فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه

فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بحث فی الاصول الاربعمائه :

مقدمه

الفریق الاول من المحدثین و فقهاء الامامیه، بعد الائمه (ع)، هم اصحابهم وتابعوهم . ونقصد بالتابعین الذین عایشوا ائمه الهدی (ع) او کانوا معاصرین لهم، ولکنهم لم ینالوا شرف صحبتهم، فسمعوا احادیثهم من السنه ثقاه آخرین وعملوا بها . وقد اتسم هذا الفریق بسمه القیاده واعتبروا من واضعی اسس فقه الامامیه، اذ یمکن القول بان الدوره الکامله والجامعه لفقه الامامیه وحدیثهم قد بنیت علی ما قام به هؤلاء من الجهد العلمی الحثیث .

لقد کان من اهم الخدمات العلمیه التی قدمها هؤلاء هو وضع «الاصول » ، وذلک لان معظم افراد هذا الفریق کانوا من اصحاب الائمه (ع)، وکان کل واحد منهم المرجع الشیعی للناس فی منطقه سکناه . فاذا ما صادفته مساله جدیده شد رحاله بنفسه لمقابله الامام (ع) او اصحابه الموثوق بهم . و کانوا یسجلون احادیث المعصومین (ع) فی اوراقهم و مکتوباتهم .

لم تکن هذه المدونات الروائیه تخضع لتبویب او ترتیب معین، فاذا واجه اصحابها سؤالا او اسئله عن امور فقهیه او عما یتعلق بالائمه المعصومین من حیث اخلاقهم وآدابهم و تواریخ ولادتهم ووفیاتهم و مناقبهم و فضائلهم وامثال ذلک، کانوا یسمعون اجابات اسئلتهم مباشره من الائمه (ع) او من اصحابهم، ثم یدونونها فی اوراقهم، فتالف من هذه الکتابات نحو ۴۰۰ مجموعه روائیه اشتهرت فیما بعد باسم «الاصول الاربعمائه ^(۱) » .

ان الذین یحصرون فتره تدوین الاصول بزمان الامام الصادق (ع) علی ایدی تلامذته، یقولون عن «الاصول الاربعمائه » : «لقد وصل نشاط الشیعه الثقافی الی اوجه علی عهد الامام الصادق (ع)، وذلک لان انتقال السلطه من الحکم الاموی الی الحکم العباسی اوجد فرصه من التراخی فی الضغط السیاسی علی الشیعه علی وجه العموم . فی مثل تلک الفرصه المناسبه اقبل اهل العلم والمعرفه اقبالا شدیدا علی مدرسه الامام الصادق (ع) حتی وصل عدد طلابه والرواه عنه ۴۰۰۰ شخص . وقد قام عدد کبیر من هؤلاء بتدوین الروایات التی سمعوها منه حول مواضیع شتی، کالفقه، والتفسیر، والعقائد و غیرها . وقد اطلق علی هذه الکتابات فی تاریخ الشیعه اسم الاصول التی بلغت ۴۰۰ عددا .» ^(۲)

تعریف «الاصل »

بقول الشیخ آقا بزرگ الطهرانی [صاحب «الذریعه الی تصانیف الشیعه » ] : «تعبیر الاصل لا یصدق الا علی بعض الکتب الروائیه، بمثلماان «الکتاب » اسم یطلق علی جمیع کتب الحدیث . کثیرا ما یلاحظ فی عبارات علماء الرجال قولهم: الراوی الفلانی له کتاب «اصل » ، او ان له «اصلا» وکتابا وانه یقول فی «الاصل » کذا وکذا، او انه صاحب کتاب واصل وامثال ذلک .

ان اطلاق «الاصل » علی الکتب الروائیه من جانب العلماء لیس ظاهره حدیثه، بل سبق اطلاق اللفظه، استنادا الی معناها اللغوی، علی امثال هذه الکتب . ای اذا کانت جمیع احادیث کتاب روائی قد سمعها المؤلف من الامام (ع)، یعتبر هذا الکتاب کتاب «اصل » من بین سائر کتب المؤلف نفسه، لانه لا یعتمد علی کتابات شخص آخر، ولهذا السبب یقال ان له کتاب «اصل » . اما اذا اقتبس کتاب کل احادیثه او بعضها من کتاب آخر، وان یکن «اصلا» ومؤلفه سمع تلک الاحادیث من الامام (ع) مباشره وان الامام قد اجازه بروایتها وتدوینها، فان هذا الکتاب المقتبس لا یعتبر «اصلا» لان مؤلفه لم یسمع الاحادیث من الامام مباشره، بل استنسخها من مدونه اخری، فهو «فرع » منها . وهذا یتفق مع قول المرحوم وحید البهبهانی: «ان الاصل هو الکتاب الذی جمع فیه مصنفه الاحادیث التی سمعها من المعصوم او من راویه .» ^(۳)

فبناء علی ذلک، «الاصل » من بین کتب الحدیث هوالکتاب الذی یضم بین دفتیه ما سمعه مؤلفه من المعصوم او ممن سمعه من المعصوم، لا الکتاب الذی یاخذ من کتاب آخر، اذ فی هذه الحاله لا یکون جدیرا باطلاق اسم «الاصل » علیه، بل یکون فرعا له . وکلام النعمانی عن الاصل السلیم – کما سیاتی ^(۴) – اشاره الی لزوم سماع الروایات فی الاصل . وهکذا یکون اصل کل کتاب هو ما کتبه المؤلف فیه اولا، و کل ما استنسخ منه یکون فرعا له، ولذلک یطلق علی المکتوب الاولی اسم النسخه الاصلیه، او الاصل ^(۵) .

فی ذلک یقول صاحب «اتقان المقال » : «ان من الاقوال فی «الاصل » هو انه کتاب حدیث یضم کلام المعصوم فقط . وثمه قول آخر یقول: الاصل هو الکتاب الذی یحتوی علی الاحادیث المسموعه من المعصوم (ع) دون واسطه .» فی اقوال علماء الرجال ترد عبارات مثل قولهم عن ابراهیم بن مسلم: «ان شیوخنا یعتبرونه من اصحاب الاصول .» او عن کتاب احمد بن حسین یقولون: «یری بعض من اصحابنا انه من الاصول » . وبشان کتاب حریز قالوا: «جمیع کتبه تعتبر من الاصول » وعن کتاب الحسین بن ابی العلاء قالوا: «له کتاب یعد من الاصول .» وامثال هذه الاقوال، وهی تدل علی ان الاصل عندهم هو کتاب حدیث یعتمد علیه ویعمل به .

ولیس ببعید القول بان «الاصل » هو الکتاب الذی یتصف بکونه یعتمد علیه ویضم روایات مسموعه من المعصوم (ع) بدون واسطه، کما یتضح ذلک من کثیر من التراجم: «له کتاب یعتمد علیه » او «للراوی الفلانی کتب عدیده، مثل الحسین بن سعید وامثاله .» بدیهی اننا لایمکن ان نقول ان کتاب کل شخص ثقه هو «اصل » وذلک لاننا لا نجد اکثر الرواه المعتمدین والموثوق بهم بین اصحاب «الاصول » ، حتی ان بعضهم، مثل زراره، الذین لا یرقی الشک الی وثاقتهم وکونهم من اصحاب الاجماع، لا نجدهم بین اصحاب «الاصول » . یتبین من هذا القول ان لیس کل کتاب معتمد «اصلا» ^(۶) .

یقول احد العلماء المعاصرین فی تعریف «الاصل » مایلی: «الاصل هو الکتاب الذی یحوی الاخبار والآثار التی جمعت بقصد ضبطها وحفظها من التلف ومن النسیان، ولکی یرجع الیه الجامع او غیره عند الحاجه .» ^(۷)

السید محسن الامین، بعد استعراض بعض التعاریف، یقول: «کل هذه التعاریف لا تعدو ان تکون مبنیه علی الحدس والتخمین .» ^(۸)

وربما تکون هذه النظره ناجمه عن کون هذه التعاریف لا تستند الی دراسه نصوص تلک الاصول . اننا من الناحیه التاریخیه، لا نجد هذا الاصطلاح الا فی کتب الشیعه من القرن الخامس الهجری وما بعده، و علی وجه الخصوص فی کتب ثلاثه منهم، وهم: محمد ابن محمد بن النعمان الملقب بالشیخ المفید (توفی ۴۱۲ه)، وابو العباس النجاشی (توفی ۴۵۰ه) وابوجعفر محمد بن الحسن الطوسی (توفی ۴۶۰ه)، وذلک لاننا عند دراسه فهرست الطوسی والنجاشی نستنتج ان «الاصل » صفه مستقله تطلق علی بعض کتب الحدیث، ولعل الاستعمال الاول استند الی المعنی اللغوی للفظه «اصل » والتی کانت تطلق علی کتب اخری ایضا ثم تبلور مفهومها فی اصطلاح جدید . و دلیلنا علی ذلک نموذجان نکتفی بهما من فهرست الطوسی:

۱ . جاء فی مقدمه الکتاب: «اننی عندما بحثت بدقه عن اعمال عدد من کبار المحدثین الشیعه – والتی تسرد کتب محدثی الامامیه والاصول التی رووها – لم اجدها فیها، ما عدا ما جمعه ابو الحسن بن الحسین بن عبید الله الغضائری، وذلک لانه الف کتابین تحدث فی احدهما عن الکتب، و فی الآخر عن الاصول .» ^(۹)

۲ . فی احوال بندار بن محمد بن عبدالله یقول: «له عده کتب، منها کتاب الطهاره، وکتاب الصلاه، وکتاب الصوم، وکتاب الحج، وکتاب الزکاه، و غیرها مما کتبت بترتیب کتب الاصول وعلی نسقها .» ^(۱۰)

علی الرغم من ان الطوسی استعمل لفظه «اصل » اکثر من غیره، الا اننا لا نجد فی ای موضع من کتابه، ولا من کتب معاصریه، تعریفا لمفهوم «الاصل » . ^(۱۱)

واستنادا الی اقدم المصادر، فان اول من استعمل تعبیر «الاصل » فی قبال: کتاب، مصنف، رساله، نوادر و غیر ذلک، هو الشیخ المفید، اذ ینقل عنه ابن شهر آشوب قوله ان الامامیه، منذ ایام امیر المؤمنین علی (ع)، حتی عهد ابی محمد الحسن العسکری (ع) الفوا۴۰۰ کتاب تسمی الاصول، والهدف من ذلک هو ان یقولوا ان الراوی الفلانی له مؤلف فی الاصول . ^(۱۲)

اذن، اذا اخذنا بنظر الاعتبار تقدم الشیخ المفید علی الشیخ الطوسی والنجاشی، وانه فی آخر کلامه یقول ان هدف علماء الامامیه هو تبیان کون الراوی الفلانی کتب «اصلا» ، فاننا نستنتج من ذلک ان هذا الاصطلاح کان متداولا بین المحدثین وعلماء رجال الشیعه، علی الرغم من ان شیئا عن هذا لم یصلنا منه . وبناء علی ذلک لیس من السهل اثبات ان مصطلح «الاصل » قد استعمله بصوره مستقله هؤلاء العلماء الثلاثه، وان کان النقد موجها الی کل تعریف من تلک التعاریف . الا ان البحث فی التعاریف الماضیه، وما سیاتی فیما بعد، لا یبقی مجالا للشک فی ان «الاصل » عنوان مستقل یطلق فقط علی بعض کتب الحدیث التی لها میزه خاصه .

الفرق بین «الاصل » و «الکتاب »

الشیخ عبدالله المامقانی، العالم الکبیر بالرجال، یقول فی هذا الباب: «لیس ثمه شک فی اختلاف «الاصل » عن «الکتاب » ، وذلک لاننا کثیرا ما نشاهد فی کتابات علماء الرجال انهم یقولون بشان احد الرواه: «کان له (اصل) وله کتاب » .

ینبغی ان نقرا ما یقوله الشیخ الطوسی بشان زکریا بن یحیی الواسطی: «له کتاب (الفضائل) وله (اصل) ایضا .» فلوکان الکتاب والاصل شیئا واحدا لما کان کلامه دقیقا . کما اننا نقرا له بعض العبارات یقول فیها: «للراوی الفلانی کتابان او عدد من الکتب .» ولکنه لا یقول ابدا ان الراوی الفلانی کان له اصلان او عده اصول . ^(۱۳) بل یذکر اصلا مفردا لای صاحب اصل، لا تثنیه ولا جمعا .

لعلنا نستطیع ان نعثر علی العله فی الرای القائل: بالنظر لان الاصول غالبا ما تکون عدیمه الترتیب والتبویب، وان صاحب الاصل یجمع جمیع الروایات التی سمعها من المعصوم (ع) او من احد اصحابه فی کتاب واحد، فمن الطبیعی ان یکون صاحب مجموعه روائیه واحده تسمی «الاصل » . اما الکتاب الذی غالبا ما یکون جامعا لروایات تخص موضوعا خاصا، یکون متعددا بحسب تعدد ابوابه وروایاته المختلفه .

ویضیف صاحب الرای قائلا: ثم ان کتب المحدثین الشیعه ومصنفاتهم اکثر من ۴۰۰ عددا، فقد ذکر علماء الرجال لابن ابی عمیر ۹۴ کتابا، ولعلی بن مهزیار ۳۵ کتابا، وللفضل بن شاذان ۱۸۰ کتابا، ولیونس بن عبدالرحمن اکثر من ۳۰۰ کتاب، ولمحمد بن محمد بن ابراهیم اکثر من ۹۰ کتابا، ومجموعها یفوق ۶۷۹ کتابا لخمسه اشخاص فقط، فما بالک بمالسائر العلماء الآخرین . لذلک لابد من وضع عنوان خاص لبعض کتب الحدیث واستثناء غیرها من هذه التسمیه .

اما الفروق التی ذکرت للتمییز بین (الاصل) و (الکتاب) فهی:

۱ . ینقل وحید البهبهانی عن عالم لا یذکر اسمه قوله: «الاصل هو المجموعه التی تضم کلام المعصوم (ع) فقط، اما فی الکتاب فبالاضافه الی کلام المعصوم (ع) قد یضم بین تلافیفه کلام المؤلف ایضا .» ولتایید هذا الکلام یستشهد القائل بقول للشیخ الطوسی فی ذکر احوال زکریا بن یحیی الواسطی جاء فیه «له کتاب (الفضائل) و له اصل ایضا .» یقول المرحوم وحید البهبهانی ان الاستشهاد بکلام الشیخ بقصد تایید هذا الرای یدعو للتامل، الا ان رایه قریب الی الواقع الی حد ما وله بعض التاثیر فی اثباته . ثم یشیر الی ناقدی الدعوی فیقول: ثمه اعتراض علی هذا الامر بالنظر الی ان الکتاب اعم من الاصل ^(۱۴) ، ولکنه یعود لیقول ان هذا الاعتراض غیر صحیح، لان القصد هو بیان الفرق بین الکتاب الذی لیس اصلا ویقف مقابلا له، والکتاب الذی هو اصل، کما ان حصر تسمیه ال ۴۰۰ مجموعه بالاصول یعود الی هذا الامر .

و الاعتراض الآخر الموجه الی هذا القول هو ان فی کثیر من الاصول نجد کلاما للمؤلف ایضا، ولکن فی کثیر من الکتب لا وجود لکلام المؤلف اضافه الی کلام المعصوم، مثل کتاب سلیم بن قیس ^(۱۵) ، فیرد علی ذلک قائلا: «ان هذا الاعتراض، کما ترون، لیس سوی مجرد ادعاء، کما ان شذوده عن الواقع لا یخفی علی کل مطلع علی احوال الاصول . نعم اذا ادعی ان کلام الکاتب قد شوهد بین طیات بعض الاصول، فانه لا یکون احتمالا بعیدا عن الواقع، ولا یتعارض مع الدعوی المذکوره .» ولکن ما الدلیل علی ان کتاب سلیم ابن قس لیس من کتب الاصول؟ من الملاحظ ان کثیرا من التراجم تدل علی ان جمیع کتب الاصول لم تکن متعینه عند القدماء . یتبین من کلام الشیخ علی احمد بن محمد بن نوح ^(۱۶) . ان کتب الاصول کانت تمتاز بترتیب خاص ^(۱۷) .

۲ . یستخرج المرحوم المامقانی من ذیل کلام وحید اختلافا آخر، وهو انه یتضح من کلام الشیخ ان کتب الاصول، بحسب رای اصحابها، کانت ذات ترتیب خاص، الا انه یرد هذا قائلا ان معظم الکتب هی هکذا، فاذا کان یقصد بالترتیب الخاص شیئا غیر ترتیب الکتاب، فالکلام اجمالی غامض ^(۱۸) .

۳ . ثمه فرق آخر بین الاصل والکتاب، وهو ان الکتاب ینتظم فی ابواب و فصول، بینما الاصل مجموعه من الاخبار والروایات لا ینتظمها تبویب ولا ترتیب . الا ان هذا الرای مردود ایضا، لان کثیرا من الاصول مبوبه .

۴ . بعد الاشاره الی النظریتین المذکورتین و بیان الاعتراضات علیهما واجوبتها، یقول وحید البهبهانی: «اننی اعتقد ان الاصل کتاب جمع فیه المؤلف الاحادیث التی یرویها عن المعصوم (ع) او عن رواته . اما الکتاب او المصنف، اذا ضم احادیث موثوق بها، فانها تکون غالبا مقتبسه من الاصول . وبقولنا «غالیا» نشیر الی ان بعض الاحادیث ترفع الی المعصوم عن طریق العنعنه ^(۱۹) ، وان وجود امثال هذه الاحادیث فی المجموعه الروائیه یعنی انها لیست اصلا ^(۲۰) .» ۵ . روایات الاصول تکون مرویه عن المعصوم (ع) وجها لوجه وبدون واسطه، وکتب غیر الاصول تقتبس منها . وعلیه فان هذه المصادر تعتبر اصولا لان الکتب الاخری تقتبس منها ^(۲۱) .

و الاعتراض علی هذا الکلام هو وجود کتب کثیره لاصحاب الائمه (ع) مستقاه من السماع وبالمواجهه، و فیهم من لم یاخذ عن الائمه (ع) بالواسطه، ومع ذلک فلم تعتبر کتبهم من الاصول ^(۲۲) .

۶ . الاختلاف السادس اشبه بالخامس . یقول العلامه الطباطبائی: «ان الاصل فی اصطلاح المحدثین الامامیه هوالکتاب الموثوق به والذی لم یؤخذ من کتاب آخر، کما انه یستعمل بمعنی الکتاب مطلقا ^(۲۳) .» اما هل الاصل اهم من الکتاب، وهل جمیع الاصول موثوق بها، وهل اهمیه الاصل تعتبر اختلافا رئیسا معترفا به، ام لا، فهی اسئله سوف نجیب عنها فی المستقبل .

۷ . صاحب «اعیان الشیعه » یری میزه الاصل عن الکتاب فی کثره عدده او فی شهره صاحبه ^(۲۴) .

ان عدد الاصول یبلغ نحو۴۰۰ وهو اقل، قیاسا الی کتب الاصحاب ^(۲۵) . لذلک فان کثره عدد الاصول لا تکون امتیازا لها علی سائر المجموعات الروائیه ^(۲۶) . کما لا یمکن قبول شهره مؤلفی الاصول امتیازا لها، و ذلک لان بعض کتب مؤلف ما یعتبر احیانا اصلا واحیانا کتابا . فالشیخ الطوسی، مثلا، ینسب الی اسماعیل بن مهران بن محمد بن ابی النصر السکونی کتبا عدیده، ثم بعد بیان کیفیه توصله الی کتبه، یقول: «وله اصل » ویعتمد علیه فی اسناده ^(۲۷) .

یری احد العلماء المعاصرین البارزین ان جمیع هذه الاقوال، وخاصه فی تفسیر «الاصل » ترجع الی امر واحد، ویخلص الی القول: «ان الاصل عباره عن مجموعه من الاخبار والروایات جمعت حفظا لها من الضیاع والنسیان والتلف وما الی ذلک لکی یرجع الیها المؤلف او غیره عند الحاجه . ولما کان هذا هو الهدف من تدوینها، فان اغلب ما یدون فی الاصل او فی کتاب آخر، من اجل حفظه، لا ینقل فی الاصل، ولا یکون لکلام المؤلف او غیره وجود فیه الا علی ادنی حد . وهذه المیزه لا توجد فی الکتاب ^(۲۸) .

اهمیه الاصول الاربعمائه

ان من اهمیه الاصول هو ان احتمال الخطاوالسهو والنسیان وامثال ذلک فی کتب الاصول المقتبسه شفاها من الامام او ممن سمع منه اقل بکثیر مما یرد فی کتاب مقتبس من اصل آخر . ثانیا الاطمئنان من ان الالفاظ المذکوره فی الاصل قد صدرت من الامام نفسه . فاذا کان مؤلف الاصل من المحدثین الموثوق بهم والجامع للشروط، فان حدیثه یکون صحیحا وحجه، وهذا ما تعارف علیه القدماء ایضا .

یعدد الشیخ البهائی خصائص الحدیث الصحیح کما یلی:

۱ . وجود الحدیث فی کثیر من الاصول الاربعمائه التی رواها اساتذه الحدیث بالطرق المتصله باصحاب الائمه (ع)، والمقصود هی الاصول التی کانت متداوله عندهم یومذاک، وکالشمس فی رائعه النهار مشهوره عندهم .

۲ . تکرار الحدیث فی اصل واحد او اصلین باسناد مختلف وعن طرق متعدده .

۳ . وجود الحدیث فی اصل منسوب الی من اجمع علی صدقه، مثل زراره، ومحمد بن مسلم، و فضیل بن یسار، او ان یکون فی اصل اجمع علماء الامامیه علی صحه نقله الروایات عن طرق صحیحه، مثل صفوان بن یحیی، و یونس بن عبدالرحمن، و احمد بن محمد بن ابی النصر البیزنطی، او ان یکون فی اصول اشخاص اجمع العلماء علی العمل بروایاتهم، مثل عمار الساباطی وامثاله الذین ذکرهم الشیخ الطوسی فی کتابه «العده » کما ان المحقق ایضا قد ذکرهم فی بحث (التراوح) نقلا عن کتاب الشیخ الطوسی ^(۲۹) .

یقول المحقق الداماد فی هذا: «لابد من ملاحظه ان الاقتباس من الاصول الصحیحه الموثوق بها رکن من ارکان صحه الروایه » ^(۳۰) .

بناء علی ذلک، کان مجرد وجود الحدیث فی احد الاصول الصحیحه الموثوق بها لدی العلماء قدیما یدعو للحکم علیه بالصحه . اما فیما یتعلق بسائر الکتب المعتمده فقد کانوا یصدرون الحکم بصحه روایاتها بعد دفع الاحتمالات المخله بالاطمئنان الی صدورها من المعصوم، اذ ان مجرد وجودها فی تلک الکتب والوثوق بمؤلفیها وبحسن عقائدهم لم یکن کافیا لهم . لذلک فان کتب الاصول، من حیث الاطمئنان القوی بصدورها عن المعصوم وکونها حجه وصحیحه، تمتاز علی سائر الکتب باهمیه خاصه .

ینبغی ان لا یغرب عن البال، علی کل حال، ان میزه الاصول ناجمه من المیزه الموجوده فی مؤلفیها، لانهم کانوا علی درجه عالیه من الدقه فی ضبط تدوین الاحادیث وحفظها، مما لم یکن یتوافر لدی الآخرین، ولهذا السبب کانوا ممدوحین لدی الائمه ومقربین الیهم . لذلک اذا قال علماء الرجال فی ترجمه احدهم «. . . وله اصل » فذلک یدل علی المدح، لان القول بانه مؤلف اصل یعنی اتصافه بالدقه والضبط والحفظ و الاحتیاط من النسیان والسهو و الاستعداد لاستیعاب کل ما یصدر عن معادن العلم والحکمه .

یروی السید رضی الدین علی بن طاووس فی «منهج الدعوات » بسنده عن نفسه و عن محمد بن عبدالله بن زید النهشلی عن ابیه انه قال: «کان عده من اصحاب الامام الکاظم (ع) من شیعته ومریدیه یحضرون مجلس درسه حاملین معهم اقلاما من الآبنوس اللطیف الناعم، وعندما کان الامام یتفوه بکلمه او یصدر فتوی فی مساله ما، سرعان ما کان هؤلاء یدونون ذلک بکل دقه .» ^(۳۱)

الشیخ البهائی یقول: «قال لنا کبار العلماء ان طریقه اصحاب الاصول کانت ان یدونوا ما یسمعونه من حدیث من الامام فی اصولهم لکی یتجنبوا الفقدان والنسیان بمرور الزمان » ^(۳۲) .

المحقق الداماد، فی الراشحه الحادیه والعشرین من رواشحه، یقول: «یقال ان اصحاب الاصول عندما کانوا یسمعون حدیثا من احد الائمه کانوا یبادرون الی تسجیله فورا فی اصولهم .» ^(۳۳)

ان المزایا التی کانت فی الاصول و فی مؤلفیها حملت علماء الامامیه علی الاهتمام الکبیر بالقراءه والروایه والحفظ والتصحیح وترجیحها علی المؤلفات الاخری . ان الذین یؤیدون هذه الدعوی یطلبون تخصیص الاصول . بفهرست یختص بها و بیان کون علماء الامامیه قد وضعوا التراجم والشروح لمؤلفی الاصول، بصوره مستقله ومنفصله عن سائر المؤلفین والرواه، کما فعل الشیخ ابو الحسن احمد بن حسین بن عبید الله الغضائری، المعاصر للشیخ الطوسی .

لقد جمع الشیخ الطوسی فی فهرسته اصحاب الاصول والمؤلفین الآخرین، لان بین المؤلفین اناسا من اصحاب الاصول، ویلزم تکرار اسمائهم فی کلا الکتابین . فللحیلوله دون هذا التکرار جمع المؤلفین واصحاب الاصول فی مجموعه واحده ^(۳۴) .

وحید البهبهانی لا یرتضی القول بان مجرد کون الشخص صاحب اصل یمیزه عن غیره، ویقول: «علی ما اتذکر، خالی وجدی (المجلسی الاول والثانی، رحمهما الله (تعالی) کانا یعتبران اصحاب الاصول متمیزین عن غیرهم، الا ان هذا عندی موضع تامل وتفحص، اذ ان کثیرا من المؤلفین الشیعه واصحاب الاصول یمیلون الی مذاهب باطله، علی الرغم من ان کتبهم – حسب تصریح الشیخ الطوسی – تقف علی راس قائمه الکتب المعتمده . کما ان حسن بن صالح بن حی، علی الرغم من انه صاحب اصل، الا انه (بتری) ^(۳۵) المذهب وینبغی ان لا یعمل بالروایات التی تاتی عن طریقه وحده، کما یقول الشیخ الطوسی فی «التهذیب » ، کذلک علی بن ابی حمزه البطائنی الذی وردت بشانه عبارات ذم .» ^(۳۶)

اما الشیخ المفید، فی مدحه لجماعه ردا علی کلام الشیخ الصدوق، یقول فی رسالته: «انهم من اصحاب الاصول المدونه .» الا ان الاستفاده الحسنه من هذا القول لا تخلو من تحفظ، خاصه بعد التدقیق فیما قلناه .

