فایل پاورپوینت کامل اصول اخلاقی مدیران و دیدگاه امام رضا (ع)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصول اخلاقی مدیران و دیدگاه امام رضا (ع) :

۱- مقدمه

بسیاری از رفتار ها و اقدامات مدیران، متاثر از ارزش های اخلاقی بوده و ریشه در اخلاق دارد. عدم توجه به اخلاق در مدیریت می تواند معضلات بزرگی به وجود آورد. اخلاق را مجموعه ای از صفات روحی و باطنی انسان تعریف کرده اند که به صورت اعمال و رفتاری که از خلقیات درونی انسان ناشی می شود، بروز ظاهری پیدا می کند. بزرگترین و ارزشمند ترین سرمایه انسانی و استعدادهای عظیم خدادادی و ظرفیت های فراوان نیروی انسانی است که چنانچه خوب شناخته شود، گنج بی پایانی از سرمایه های الهی پدید خواهد آمد. لذا برای برسی بهتر مسئله اخلاق مدیریت در نظام اسلامی و همچنین سیره و سخنان امام رضا (ع) و مبانی آن در نظام اسلامی به آن پردازیم. مدیر در یک تعریف ساده به معنای اداره کردن امور سازمانی است و مدیر کسی است که در فرآیند کار و نحوه اجرای کار نقش نظارت و هدایت را دارد. یکی از مهمترین ویژگی های یک مدیر، مهارت های اخلاقی است که حرف اصلی را می زند.

اخلاق

اصطلاح «اخلاق مدیریت» مرکب از دو واژه «اخلاق» و «مدیریت» است و فهم دقیق معنای این اصطلاح در گروه فهم معنای دو واژه یاد شده است. برای اخلاق باید به این نکته توجه کنیم، در بازیابی دقیق تر مفهوم اخلاق یکی از مفاهیمی که با آن مشابه و مترادف است، واژه«تربیت» است. تربیت عبارت است از شکوفا نمودن استعدادهای نهفته در هر موجود اعم از نباتات، حیوانات و انسان ها. از نظر دینی و علمی، تخلق به خلق نیک یا بد، عبارت از این است که نفس انسان از صفتی شکل بگیرد و آن صفت در نهاد او به صورت ملکه نفسانی درآید. منظور از اخلاق، اصول و موازینی است که رفتار و فعل مناسب و درست را تعریف کرده، آن را از فعل نادرست جدا می کند و به این شکل نقطه تمیز میان آنها را به نمایش می گذارد. بسیاری هستند افرادی که به لحاظ داشتن علم و تجربه مناسب احراز پست مسئولیت مدیریت می باشند؛ اما به لحاظ اخلاقی نبودن رفتارشان قادر به اداره امور و هدایت نیروی انسانی تحت نظارتشان نبوده و در مسیر حرکت خود با ناملایمت و ناکامی هایی مواجه می شوند. اخلاقیات ارتباط نزدیک و تنگاتنگی با ارزش ها دارند و به عنوان ابزاری نگریسته میشوند که ارزش ها را به عمل تبدیل می کنند. اخلاق، یعنی رعایت اصول معنوی و ارزش هایی که بر رفتار شخص یا گروه حاکم است، مبنی بر اینکه درست چیست و نادرست کدام است؟ اخلاق مفاهیمی چون: اعتماد، صداقت، درستی وفای به عهد نسبت به دیگران، عدالت و مساوات و فضائل شهروندی و خدمت به جامعه را در بر گیرد. اخلاق در معنی، تشخیص درست از نادرست و خوب از بد، همیشه موضوع مورد بحث فلاسفه بوده است، آنها به عنوان یکی از شاخه های فلسفه، در مورد آن سخن گفته اند. بیشتر استاندارد ها و قواعد اخلاقی در یک فرهنگ نسبت به فرهنگ های دیگر و در زمان های مختلف با یکدیگر تفاوت دارند. بارنارد بر این باور بود که ناممکن است سازمان های رسمی بتوانند بدون عنصر اخلاقی عمل کنند. رهبری که به اصول اخلاقی عمل نمی کند نفوذ خود را از دست می دهد و نمی تواند برای مدت طولانی دوام آورد. مدیریت اخلاق عبارتست از شناسایی و اولویت بندی ارزش ها برای هدایت رفتار ها در سازمان.

از آنجایی که مدیریت، فن اداره یک تشکیلات و سازمان است و اداره و هدایت امکانات مادی و انسانی، ریزه کاری ها و لطافت های بسیاری را می طلبد، نقش اخلاقی مدیر در گروه نگاه داشتن شورها و برانگیختن انگیزه ها و در انسجام واحد ها و سرعت بخشیدن به امور سازمانی جهت رسیدن به نتایج مطلوب امری انکار ناپذیر و حائز اهمیت فراوان در اداره بهینه سازمان است. قرآن کریم یکی از عوامل موفقیت پیامبر اکرم (ص) را در مدیریت، اخلاق نیک می داند و در سوره آل عمران آیه ۱۵۹ می فرماید: «حسن اخلاق و مهربانی تو با مردم رحمتی از جانب خداوند و اگر تندخو و سنگ دل بودی مردم از اطراف تو پراکنده می شدند.» چه بسیارند مدیرانی که با داشتن خصوصیاتی همانند قاطعیت، تخصص، قدرت و آگاهی های لازم در سطحی بالاتر قرار داشته اند ولی به خاطر عدم رعایت مسائل اخلاقی در حوزه مدیریت موفقیت مطلوب را کسب نکرده و در نتیجه با ناکامی روبه رو شده اند. هرگاه اخلاق حسنه در سازمان جاری شود مدیران به توانایی دیدن چیزهایی دست می یابند که قبلا نمی توانستند آنها را ببینند. آیه «وامرهم شوری بینهم» در دین مبین اسلام و فرمایش امیرالمومنین علی (ع) درباره مشورت و اثرات آن: «من شاورالرجال شاور فی عقولهم» بیانگر این نکته ظریف است. عصر انفجار اطلاعات نیز تبادل افکار و اطلاعات را اقتضا می کند. از طرفی توسعه توانایی های کارکنان در عملکرد و تصمیم گیری توسط خود آنها رابطه مستقیم با حداکثر کارایی سازمان در دست یابی به پروژه های به سازی دارد.

از احادیث امام رضا (ع) است که می فرمایند: هر کس مسلمان بی نوایی را دیدار کند، و به او جز به گونه ای که به توانگران سلام کند، او را سلام گوید، در روز رستاخیز خداوند را در حالی که بر او خشمگین است دیدار خواهد کرد. امام (ع) در این حدیث مفهوم جالبی از اخلاق اصیل اسلامی که هر مسلمانی باید آن را در رفتار خود با برادر مسلمانش رعایت کند به دست می دهد، و به راستی اسلام از لحاظ نظام اخلاقی فردی و رفتاری که آحاد مردم باید با یکدیگر داشته باشند بی مانند و ممتاز است.

اخلاقیات و اصول اخلاقی ازجمله مباحثی است که به کارگیری آن در جامعه مورد تاکید اسلام است به طوری که پیامبر اسلام (ص) هدف از رسالت خویش را به کمال رساندن مکارم اخلاقی معرفی کرده اند. از این رواخلاقیات به عنوان مجموعه ای از ارزش ها، باید ها و نباید ها می تواند نقش مهمی را در مدیریت اثر بخش سازمان ها ایفا کند. انضباط کاری، مهرورزی، دادورزی، معاشرت سازنده، مشاورت، تواضع، وفای به عهد، خدمتگزاری، مدارا ازجمله شیوه های مطلوب اخلاقی مورد تاکید اسلام در مدیریت سازمان ها محسوب می شود که جهت تحقق آنها تدوین منشور اخلاقیات و عملی ساختن آن در سازمان ها ضروری است. در این راستا با ایجاد ضمانت های اجرایی و نهادینه کردن رفتار اخلاقی در سازمان می توان اخلاقیات و اصول اخلاقی را در سازمان تقویت کرد که در صورت تحقق این امر کاهش تبعیض، بی عدالتی، نارضایتی، افزایش روحیه سازمانی و تعهد کارکنان از یکسو، رشد و تعالی انسان ها، بالندگی سازمان ها و پیشرفت جامعه را از سوی دیگر موجب خواهد شد.

مدیریت

مدیریت در لغت، مصدر جعلی است که از ریشه «دور» اخذ شده است؛ طبق قواعد، واو ماقبل مفتوح، قلب به الف شده و به صورت «دار» در می آید؛ مدیر اسم فاعل است، به معنای به گردش و چرخش در آورنده امور می باشد» با این توضیح معلوم می شود که «مدیریت» به معنای اداره کردن است.

استاد مطهری مدیریت را این گونه تعریف می کند: مدیریت انسان ها و رهبری آنها، عبارتست از فن بهتر بسیج کردن و بهتر سامان دادن و بهتر سازمان دادن و بهتر کنترل کردن نیروهای انسانی و به کار بردن آنها. در ادامه می فرمایند: بهترین رهبران آنها هستند که نیرو های افراد خود را بسیج کرده اند، تحریک کرده اند، هماهنگ کرده اند، آرمان واحدی برای آنها به وجود آورده اند. دو هنر از آرمان واحد یکی این که فرد فرد انسان ها را آرمانی کردن، دیگر این که گروه انسان ها را در یک آرمان جمع کردن.

مدیریت، فعالیتی منظم در جهت تحقق هدف های معین که از طریق ایجاد روابط میام منابع موجود، انجام دادن کار با مشارکت دیگران صورت می گیرد. و سرانجام مدیریت را «هنر انجام دادن کارها به وسیله دیگران»، «تصمیم گیری صحیح و اتخاذ راه حل منطقی مشکلات» و «ایجاد هماهنگی و برقرای نظم در سازمان»نامیده اند. از تعاریف متعددی که پیرامون مدیریت کرده اند می توان نتیجه گرفت که هر مدیری باید به دو نوع سلاح مسلح باشد: – علم و دانش (دانش علمی، فنی و اجتماعی) – هنر (هنر تحسین – هنر هدایت).

واژه «مدیریت» در متون اسلامی نیامده، ولی از اصطلاحاتی مانند امامت، ولایت، سیاست، ریاست و… استفاده شده که مفهوم مدیریت از آنها فهمیده می شود.

اخلاق مدیریت

یکی از ارکان سعادت، در زندگی مادی و معنوی بشر، اخلاق و فضائل اخلاقی است؛ زیرا در پرتو محاسن اخلاق و خلقیات حمیده، موجبات تحکیم روابط اجتماعی فراهم می گردد، برخورد های محبت بار که بر اساس یک سلسله اعتقادات اخلاقی صورت می گیرد شور و نشاط را به کالبد زندگی می دمد و زندگی فردی و اجتماعی را در مسیر تعالی و کمال، به کام انسان گوارا می سازد. چنانکه پیامبر بزرگوار اسلام (ص)، اساس بعثت خویش را در تتمیم اخلاق می داند و می فرماید: «انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق»؛ من تنها برای تکمیل فضائل اخلاقی مبعوث شده ام.

اخلاق را میتوان در یک تقسیم بندی به دو نوع اخلاق عمومی و صنفی تقسیم کرد. منظور از اخلاق عمومی شناخت فضایل و رذایل، آراستگی به فضایل و پیراستگی از رذایل است. اما همین اخلاق عمومی، در اقشار مختلف، ملاحضه های ویژه ای می طلبد. که به آن اخلاق صنفی می گویند. در تعریف اخلاق مدیریت باید گفت: «اخلاق مدیریت عبارست از ملکات نفسانی انسان، از آن جهت که اداره امور جمعی از انسان ها را در نیل به اهداف معین، عهده دار است» و موضوع اخلاق مدیریت عبارتست از: «نفس انسان مدیر» بنابرین فضایلی همچون: شجاعت، شرح صدر، وقار، حلم، بخشش و گذشت و نظم و انضباط و التزام به قانون، برای همه انسان ها در همه شرایط زندگی خوب و بایسته است، لکن برای مدیران و رهبران خوب تر و پسندیده تر و بایسته تر است. همچنین، رذایلی همچون ترس، تزلزل، اظطراب، یاس، شتاب زدگی، انتقام جویی، بی نظمی، خیانت، و ظلم، برای همه انسان ها در هر شرایط و موقعیتی زشت و ناپسند و خطرناک است، لکن برای موقعیت مدیریت و رهبری، زشت تر و خطرناک تر است. بنابرین می توان گفت «اخلاق مدیریت» نوعی اخلاق صنفی است و منظور از آن برخی ضرورت های اخلاقی است که مدیران بیشتر به آن نیازمندند. مسائل اخلاقی به تناوب در مدیریت روی می دهند. در حقیقت عمده ترین معضلات مدیران، مسائل اخلاقی هستند. عوامل استحقاق مدیریت، منحصر به علم و تخصص و مهارت نیست. مهمتر از آن، اخلاق و شایستگی های روحی و معنوی است. صلاحیت های اخلاقی برای مدیران در دیدگاه اسلام جایگاه ارزشمند و رفیعی دارد. اسلام براین باور است که خصوصیات اخلاقی و معنوی، در کنار عوامل مادی و علمی و مهارتی می تواند موجبات استحکام یا ویرانی حکومت و رهبری را فراهم آورد. از دیر زمان، ضرورت بحث خودشناسی و خودسازی، همراه با شناخت هستی، برای انسان ها مطرح بوده است. ادیان آسمانی نیز به صورت ویژه، برا این شناخت تاکید داشته، معرفت نفس را «سودمند ترین معارف» معرفی کرده اند؛ زیرا رهایی از وهم، پندار باطل و پوچی در زندگی و رسیدن به حقیقت، هویت واقعی و معنا داری و هدفمندی، مرهون دانش اخلاق است؛

