فایل پاورپوینت کامل اوصاف و ویژگی های «غیرخودی ها» در منظر قرآن

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اوصاف و ویژگی های «غیرخودی ها» در منظر قرآن :

مقدّمه

از جمله روش های ارزشمند و کارامد قرآن در جهت تربیت درست انسان ها و نجات بشر از ضلالت و گم راهی، توجه دادن آنان به وجود دشمنان و شیوه برخورد آنان در عرصه های گوناگون زندگی است. به دیگر سخن، یکی از اقدامات شایسته قرآن در جهت هدایت افراد و جوامع بشری به سوی پروردگار کریم این است که آنان را از وجود دشمنان گوناگون مطلّع سازد تا فکر نکنند هیچ آفت و مانعی آنان را در این جهت تهدید نمی کند؛ و به اصطلاح، همگان «خودی» محسوب می گردند و از وجود «غیرخودی ها» خبری نیست.

با پی جویی در آیات، به این نتیجه می رسیم که در این راهکار قرآنی، از هر شیوه معقول و مشروع و از وجود هر زمینه مناسبی بهره گرفته شده است. بدین سان، در برخی از آیات شریفه، از اصل وجود دشمن در طریق بندگی خداوند خبر داده شده؛^(۱) در بخشی دیگر، به تبیین خصلت های روحی و رفتاری مجموعه «غیرخودی»ها (اعم از کافر، مشرک، منافق و غیره) پرداخته شده است؛ و در آیات دیگر، شگردهای آنان در ستیز با «خودی»ها مورد ارزیابی قرار گرفته، سرانجام از رسالت «خودی»ها در قبال «غیرخودی»ها و نحوه مقابله با آنان در آیاتی دیگر سخن به میان آمده است.

بی تردید، یکی از بهترین عواملی که موجب موفقیت انسان های مؤمن در عرصه دشمن ستیزی می شود، آشنایی آنان با اوصاف و خصلت های گوناگون دشمنان (غیرخودی ها) می باشد. بر این اساس، نوشتار حاضر درصدد است که در این وادی گامی نهد و با الهام از آیات کریمه قرآنی و گفتار بر جای مانده از معصومان علیهم السلام مطالبی را در زمینه تبیین برخی از ویژگی های «غیرخودی»ها ارائه کند. پیش از از پرداختن به اصل سخن، ذکر دو نکته لازم می نماید:

۱ ضرورت آشنایی با ویژگی های غیرخودی ها

گاه دیده و شنیده می شود که ناآشنایان با آموزه های وحیانی چنین می پندارند که گزاره «خودی» و «غیرخودی» در شعاع اموری همچون نژاد، جغرافیا و مانند آن قابل طرح است. متأسفانه رواج این گونه پندارهای نادرست موجب گردیده تا اشخاص و احزاب گوناگونی با مطرح شدن این گزاره ضروری، در عرصه فرهنگی و سیاسی مخالفت نمایند و صریحا اعلان کنند: «کافر و بی دین هم خودی است. قرآن هم فرمود: “لکم دینکم ولی دین”، بنی آدم اعضای یکدیگرند»^(۲) و «خداوند خودی و غیرخودی نمی شناسد، نعمت هایش را به همه داده است؛ چرا ما کاسه داغ تر از آش هستیم؟»^(۳)

این در حالی است که هر شخص آگاه با تعالیم انبیای الهی علیهم السلام و آشنا با متون دینی می داند که هیچ یک از امور یاد شده، و مانند آن ها نمی تواند موجب مرزبندی بین انسان ها و تقسیم آن ها به «خودی» و «غیرخودی» گردد؛ زیرا اگر چنین بود، نمی بایست رسول اکرم صلی الله علیه و آله در حق سلمان فارسی، که نژادش ایرانی و زادگاهش ایران زمین است، بفرماید: «سّلمان منّا اهل البیت»؛ سلمان از ما خاندان اهل بیت علیهم السلام است.^(۴) یا نمی بایست امام صادق علیه السلام در پاسخ این سؤال منصور بن بزرج، که چرا از سلمان فارسی بسیار یاد می کنی، بفرماید: «لاتقل سلمان الفارسی، بل قل سلمان المحمّدی …»؛ نگو سلمان فارسی، بلکه بگو سلمان محمدی.^(۵)

بدین روی باید گفت: به لحاظ «بنی آدم» و نیز «مخلوق خدا» و «برخوردار بودن از نعمت های گوناگون الهی»، همه انسان ها «خودی» می باشند؛ زیرا هیچ یک از این امور و مشابه آن ها نقشی در تقسیم انسان ها به دو گروه «خودی» و «غیرخودی» ندارند؛ بلکه تنها چیزی که به این مرزبندی معقول در بین انسان ها مشروعیت می بخشد، نوع گرایش های فکری و خصلت های روحی آن هاست. بدین روست که می بینیم خدای منّان خطاب به مؤمنان می فرماید:

«ای کسانی که ایمان آورده اید هر گاه پدران و برادران شما کفر را بر ایمان ترجیح دهند آن ها را ولیّ (و یار و یاور و تکیه گاه) خود قرار ندهید؛ و کسانی که آن ها را ولیّ خود قرار دهند ستمگرند.» (توبه: ۲۳)

این کلام الهی به روشنی بیانگر این است که اگر کسی از خویشان و بستگان نزدیک، اگرچه پدر و برادر باشند، به کفر گراید و آن را بر ایمان ترجیح دهد، «غیرخودی» محسوب می شود؛ و در نتیجه، دوست شدن با چنین شخصی و خودی به حساب آوردن وی کاری است ناصواب، و سبب می شود تا انسان در زمره ستم کاران قرار گیرد.

در آیه دیگری، در باب مشروعیت پیکار با طیف خاصی از «غیرخودی»ها یعنی اهل کتاب معاند و آن دسته از یهود و نصارا که حاضر نشدند تا با پرداخت «جزیه» زندگی مسالمت آمیزی با مسلمانان داشته باشند ^(۶) نیز چنین می خوانیم:

با کسانی از اهل کتاب، که نه به خدا ایمان دارند و نه به روز جزا و نه آنچه را که خدا و رسولش تحریم کرده حرام می شمرند و نه آیین حق را می پذیرند، پیکار کنید …» (توبه: ۲۹)

مضمون روشن این آیه نیز این نکته را بیان می کند که اگر ستیز با کسانی از یهود و نصارا مشروع می باشد، برای آن است که آنان به دلیل عدم ایمان به مبدأ و معاد^(۷) و نیز عدم پای بندی به محرّمات الهی و همچنین عدم گرایش به دین حق، «غیرخودی» به حساب می آیند؛ گو این که خوی «غیرخودی» بودن، آنان را وامی دارد تا علیه پیامبر و مسلمانان توطئه کنند و فتنه ای در سر بپرورانند و به مقابله با اسلام و مسلمانان روی آورند. بدین دلیل، بر مؤمنان فرض است که با آن ها مقاتله نموده، و عرصه را بر دشمن تنگ کرده، از این طریق، اقتدار امت و مکتب را حفظ نمایند.

همچنین در آیات دیگری خطاب به رسول اکرم صلی الله علیه و آله می خوانیم:

«بگو (به منافقان) انفاق کنید، خواه از روی میل یا اکراه؛ هرگز از شما پذیرفته نمی شود؛ چرا که شما قوم فاسقی بودید. و هیچ چیز مانع قبول انفاق های آن ها نشد، جز این که آن ها به خدا و پیامبرش کافر شدند. و نماز به جا نمی آورند جز به کسالت، و انفاق نمی کنند، مگر با کراهت.» (توبه: ۵۳ و ۵۴)

با تأمّل در مضمون این دو آیه شریفه، به این نتیجه می رسیم که رسول اکرم صلی الله علیه و آله از ناحیه پروردگار کریم، مأموریت یافته بور که به «منافقان» (این غیرخودی هایی که با بهره گیری از نقاب نفاق، حضورشان را در بین مسلمانان حفظ کرده بودند) اعلام کند که انفاقات شما، چه از روی میل باشد و چه از روی کراهت، مورد قبول درگاه الهی واقع نمی شود. رمز و راز این عدم قبولی به این برمی گردد که آنان در اثر کفر به خدا و رسول و انجام نماز با حالت کسالت، از صف «خودی»ها خارج گردیده و در زمره غیرخودی ها قرار گرفته اند؛ زیرا او تنها انفاقات «متّقین» (خودی های به کمال دست یافته) را می پذیرد. (مائده: ۲۷)

به هر حال، این سلسله از آیات کریمه قرآنی این حقیقت را بیان می دارند که در باب شناخت «غیرخودی»ها، باید به بینش ها و خصلت های اشخاص و احزاب توجه نمود و نه به اموری همچون نژاد، جغرافیا و مانند آن. بنابراین، تنها در صورت برخورداری انسان ها از بینش ها و مبانی فکری نادرست و خو گرفتن آن ها با یک سلسله از خصلت های منفی و صدور رفتارهایی ناشایست است که می توان آن ها را «غیرخودی» به حساب آورد. بر این اساس، می گوییم: شناخت اوصاف و خصلت های روحی و رفتاری «غیرخودی»ها در منظر قرآن از درجه ضرورت بالایی برخوردار می باشد. در صورت توجه و عمل به این مهم است که می توان «غیرخودی»ها را مورد شناسایی قرار داد و از آن ها کناره گرفت؛ و در صورت لزوم با آن ها ستیز نمود.

۲ دسته بندی ویژگی های غیرخودی ها

اگرچه تعداد ویژگی های غیرخودی ها، که در خلال آیات قرآنی، به طور مستقیم و غیرمستقیم از آن ها یاد شده، زیاد است، ولی می توان به اختصار، مجموعه آن ها را به چند دسته تقسیم کرد:

الف. ویژگی های فردی و اجتماعی

بستر بروز پاره ای از اوصاف و ویژگی های غیرخودی های مطرح شده در قرآن، زندگی شخصی است؛ از قبیل: خرده گیری بر افعال الهی،^(۸) نصیحت ناپذیری،^(۹) از خود راضی بودن^(۱۰) و مانند آن ها…؛ اما ظرف ظهور دسته ای دیگر از این ویژگی ها، حیات اجتماعی و در ارتباط با دیگران می باشد؛ همانند: دورویی،^(۱۱) اضلال دیگران،^(۱۲) دشمنی مستمر با مسلمانان،^(۱۳) و خشم و کینه توزی نسبت به پیروان قرآن.^(۱۴)

ب. ویژگی های عام و خاص

برخی از ویژگی های غیرخودی ها عام و فراگیرند؛ یعنی تمام طوایف از غیرخودی ها از آن ها برخوردار بوده اند؛ همچون خصلت دین ستیزی^(۱۵) و عدم ایمان به آموزه های وحیانی.^(۱۶) اما دسته ای دیگر از این ویژگی ها به گونه ای هستند که تنها گروهی از غیرخودی ها واجد آن می باشند؛ از قبیل: قتل پیامبران الهی^(۱۷) و تهمت ساحریّت به انبیا علیهم السلام .^(۱۸)

ج. ویژگی های مضمونی و محتوایی

به لحاظ مضمونی و محتوایی نیز می توان ویژگی های غیرخودی ها را به دسته های ذیل تقسیم نمود:

۱ اعتقادی؛ از قبیل: کفر به وجود پروردگار و نبوّت انبیای الهی علیهم السلام ^(۱۹) و انکار معاد و قیامت.^(۲۰)

۲ اقتصادی؛ همانند: ایجاد تنگناهای اقتصادی برای مسلمانان،^(۲۱) انفاق های مالی در جهت بستن راه الهی^(۲۲) و انس با داد و ستدهای ربوی.^(۲۳)

۳ اخلاقی؛ همچون: خدعه و مکر با پروردگار کریم و مؤمنان،^(۲۴) اشاعه فحشا و فسادهای اخلاقی.^(۲۵)

۴ سیاسی؛ از قبیل: طغیان و سرکشی،^(۲۶) کتمان حق،^(۲۷) فتنه آفرینی و ایجاد بحران.^(۲۸)

۵ نظامی؛ همانند: ترساندن از جهاد و پیکار^(۲۹) و فاش ساختن اسرار نظامی مسلمین.^(۳۰)

نمودی چند از ویژگی های غیرخودی ها

در خلال آیات شریفه قرآنی، اوصاف و ویژگی های فراوانی از «غیرخودی»ها ذکر گردیده که برخی از آن ها به شرح ذیل می باشند:

الف. دین ستیزی

آنان در اثر برخورداری از این ویژگی، به کفر و انکار دین و مجموعه آموزه های وحیانی بسنده ننموده، بلکه مقابله و مقاتله با آن ها را سرلوحه کاری خویش قرار داده، همواره نسبت به دین و متدیّنان عناد ورزیده، راه ستیز با آن ها را در پیش گرفتند.

البته خصلت «دین ستیزی» را باید از معدود خصیصه های مشترک بین مجموعه طوایف «غیرخودی»ها برشمرد؛ زیرا بررسی عمل کردهای آنان حکایت از آن دارد که همه آن ها در جهت مقابله با «خودی»ها هدف مشترکی تعقیب می نمایند که عبارتند از: «دین ستیزی»، گو این که خصلت پیکار با دین و متدیّنان با زندگی آنان عجین شده است و همین موجب گشته تا تمامی آن ها در جهت برچیده شدن دین از صحنه زندگی افراد و جوامع بشری تلاش نمایند.

خداوند متعال از وجود این خصلت در بین یکی از طوایف مشهور غیرخودی ها در عصر رسول اکرم صلی الله علیه و آله یعنی مشرکان مکّه خبر داد و خطاب به مسلمانان فرمود:

«مشرکان پیوسته با شما می جنگند تا اگر بتوانند شما را از دینتان برگردانند.» (بقره: ۲۱۷)^(۳۱)

شناخت و بررسی رفتارها و موضع گیری های تند اشخاص و احزاب گوناگون در قبال انبیای الهی و امامان معصوم علیهم السلام و پیروان صدیق ایشان گویای آن است که طیف های دیگر از «غیرخودی ها» نیز همانند مشرکان مکّه از خصیصه دین ستیزی برخوردار بوده و در جهت تحقّق آن تلاش نموده اند، تا شاید نور الهی را خاموش سازند و متدیّنی در جهان باقی نماند.^(۳۲)

به دیگر سخن، برخوردهای خشن و تهدیدهای شدید اعمال شده از سوی غیرخودی ها در طول تاریخ، در جهت مقابله با خودی ها حکایت از آن دارد که همه آن ها ریشه در خصلت «دین ستیزی» غیرخودی ها دارد؛ «خودی ها» تنها به جرم آن که به خدا و ادیان الهی ایمان آورده و متدیّن به آن ها گردیده اند، مورد غضب و خشم غیرخودی ها و مواجه با هر نوع برخورد همراه با خشونت و تهدید از سوی آنان گردیده اند. با دقت در آیات و روایات و متون تاریخی، با نمونه های فراوانی از این قبیل آشنا می شویم؛ تنها به سه نمونه قرآنی اشاره می شود:

۱ پس از آن که فرعون به تهدید ساحران مؤمن به حضرت موسی علیه السلام پرداخت و خطاب به آنان گفت: «دست ها و پاهایتان را یکی از چپ و یکی از راست خواهم برید، سپس همه شما را به دار خواهم آویخت» (اعراف: ۱۲۴)،^(۳۳) آن ها در قبال این تهدید چنین پاسخ دادند: «ما به سوی پروردگارمان بازخواهیم گشت و تو جز برای این ما را به کیفر نمی رسانی که ما به معجزات پروردگارمان وقتی برای ما آمده ایمان آوردیم و بدان ها متدیّن گردیدیم.» (اعراف: ۱۲۵ و ۱۲۶)

۲ آن گاه که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و مسلمانان در پی شنیدن صدای اذان به خواندن نماز روی می آوردند، طیف خاصی از غیرخودی های در آن عصر (اهل کتاب) به استهزای آنان می پرداختند. (مائده: ۵۸) در قبال این برخورد ناروا، خداوند به رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمان داد: در خطاب به آنان بگوید:

«ای اهل کتاب، آیا جز این بر ما عیب می گیرید که ما به خدا و به آنچه به سوی ما نازل شده و به آنچه پیش از این فرود آمده ایمان آورده ایم»؟ (مائده: ۵۹)

۳ در متون تاریخی و کتب تفسیری آمده است: ذونواس (آخرین پادشاه از طایفه «حمیر» در سرزمین یمن) و رهبر «اصحاب أخدود»^(۳۴) برای از پای درآوردن مسیحیان منطقه نجران و بازگرداندن آن ها از آیین نصرانیت، ابتدا آن ها را مجبور به پذیرش آیین مورد قبول خویش نمود و کیش و مرام یهود را بر آن ها عرضه داشت و اصرار کرد آن را پذیرا شوند، ولی آن ها ابا کردند؛ حاضر به قبول شهادت شدند، اما حاضر به صرف نظر کردن از آیین خود نبودند. در پی این مقاومت، ذونواس به پیروان خود دستور داد: خندق عظیمی کندند و هیزم در آن ریختند و آتش زدند و مؤمنان را تهدید به شکنجه با آتش کردند؛ گروهی را زنده زنده در آتش سوزاندند و جمعی را با شمشیر کشتند و قطعه قطعه نمودند؛ به طوری که عدد مقتولان و سوختگان به آتش به بیست هزار نفر رسید!^(۳۵)

خدای منّان پس از اشاره اجمالی به این رفتار بسیار خشن «اصحاب اخدود» (یعنی ذنواس و پیروان وی)^(۳۶) به بیان علت این برخورد ناپسند آنان با مؤمنان به آیین نصرانیت پرداخته، چنین می فرماید:

«هیچ ایرادی بدان ها (مؤمنان) نداشتند، جز این که به خداوند عزیز و حمید ایمان آورده بودند.» (بروج: ۸)

نکته قابل ذکر این که شگرد گروه های غیرخودی ها در جهت ستیز با دین و متدیّنان واقعی، محدود و منحصر به یک شیوه نمی گردد؛ زیرا هر یک از آن ها به تناسب زمان و مکان و با لحاظ شرایط و موقعیت ها، از شگردهای ویژه ای بهره گرفته اند.

با غور در آیات و روایات و ارزیابی عمل کردهای غیرخودی ها در بستر تاریخ، می توان مجموعه شگردهای آنان در ستیز با دین و متدیّنان را در قالب یک بیان اجمالی چنین برشمرد: شگردهای سیاسی، اقتصادی، اخلاقی، فرهنگی و نظامی.

ب. مکر و خدعه

از جمله ویژگی های غیرخودی ها که در قرآن کریم از آن یاد شده، خصلت «مکر و خدعه» است.^(۳۷)

در قرآن آمده است: پس از آن که حضرت نوح علیه السلام از هدایت امّت خویش مأیوس گردید، به پروردگار کریم چنین عرضه داشت: «پروردگارا، آن ها نافرمانی من کردند و از کسانی پی روی نمودند که اموال و فرزندانشان چیزی جز زیان کاری بدان ها نیفزوده و این (رهبران گم راه) مکر عظیمی به کار بردند.» (نوح: ۲۱ و ۲۲)

نکته حایز اهمیت این که تعبیر «کبارا» (که صیغه مبالغه از «کبر» است) در فراز پایانی سخن حضرت نوح علیه السلام نشان می دهد که غیرخودی های عصر آن بزرگوار در جهت مقابله با ایشان، نقشه های عظیم و گسترده ای برای گم راه ساختن مردم و ممانعت از قبول دعوت نوح علیه السلام طراحی کرده بودند.^(۳۸)

تاریخ امم انبیای الهی علیهم السلام نشان می دهد که غیرخودی های عصر دیگر پیامبران پروردگار (به خصوص در عصر نبیّ اکرم صلی الله علیه و آله ) نیز از خصلت خدعه و مکر برخوردار بوده، از آن بهره گرفته اند.

در مورد مشرکان مکّه می خوانیم: هنگامی که آنان می شنیدند بعضی از امّت های پیشین (همانند یهود) پیامبران الهی علیهم السلام را تکذیب کردند، و آن ها را به شهادت رساندند، می گفتند: ولی ما چنین نیستیم؛ اگر فرستاده الهی به سراغ ما بیاید، ما هدایت پذیرترین امّت ها خواهیم بود. اما همان ها هنگامی که نور اسلام از افق سرزمینشان طلوع کرد و نبیّ گرامی اسلام صلی الله علیه و آله همراه بزرگ ترین کتاب آسمانی به سراغشان آمدند، نه تنها نپذیرفتند، بلکه در مقام تکذیب و مبارزه و انواع مکر و فریب برآمدند.^(۳۹)

پروردگار کریم، این شیوه رفتاری مشرکان را مورد ملامت و سرزنش قرار داده، می فرماید:

«آن ها با نهایت تأکید، سوگند خوردند که اگر پیامبری انذارکننده به سراغ آن ها بیاید، هدایت یافته ترین امّت ها خواهند بود. اما هنگامی که پیامبری برای آن ها آمد، جز فرار و فاصله گرفتن (از حق) چیزی بر آن ها نیفزود.»

در ادامه، به تبیین این برخورد ناصواب و دوری آنان از حق پرداخته، چنین می فرماید: «این ها همه به سبب آن بود که استکبار در زمین جستند وحیله گری های سوء داشتند، اما این حیله گری های سوء تنهادامان صاحبانش را می گیرد.»(فاطر:۴۲و۴۳)

در سوره «طور» خدای متعال با طرح یک استدلال زنجیره ای جالب، در قالب یازده سؤال پی در پی (به صورت استفهام انکاری) به مقابله با کافران منکر قرآن و نبوّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و قدرت پروردگار پرداخته است؛ در یکی از این سؤال ها، به استفاده آنان از «مکر» خبر داده و فرموده:

«آیا می خواهند نقشه شیطانی برای تو بکشند؟ ولی بدانند خود کافران در دام این نقشه ها گرفتار می شوند.» (طور: ۲۲)

خداوند منّان در قالب این آیه می فرماید: آیا این کافران شیطانی طرحی ریخته اند که پیامبر را از میان بردارند، یا با آیین او به مقابله برخیزند؟ باید بدانید که کفّار محکوم به نقشه های الهی هستند و طرح خداوند بالاتر از طرح آن هاست.^(۴۰)

از جمله صفاتی که در قرآن کریم، در مقام توصیف منافقان از آن یاد شده، همین خصلت «خدعه و مکر» است. (بقره:۸،۹و۱۴)

با توجه به مضمون آیات شریفه مذکور و ده ها آیه دیگر، باید گفت: مکر و خدعه، از جمله خصلت های مشترک در بین غیر خودی هاست؛ گو این که وجود هر غیرخودی در هر مقطعی از تاریخ، با این خصیصه زشت عجین شده است.

پروردگار کریم همواره در خلال آیات قرآن مجید، از به کارگیری این خصلت ناشایست توسط مجموعه طوایف غیرخودی ها خبر داده، به مسلمانان نیز هشدار داده که گاه ممکن است دشمن با اجرای سیاست «خدعه و مکر» درصدد نزدیک شدن به شما برآید و در قالب طرح دوستی، به درون مؤمنان راه پیدا کند. بدین روست که در آغازین آیات سوره شریفه «بقره» از به کارگیری این خصلت غلط در زندگی طیف منافق از غیرخودی ها خبر داده شده، آن جا که آمده است:

«میان مردم کسانی هستند که می