فایل پاورپوینت کامل اهمیت دیدگاه اسکاچپول و ایدئولوژی و رهبری درانقلاب اسلامی ایران

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اهمیت دیدگاه اسکاچپول و ایدئولوژی و رهبری درانقلاب اسلامی ایران :

این بحث دو هدف اصلی را دنبال می کند: نخست، معرفی هر چند اجمالی نظریه خانم تدا اسکاچپول. دوم، بررسی اهمیت، نقش و کارکرد عنصر ایدئولوژی و رهبری در انقلاب اسلامی .

مشخصات کلی تحلیل اسکاچپول درباره چرایی وقوع انقلابهای اجتماعی به شرح زیر است:

۱ – اسکاچپول قائل به برتری تحلیلهای ساختاری نسبت به تحلیلهای اراده گرایانه و غیر ساختاری است. به نظر او انقلابها بر اساس یک نقشه از پیش طراحی شده ساخته نمی شوند. انقلاب یک اقدام جمعی آگاهانه نیست بلکه محصول تلاقی تصادفی یک سری عوامل ساختاری است.

۲ – اسکاچپول بر استقلال دولت از طبقات اجتماعی تاکید می ورزد. به نظر وی دولت سازمانی است واقعی برخوردار از نیروهای قهریه و اداری که منافع خاص خود را دارد و بر اساس آن منافع در اعمال و رفتارش منطق خاصی را دنبال می کند.

۳ – اسکاچپول در تحلیل خود به اوضاع بین المللی می پردازد.

الف – او نظریه نظام جدید جهانی والرستین را می پذیرد و ادعا می کند که انقلابها مشخصا در مراحل انتقالی (مثلا انتقال از پیرامون به شبه پیرامون) رخ می دهند.

ب – اسکاچپول بر خلاف والرستین برای عوامل سیاسی استقلال بیشتری قائل است و استدلال می کند که رابطه بین دولتها منطق خاص خود را دارد و این رابطه محدودیتها و فرصتهایی را ایجاد می کند که در وقوع انقلابها بسیار مؤثر است.

ج – عامل دیگر در تحلیل او، برهه تاریخی جهانی است. به نظر اسکاچپول انقلابها زمانی رخ می دهند که پیش از آن نمونه هایی رخ داده باشند.

تلفیق اسکاچپول

اسکاچپول تلفیق خاصی از سه جنبه فوق ارائه می دهد که مختص خود اوست.

او معتقد است که انقلابها تنها در دیوانسالاریهای کشاورزی، در صورت گرد آمدن شرایط لازم برای انقلاب، روی می دهند.

۱ – نخستین پیش شرط وقوع انقلاب بحران سیاسی دولت است. در این جوامع، دولتها تحت فشار شرایط بین المللی ناگزیر به نوسازی مبادرت می ورزند، اما چون افراد در رده بالای اداری، لشکری و کشوری از طبقه فئودال هستند، منابع مالی برای نوسازی را نمی توان از آنها تامین کرد. دهقانان نیز تا حد مرگ استثمار می شوند و تجار نیز گروهی کوچک و فاقد منابع گسترده مالی هستند. در نتیجه دولت دچار بحران می شود.

۲ – پیش شرط دوم، شورش از پایین است. اسکاچپول می گوید عامل تعیین کننده در شورش از پایین، ساخت داخلی روستاست. در برخی مناطق که کل روستا به عنوان یک واحد تولیدی است، محسوب می شود و خان مسئول آن. این نوع ساخت به نوعی استقلال نسبی روستا می انجامد و در چنین ساختی است که دهقانان بخوبی در می یابند که ارباب دشمن مشترکشان است و این وضع زمینه را برای شکل گیری شورشی دهقانی مساعد می سازد. عامل دیگر در ظهور شورشهای دهقانی نیروی سرکوب خان است. اگر خان برای سرکوب به نیروی دولت مرکزی وابسته باشد، احتمال شکل گیری شورش دهقانی گسترده زیاد می شود.