فضل بن شاذان می گوید: از امام رضا شنیدم که فرمودند:

«انا لانجد فرقه من الفرق و لا مله من الملل بقوا و عاشوا الا بقیم و رئیس لما لابد لهم منه فی امر الدین و الدنیا.» «هیچ طایفه و ملتی را نمی یابیم که پایدار مانده باشند و به زندگی ادامه دهند مگر به وجود سرپرست و رئیسی که در امور دینی و دنیایی (معنوی و مادی) خویش ناگزیر از آنند.»

مفهوم و موضوع اخلاق مدیریت

یکی از عواملی که بر رفتار اخلاقی مدیر اثر می گذارد، ارزش های مذهبی است. به ویژه در جوامعی که حکومت دینی منشاء فعالیت ها و اقدامات اجتماعی و سازمانی خود را بر اساس مبانی تنظیم می کنند، مدیر نمی تواند بدون تاثیر پذیری از این ارزش ها، رفتار های خود را تنظیم کند. علاوه بر این، ارزش های اجتماعی یک جامعه دینی نیز از مدیر انتظار دارد که به هنجار های آن پاسخ مثبت بگوید.

مدیرت اخلاقی در بسیاری از موارد، فراهم آورنده زمینه اعتماد اجتماعی، رشد دهنده قوه ابتکار و خلاقیت و فراهم کننده زمینه عدالت و تامین کننده امنیت شغلی است. اما مدیر برای اطمینان درباره اخلاقی بودن رفتار خود در موقعیت های مختلف می تواند به اصول اخلاقی که دین برای وی مطرح نموده است، مراجعه کند. اخلاق را گاهی به اقسام چندی تقسیم می کنند: اخلاق فردی، اخلاق اجتماعی، اخلاق خانواده، اخلاق معلم، اخلاق دانشجو و مانند اینها.

منشاء این تقسیمات چیست؟ مفهوم اخلاق در همه اینها یکی است و آن هم ملکات نفسانی است. آیا این تقسیم بندی به اعتبار موضوع اخلاق صورت می پذیرد؟ قطعا موضوع اخلاق که نفس انسان است در همه ی اقسام مورد اشاره مشترک و واحد است، و بدین لحاظ، منشاء این تقسیمات نمی تواند موضوع اخلاق باشد. مطلب قابل توجه این است که تقسیمات اخلاق و رشته های گوناگونی که برای آن منظور می شود، به اعتبار ارتباطات و موقعیت های مختلفی است که انسان دار، ویا برای خود ایجاد می کنند. انسان در رابطه ها و موقعیت های گوناگونی قرار دارد. رابطه اخلاق و مدیریت در بینش اسلامی، اخلاق با مدیریت رابطه تنگاتنگی دارد و می توان گفت پاسداری از موازین اخلاقی در مدیریت از ضرورت بیشتری برخوردار است؛ زیرا مدیریت و رهبری بدون رعایت اخلاق و ارزش های اخلاقی ارزشی ندارد. اخلاق در مدیرت اسلامی به جهت اسلامی بودنش رنگ و جلوه بهتری دارد و باید جلوه های انسانیت و موازین اخلاقی در آن بارزتر باشد. خداوند بزرگ رسالت هدایت و رهبری بشر را به انسان های سپرده که در جنبه اخلاق و پاسداری از ارزش ها سرآمد و برگزیده اند. چنان که پیامبر اکرم (ص) نیز چنین بوده و خداوند متعال آن حضرت را با تاییدات خود تربیت کرده، سپس مدیرت و سیاست امور بندگان را به ایشان سپرده است. خداوند متعال خطاب به آن حضرت می فرمایند: «وَإِنَّک لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ» و تو اخلاق عظیم و برجسته ای داری.

امام صادق (ع) می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَدَّبَ نَبِیهُ . … ثمّ فوّض الیه امر الدّین و العباد لیسوس عباده» خداوند بزرگ، پیامبر خود را پرورش داد و تربیت نمود. سپس امر دین و امت را به او واگذار کرد تا بندگان خدا را تدبیر کند و پرورش دهد.

امیر مومنان علی (ع) می فرماید: «لا یرْاَس منْ خَلا عَنِ الاَدَبِ» کسی که مودب نیست، شایستگی ریاست ندارد. و پیرامون مدیریت نظامی می فرمایند: «ایَحمِلُ هذَا العَلَمَ اِلاّ اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبر» پرچم جنگ را کسی به دوش نکشد مگر کسی که صاحب بصیرت، مقاومت و آگاه به مواضع و مسائل حق باشد.

ضرورت اخلاق برای مدیران

به دلیل جایگاه و نقش مدیران و مسئولان در جامعه، برای آنها مقوله های اخلاقی ضرورت و اهمیت زیادی دارد.

الف- نیاز عمومی به تذکرات اخلاقی: یکی از راه های ایستادگی در برابر نفس اماره، تذکرات اخلاقی است. که این امر باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود.

ب- مقتضای گستره شعاع مدیران: هر کس به اندازه قدرت و نفوذ در جامعه نقش ایفا کند؛ اگر اهل نیکی باشد به مقدار شعاع قدرت و نفوذ خود. و اگر دارای اوصاف منفی باشد زشتی ها را گسترش خواهد داد. در روایتی ازپیامبر اکرم (ص) نقل شده: روز قیامت نزدیک ترین مردم به خداوند، حاکمان عادل بوده، و دور ترین مردم به خداوند، حاکمان ستمگر می باشد.

ج- پیروی مردم از حاکمان: خداوند کسانی را که برای مردم جنبه الگو و رهبری دارند، سخت هشدار داده و مجازات اعمال ناروای آنها را چند برابر وعده داده است.

د- نقش ایمان در کارایی مدیران: دو عامل در هر کاری نقش اساسی و انکارناپذیر دارد: یکی ابزار و دیگری انگیزه. که هر یک به دو قسمت ظاهری و مادی، و درونی قابل تقسیم است. ابزار همان مادیات است. انگیزه ها، شعاعی بالاتر از عالم مادی دارد. در اهمیت و محوریت مدیریت، اشارات فراوانی در کلام معصومین وجود دارد که به نمونه هایی از آن استناد می کنیم:

از حضرت امام رضا (ع) نقل می کنند که ایشان فرمود: «هیچ طایفه و ملتی نمی بینم که به زندگی ادامه داده و پایدار مانده باشد مگر به وجود رئیس یا سرپرستی که که ضروریات مادی و معنوی آنان را تامین کند».

تقویت و تعالی جامعه، مرهون عوامل بسیاری، ازجمله مدیریت است. چنانچه مدیریتی آگاهانه، مدبرانه و جامع بر جامعه حاکم باشد، امکان رشد و بالندگی در تمام ابعاد جامعه میسر می شود. امام رضا (ع) در توصیف زندگی پیامبر (ص) بهترین مدیریت موفق را بیان می فرماید: «چون به منزل می رفت وقت خود را سه قسمت می کرد: یک قسمت برای خداوند تبارک و تعالی، یک قسمت برای خانواده و یک قسمت نیز برای خود، و سپس قسمت خود را بین خود و مردم تقسیم می کرد». در نظام اداری و اجتماعی اسلامی، مدیرت ها از امامت ریشه می گیرند، چنانکه حضرت امام رضا (ع) امامت را اساس اسلام زنده می داند و می فرماید: «إنّ الإمامه اُسّ الإسلام النامی».

