بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ارزش مالی تخصص‌ها و توانایی‌های طلبگی :

مشکل معیشت طلاب، از مشکلات قدیمی در حوزه علمیه است و در دوره‌های مختلف تاریخ حوزه، طلاب علوم دینی با مشکلات اقتصادی و فقر، دست‌ به گریبان بوده‌اند. اما پس از پیروی انقلاب اسلامی و با تغییر رویکرد حاکمیت به حوزه علمیه و علی‌رغم بیش‌ترشدن امکانات مالی، مشکل معیشت طلاب همچنان پابرجاست و چه ‌بسا در برخی ابعاد، و به استناد برخی نشانه‌ها همچون افزایش آمار طلاب شاغل، ابعاد پیچیده‌تری پیدا کرده است. تغییرات و تحولات ناخواسته‌ای که از مشکل معیشت به وجود آمده‌اند، مانند فرار مغزهای حوزوی، مشکلات هویتی و… به مرور منجر به تغییر رویکرد مسئولان حوزه درباره معیشت طلاب شده است و افق‌های جدیدی را پیش روی این مسأله، گشوده و گوش‌های شنوای بیش‌تری درباره ایده‌های جدید برای رفع مشکل معیشت به‌وجود آمده است. با توجه به شرایط مذکور، در این یادداشت به ایده‌ای هرچند بدیهی برای بهبود وضعیت معیشت طلاب پرداخته‌ایم.

سال‌های متمادی است که مسأله معیشت طلاب، یکی از مسائل همیشگی و ثابت حوزه علمیه و دغدغه بزرگان و اساتید و هم‌چنین طلاب بوده است. به ‌عنوان مثال می‌توان به گفت‌وگوی بزرگان حوزه در گذشته نشان می‌دهد که مسأله معیشت به همین کیفیتی که امروز درباره آن صحبت می‌شود، آن روز هم وضعیت مناسبی نداشته و در خلال صحبت‌ها معلوم است که آن زمان هم راه حل قطعی و نتیجه‌بخشی به‌دست نیامده بوده است.

در واکنش به مسأله معیشت طلاب، موضع‌گیری‌های مختلفی از جانب مسئولان حوزه وجود دارد؛ برخی اساتید و بزرگان، حل اساسی مشکل معیشت طلاب را در درون طلاب جست‌وجو می‌کنند و معتقدند مشکلات معیشتی طلاب، بیش از این‌که ریشه‌های اقتصادی، مالی و مدیریتی داشته باشد، ریشه‌های فرهنگی، رفتاری و اعتقادی دارد. در نگاه این اساتید، اگر روحیه قناعت در طلبه‌ها تقویت شود و اگر به‌عنوان مثال، به‌جای احساس نیاز به واحد مسکونی مستقل، طلبه‌ها حاضر شوند به چند اتاق قناعت کنند و به لوازم و امکانات حداقلی اکتفا کنند، همان شهریه طلبگی و احیانا درآمدهای گه گداری از طریق تبلیغ و… می‌تواند کفاف یک زندگی را بدهد و طلبه می‌تواند بر علم‌آموزی و پیشرفت معنوی و اخلاقی خود متمرکز شود. البته این سخنان، بر اساس تجربه‌های موفق شخصی ایراد می‌شود. آیت‌الله سبحانی در پاسخ به مجله پیام حوزه فرموده بودند: «ما خودمان گاهی سه خانوار یک خانه اجاره می‌کردیم! ما در مبارک‌آباد، سه نفر با هم، یک خانه داشتیم! خانه مربوط به مرحوم آقای حاج میرزا مهدی بروجردی بود. ما سه اهل علم، یک خانه اجاره می‌کردیم و هرکدام، یک اتاق مجزا داشتیم و یک اتاق مشترکی هم به‌عنوان مهمانخانه بود. ما اگر بخواهیم در این‌جا مانند دیگران زندگی کنیم، مسلماً نه شهریه کافی است و نه حقوق کافی است و نه… باید روح قناعت بر ما حاکم باشد. غیر از این، مشکل را نمی‌توان حل کرد؛ نه دولت می‌تواند مشکل ما را حل کند و نه آقایان مراجع می‌توانند».

در مقابل، عده دیگری از مسئولان حوزه معتقدند مشکل معیشت طلاب را عمدتاً باید از طریق برنامه‌های حمایتی برطرف کرد. به‌عنوان مثال، خانه‌های سازمانی ساخت و یا از نظر خدمات درمانی به آن‌ها کمک کرد و یا شهریه آن‌ها را افزایش داد. جان این تفکر این است که طلبه‌ها باید بر درس و بحث خود متمرکز باشند و طبیعتاً برای دست‌یابی به این تمرکز و آرامش، حوزه و نظام باید زندگی آن‌ها را از طریق حمایت مالی و تسهیلاتی و… تأمین کند. با این وجود، بارها از خلال سخنان مسئولان حوزه شنیده می‌شود و محاسبه‌ای سرانگشتی نیز آن را تأیید می‌کند که ظرفیت‌های مالی حوزه، کفاف تأمین همه طلبه‌ها را ندارد و نمی‌توان همه آن‌ها را زیر پوشش حمایتی کامل قرار داد.