۳ – شرط سوم وجود نخبگان حاشیه ای است. آنها به سبب دیدگاه ملی خود می توانند جنبشهای محلی دهقانی را در سطح ملی سازمان دهند و با سقوط رژیم حاکم، از جمله دولت سازان رژیم جدید باشند.

به نظر اسکاچپول جمع این سه شرط خبر از آمدن انقلاب می دهد. انقلاب ربطی به تصمیم آگاهانه افراد یا گروهها ندارد و این تلاقی تصادفی شروط مذکور است که انقلابها را به دنبال خود می آورد، انقلابها ساخته نمی شوند، انقلابها می آیند.

نظریه اسکاچپول و انقلاب اسلامی ایران

وقوع انقلاب اسلامی ایران، اسکاچپول را به برخی تجدید نظرها در نظریه اش واداشت. برخی ویژگیهای انقلاب اسلامی ایران که با نظریه اسکاچپول ناسازگارند عبارتند از: انقلاب ایران آگاهانه ساخته شد. این انقلاب در جامعه ای غیر کشاورزی روی داد زیرا بیشتر جمعیت کشور در سالهای وقوع انقلاب در شهرها متمرکز بودند.

ناهمخوانیهای مذکور موجب شد که اسکاچپول تغییر قابل ملاحظه ای را در نظریه اش اعمال کند. با وجود این، جوهره ساختاری نظریه وی همچنان حفظ شده است. وی هنوز ادعا می کند که بحران سیاسی دولت پیش شرط وقوع انقلاب است، اما این بار مساله را به نحو دیگری توضیح می دهد.

در ایران، دولت محمدرضا با اتکا به درآمدهای نفتی تا حد زیادی از طبقات اجتماعی مستقل بود. به همین دلیل، دولت چندان نیازمند مساعدت طبقات اجتماعی نبود. این وضع رفته رفته به کاهش مشروعیت دولت انجامید. درآمدهای نفتی گر چه استقلال دولت را افزایش می داد، اما ضربه پذیری آن را نسبت به نوسانات قیمت نفت بیشتر می کرد.

همچنین اسکاچپول شاهد آن بود که بر خلاف مدل اولیه وی، انقلاب ایران در شهرها شکل گرفته بود. پس باید توضیح می داد که در کدام نوع از جوامع شهری انقلاب روی می دهد. در اینجا می کوشد، مفهوم استقلال روستاها را که در نظریه اش مطرح کرده بود به نحوی در مورد شهرهای ایران بازسازی کند. مطابق استدلال وی بافت خاص بازار نوعی استقلال نسبی از دولت داشت. این حوزه که دولت نتوانسته بود کاملا در آن نفوذ کند عرصه ای بود که می توانست منشا شورش باشد.

ممیزه دیگر انقلاب ایران که اسکاچپول را به تجدید نظر در نظریه اش واداشت، اهمیت نقش عنصر ایدئولوژی و رهبری در بسیج مردم و شکل گیری انقلاب اسلامی بود. با وجود این، این بار نیز چون موارد دیگر تحلیلی ساختاری از ایدئولوژی ارائه می کند. وی استدلال می کند که ایدئولوژیهای وارداتی نمی توانند در شکل گیری انقلابها نقشی ایفا کنند. او می گوید تشیع قرنها در تاریخ ایران ریشه دوانده بود. بدین سبب پذیرش تفسیری نو از آن از سوی مردم بسیار راحت بود. اسکاچپول در تحلیل انقلاب ایران همچنین به نقش رهبری و شبکه روحانیت، مساجد و انجمنهای اسلامی در ارائه و پذیرش تفسیری مکتبی از تشیع و تبیین استراتژی مبارزه با نظام شاهنشاهی، هر چند به صورت محدود اشاره می کند.

شرح و بسط نظریه اسکاچپول

آنچه تا بدین جا به آن پرداختیم بررسی اجمالی نظریه اولیه اسکاچپول درباره انقلاب و تجدید نظرهای بعدی وی در آن بود. در ادامه، بحث اسکاچپول درباره ایدئولوژی را شرح و بسط می دهیم و می کوشیم به چهار پرسش اصلی پاسخ دهیم: