فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام

فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ایران فی مرحله الانتقال الی الاسلام :

المقدمه

یعتبر تاریخ ایران فی صدر الاسلام من المراحل المصیریه لهذا البلد، فهذه المرحله الزمانیه ذات اهمیه بالغه فی تاریخ ایران بسبب تقبلها الدین الجدید . فی الواقع اتخذ محور االتاریخ الایرانی فی هذه المرحله شکل المنحنی، وقطع علاقته بجزء من میراثه التقلیدی .

ان شکل ماضی المجتمع الایرانی، الذی ظل نحو ال ف سنه یتمتع بوحده نسبیه، ولکنه تغیر تدریجیا واختلف شکله تقریبا عما مضی . دخول الاسلام والعرب الی ایران اثر تاثیرا کبیرا وملموسا فی بنیتها السیاسیه والاجتماعیه والثقافیه وحتی الاقتصادیه، وقد حول ذلک – بصرف النظر عن ایجابیته او سلبیته ومدته، وحتی العصر الحاضر فی بعض المجالات – مسیر تاریخ ایران الی وجهه اخری . وبعباره اخری، کانت هذه الدوره من الدورات القلیله الانتقالیه فی مسیر تاریخ ایران، الانتقال من العهد القدیم الی العهد الاسلامی . وعلی الرغم من ان هذین المقطعین لایمکن فصلهما بعض عن بعض فصلا تاما، ولکن بعد قرنین من النزاع والتلاقی الثقافی، شهدنا منذ بدایه القرن الثالث وما بعدها ظهور ثقافه مرکبه ومشترکه ایرانیه – اسلامیه .

وبعد الحیره الاولیه الناجمه عن سقوط النظام السابق ودخول العناصر الجدیده التی کان من نتائجه تبدل ثقافی ناجم عن رسوخ العناصر الجدیده، او، خلال عملیه، استطاع المجتمع الایرانی، بتوجیه قواه الخاصه، الحیلوله دون تضادهما .

ان المجتمع الایرانی، لتمتعه باللیونه والانعطاف اللتین یختص بهما، وبعد قرنین من السیاده غیر الایرانیه، استطاع ان یحافظ علی وجوده ویحول دون اشتداد التزلزل الناجم عن عدم التضام بین عناصر الثقافه فی المجتمع . وبمضی الزمان استطاع الایرانیون، عن طریق التکیف مع قیم المجتمع الجدید وطرقه المنبثقه عن الدین الاسلامی المبین، الاحتفاظ بکیانهم کقوم قائم بذاته . وبالوصول الی تعادل جدید بالاندماج الاجتماعی ^(۱) وتداخل الاقوام المختلفه توصلوا الی نوع من الانسجام الاجتماعی وهویه جدیده . هذه المره ایضا ظهر الدین بصفته من اهم مظاهر تجلی الوحده، تلک الوحده التی لم تذق المنطقه طعمها منذ عهود الهخامنشیین و الاسکندر المقدونی . کان الدین الجدید بمثابه ظاهره ذاتیه، وبالتلاقی الثقافی التدریجی ^(۲) بین الثقافتین الایرانیه والاسلامیه واتحاد وجهتیهما ظهر نوع من الوحده المنسجمه بین عناصر هاتین الثقافتین، او قل ان ثقافه جدیده اخذت بالظهور وولدت بعد القرن الثالث .

خلال القرنین الاولین الهجریین کان یبدو ان الشعب الایرانی، لتقبله امواج الفکر الاسلامی، وابتعاده عن بعض العناصر الثقافیه الماضیه من جهه، وعدم اکتساب الهویه الثقافیه الجدیده (علی الرغم من تزاید عدد المسلمین الایرانیین الجدد) من جهه اخری، قد اصیب بالتشتت الاجتماعی . وبعباره اخری، ان المجتمع الایرانی، بعد سقوط الساسانیین، لم یکن قد عثر علی شکله الجدید وفقد صورته الثقافیه [ شریعتی، ۱۳۶۱ ص ۳۱ ] علی الرغم من انه کان یعتبر جزءا من عالم لاسلام، ولکنه، بصفته مجتمعا اسلامیا، لم یکن یعتبر ذا ثقافه اسلامیه [ بولت، ۱۳۶۴ ص ۸ . ] بما ان جذور نشاه الثقافه والحضاره الایرانیه – الاسلامیه ترجع الی کیفیه قبول الایرانیین الدین الجدید، نواصل البحث بالکلام علی هذا الموضوع الذی یتناول رد فعل طبقات الشعب المختلفه لاول مره فی مواجهه الاسلام والعرب .

المجتمع الایرانی فی مواجهه الاسلام و العرب

اذا تجاوزنا عن الابهامات فی نظام المجتمع الطبقی فی ایران (بما فی ذلک العهد الساسانی) کما تقول کریستین سن ایضا بان مراتب المقامات والطبقات فی ذلک العهد کانت معقده جدا ومظلمه [کریستین سن، ۱۳۶۷ ه . ش، ص ۱۲۱ ] خاصه ان هجوم العرب المسلمین، وانهیار کثیر من اسس المجتمع من جهه، واخطاء المؤرخین المسلمین فی معرفه واقع ماهیه مقامات الشخصیات الایرانیه ومراکزهم، من جهه اخری، زاد من ذلک الغموض اکثر فاکثر . وبما ان مجتمع المسلمین العرب، بخلاف المجتمع الساسانی، لم یکن فیه نظام طبقی ذو حدود بارزه للتفریق بین الافراد بعض عن بعض (فی الاقل ابتداءا) حتی کان من الصعب احیانا تمییز العبد من الحر [البلاذری، ۱۹۷۴ ص ۳۸۳ . ] بناء علی ذلک، وقعوا فی الخطا فی تصنیف صحیح للطبقات الاجتماعیه الساسانیه، مما جاء فی رواه الفتوحات ایضا . مثلا، اطلقوا علی کبار الایرانیین اسم الدهاقین، بل کانوا احیانا یسمون ملک مدینه او حارس الحدود دهقانا ایضا [تاریخ سیستان، ۱۳۶۶ ه . ش . ص ۸۱ . ] علی الرغم من ان نتیجه التصادم بین النظامین الاجتماعیین الایرانی والاسلامی کانت الوحده والانسجام، فان طرح الفکره العامه عن ان «فتوحات العرب المذهله فی ایران کانت ناجمه عن استقبال عامه الناس للمهاجمین » [زرین کوب، ۱۳۶۲ ه . ش . ص ۱۴]، ینبغی ان لا یجعلنا نغفل عن جزئیات رد فعل کل من الجماعات المختلفه عند مواجهه العرب المسلمین . طبعا سهوله بلوغ بعض الفتوحات یمکن ان تکون دلیلا علی التلاؤم بین الایرانیین والفاتحین المسلمین . وهذا ناجم، الی حد ما، عن ان القوه ما فوق الطبقات الحکومیه، ای الطبقات الاجتماعیه – بصرف النظر عن تعارضها واختلاف مصالحها الخاصه – کانت غریبه عن الحکومه، او بعباره اخری، لم تعتبر الحکومه منها . لذلک، عندما ضعفت وتزلزلت الحکومه کانت تبتعد منها، او تترکها دون دفاع [همایون کاتوزیان، ۱۳۷۲ ه . ش ص ۸ . ] مع ذلک فان میزان بعد کل طبقه اجتماعیه وقربها بالنسبه لمرکز القوه، وکذلک لعوامل اخری ودوافع تعامل کل طبقه اجتماعیه ایرانیه مع الاسلام والعرب، کان متباینا بعض عن بعض .

یزدجرد الثالث، الملک الساسانی الذی رد منذ البدایه، وبکل عنف ونفور، دعوه المسلمین الی الاسلام ^(۳) ، کان عند کل هزیمه یتراجع مع المقربین منه خطوه الی الوراء بانتظار الانتصار . وابناء الملوک الساسانیین ظلوا، حتی بعد سقوط هذه العائله، تراودهم فکره استرجاع سلطانهم . مثلا خسرو، من احفاد یزدجرد، کان مع حمله الاتراک علی ما وراء النهر سنه ۱۱۰ ه [الطبری، ۱۹۸۷، ج ۴ ص ۳۳ . ] القاده والامراء وکبار رجال الجیش الساسانی ورجال البلاط وقفوا عموما فی وجه جیش المسلمین، لان وجودهم کان یعتمد علی وجود الحکم الساسانی، ولم یکن امامهم غیر هذا الطریق . ان مقاومه الساسانیین الشدیده فی اوائل الفتوحات انت بتحریض من هؤلاء علی حد قول البلاذری، منطقه حرب مهران فی النخیله: «اکتظت الارض بعظام القتلی بحیث تساوت مع سطح الارض » [ . البلاذری، ص ۲۵۴ . ] ومثال رستم فرخزاد کان نادرا، فی تردده للبدء، بالحرب [ الطبری، ج ۲، ص ۲۵۵ (] واذا صحت روایه الیعقوبی) فان میله الی الاسلام [الیعقوبی، ج ۲ص ۱۴۴] کان ناجما عن معرفته الصحیحه بقدرات الطرفین وظروفهما، اکثر من ان یکون میلا قلبیا نحو المسلمین . وقد جاء فی روایه الدینوری ان رستم، بعد التذاکر مع المغیر بن شعبه، ادرک ان مایواجهه شی ء کبیر ^(۴) .

بعد انتصار العرب المسلمین فی نهاوند، لم نعد نری حربا منظمه بین الجیش الساسانی وجیش المسلمین . ان الثبات الذی شاهدناه فی القادسیه وفی نهاوند لم نجده یتکرر فی مواقع اخری، بما فیها خراسان . وبتلاشی الجیش الساسانی لم تعد هناک ایه مقاومه، باستثناء بعض قاده الجیش المتحیرین الساعین الی استعاده مقاماتهم السابقه المنهاره، فکانوا یقاومون العرب عبثا فی بعض المناطق ^(۵) . وهکذا انجذب جمع من الجنود الساسانیین – بسبب التعب الشدید من الحرب المستمره بین دولتهم وجیرانهم ولاتصال اقربائهم بالمجتمع العسکری المسلم – الی الاسلام بتاثیر وعوده اللافته ^(۶) ، بالاضافه الی املهم فی نیل مقامهم العسکری، التحقوا بالجیش الاسلامی واعتنقوا الاسلام . کان هؤلاء من اوائل الایرانیین الذین استجابوا لدعوه الدین الجدید . هنالک ادله واضحه تدل علی ان مجموعات من الجیش الساسانی ممن لم یکونوا من ذوی الدرجات العلیا قد التحقوا بالمسلمین، لانهم لم یکن امامهم طریق لادامه الحیاه، فقد جاء ان جیشا من اربعه آلاف جندی من قوات رستم بن فرخزاد، بعد هزیمته فی القادسیه، قالوا:

بما اننا لم نعد مجوسا، فلا ملجا لنا، وهؤلاء لا یعرفون منزلتنا، فالرای الصائب هو ان ندین بدین العرب ونعتز بعزهم [ . البلاذری، ۲۷۹ و ۳۶۶ . ] لقد استنتج هؤلاء: «ان اخواننا الذین اعتنقوا الاسلام منذ البدایه کانوا افضل واصوب منا» [الطبری، ج ۲ ص ۲۸۳ . ] واستنادا الی هذه الروایه، فهؤلاء، بعد اسلامهم، ساهموا فی حربی المدائن وجلولاء مع المسلمین .

لقد کان من الاسالیب العسکریه عند المسلمین الاستفاده من قوات الاهالی، فقد کتب عمر الی عماله علی الحدود ان یستعینوا عند الحاجه «بالاساوره » الفرس (ای القاده او الرماه) وان یرفعوا الجزیه عنهم [الطبری، ج ۲ ص ۳۳۵ . ] واستنادا الی هذه السیاسه قام جمع من الجنود منذ البدایه بالاستخدام لدی المسلمین واعانوهم فی فتوحاتهم . من ذلک قوات الاحنف التی کانت خمسه آلاف جندی، منها الف جندی من الفرس الحدیثی الاسلام [ . البلاذری، ۳۸۹ . ] هذه الجماعه التی لم یکن یبدو علیها ای دلیل علی تعلقها بالحکومه السابقه، والتی فقدت مورد رزقها بسقوط الساسانیین، ادوا دورا مهما فی هدایه المسلمین نحو فتح سایر النقاط . من هؤلاء جیش «الاسوره » الذی تشکل ابتداء من عنصر غیر ایرانی جمعهم یزدجرد من «سندیان » ومن ثم التحقت بهم حشود من الایرانیین . کل هؤلاء اسلموا تحت ظروف یذکر تفاصیلها الطبری والبلاذری، ورافقوا ابا موسی الاشعری فی محاصره شوشتر [البلاذری، ۳۶۶ و الطبری، ج ۲ ص ۳۵۵ . ] المدافعون القزوینیون، مثل «اسوره » البصره، اسلموا، مشترطین ان یلتحقوا بمن یشاؤون، فذهبوا الی الکوفه و دخلوا حلفا مع زهره بن خویه، وهؤلاء هم الذین اطلق علیهم بعد ذلک اسم «حمراء دیلم » [البلاذری، ۳۱۷ . ] بعد انهیار العائله الساسانیه والامراء العسکریین، فی اول الامر (خاصه علی عهد الخلفاء الراشدین) البنیه الاجتماعیه الایرانیه لم تتغیر کثیرا، وکل طبقه من طبقات المجتمع، بحسب مقامها ومرکزها الاجتماعی استطاعت بشکل ما ان تتکیف مع الظروف الجدیده، وعلی ذلک لم یحصل ای تغیر عمیق فی حیاه الناس الاجتماعیه، وان اصبحت المدینه ودمشق العاصمه بدلا من المدائن . الا ان الاقویاء المحلیین ظلوا یحکمون ایران مثلما کانوا علی ایام الساسانیین . بعض هؤلاء الحکام، سواء حراس الحدود او الدهاقین، وان کانوا فی البدایه قد قاوموا القوات العربیه المسلمه، اما لوحدهم واما الی جانب القاده العسکریین، وقتلوا او اسروا ^(۷) ، ولکن، لعدم وجود حکومه مرکزیه ولا میزانیه یستندون الیها، سرعان ما اضطروا الی التصالح مع المسلمین ^(۸) ، حتی ان الحکام المحلیین لمنطقه السواد عمدوا، قبل هذا وفی بدایه حملات العرب علی الحدود، الی تهدید یزدجرد بانه اذا لم یهتم بمصالحهم فی مقابل المسلمین، فانهم سوف یستسلمون للمسلمین [الطبری، ج ۲ ص ۲۵۲ . ] فی مناطق شرق ایران، مثل خراسان، اسرع الحکام وطبقه الاعیان المحلیین، وخاصه الدهاقین، لعدم وجود ما یدفعهم الی المقاومه، وکذلک للاحتفاظ بمراکزهم الاجتماعیه وامتیازاتهم الفردیه، ولحاجتهم الی العرب لیدراوا عنهم هجمات الاتراک، الی طریق المسالمه مع المسلمین، بل بادروا الی تسلیم المناطق التی کانت تحت نفوذهم الیهم . من ذلک مثلا، حاکم طوس الذی کتب فی ۲۹ ه رساله الی والیی البصره والکوفه ودعاهما الی خراسان [البلاذری، ۳۳۰/الیعقوبی، ج ۲ ص ۱۶۷ . ] علی الرغم من ان تسالم شخصیات خراسان مع العرب کان یجری طبقا لشروط المسلمین وضوابطهم، الا ان ذلک کان مدعاه لان یصیبهم اقل مما اصاب زملاءهم فی غرب البلاد من ضرر . هؤلاء ایضا لم یکونوا علی علاقه طیبه مع الساسانیین، حتی انهم رفضوا قبول لجوء ملک ایران الهارب [الثعالبی، ۱۳۶۸ ه . ش، ۴۷۴/البلاذری، ۳۱۲/ابن الاعثم، ۳۱۷]، واخیرا قتلوه [جردیزی، ۱۳۶۳ ه . ش، ۱۰۴ . ] فی اخریات ایام الساسانیین کان هؤلاء یتمتعون بنفوذ واسع بحیث ان سقوط الساسانیین لم یحس به اتباعهم فی بدایه الامر [نولدکه، ۱۳۵۸ ه . ش، ۶۷۳]، حتی ان بعض المؤرخین اعتبروا من جمله علل سقوط الحکم الساسانی روح الانفصالیه عند الامراء المحلیین ^(۹) . کان هؤلاء معنیین بحفظ اموالهم ومراکزهم اکثر من عنایتهم بالدفاع عن ملکهم وبلادهم، فرجحوا ان یکونوا من دافعی الخراج للعرب، وفی بعض الحالات ان یعتنقوا الدین الجدید لکی یحتفظوا بمراکزهم السابقه فی المنطقه . یستفاد من المسکوکات الباقیه من احد حکام ناحیه آذربایجان فی اواخر القرن الاول الهجری کیف انه، باحتمال الحاکمیه، بقی فی منصبه بتبدیل دینه [الحصوری، ۱۳۷۱ ه . ش، ۱۰]، وباندحار کبار الاشراف المرتبطین وحراس الثغور ^(۱۱) وبقایا العائلات القدیمه، علی مراکز افضل ومقامات ارفع، بحیث ان الاصطخری فی القرن الرابع الهجری یشیر الی بقایا العائلات القدیمه باسم اهل البیوتات [الاصطخری، ۱۳۴۷ ه . ش، ۱۲۹ . ] ان الحاجه المتبادله بین العرب المسلمین و القاده المحلیین، کاهل البیوتات والدهاقین، ادت الی مزید من التقارب بینهما .

واجه العرب المسلمون فی فتوحاتهم العدید من الاشراف والنبلاء الذین کانوا یحکمون الولایات الداخلیه، ولکنهم فی النهایه یحموا شطر المسالمه، والاهم من ذلک انهم هرعوا الی اسناد العرب ضد منافسیهم فی منطقتهم ^(۱۲) ، بل انهم قبل ذلک، علی عهد النبی ( صلی الله علیه و آله وسلم) رجح عدد من نبلاء البحرین وفریق من اتباعهم ترک دینهم الزرتشتی واعتناق الاسلام [البلاذری، ص ۸۹/ابن الاعثم، ج ۱ ص ۷۴ . ] ان الدهاقنه الذین کانوا فی السابق یقومون بجبایه الخراج وجمعه و «کانوا بمثابه العجلات الضروریه فی الدوله » [کریستین سن، ۱۳۲ ] وکانوا اعلم من غیرهم بدخل المنطقه، ابقوا، عموما، فی مناصبهم، تحت حکم العرب، بصفتهم جباه مالیین فی النظام الجدید، و فی بعض الحالات اظهروا حسن خدمتهم للمسلمین بالقیام بالتجسس لهم ^(۱۳) . بلغ مرکز الدهاقین السیاسی والاجتماعی فی النظام الجدید مبلغا حدا بزعماء القبائل العربیه الی الاعتراض علی تلک المکانه الرفیعه التی منحت للدهاقین وانتقدوا الحکام العرب علی ذلک [الطبری، ج ۳ ص ۲۶۳ و ۲۶۴ . ] ان الانعطاف نحو الاسلام فی المجتمع الایرانی کان اکثر ما یحصل من جانب هذه الطبقات، فالبلاذری یکرر فی مواضع متعدده اعتناق الدهاقین الاسلام وخاصه فی «السواد» ^(۱۴) . ان المهم فی هذا هو ان منطقه «السواد» من حیث المکان والزمان، شهدت اولی المواجهات بین المسلمین والایرانیین . لذلک لا یمکن القبول کلیا بامثال هذه الآراء القائله بان «النجباء والاشراف والقاده والاعیان الایرانیین کانوا یعتنقون الاسلام کخطوه احتیاطیه » [اشبولر، ج ۲، ۱۳۶۴ ه . ش . ۲۴۱ و ۲۷۴/اربری، ۱۳۳۶ ص ۱۳۸]، وذلک لان هذه النظره لا تصدق علی جمیع المناطق بصوره متشابهه . کل منطقه من مناطق ایران اظهرت رد فعلها الخاص المتناسب مع ظروف تلک المنطقه واحوالها، فمثلا، فی منطقه ما وراء النهر وغیرها، اعفی الناس من دفع الجزیه فدخلوا فی الاسلام افواجا، الامر الذی خالفه الامراء المحلیون [ نرشخی، ۱۳۶۳ ه . ش، ۸۲/الطبری، ج ۳، ۵۹۲ و ج ۴ ص ۲۹ . ] وفی مناطق اخری، کالسواد وخراسان، کان الدهاقین متقدمین فی تغییر دینهم . فی الواقع، کان هؤلاء هم اول من ادرکوا انهم تحت ضوء الدین الاسلامی یستطیعون ان یواصلوا سلطتهم علی اهالی الاراضی التی تقع تحت حکمهم، وهکذا اوجدوا، بالاتفاق مع اشراف العرب، طبقه جدیده فی المجتمع .

سبق القول ان الکثیر من اعتناق دهاقین المناطق الغربیه والوسطی من ایران الاسلام قد حصل فی اوائل الفتوحات الاسلامیه . وفی خراسان والمناطق المرکزیه حصلت اکثریه الفتوحات سلمیا، وفی احیان اخری کانت بطلب من الدهاقین والحکام المحلیین انفسهم، مما سهل وعجل دخولهم الاسلام . وعلی الرغم من ان ذلک کان بدوافع مختلفه، کتجنب هوان دفع الجزیه، او المحافظه علی المراکز السابقه، ففی کثیر من الحالات کانت المبادره من جانب هؤلاء انفسهم . من ذلک ما حدث فی اصفهان حیث استسلم عدد من النبلاء واخذوا یدفعون الجزیه، ثم توقفوا عن دفع الجزیه واعتنقوا الاسلام [البلاذری، ۳۱۰ . ] الامراء والدهاقین الذین کانوا معفیین من دفع الجزیه ایام الساسانیین، راوا فی دفعها للعرب نوعا من التحقیر والتقلیل من شانهم، الامر الذی کان من دوافع اسراع هؤلاء بالدخول فی الاسلام .

من الطبیعی القول بان اعتناق الشخصیات الاسلام کان دافعا قویا لتوجه العامه، وخاصه الفلاحین، الی الاسلام . فی الواقع، کان الفلاحون آخر طبقه اجتماعیه اتصلت بالعرب المسلمین، وذلک لان اداره شؤونهم کانت عاده بید ارباب الارض والملاکین، ولذلک لیس هناک ما یدل علی انهم قد دخلوا الاسلام فی اوائل الفتوحات، وخاصه فی ناحیه «السواد» .

مع ذلک، فان هذه الفئه، علی الرغم من تعصبهم الدینی بسبب حیاتهم المغلقه، یبدو انهم، لاضطهادهم علی ایدی المزدکیه وعدم تحقق ای من آمالهم من جهه، والامل فی نیل حال افضل، رحبوا بمجی ء العرب [التون، ۱۳۶۷ ه . ش، ۱۶]، علی الاخص لانهم لم یشترکوا فی الحرب ضد العرب، امر ابو بکر بعدم التعرض لهم وجعلهم تحت حمایتهم [الطبری، ۱۷۵ ]، یری فیلیب حتی ان استقبال الفلاحین الآرامیین العراقیین للمجاهدین المسلمین کان احد العوامل فی انتصارهم [فیلیب حتی، ۱۳۴۴ ه . ش، ۲۰۰]، بولت یری ان من بین مختلف الطبقات الاجتماعیه الایرانیه، کان فریقان فی العهد الاموی اکثر من غیرهما میلا الی اعتناق الاسلام، اسری الحرب، وادنی طبقات المجتمع کالفلاحین الذین یعملون فی ارض اربابهم [بولت، ۴۴ ]، خاصه کان الاعضاء من الجزیه دافعا قویا لهذه الطبقه لتغییر دینهم . اما الامراء والنبلاء المحلیون، خاصه فیما وراء النهر، علی الرغم من تعاونهم مع الامویین لم یکونوا یریدونهم یمیلون الی الاسلام، اذ فضلا عن انخفاض دخلهم لانهم (الامراء) کانوا مسؤولین عن ذلک، فقد کان یحط من منزلتهم الاجتماعیه . «دهاقین ما وراء النهر کانت لهم ید فی حفظ مجتمع النبلاء، لذلک لم یکونوا قادرین، امام انتشار الدین الجدید – الذی لم یکن قد فقد بعد اسلوبه الدیمقراطی – ان یکونوا لا ابالیین » [بارتولد، ج ۱، ۱۳۶۶ ه . ش، ۴۲۰ . ] لذلک فهم اکدوا تجدید جبایه الجزیه من جدیدی الاسلام، وحتی منع الطبقات الدنیا من اعتناق الاسلام فی تلک الناحیه، لکی یؤسس العرب [نرشخی، ۸۲/الطبری، ج ۳، ۵۹۲، و ج ۴ ، ۲۹ ] تدریجیا مع النبلاء الایرانیین فی خراسان وما وراء النهر، جبهه واحده ضد جدیدی الاسلام واهل الذمه والحرکات الداعیه الی العداله، والتی کانت تدعو الی التساوی بین المسلمین، عربا کانوا ام عجما . والظاهر ان الدافع الآخر للامراء المحلیین – غیر انخفاض الدخل – لمعارضه نشر الاسلام کانت المصالح السیاسیه وارادتهم فی الابقاء علی نفوذهم، الذی کان یتعرض للخطر فی حاله اتساع سلطه المسلمین وانتشار الاسلام [دنت، ۱۳۵۸ ه . ش، ۱۷۵ . ] فریق آخر من المجتمع الایرانی الذی کان یتمتع بنفوذ نسبی، کان یتالف من امناء السر والمدیرین المالیین، الذین ازدادت اهمیتهم بعد اصلاحات انوشیروان وترکز نواه الامور الاصلیه فی البلاط وتقویه الحکومه . ولکن بعد سقوط الساسانیین، وتشتت النبلاء، وحاجه العرب الیهم لتنظیم امورهم، وضعوا تخصصهم ومهارتهم فی الشؤون الاداریه تحت تصرف المسلمین واحرزوا مقاما ارفع فی النظام الاداری، وعلی الرغم من ان ضروره وجودهم لم تکن بقدر ضروره وجود الدهاقین . ولکن الاستفاده من المبادی ء والاسالیب المالیه المحلیه من جانب العرب ووضع اسس حکومتهم فی کثیر من الاحیان علی غرار الحکومه الساسانیه ^(۱۵) زادت من ضروره وجود الامناء العامین والمدیرین المالیین المحلیین، بحیث ان نظامی عروضی، فی القرن السادس الهجری، فی تقریره عن امانه السر علی عهده، یماثل کل التماثل واجبات امناء السر فی زمن الساسانیین [کریستین سن، ۱۵۴ . ] لذلک، فی القرون الهجریه الاولی کان معظم کبار رؤساء المؤسسه الاداریه واکثر امناء السر والمستشارین والموظفین والمشرفین وعمال الحکومه ورجالات العرب، من الموالی [دنت، ۷۴ . ] علی ای حال، علی الرغم من ان طبقه الامناء الساسانیین اسرعوا نحو المسلمین المنتصرین، الا انه لم تکن ثمه ضروره لاعتناقهم الاسلام، وکثیر منهم لم یسلموا ^(۱۶) ، ففی عهد نصر بن سیار، آخر حاکم اموی علی خراسان، کان اکثر امناء السر فی تلک المنطقه من الزرتشت [فرای، ۴۹۴]، وان کان هناک منهم الایرانیون المسلمون، اذ ان والی العراق سنه ۱۲۴ ه امر حاکم خراسان ان لا یستخدم الا امناء السر المسلمین [ فرای، ۴۹۵ . ] فی المراحل التالیه کان التجار هم الذین سعوا بشکل ما الی التکیف مع الوضع الجدید . ایران، التی کانت منذ القدیم نقطه تلاقی الحضارات ، والاهم من ذلک، انها کانت الطریق الاقتصادی الرئیس بین الشرق والغرب، احتلت مکانه مرموقه فی الاقتصاد الدولی . وفی الداخل ایضا کانت احدی مصادر الدخل للدوله من التجار . وباتساع رقعه الفتوحات الاسلامیه، امتدت الحدود السیاسیه والجغرافیه (بالقیاس الی المجتمع الساسانی المحدود)، هذا بالاضافه الی حیلوله المسلمین دون هجمات الاقوام الشرقیه (الترک) علی خراسان وما وراء النهر، کل هذا اوجد ظروفا افضل للتجار والکسبه . وفی هذه الحاله منح الاسلام امتیازات للتجار وارباب الحرف، بینما کانت الاحکام الفقهیه الزرتشتیه تضیق علیهم [باسورث، ۱۳۶۲ ه . ش، ۱۶۶ . ] کما ان الذین اصابوا ثروات ضخمه من الفتوحات العربیه، التی کانت ذات اهداف اقتصادیه فی العهد الاموی، ومن تبادل الغنائم وازدهار التجاره، اذ انهم لم یکتفوا بمصاحبه العرب، بل تکفلوا احیانا بدفع مصاریف ارسال الجیوش العربیه ^(۱۷) . وکان من نتائج ذلک ان ارسلوا القوافل التجاریه الی الصین وغیرها واصابوا ثروات کبیره [بارتولد، ج ۱ ص ۴۰۳]، وکانوا، لخصائصهم المهنیه، یحملون وجهه نظر متفتحه نسبیا خالیه من التعصب الدینی الذی کان موجودا فی الطبقات الاجتماعیه الاخری، حتی انهم کانوا یتعاملون مع الدین تعاملا تجاریا . ولعله لیس بعیدا عن الصواب القول بان «الاکثر ثقافه، والاوفر مالا، وحمله روحیه الوطنیه العالمیه، والمغامرین یکونون هم المبدعین او انهم الاسرع فی تقبل الابداع والتجدید» [بولت، ۵۲ . ] ان اتساع المدن وازدهار الاصناف اللذین اخذا یعزفان نغمه التقدم [الاصفهانی، ۱۳۶۷ه . ش، ۴۴ وما بعدها/پیکولوسکایا، ۱۳۶۷ ه . ش، ۳۷۴ و ۳۹۱]، قد ازدادا بعد الاسلام زیاده مضاعفه لاسباب مختلفه، مثل استقرار القبائل العربیه فی ایران، ونزوح اهل القری عن مزارعهم وتوطنهم فی المدن، فکان ذلک مدعاه الی ازدهار العمل والتجاره، ومن ثم تحسن احوال اصحاب الحرف والکسبه الذین کانوا قبل ذلک تحت ضغط طبقه الاشراف والنبلاء، دون ان یتمتعوا بایه مکانه فی النظام الطبقی الساسانی، لذلک فهم لم یخسروا شیئا بانهیار الحکم الساسانی .

العمال الزرتشتیون، الذین کانوا هدفا للتحقیر بصفتهم نجسین، وجدوا ان تحررهم من هذه الحاله والضغط النفسانی یکمن فی قبول الاسلام [اشبولر، ج ۱، ۲۴۱/سیرتوماس، ۱۳۵۸ ه . ش، ۱۵۰ ] لان هؤلاء – بخلاف اهل البیوتات والعوائل الشریفه ورجال الدین کانوا متعصبین لمجوسیتهم – لم یکونوا یؤمنون کثیرا بالمؤسسات المجوسیه وعقائدها واوامر رؤسائهم . ولما کانت هذه الطبقات، خلال اشتغالهم باعمالهم الیومیه واحتکاکهم الدائم بالقوانین والاوامر الزرتشتیه فی تجنب تلویث