فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین)

فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین)؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین) شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین) را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین) با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین) با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین) تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین) را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل باز تعریفی از ژئوپلیتیک شیعه (با تاکید بر راهپیمایی اربعین) :

مقدمه

از زمان وقوع انقلاب اسلامی ایران تاکنون، شیعه به عنوان عاملی اثرگذار در حیطه های داخلی و خارجی کشورهای منطقه مطرح بوده است. به استثنای ایران، لبنان، سوریه و تا حدی عراق پساصدام، شیعیان در این کشورها (که اکثریت آنان عرب می باشند) در اقلیت محسوسی از لحاظ سهیم بودن در عرصه قدرت سیاسی -حکومتی قرار دارند. این شیعیان همواره در محرومیت شدید قرار داشته اند و میزان سرکوب این اقلیت توسط اکثریت های سنی تا حدی بوده است که آنان را مسلمانان فراموش شده می نامیدند. تأثیر انقلاب اسلامی ایران در ساختن یک حکومت شیعی مبتنی بر تئوری مذهبی، در سیاسی شدن جمعیت شیعیان و اصطلاحا آنچه بیداری شیعی و خیزش شیعه (۲۰۰۶ ,Nasr)؛ نامیده می شود، بر جمعیت های شیعی منطقه؛ آنان را به عنوان یک بازیگر داخلی در درون حکومت ها مطرح نمود. خودآگاهی شیعیان در عرصه اجتماعی -سیاسی درون کشورهای عرب و در ارتباط با مطالبه حقوق اجتماعی و دستیابی به منابع منزلت، اقتدار و ثروت، به مرور زمان حاکمان سنی را مجبور به پذیرش حقوق شیعیان و نقش آنان در عرصه های داخلی کرده است.

همچنین بیداری جمعیت های شیعی و خودآگاهی و درک آنان از موقعیت خویش در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه، آنان را تا حد یک بازیگر بین المللی ارتقا داده است و در واقع ژئوپلیتیک شیعه را بیش ازبیش واقعیت بخشیده است؛ چرا که شیعیان در منطقه ای واقع شده اند که از لحاظ سیاسی و استراتژیک موقعیتی استثنایی در جهان دارد. این منطقه کانون اصلی منازعات در ۵۰ سال اخیر بوده است و با در اختیار داشتن منابع عظیم انرژی، دنیای صنعتی و بازارهای مصرف انرژی هر روز به آن محتاجتر است (نادری، ۱۳۹۰: ۱۸۳). امروزه نیز، شیعه در حوادث و رویدادهای کنونی در منطقه خاورمیانه سهم در خور توجهی دارد و تمام نگاههای سیاسی را به خود جلب کرده است. موفقیت های نامزدهای شیعیان در انتخابات کشور عراق، نقش محوری حزب الله لبنان در بسیج تظاهرات حمایت آمیز از سوریه، جنگ پیروزمندان حزب الله برضد اسرائیل و فعال شدن جریانهای مختلف شیعه و درخواست اصلاحات سیاسی توسط آنها در یمن و سایر تحولات کشورهای منطقه از جمله : مصر، افغانستان و آذربایجان بیانگر این واقعیت است که هویت سیاسی شیعه در منطقه در حال شکل گیری است (احمدی و حسینی نصرآبادی، ۱۳۹۵: ۲۰). از این رهگذر؛ هنگامی، قدرت شیعه و ژئوپلیتیکی حقیقی شیعه بر ما هویدا است که درکی از سرچشمه قدرت حقیقی شیعه داشته باشیم. در حقیقت، پتانسیل درونی اسلام شیعی و عواملی درونی این مذهب است که به خودی خود، زمینه های هژمونیک شدن آن را آسان کرده است. به همین جهت ژئوپلیتیک شیعه بدون توجه به عقاید و نمادهایش که ایدئولوژی آن را به وجود می آورد بی معناست. در این باره فرانسیس فکویاما می گوید: «شیعه پرندهای است که افق پروازش خیلی بالاتر از تیرهای ماست، پرندهای که دو بال دارد. یک بال سبز و یک بال سرخ. بال سبز این پرنده همان مهدویت و عدالت خواهی است و بال سرخ شیعه، شهادت طلبی است که ریشه در کربلا دارد و شیعه را فناناپذیر کرده است. شیعه با این دو بال افق پروازش خیلی بالاست و تیرهای زهرآگین سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی و… به آن نمی رسد». او در تشریح بعد سوم شیعه می گوید: «این پرنده زرهی به نام ولایت پذیری بر تن دارد که آنها را شکست ناپذیر نموده است. ولایت پذیری شیعه که براساس صلاحیت شکل می گیرد، او را تهدیدناپذیر کرده است». در توضیح فناناپذیری شیعه می گوید: «شیعه با شهادت دو چندان می شود. شیعه عنصری است که هر چه او را از بین ببرند بیشتر می شود». آنگاه در مهندسی معکوسش با ارئه یک تز می گوید: «ابتدا ولایت فقیه را بزنید. تا این را نزنید نمی توانید ساحت قدسی کربلا و مهدی تجاوز کنید. در صورت تضعیف ولایت فقیه؛ رفاهطلبی، جای شهادت طلبی را می گیرد و پس از آن اندیش عدالت خواهی و انتظار نیز از جامعه رخت برمی بندد» (۲۰۰۳ ,fukuyama). اجمالا هدف این مقاله پرداختن به یکی از منابع قدرت آفرین (نرم) ژئوپلیتیک حقیقی شیعه است. راهپیمایی مسالمت آمیز و عظیم اربعین حسینی به عنوان یکی از ارزشهای والای معنوی و قدرتآفرین شیعی در زمره یکی از ارزش های شیعی است که فکویاما به درستی به آنها اشاره کرد. در واقع راهپیمایی اربعین نماد هر سه بال سبز، سرخ و ولایت است که جلوهای از شکوه و عظمت ژئوپلیتیک حقیقی شیعه را نمایان می سازد.

