۰) ملکات نفسانی دو دسته اند: فطری و ذاتی که جزو سرشت آدمی است و اکتسابی که با تلاش و تمرین و عادت به دست می آید. کلمه «اخلاق» دو کاربرد دارد: گاه به خود آن ملکات نفسانی اطلاق می شود و به گفته بعضی از دانشمندان , گاه به اعمال و رفتاری که از خلقیات درونی (ولو با فکر و اندیشه) ناشی می شود , نیز اخلاق گفته می شود (مکارم شیرازی, ۱۳۷۷: صص ۲۴۲۳). در عرف عام کاربرد دوم بیشتر رایج است؛ وقتی گفته می شود فلان کس اخلاق نیکو دارد، برداشت عمومی آن است که رفتارش نیکوست (مصباح یزدی، ۱۳۷۳: ۹).

ضرورت مناظره برای حکومت اسلامی

بزرگترین ثمره مناظره افزایش آگاهیهای عمومی مردم است، که موجب مشارکت در شئون جامعه می گردد. در هر جامعه رکن اساسی حرکت رو به رشد مشارکت سیاسی مردم است. در نظام اسلامی مشارکت سیاسی، معنایی وسیعتر به خود می گیرد، چرا که سیاست، فرهنگ، عقاید و دیانت مردم در هم تنیده شده است. مشارکت سیاسی[۲] درگیر شدن فرد در سطوح مختلف فعالیت در نظام سیاسی، از عدم درگیری تا داشتن مقام رسمی سیاسی است. همچنین این مفهوم به معنای تلاش شهروندان برای انتخاب رهبران خویش، شرکت مؤثر در فعالیت ها و امور اجتماعی و سیاسی و تأثیر گذاشتن بر صورت بندی و هدایت سیاست دولت است (آقابخشی، ۱۳۷۵: ۲۵) در واقع مشارکت سیاسی نوعی تظاهر علنی اراده مردم برای تعیین سرنوشت جمعی خود است. فقط از طریق مشارکت است که قدرت سیاسی به طریق مسالمت آمیز دست به دست می گردد و میزان توسعه سیاسی[۳] یک کشور بستگی مستقیم به این مؤّلفه دارد (کاظمی، ۱۳۷۶: ۱۰۱) مشارکت سیاسی آن هم به صورت آگاهانه و فعالانه سرمایه گران بهایی است که ضامن بقا و عامل مصونیت هر نظام حکومتی به شمار می آید. اکثر نظریه ها بر همبستگی مثبت بین مشارکت افراد در تصمیم گیریها و بالا رفتن کیفیت و کارایی تأکید می ورزند. پژوهش های انجام شده (ر.ک به: طوسی، ۱۳۷۰ به نقل از نیکزاد، ۱۳۷۹: ص ۶۳) نشان دهنده همبستگی معنیدار بین مشارکت افراد در امور اجتماعی و اثربخشی و کارایی آنان است. مشارکت در ابعاد مختلف اجتماعی سیاسی خلاقیت را افزایش می دهد، از آسیب های روانی و اجتماعی می کاهد و سرانجام موجب افزایش رضایت افراد می شود و در آن ها احساس مسؤولیت به وجود می آورد. در تعریف مشارکت سیاسی گفته شده است: «مشارکت سیاسی رفتاری است که برنتایج و تصمیمات حکومتی اثر می گذارد و یا قصد تأثیرگذاری دارد» (مصفا، ۱۳۷۵: ۲۱). به نظر می رسد مشارکت سیاسی بر دو پایه بنیان نهاده شود:

۱- اعمال نظارت و تصمیم گیری مردم در سرنوشت کشور و داشتن احساس قدرت و اختیار وتکلیف؛

۲- امید به ترقی طبقاتی در همه مردم در هر سطح.

یکی از اندیشمندان علوم اجتماعی به نام رابرت دال[۴] برای تبیین مشارکت سیاسی افراد، عواملی را مطرح کرده است:

۱- هرگاه شخصی بین شقوق پیش روی خود تفاوت های بارزی احساس نکند، درنتیجه کم تر به سیاست خواهد پرداخت و بنابراین میزان درگیری او در امور سیاسی کاهش می یابد.

مانند زمانی که تمام نامزدهای انتخابات از یک جناح خاص سیاسی باشند و ازنامزد شدن افرادی که دیدگاه متفاوتی دارند و یا وابسته به جناح رقیب هستند، جلوگیری شود.

۲- اگر مردم در ارزیابیهای خود پاداش حاصله از درگیریهای سیاسی را کم تر ازدیگر فعالیت ها ارزیابی کنند، حتما خود را کم تر درگیر عمل سیاسی می کنند؛ چنان چه هزینه مشارکت سیاسی، هزینه بالایی باشد باز هم درجه مشارکت سیاسی کاهش می یابد.

۳- هرگاه شخص فکر کند دانش و آگاهی او محدودتر از آن است که بتواند با داخل شدن در سیاست به کارایی کافی برسد ترجیح می دهد که کم تر در آن مشارکت کند.احساس این که سیاست را خوب نمیفهمد موجب می شود حتیالامکان از سیاست خود را دور نگه دارد (دال، ۱۳۶۴: ۸۸)

موارد بالا به طور مستقیم با جهل و عدم آگاهی نسبت به اهمیت مشارکت و کیفیت مشارکت در ارتباط است. اساسا هرچه فرد بیشتر در معرض انگیزه های سیاسی واجتماعی به صورت بحث درباره مسائل مربوط و یا دسترسی داشتن به اطلاعات سیاسی مربوطه قرار داشته باشد، احتمال مشارکت سیاسی و اجتماعی وی بیشتر می شود. براساس نظریات فوق، فرضیه ای طی پژوهشهای متعدد به این شکل مطرح شد: «بین میزان آگاهی سیاسی افراد با میزان مشارکت آن ها رابطه مستقیمی وجود دارد» (نیکزاد، ۱۳۷۹: ۶۶). در شرایطی که ساز و کارهای فرهنگی افزایش آگاهی مردم و به تبع آن مشارکت آنان فراهم باشد، زمینه ی بسط و توسعه ی آیین های مدنی، باورهای مشترک و پیشگیری از ناهنجاریهای سیاسی و اجتماعی فراهم می شود و با تولید و بازتولید ارزش های انسانی در جامعه، بالتبع سایر ارزش های حیاتی، که منافع ملی، اهداف ملی، امنیت ملی و… ترجمان آن هستند، تضمین خواهد شد. در غیر این صورت، با ایجاد گسست در مبانی اجتماعی و سیاسی و باورهای عمومی، که نتیجه ی بلامعارض عدم پیوند و تعامل بین مردم و دولت است، امنیت ملی نیز در مقابل انواع آسیب ها شکننده خواهد بود و در واقع حساسیت هایی که می باید به طور متعارف و طبیعی حل وفصل گردد، به تهدیدی مبدل می شود که کل نظام را با مخاطره ی جدی روبه رو میسازد. در این باره امام خمینی می فرمایند:

«آگاهی مردم و مشارکت و نظارت و هم گامی آن ها با حکومت منتخب خودشان، خود بزرگ ترین ضمانت حفظ امنیت در جامعه خواهد بود» (امام خمینی، ۱۳۷۸: ۴/ ۲۴۸).

فواید و کارکردهای مناظره

مناظره اگر مطلوب و پسندیده که مورد نیاز بوده، در امور مهم و اساسی صورت گیرد و نسبت به سایر مسائل در اولویت قرار داشته باشد و به وقایع مهم دینی، سیاسی واجتماعی یا مسأله قریب الوقوع اختصاص یابد و موضوعی مهم و حیاتی را محور قرار دهد نه یک امر جزیی و پیش پا افتاده را (چرا که در غیر این صورت موجب اتلاف وقت، صرف هزینه های بی مورد و هدر رفتن نیرو می شود) میتواند کارکردهای فراوانی بدارد. در حکومت اسلامی در صورتی که مناظره کنندگان با هدفی الهی و خالص و دارا بودن کفایت علمی لازم به مناظرات بپردازند قطعا می- توانند شبهات مخاطبانی را که دارای ضعف فکری و عقیدتی هستند، بزدایند و مصداق کسانی باشند که تبلیغ رسالت های الهی می کنند. در واقع اگر مناظره کنندگان آداب مناظره را رعایت کند و آفات و نتایج سوء مناظره نادرست را شناسایی و مراعات نمایند، بحث و مناظره ی آنان با رعایت شرایط آن و احتزاز از آفاتی که بعدا ذکر خواهد شد، فواید و عواید سودمندی را به دنبال خواهد داشت:

۱- مهمترین فایده ی مناظره، سویه ی آموزشی آن است. آموزش علوم مختلف، دین، عقاید، اخلاق، سیاست و… در مناظره از یک سو کلیه اطلاعات راجع به موضوعی جمع آوری می شود و از سوی دیگر با بیان آن منتشر می شود. اهمیت این آموزش ها نیز در آن است که اولا، چون نتیجه بحث و استدلال است، در اذهان ماندنی است و ثانیا، به دلیل غیر مستقیم بودن، پذیرفتنیتر و جذاب تر است. ارزش بلاغی مناظره در حین پیام دهی غیر مستقیم آن است. امام صادق ع به اصحابش می فرماید: «کونواُ دعاهً للنَّاس باْلخیر بغیرَ أْلسنتکُمْ لیروْا منْکُمُ الاجْتَهاَدَ و الصِّدْقَ وَ اْلَوَرَع» (طبرسی، ۱۳۸۵ق: ۳۰۰؛ و مجلسی، ۱۴۰۳ق: ۷۱ / ۷) «مردم را بغیر زبان (بلکه با کردار) خود به خیر و نیکو کاری دعوت کنید، مردم باید کوشش در عبادت و راستگوئی و پرهیزکاری شما را ببینند». همچنین مناظره عامل و انگیزه ی تمایل و گرایش افراد به علم و دانش است؛ زیرا اگر علاقه به سیادت و رفعت به وسیله از دل و فکر مردم بیرون برود، علوم و دانش ها دچار فرسودگی می گردد.

۲- یکی دیگر از فایده های مناظره این است که محاسن و معایب مسئله یا موضوع مورد بحث آشکار می شود و در نتیجه امکان توسعه و تکامل آن فراهم می آید. همچنین مناظره به منظور بازیافتن دقیق مآخذ و اسناد علم و آگاهی صورت می گیرد. ذهن انسان از مجرای چنین مناظره ای، ورزیده شده و جان و روح آدمی نیرومند می گردد.

۳- مناظره همچنین در ظهور مردم سالاری و آزادی بیان بسیار موثر است. به جهانیان ثابت میکند که در یک حکومت مردم و مسئولان روابط شفاف دارند ومخفی کاری ندارند.

۴- مناظره با ماهیت هیجان زای ذاتی خود میتواند انگیزه های مشارکت و سهیم شدن در جامعه را بهبود بخشد (مطهری فرد، ۱۳۹۴: ۲۹).

۵- مناظره با پرورش اذهان و بالا بردن درک شرایط، قدرت تصمیم گیری را در جامعه افزایش می دهد (بیانات رهبری در نماز جمعه ۱۳۸۸/۰۳/۲۹).

۶- مناظره با تضارب آرا میتواند نقاط مشترک را برجسته و در نقاط متعارض اندیشه ها با طرح بحث، نوعی وحدت و همدلی و انسجام ملی ایجاد نماید.

۷- مناظره میتواند در زدودن شبهه های گوناگون در سطوح مختلف ممد باشد زیرا گاه این شبهه ها کمتر مجال مطرح شدن و شبهه زدایی را دارند.

آداب مناظره اخلاقی

آداب مناظره، مجموعه ضوابطی است که هنگام بحث و گفت وگوی فلسفی، علمی، دینی و اعتقادی باید مراعات شود. در جهان اسلام، گاهی به جای «آداب المناظره»، اصطلاح «آداب البحث» به کار رفته است. در قسمت مفاهیم اشاره شد که اخلاق در معنای عرفی خود به فضیلت مداری و رعایت آداب رفتاری صحیح بر مبنای اصول فطری میباشد. از آنجا که تبیین شرایط و آداب مناظره می تواند ما را در رسیدن به یک مناظره اخلاقی مطلوب و با مبانی درست یاری رساند، در ادامه به مهم ترین شرایط و آداب مناظره به گونه اختصار می پردازیم:

۱- تبیین حقیقت و حقیقت جویی

از مهم ترین آداب یک مناظره اخلاق مدار و مطلوب در اسلام، حقیقت جویی است. قرآن به مسلمانان می فرماید که به دور از جدال باطل و مذموم که در آن تنها بر چیرگی و غلبه بر خصم تمرکز یافته است، به سوی جدال احسن و گفت وگوهایی رو آورند که حقیقت برایشان آشکار شود. لذا در غیر این صورت مناظره جدال باطلی است که مومنان و خردمندان نباید به آن بپردازند؛ زیرا انجام چنین گفت وگوهایی نه تنها موجب وحدت و اتحاد میان انسان ها نمی شود بلکه زمینه افزایش اختلاف و تنش نیز می گردد (طباطبایی، ۱۴۱۷ق: ۱۶/ ۱۳۸).

َوَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ اَلْکِتابِ إِلاّ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ (عنکبوت: ۴۶)

یکی از شرایط مجادله احسن این است که طرفین، علاقه مند به روشن شدن حق و یافتن آن باشند، و در نتیجه هر دو با کمک یکدیگر حق را روشن سازند، و لجاجت و عناد به خرج ندهند.، لذا حق و حقیقت، گمشده هر فرد با ایمانی است که بدینسان باید در صدد پویایی از آن برآید (شهید ثانی، ۱۳۸۹: ۲۸۵). اساسا اسلام گروه گرا، و تفرقه طلب نیست، بلکه به دنبال تبیین حقیقت است.

آوای اسلام آوای وحدت است و تسلیم بودن در برابر هر سخن حق (مکارم، ۱۳۷۴: ۱۶ / ۳۰۱).

۲- شرح صدر

اگر وجود مبارک پیامبر خداص صاحب نام و یادنامه ای بس رفیع و بلند گردید: َو رَفَعْنا لَکَ ذِکْرَکَ (الشرح: ۴)، علّتش شرح صدر ایشان در گفتگو با مردم و دعوت آن ها به دین خدا بود:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ (الشرح: ۱) و اگر موسای کلیم ع از پیامبران اولوا العزم گردید و مستضعفان را از دست مستکبران نجات داد، تکیه بر شرح صدر داشت (جوادی آملی، ۱۳۸۸: ۲۳۹).

توضیح آنکه حضرت موسیع وقتی در آستانه مناظره با فرعونیان قرار داشت هم به شوکت و قوت قبطیان آگاه بود و هم به طغیانگری آنان، فرعونی که با خدا بر سر ربوبیت منازعه نموده به بانگ بلند می گفت:

أَنَا رَبُّکُمُ اَلْأَعْلى (النازعات: ۲۴)

و نیز از ضعف و اسارت بنی اسرائیل در میان آل فرعون با خبر بود، و میدانست چقدر جاهل و کوتاه فکرند و همچنین با لکنتی که داشت، از پروردگارش درخواست کرد که برای حل این مشکلات سعه صدر به او بدهد تا تحملش زیاد شود (طباطبایی، ۱۴۱۷ق: ۱۴/ ۱۴۵ و ۱۴۶)، قالَ رَبِّ اِشْرَحْ لِی صَدْرِی * وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی * وَ اُحْلُلْ عُقْدَهً مِنْ لِسانِی * یَفْقَهُوا قَوْلِی (طه: ۲۵-۲۸)

بنابراین شرح صدر، وصف ممتاز پیامبران الهی است و عالمان الهی که وارثان راستین آنان اند، هر کدام در حدّ خود از این فیض فائز شده اند. نتیجه آنکه شرح صدر از فضایل اخلاقی بزرگ به شمار می رود که عدم رعایت آن موجب برهم خوردن قوای نفسانی می گردد و انسان را از دایره اخلاق خارج میکند و لازم است که مناظر حق طلب در گفتگو با مخاطبان از این ویژگی برخوردار باشد.

۳- احترام متقابل

از اصول اولیه اخلاق احترام به غیر است. وقتی دو نفر (یا گروه) با اعتقادات و گرایشات مخصوص به خود مناظره می کنند، باید اصل را بر احترام متقابل به معتقدات یکدیگر بنا نهند، هرچند هر یک از آن ها نزد خود دلایلی در ردّ مدّعای دیگری داشته باشد. آنان باید فقط در پی آشکارسازی حق وارائه استدلال ومنطق باشند و در جریان بحث باید به شدّت از بی احترامی و دشنام نسبت به آنچه برای طرف دیگر بحث محترم است پرهیز کنند. همچنین باید بدانند که آن دو تنها نیستند، بلکه طرف سومی در اینجا مطرح است و آن شنوندگان یا خوانندگان مباحث آنانند، از این رو دو طرف باید برای فهم و شعور گروه سوم نیز ارزش و احترام قائل باشند، و طوری بحث کنند تا آنان فرصت تأمل در دلایل و برهانهای هر یک از دو طرف را داشته باشند و داوری نهایی را به مخاطبان حق طلب واگذارند. چنان که از قول امام علیع خطاب به جمعی از یارانش که پیروان معاویه را در جنگ صفین دشنام می دادند، می خوانیم:

«إِّنی أکْرَهُ لَکُمْ أَنْ تَکُوُنواَ سَبَّابینَ وَ لکنَّکُمْ لَوْ وَصَفْتُمْ أْعمَالَهُمْ وَ ذَکَرْتُمْ حَاَلُهمْ کاَنَ أْصوبَ فی الْقَوْلِ وَ أْبَلغَ فی اْلُعذْر…» (نهج البلاغه، کلام ۲۰۶)؛ من خوش ندارم که شما فحاش باشید، اگر شما به جای دشنام، اعمال آن ها را برشمرید و حالات آن ها را متذکر شوید (و روی اعمالشان تجزیه و تحلیل نمائید) به حق و راستی نزدیکتر است و برای اتمام حجت بهتر.

همچنین امام صادق ع در خلال مناظره با است