، و سماعه ^(۳۹) ، فمن الواضح ان الاضعف من ذلک هو اعتبار کون الراوی واصحاب الکتب من اسباب الحسن .» یقول صاحب «المعراج » : «کون الراوی صاحب کتاب لا یخرجه من المجهولیه، الا عند بعض ممن لا اهمیه لرایهم » ^(۴۰) . القهبائی، مثلا، یقول: «یتبین من خطبه النجاشی ان مدح الراوی لکونه صاحب کتاب ومصنف اکثر من مدحه لکونه صاحب اصل . . . الا ان هذا الاستنتاج من کلامه غیر صحیح، لان النجاشی فی مقدمه فهرسته، انما هو یرد علی المخالفین الذین انتقدوا الشیعه واتهموهم بانهم یفتقرون الی علماء کبار .» ^(۴۱)

واخیرا یقول وحید البهبهانی: «الظاهر ان کون الراوی صاحب اصل یسبغ نوعا من الحسن علیه، ولکنه لیس الحسن المصطلح علیه فی علم الرجال، بل هو مثل وصفه بان له مؤلفات کثیره، او جیده وما الی ذلک، فوصفه بانه صاحب کتاب یعتبر حسنا فی المؤلف . ولعل قصده مما قیل فی هذا الشان یشبه ما قیل فی حسن بن ایوب من ان «کون الراوی صاحب کتاب یعد مدحا له » ^(۴۲) .

هنالک تفسیر آخر لاقوال علماء الرجال مضمونه یدل علی مدح صاحب الاصل و حسن حاله، وذلک لان هذا الزعم یمکن اثباته فی احوال جمیع اصحاب الاصول، باستثناء افراد قلیلین منهم، مثل ابی الجارود، اذ ان اضعافه ناجم عن انتمائه الی مذهب منحرف، ولذلک یترک العمل بروایاته الخاصه، ولیس لاتهامه بالکذب وامثال ذلک مما یسقط جمیع روایاته علی وجه الاطلاق .

وهکذا یمکن ان نصل الی النتیجه الکلیه القائله – کما سبق فی نقل قول صاحب الذریعه – بان کون الراوی صاحب اصل یعتبر قرینه علی حسنه ووثاقته . وعله ذلک تکمن فی ان منزله صاحب الاصل عند علماء الحدیث ارفع من منزله مؤلف کتاب . النجاشی مثلا، فی ترجمه ابراهیم بن مسلم عزیز یقول: «ثقه، و عده شیوخنا من اصحاب الاصول » ^(۴۳) .

الشیخ الطوسی یقول عن حسن بن ابی العلاء: «له کتاب یعتبر من الاصول » ^(۴۴) . وهکذا یمکن استنتاج الرای المذکور من اهتمامه واعتبار کتابه اصلا ومن فحوی کلامه .

الا ان الامر المهم الآخر هو: هل هذا الاهتمام الفائق ورفع منزله الاصول علی منزله الکتاب یعنی ان تلک الاصول مستقاه مباشره من المعصومین (ع) بحیث لا تکون هناک حاجه الی مزید من التحقیق والبحث عن القرائن فی سند الروایه ونصها؟

الجواب هو ان هذه العنایه الفائقه لیست دلیلا علی حتمیه صدور تلک الروایات عن الائمه (ع)، وذلک لانه بعد مضی القرون ووقوع الحوادث المؤلمه علی امتداد تاریخ التشیع، وکثره الاخطاء و الاشتباهات والزلات، واحتمال تداخل بعض الاصول المعتمده فی غیرها، لا یمکن القبول بهذه الفکره ابدا ^(۴۵) . لذلک فلیس ثمه فرق بین الروایات المنقوله من الاصول والکتب، ولا بین الاصول والکتب من حیث ضروره التحقیق فیها .

یقول العلامه المجلسی: «ان الاصول الاربعمائه معتبره، بل هی اوضح من الشمس فی رائعه النهار» ^(۴۶) .

علی فرض امکان قبول هذا بشان الاصول، الا ان القبول بآحاد روایاتها واحده واحده بحیث لا نحتاج الی تصحیحها ولا التحقیق عن راویها غیر ممکن، اذ علی الرغم من امتیاز الکتب الاربعه علی سائر الکتب، فاننا ما زلنا مضطرین الی التحقیق فی اسانیدها ونصوصها .

قد یوجه النقد الی هذا استنادا الی قول الشهید الثانی: «لقد استقر رای العلماء المتقدمین علی المصنفات الاربعمائه التی یسمونها الاصول واصبحت معتمده عندهم » ^(۴۷)