چارچوب نظری

قدمت ژئوپلیتیک را به اندازهی قدمت جستجوی انسان برای قلمرو، امنیت و نیز به اندازهی قدمت دیپلماسی، استراتژی، حسادت و ترس دانسته اند. از ژئوپلیتیک تعاریف متععدی شده است. از نظرفرهنگ جغرافیای انسانی: «ژئوپلیتیک یک مفهوم قدیمی و بلندمدت است که در مطالعات جغرافیایی، فضا را از آن جهت که در فهم تأسیس روابط بین الملل اهمیت دارد مورد توجه قرار می دهد» (۲۲۸ : ۱۹۹۴ ,Johnston et al). کلازدادز[۱] در کتاب خود تحت عنوان: «ژئوپلیتیک در جهان متغیر» تعریف زیر را ارائه می دهد: «ژئوپلیتیک رویکرد ویژهای به سیاست های جهانی است که بر اهمیت سرزمین و منابع تأکید می نماید» (۱۶۲: ۲۰۰۰ ,Dodds). در تعریفی کامل تر؛ ژئوپلیتیک علم مطالع روابط متقابل جغرافیا، قدرت و سیاست و کنش های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر است (حافظ نیا، ۱۳۹۰: ۳۷)؛ به طور اجمالی، در دنیای پسامدرن ژئوپلیتیک دیگر محدود به یک یا چند حوزه نیست. به تعبیری؛ ژئوپلیتیک، امروزه فقط موضوع رقابت کشورها با یکدیگر نیست. به عبارتی دیگر، رقابت برای سرزمین، گستردهتر از اعمال حکومت می باشد. ژئوپلیتیک چیزی بیش از جنگ و ایجاد امپراطوری است. ژئوپلیتیک می تواند شامل: منازعات نژادی درون شهرها، محدودیت ها روی جنبش زنان، دیپلماسی علیه انتشار گازهای گلخانه ای باشد. ژئوپلیتیک فقط در چارچوب حکومت ها مطرح نمی شود؛ افراد، جنبش های اعتراضی، سازمانهای غیردولتی از قبیل صلح سبز، سازمان عفو بین الملل، اعمال تروریستی، شرکت های خصوصی و… در گروه ژئوپلیتیک اند. در واقع ژئوپلیتیک اعمال چندگانه و بازنمایی های بی شمار سرزمین های گوناگون است (فلینت، ۱۳۹۰: ۳۸). حال پرسش اساسی این است که آیا پدیدههایی با رویکرد فرهنگی و مذهبی می توانند از ماهیتی ژئوپلیتیک برخوردار شوند؟ آیا می توان چنین ادعا کرد که برخی مذاهب همچون تشیع در اثر شرایط و رویدادهای خاصی، بار سیاسی یافته و در صحن رقابت قدرتهای منطقه ای و بین المللی نقش آفرینی می کنند؟ برای روشن شدن این موضوع باید این نکته را در نظر داشت که همانگونه که بیان شد؛ ژئوپلیتیک ابعاد و جنبه های متعددی دارد، به ویژه ابعاد این مفهوم از دید سیاسی، نظامی، اقتصادی و نیز، فرهنگی اهمیت دارد. ژئوپلیتیک فرهنگی یا «ژئوکالچر» خود جنبه های متعددی ازجمله مذهب را شامل می شود، با توجه به نقش مهمی که در سیاست و زندگی بشر دارد، به عنوان یکی از مباحث مهم ژئوپلیتیک مطرح و مورد توجه است (مجتهدزاده، ۱۳۹۰: ۱۳۰). نقش آفرینی مذهب در سیاست و پیوند خوردن آن با مفهوم قدرت، تنها امری مربوط به زمان حال و مذهب شیعه نیست. مذهب در گذشته نیز یکی از عوامل مؤثر در جداسازی مرزهای جغرافیایی بود. در قرن بیستم نیز کم وبیش نقش آفرینی عوامل مذهبی در تصمیم گیریهای سیاسی و پدیدههای ناشی از آن تداوم داشته است. در حال حاضر هم، ثبات سیاسی برخی از کشورها تا حد زیادی در ارتباط با توزیع فضایی مذهب و زبان است. در حقیقت، مذهب در کنار زبان، یکی از قویترین نیروهای مؤثر در کشورهای مستقل کنونی شمرده می شود. همچنین عامل مذهب هنوز دلیل وجود و بقای بسیاری از کشورهاست (جردن و روانتری، ۱۳۸۱: ۱۷۱). گلاسنر نیز به نقش مذهب در پدیدههای سیاسی اشاره می کند و برخی از موارد آن را برمی شمارد: ظهور ایرلند به دلیل وجود دو مذهب کاتولیک و پروتستان، سوریه به سبب وجود مسلمانان و مسیحیان، هند به دلیل وجود دو مذهب اسلام و هندو، فلسطین به واسط وجود یهودیان و مسلمانان، نمونه هایی هستند که نقش آفرینی مذهب در آنها نمایان است. در هر کدام از این مناطق، زمانی که نقش سیاسی دنیا و دوره های تاریخی منطبق با آن تغییر می کرد، گروه اقلیتی در واحدهای جدید شکل می گرفتند و بعضی از آنها مشکلاتی را در راه آمیزش با نظام ملی به وجود می آوردند (صحفی، ۱۳۸۰: ۵۵). اهمیت عامل دین و مذهب در برخی از مناطق مذکور به اندازهای بود که موجب تجزی همه جانبه و از بین رفتن اتحاد ملی شد.

برای نمونه تجزی شبه قارهی هند به دو کشور پاکستان و هند تنها در اثر اختلاف بین مسلمانان و هندوها در سال ۱۹۴۷م. روی داد (سیف زاده، ۱۳۷۲: ۱۷۹). در ارتباط با ایران نیز مذهب تشیع یکی از پایه های اساسی علت وجودی دولت – ملت ایران معاصر به شمار می آید (مجتهدزاده، همان: ۳۳۹).

توال در تحلیل کانونهای نهضت شیعی از دو مفهوم ژئوپلیتیکی استفاده می کند؛

۱. ژئوپلیتیک داخلی که عبارت است از: گستره و شدت تاثیرگذاری هر جامعه شیعی بر مجموعه تحولات و سیاست های داخلی یک کشور؛ و ژئوپلیتیک خارجی که عبارت است از: قدرت تاثیرگذاری جامعه شیعی بر تحولات و سیاست های منطقه ای و بین المللی (تلاشان، ۱۳۸۹: ۹)؛

از نظر تاریخی مذهب تشیع از کشورهای عربی و به طور مشخص، از سرزمین عراق نشأت گرفت، اما به سرعت در ایران، پاکستان، افغانستان، بخش هایی از هند و دیگر کشورهای اسلامی وسعت فراوانی پیدا کرد. تشیع که از همان اوایل پدیدهای مذهبی سیاسی بوده است تا دینی؛ از جمله اینکه، توسط ایرانیان در سده ی نخست اسلامی پشتیبانی شد که با تکیه برآن با دستگاه خلافت وقت رویارویی کردند. فرانسوا توال، در برسی خود در باره مفهوم ژئوپلیتیک شیعه اظهار می دارد که درگیریهای اخیر در دنیا، همانند: انقلاب اسلامی ایران و یا رخدادهای لبنان شیعه گری را به صورت یک عامل ژئوپلیتیک در خط مقدم تحولات بین المللی قرار داده است (توال، ۱۳۸۷: ۶). رویهم رفته ژئوپلیتیک تشیع تنها به جهان اسلام، با همه وسعت آن مربوط نمی شود بلکه، دارای گستردگی بیش از آن است. به طوری که جان پی یرشه، وزیر دفاع اسبق فرانسه معتقد است که: «مرکز ثقل جهان عرب در بیست سال گذشته، از مدیترانه به سوی خلیج فارس جابه جا شده است، یعنی از نواحی کاملا سنی به سوی نواحی شیعه سنی تغییر مکان داده است» (همان: ۱۱).

روش تحقیق

پژوهش حاضر به روش توصیفی – تحلیلی انجام گرفته است. اطلاعات مورد نیاز پژوهش، نیز بر اساس روش کتابخانه ای و با مراجعه به منابع معتبر گردآوری شده است.

یافته های پژوهش

مفهوم شیعه و نظریات پیدایش آن

دو واژه « شیعه» و «تشیع» بر گرفته از ریشه «شیع» در زبان عربی اند. شیعه در لغت به معنی هوادار، مرید، دسته، پیرو، طرفدارو گروهی که بر امری یک سخن شوند (خضری، ۱۳۹۲: ۲۳). به بیان دیگر واژه تشیع از نظر لغت به معنای پیرو و انصار است و ریشه آن از مشایعت به معنای اطاعت و پیروی کردن است این واژه اختصاصا در مورد افرادی بکار می رود که پیرو امیر مومنان علی (ع) و فرزندان معصوم آن حضرت هستند و بر این عقیده هستند که امام علی(ع) وصی و جانشین پیامبر اسلام از طریق نص شرعی تعیین می شود و امامت وی و دیگرا امامان شیعه نیز از طریق نص شرعی ثابت شده است (احمدی و حسینی نصرآبادی، ۱۳۹۵: ۶). برخی نویسندگان غربی و شماری از پژوهش گران عرب برآنند تا تشیع را فرقه ای انحرافی و برآمده از جنبش های سیاسی تاریخی سده اول هجری بدانند، اما واکاوی روایات و مستندات تاریخی ما را با واقعیت های دیگری روبرو می سازد عده ای پیدایش شیعه را با حادثه سقیفه مرتبط می دانند، یعنی نخستین اجتماع مسلمانان پس از مرگ پیامبر (ص) که برای تعیین جانشین وی برپا کردند. عده ای دیگر بر این باورند که شیعه پس از خلافت علی (ع) پدید آمد. از نگاه این عده تشیع به معنای عام کلمه را پس از کشته شدن عثمان ظهور کرد و مردم را به دو دسته علوی و عثمانی تقسیم نمود. برخی نیز پیدایش شیعه را به جنگ جمل ارتباط داده و گفته اند؛ مراد شیعه، کسانی اند – که در جنگ جمل امام علی (ع) را یاری رساندند. کسانی نیز، ظهور شیعه را با جنگ صفین مرتبط دانسته و شیعیان را در برابر کسانی چون خوارج، پیروان علی (ع) شمردهاند. عده ای دیگر ظهور تشیع را به حادثه کربلا به عنوان نتیجه عملی و واکنش فوری جامعه در برابر امویان فرض کردهاند و پیدایش تشیع را نوعی ارجگذاری مذهبی اهل عراق بویژه کوفیان به امام علی (ع) و خاندان پیامیر(ص) دانسته اند. گروه دیگر تشیع را مذهب بر ساخت ایرانیان در برابر اعراب شمرده و بر این باورند که ایرانیان به دلایل و انگیزههای سیاسی و برای جلوگیری از سلطه اعراب که از طریق اسلام سنی درصدد غلبه برآنان بودند به این مذهب روی آوردهاند. در برابر این همه نظریه، شیعیان معتقدند که بنیاد مذهب تشیع به قرآن و سنت پیامیر (ص) بازمی گردد و اندیشه شیعه چیزی نیست جز همان اسلام که پیامبر خدا عرضه کرده است و تشیع سیاسی حقیقتی از اسلام است (خضری، همان: ۳۷).

ساختار اصلی تفکر سیاسی شیعه

اندیشه سیاسی شیعه چهار بعد مختلف را یکجا در خود حفظ کرده است : ۱. الهی بودن؛ ۲. عقلانی بودن؛ ۳. انقلابی بودن؛ و ۴. مردمی بودن آن.

روند سیاسی شدن شیعه / از ژئوپلیتیک تا هلال

هرچند که هر دو مفهوم ژئوپلیتیک شیعی و هلال شیعی ساخته شده ذهن مخالفین قدرتیابی شیعه در منطقه و جهان است که به نظر در هر دو مفهوم هدف نهایی رواج شیعه هراسی است، ولی میان این دو واژه بایت تفاوت قائل شد.

البته خارج از این مسئله باید گفت ژئوپلیتیک شیعی واقعیتی است انکارناپذیر مبنی بر قدرت منطقه ای شیعیان در خاورمیانه که حتی اگر جهان غربی دست به ساخت و بازنمایی آن نمی زد، غیرقابل انکار بود.

باید گفت، ژئوپلیتیک شیعه همانند هلال شیعی نیز ماهیت شیعه هراسانه دارد که به طور علمی نخست غربیان آن را ساخته و پرداخته کردند. کسانی نظیر «توال» و «فولر» در زمره اول اشخاصی بودند که مفهوم ژئوپلیتیک شیعی را با نیت تذکر به کشورهای غربی، به جهت قدرتیابی شیعیان در آینده منطقه و حتی جهان (به خصوص ایران)؛ گوشزد کردند. البته چنین زنگ خطری، هم چندان خالی از منطق نبود، زیرا با وجود منطقه حساسی نظیر خاورمیانه (و در رأس آن خلیج فارس)، شیعیان با حداکثر جمعیت در این مناطق بیش از سنیان پتانسیل تهدید برای غرب به حساب می آیند. از چندین جنبه: تهدید امنیت انرژی غرب، تهدید امنیت اسرائیل و وجود کانون شیعه (ایران) در منطقه، ژئوپلیتیک شیعه مفهومی واقعی، اما تهدیدزا برای اعراب و به خصوص غرب است.

الف. نخست ژئوپلیتیک شیعی

۱. ماهیت حکوتهای شیعی، نسبت به حکومت های سنی

به طور مشخص اغلب کشورهای سنی (به خصوص کشورهای عربی خاورمیانه) دارای رژیم های مرتجع و وابسته اند.

منتها، رویکرد اصلی کشورهای مرتجع پادشاهی عرب در خصوص تحولات منطقه، حفظ رژیم های سیاسی و ممانعت از تغییر آنها و به طورکلی حفظ سیاست وضع موجود می باشد؛ تبعیض، فقر، فساد، توزیع ناعادلانه ثروت، عدم برخورداری از امکانات رفاهی و معیشتی در کنار نبود آزادیهای اجتماعی و مدنی، سرکوب و خفقان سیاسی در نظامهای بسته سیاسی و ناکارآمدی دولت های ناحیه از مهمترین عوامل تاثیرگذار در قیامهای مردمی کشورهای خاورمیانه بوده که منجر به سرنگونی برخی از حکام مستبد و خود کامه منطقه گشته است (جعفری و منفرد، ۱۳۹۰: ۵۲).

از این سو، خیزش عراق به سمت دموکراسی، اعتراضات مردمی بحرین، وقایع لبنان، مسائل یمن و… همگی دالی از ادراکات مردم و رهبران تشیع جهت تحقق حکومت های مردم نهاد و مردم سالار است. به تعبیری جنبش های مردم نهاد شیعی در بیشتر کشورهای خاورمیانه ترسی از واگرایی و تنش های حاکمیتی رهبران سنی با مردم خود را به وجود آورده است. چنانچه، گراهام فولر اغراق شیعه هراسی را نتیجه تلاشهای رهبران اقتدارگرای عربی برای حفظ خودشان در رأس قدرت می داند. فولر می گوید: «شکاف واقعی بین رهبران اقتدارگرایای سنی و شهروندانشان است» وی ظریف ترین دام کشورهای عربی را «دام مشروعیت» می داند (۱۰۲: ۱۹۹۶ , Fuller).

۲. پراکندگی جمعیت شیعه در مناطق راهبردی انرژیک

در ارتباط با ژئوپلیتیک شیعه، امروزه، یکی از چالش های دول غرب آمریکا حضور حداکثری شیعیان در مناطق نفت خیز خلیج فارس و خاورمیانه است. این مسأله را می توان تطبیق «ژئوپولیتیک انرژی» با «ژئوپولیتیک شیعه» دانست.

در واقع رابطه نزدیکی بین منابع نفت و گاز خاورمیانه با مناطق سکونت شیعیان وجود دارد، به طوری که ۸۰ درصد جمعیت بومی خلیج فارس را شیعیان تشکیل می دهد در حالی که سه چهارم ذخایر نفتی جهان در این منطقه وجود دارد. مروری بر مناطق نفت خیز جهان نشان می دهد که خاورمیانه با اختصاص۲۳ درصد جمعیت جهان به خود؛ ۳۰ درصد منابع معدنی جهان، ۷۴ درصد ذخایر نفتی خام جهان و۵۰ درصد از ذخایر کشف شده گاز طبیعی را در خود جای داده است (کاویانی راد و دیگران، ۱۳۹۱: ۲۰۷). به طور مثال، در عربستان سعودی شیعیان روی بزرگترین حوزه نفتی این کشور در منطقه شرقی شامل شهرهایی چون: قطیف و الاحساء زندگی می کنند و عملا بخش اعظم کارهای اجرایی نفت را شیعیان انجام می دهند. افزون بر عربستان، در کشورهای عمان، عراق، بحرین، امارات، کویت و قطر نیز شیعیان در مناطقی زندگی می کنند که از مهمترین مراکز نفت خیز منطقه به شمار می آیند (متقی و دیگران، ۱۳۹۲: ۱۰-۱۱).

فولر معتقد است که : «واشنگتن در درازمدت به انرژی نیاز دارد. از آنجایی که این انرژی در خاورمیانه و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و منطق شیعه نشین واقع است، دولت آمریکا باید با شیعیان منطقه وارد مذاکره شود تا در درازمدت منافع خود را حفظ کند» (نکویی، ۱۳۸۸: ۳۷).

۳. مسئله امنیت اسرائیل

یکی از دغدغه های مهم آمریکا در منطقه خاورمیانه و در مواجهه با ژئوپلیتیک شیعه، تضمین امنیت و ثبات اسرائیل است. چنانچه برژینسکی می گوید: «ما هرگز اسرائیل را رها نخواهیم کرد. ادامه حیات و امنیت اسرائیل غیرقابل برگشت است و یک تعهد اخلاقی همیشگی برای آمریکا محسوب می شود».

امنیت اسرائیل همواره از دغدغه های آمریکا بوده و هم اکنون نیز هست؛ ولی شاید بتوان گفت ظهور حوادثی نظیر جنگ ۳۳ روزه که به نوعی باور شکست ناپذیری اسرائیل و امنیت این رژیم را به حاشیه رانده است، باعث شده آمریکا بیش از این به مسئله امنیت اسرائیل حساس باشد. بی شک جنگ ۳۳ روزه حزب الله لبنان و اسرائیل در تابستان ۲۰۰۶، یکی از مواردی بود که در ترسیم ژئوپلیتیک منطقه خاورمیانه و ژئوپلیتیک شیعه بسیار موثر واقع افتاد. اهمیت این جنگ به این خاطر بود که یک سازمان چریکی توانست با یکی از پیشرفته ترین ارتش های جهان مبارزه کند، کاری که از دست هیچ یک از ارتش های عربی برنیامد. این جنگ توازن قدرت در لبنان را به نفع حزب الله و در خاورمیانه به نفع محور مقاومت (ایران، سوریه، حماس و جهاد اسلامی) تغییر داد و پدیدهای به نام «ژئوپلیتیک مقاومت» را در ادبیات سیاسی منطقه ریملند وارد کرد (نادری، ۱۳۹۱: ۳۳۲). به طوراعم، یکی از اهداف آمریکا انحراف اذهان تصمیم گیرندگان کشورهای مسلمان با بزرگنمایی تهدید شیعیان از مسئله اسرائیل و ایجاد فضای تنفسی جدید با مهار شیعیان و زنجیره مقاومت در منطقه برای اسرائیل است (جاودانی مقدم، ۱۳۹۱: ۴۸).

۴. مهار ایران به عنوان کشور پیشروی شیعیان

مرجع شیعه هراسی در طول تاریخ همواره کشور ایران بوده و ابراز ترس از شیعیان سایر کشورها نیز عملا به خاطر پیوندهای واقعی یا خیالی آنها با ایران بوده است (خواجه سروری و بهرامی، ۱۳۹۳: ۸۶). تلقی امپریالیستی ایران از آمریکا و به عکس، آمریکا از ایران به عنوان یک کشور شیعی با نقش آفرینی های متفاوت در مناطق خزر، خلیج فارس، آسیای مرکزی و عراق، موجب تلقی تهدیدآمیز دو کشور از همدیگر شده است (خلیلی، ۱۳۸۳: ۳۳۴). همچنین که پیوندهای معنوی میان جمهوری اسلامی ایران و ملت های شیعه در خاورمیانه به یکی از مهمترین موضوعات استراتژیک سیاست خارجی غرب در این منطقه تبدیل شده است. غیر از این از دید جغرافیایی، ایران یکی از وسیع ترین و پرجمعیت ترین کشورهای منطقه است که با موقعیتی منحصر به فرد بین دریای خزر و خلیج فارس قرار گرفته است و بنابراین می تواند به یک کانون قدرتمند و مستقل ژئوپلیتیک با نفوذ، قابل توجه بر همسایگانش تبدیل گردد (کوهن، ۱۳۸۷: ۷۱۵). از نظر سران کاخ سفید وجود کشور مسلمان و نیرومندی چون ایران، میان دو منبع انرژی (خزر و خلیج فارس) که ۶۸ درصد منابع انرژی جهان را به خود اختصاص داده است، برای استراتژی، منافع و امنیت ملی غرب در قرن بیست ویکم خطرناک است (خلیلی، همان: ۲۵۲). لذا، همانطور که در نقشه فوق (شماره۲) مشاهده می کنیم بیشتر حجم ذخایر نفت و گاز جهان در حوزه استقرار شیعیان و به ویژه اطراف کشور ایران به عنوان کانون اصلی شیعیان واقع شده اند و این امر در کنار اهمیت ذخائر کشور ایران، اهمیت استراتژیک و مرکزی آن در منطقه انرژی را نشان می دهد.

موقعیت مرکزی ایران، امکان بهره بری از این وضعیت را در اقدامات سیاسی، نظامی و اقتصادی فراهم می سازد. از نظر ژئوپلیتیکی، قرارگیری در مرکز منطقه اصلی انرژی جهان و دارا بودن جایگاه قابل توجه در ذخائر نفت و گاز، در جمع با موقعیت حد واسط شرق غرب و شمال – جنوب و اتصال منطقه انرژی آسیای مرکزی به آب های آزاد و اروپا، همگی سبب ارتقای وضعیت و جایگاه ژئوپلیتیکی ایران نسبت به دیگر تولیدکنندگان نفت و گاز می شود (متقی و دیگران، ۱۳۹۲: ۱۴).

ب. دوم؛ هلال شیعی

گذاز از ژئوپلیتیک به هلال/ طراحی مدل شیعه هراسی

همانطور که گفته شده هر دو مفهوم ژئوپلیتیک و هلال شیعی ماهیت شیعه هراسانه دارند که از سوی دول غربی و برخی از سران کشورهای مرتجع عربی طرح شده است. با وجود این طرح ژئوپلیتیک شیعی با هر نیتی هم که بوده باشد واقعیتی انکارناپذیر از حقیقت قدرت شیعیان در منطق خاورمیانه است. به سبب همین واقعیت بود که دیری نپایید ماهیت ژئوپلیتیک به “هلالشیعی ” رسما در محافل سیاسی و دانشگاهی به شکل نوینی در پی بروز حوادثی (به خصوص تحولات عراق و لبنان و پس از آن بیداریهای عربی) مطرح شد. لذا در اینجا به طور اختصار لازم است جهت تفهیم بهتر موضوع و تفکیک این واژهگان، زمینه های طرح هلال شیعی بررسی و مورد ارزیابی قرار گیرد.

به نقل از مارتین کرامر، محقق اسلام ستیز آمریکایی، در “مجموعه مقالات تشیع، مقاومت و انقلاب”، به طور ضمنی در مورد اهمیت عنصر ژئوپلیتیک شیعه چنین آمده است: «در دوران معاصر، تشیع برخی از قویترین مفاهیم طغیان انقلابی را پدید آورده است» (۳۶: ۱۹۸۴ ,Kramer).

این پرسش که به کارگیری اصطلاح «هلال شیعی» یا «ژئوپلیتیک شیعی» برای نخستین بار توسط چه کسی و با چه اهدافی صورت گرفته است، پرسشی است که پاسخ قطعی برای آن وجود ندارد. بسیاری از صاحب نظران معتقدند که کاربرد این واژه باید به زمانهای خیلی دور یعنی ابتدای دوران اسلام منتسب کرد، برخی نیز در دوران حکومت آلبویه و نیز در دوران صفویان، را اوج کاربرد این واژه می دانند (کیانی و دیگران، ۱۳۹۳: ۱۰۹).

می توان گفت در دوران مدرن با فروپاشی کمونیسم، غرب برای حفظ همبستگی درونی خود و تداوم تسلط بر جهان نیاز داشت «خود» را در مقابل «دیگری» بنشاند. “احتشامی ” معتقد است غربی ها بعد از جنگ سرد، بنیادگرایی اسلامی را که برای آنها با اسلام سیاسی یکی بود، جایگزین کمونیسم کردند تا از این طریق، خلأ دشمن کمونیستی را پر کنند (احتشامی، ۱۳۸۱: ۱۲۶). بعد از پایان جنگ سرد، “فرانسیس فوکویاما ” تز «پایان تاریخ» را مطرح و عنوان کرد لیبرال دمکراسی برای همیشه پیروز شده است. “هانتینگتون” با برگرفتن رویکرد فرهنگی – تمدنی در مقابل این ادعا، بحث را به «جنگ تمدنها» کشاند و گفت که عصر اختلافات ایدئولوژیک به سر رسیده و از این به بعد، شاهد برخورد تمدنها خواهیم بود. “ولی نصر ” با بهرهگیری از مدل هانتینگتن در سطحی خردتر، بحث برخورد درون تمدنی (بین شیعه و سنی) را مطرح نموده و معتقد است حضور آمریکا در عراق به ایجاد بلوکبندی جدید بین اسلام قدیم (اهل تسنن) و اسلام جدید و نوظهور (اهل تشیع) انجامیده است (۶۳: ۲۰۰۶ ,Nasr). در واقع، بحث «هلال شیعه» نیز بر همین اساس مطرح شد. البته باید گفت قبل از ولی نصر؛ “صفرالحولی “، یکی از علمای وهابی عربستان، در سال۱۹۹۱ و پس از قیام شیعیان جنوب عراق، نسبت به شکل گیری یک قوس رافضی شامل شیعیان افغانستان، پاکستان، ایران، علویهای ترکیه و سوریه و شیعیان لبنان هشدار داده بود و بیان کرد که نگرانی وهابی های عربستان از تشیع، مسئله ای عقیدتی است، آنها معتقدند نیروی شیعه می تواند بر شیعیان خلیج فارس، به ویژه شیعیان عربستان، نفوذ کرده و در نتیجه شیعه گری موجب تهدید موقعیت اهل سنت شود (ضرغامی و دیگران، ۱۳۹۳: ۲۱۰).

با این همه پس از اشغال عراق به وسیله آمریکا، نظمی که قبلا بر منطقه حاکم بود، فرو ریخت و نوعی سردرگمی ایجاد شد. در حین این سردرگمی، واژه «هلال شیعی» را نخستین بار، “ملک عبدالله ” پادشاه اردن در سال۲۰۰۴، برای به تصویرکشیدن نوار گستردهای که به نظر وی در نتیجه حمله آمریکا به عراق به منظور دمکراسی سازی در این کشور، شکل گرفته است، به کار برد. این بار، تفاوت در این بود که برای اولین بار در جهان عرب سنی، یک دولت عربی شیعه شکل می گرفت؛ این مسئله مورد توجه بسیاری از سیاست گذاران از یک سو، و اندیشمندان از سوی دیگر قرارگرفت؛ در واقع، دو ادعا به طور هم زمان مطرح شدند: نخست، قدرتگیری شیعه در منطقه به شکل گیری یک بلوک شیعی منجرشده است و دوم، این بلوک شیعی، توسط تهران هدایت خواهدشد (۱۶ : ۲۰۰۶ ,walker). از دید ملک عبدالله:

«اگر احزاب یا سیاستمداران طرفدار ایران بر دولت جدید عراق مسلط شوند، یک «هلال» جدید شامل جنبش ها یا حکومت های مسلط شیعه از ایران تا عراق، سوریه و لبنان، ظاهر خواهد شد که موجب برهم زدن موازنه قوای موجود میان شیعه و سنی شده، چالشی جدید برای منافع آمریکا و متحدانش خواهد بود. لازم است برنامه ریزان راهبردی در دنیا باید درخصوص این احتمال، آگاهی داشته باشند. چند ماه بعد در سپتامبر ۲۰۰۵، وزیر خارجه عربستان سعودی در سفر به آمریکا از نگرانی دولت متبوعش درخصوص آنچه وی، آن را «تحویل عراق به ایران» در نتیجه حمله آمریکا به این کشور نامید، سخن راند (حاجی یوسفی، ۱۳۸۷: ۱۶۳). سپس در ماه آوریل ۲۰۰۶، رئیس جمهور مصر در مصاحبه با شبکه العربیه، ضمن این ادعا که اکثریت شیعیان ساکن کشورهای عربی به ایران وفادارترند تا کشور خود، گفت:

«ایران بر شیعیان عراق که ۶۵ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می دهند، نفوذ دارد» (ذوالفقاری و پورمحمدی، ۱۳۹۴: ۱۲۱). با این همه، اندیشمندان و محققان در تفسیر تبعات اشغال عراق در سال ۲۰۰۳، توسط نیروهای آمریکایی از پدیده قدرتگیری شیعیان نام برده، برای توصیف این پدیده از مفاهیمی مانند: «احیای شیعه»، «خیزش شیعه»، «محور شیعه»، «پان شیعیسم»، «بین الملل شیعه»، «رنسانس شیعه»، « بلوک شیعه»، «امپراتوری شیعه»، و «بیداری شیعه»، استفاده کردهاند؛ البته هشدار نسبت به شیعه از پیش وجود داشته و به طور عمده، سنی های وهابی عربستان به این امر دامن زدهاند. این امر سبب شد که حاکمان کشورهای عرب منطقه برای فشار بر ایران، خود را به سمت آمریکا و غرب نزدیک کنند و از سویی دیگر با پرداختن و بزرگ کردن این موضوع، بتوانند جلوی موج آزادیخواهی در کشورها