اما نگاه مدیران حوزه، بزرگان و اساتید هر چه باشد، تغییراتی به وقوع پیوسته است و بخش قابل توجهی از طلاب حوزه علمیه، شاغل شده‌اند و با فعالیت‌های مختلفی که چه‌بسا مورد پسند مسئولان حوزه هم نباشد، امرار معاش می‌کنند. این تحول نشان می‌دهد که حمایت‌های انجام‌شده توسط نهادهای مختلف حوزوی، نتوانسته طلبه‌ها را راضی نگه دارد و درست یا اشتباه، نتوانسته‌اند به آن ایده‌آل مدنظر عده‌ای از بزرگان درباره قناعت و ساده‌زیستی دست پیدا کنند و آستین‌ها را بالا زده‌اند و به کسب درآمد مشغول شده‌اند. البته حوزه نیز به تدریج، این گروه از طلاب را به رسمیت شناخته و سعی کرده به‌جای محدود‌کردن آن‌ها و محروم کردنشان از شهریه و دیگر امکانات حوزوی، از آن‌ها حمایت کند. راه‌اندازی مرکز آموزش‌های مهارتی طلاب در معاونت امور طلاب و دانش‌آموختگان را می‌توان حاکی از همین تغییر رویکرد دید و تفسیر کرد. با این حال، هم‌چنان نمی‌شود انکار کرد که این رویکرد نیز رویکردی حمایتی است و نمی‌تواند به برطرف‌شدن ریشه‌ای مشکل ختم شود.

مسأله معیشت طلاب، یکی از معضلات پیچیده حوزوی است و طبیعتاً حل آن نیازمند تغییرات و تحولات بسیار در زمینه‌های مختلف است؛ از ساختارهای اقتصادی حوزه و روش‌های مدیریت و آیین‌ها گرفته تا ریشه‌های فکری و جهان‌بینی حاکم بر طلاب و اساتید. اما یکی از زوایایی که می‌توان از دریچه آن به بحث معیشت طلاب نگاه کرد، ارزش مالی خدمات و محصولات حوزوی است. به بیان بهتر، می‌توان به‌جای آب‌ریختن در چاه طلاب و حمایت مستقیم از آن‌ها، به‌دنبال چشمه‌ای بود که آب از آن بجوشد و مشکل را به‌صورت عمیق‌تری برطرف سازد. به‌طور ساده، در این یادداشت به‌دنبال اندیشیدن درباره این نکته هستیم که آیا می‌توان طلاب را به‌گونه‌ای هدایت و راهنمایی کرد که به‌جای فعالیت در مشاغل نامرتبط به امور حوزوی و طلبگی، کالاها یا خدماتی ارائه دهند که ارزش مالی داشته باشد و از آن طریق بتوانند، ضمن حفظ هویت طلبگی خود و خارج‌نشدن از خط تخصصی حوزوی، گذران زندگی کنند؟

گرچه این موضوع تقریباً امری بدیهی در دیگر نظام‌های آموزشی است، ولی جهت واضح‌شدن موضوع باید گفت که اکثر رشته‌های دانشگاهی و مراکز آموزشی دیگر همچون آموزش‌های فنی حرفه‌ای، نهایتاً منجر به ارائه محصولاتی می‌شوند که برای جامعه، ارزش مالی دارند و عده‌ای حاضرند در قبال دریافت آن خدمات، پول خرج کنند. این هزینه‌کردن آن‌ها برای دریافت این محصولات نیز نه از سر حمایت و یا منت، بلکه از سر نیاز به آن محصولات است. دانشجویی که از رشته برق قدرت فارغ‌التحصیل می‌شود، از تخصصی فنی برخوردار می‌شود که نیروگاه‌های برق و پست‌های فشار قوی در سراسر کشور،‌ به تخصص او نیاز دارند و او را استخدام می‌کنند و یا پزشک داروسازی که از دانشکده داروسازی مدرک دکترایش را می‌گیرد، می‌تواند به‌تنهایی یا با کمک سرمایه‌گذار، داروهایی تولید کند که در جامعه خریدار دارد و عده‌ای حاضرند برای خرید آن داروها پول پرداخت کنند. ارزش مالی خدمات و محصولات،‌ اختصاص به رشته‌های تجربی و فنی ندارد و حتی دانشجویان رشته‌های علوم انسانی نیز کم و بیش از همین الگو پیروی می‌کنند و مثلاً شخصی که در مقطع کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی فارغ التحصیل می‌شود، می‌تواند در قبال ارائه مشاوره به کسانی که نیازمند مشاوره‌اند، مبلغی دریافت کند.

حال، پرسش این‌جاست که علوم حوزوی و تخصص‌هایی که طلاب علوم دینی در طول دوره