مشروعیت مدیر در جامعه، به این دلیل است که با امامت پیوند دارد و هرگاه این رابطه قطع گردد کلیه حرکت ها، مشروعیت و خاصیت خود را از دست می دهند و در این مورد حضرت امام رضا (ع) می فرمایند: بِالْإِمَامِ تَمَامُ اَلصَّلاَهِ وَ اَلزَّکاهِ وَ اَلصیَامِ وَ اَلْحَجِّ وَ اَلْجِهَادِ وَ تَوْفِیرُ اَلْفَیْ ءِ وَ اَلصَّدَقَاتِ وَ إِمْضَاءُ اَلْحُدُودِ وَ اَلْأَحْکَامِ وَ مَنْعُ اَلثُّغُورِ وَ اَلْأَطْرَافِ. به وسیله امام، نماز و زکات و روزه و حج و جهاد تمام، و خراج و صدقات افزون و حدود احکام اجرا، و مرز ها و مناطق حفظ می شوند. مطالعه در تاریخ زندگی بشر و رابط اجتماعی، ضرورت این اصل را به اثبات می رساند و موید این واقعیت است که اصل مدیرت لازمه هر جامعه می باشد و هر کجا افرادی جمع شده اند تا زندگی خویش را بر اساس همکاری و تعاون تکمیل کنند نیاز به مدیر در راس برنامه های آنان قرار گرفته است واین ویژگی محور و موضع حرکت ها و تلاش های آنان بوده است.

ضرورت اخلاق برای مدیران به جهت حساسیت وظیفه خطیر مدیریت و نیز حفظ دین و ایمان خود بیش از افراد عادی نیازمند آشنایی با فضایل و رذایل اخلاقی هستند و اداره سازمان برای آنان بدون برخورداری از اخلاق پسنیده میسر نخواهد بود. از این رو، همانطور که فزونی بصیرت و قدرت عقلانی و فکری برای مدیران ضروری است، فزونی تقید به اخلاق و ارزش های انسانی نیز ضروری است و مدیران باید بیش از دیگران اخلاق اسلامی را رعایت کنند. امام باقر (ع) به نقل از رسول خدا (ص) می فرماید: «لا تَصْلُحُ إلاّ لِرَجُلٍ فیهِ ثلاثُ خصالٍ: وَرَع یحْجِزُهُ عَنِ المَحارمِ، و حِلْمٌ یمْلِک بهِ غضَبَهُ، و حسْنُ الخلافهِ علی من وُلِّی حتّی یکونَ لَهُ کالوالِدِ الرَّحیمِ»

رهبری (و مدیریت) جز برای مردمی که دارای خصلت های سه گانه (زیر) باشند، شایسته نیست:

– ورعی که او را از معصیت خدا باز دارد.

– بردباری به واسطه اخلاق در مدیریت.

– کسی که خشم خود را کنترل کند.

– سرپرستی نیکو نسبت به زیردستان تا جایی که نسبت به آنها همانند پدری مهربان باشد.

فضل بن شاذان نیشابوری می گوید درباره ضرورت مدیریت از امام رضا (ع) شنیدم که فرمود: «پأَنَّا لَا نَجِدُ فِرْقَهً مِنَ الْفِرَقِ وَ لَا مِلَّهً مِنَ الْمِلَلِ بَقُوا وَ عَاشُوا إلَّا بِقَیمٍ وَ رَئِیسٍ لِمَا لَابُدَّ لَهُمْ مِنْهُفِی أَمْرِ الدِّینِ وَالدُّنْیا»، به درستی که ما در بررسی احوال بشر هیچ گروه و فرقه ای را نمی یابیم که در زندگی موفق و پایدار باشد مگر بوجود سرپرستی که امور مادی و معنوی (دین و دنیا) آنان را مدیریت نماید. باید توجه داشت جنگ های فراوانی که که بر سر مدیریت جامعه در طول تاریخ بشر به وقوع پیوسته، نه به خاطر این بوده است که مدیریت را نفی کرده است بلکه به این جهت بوده که خود را شایسته تر برای مدیریت و رهبری می دانستند