بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بحران دوگانگی در قدرت؛ گفت وگو با سعید حجاریان :

جامعه مدنی، ش ۱۷

چکیده: جنبش های اجتماعی و سیاسی، مولود عقب ماندگی ساخت سیاسی در برابر رفتار سیاسی توده ای مردم است. وقتی که حاکمیت دوگانه، یعنی حاکمیت همزمان نهادهای سنتی و دموکراتیک، توام با تقسیم کار نباشد، این وضع پایدار نمی ماند; بلکه یا با انقلاب و کودتا به یک حاکمیت یگانه تبدیل می شود و یا با انجام اصلاحات، به حاکمیت دوگانه کارکردی که همراه با تقسیم کار است متحول می گردد.

شرایط نرمال سیاسی به عواملی بستگی دارد که دو شاخص مهم آن عبارت است از:

۱. توده مردم به سرنوشت خود اهتمام داشته باشند و بتوانند حقوق خود را استیفا کنند و همه مردم بتوانند از بین گزینه ها و برنامه های مختلف سیاسی، انتخابی آزادانه داشته باشند و در انتخاباتی منصفانه، نخبگان سیاسی امکان چرخش داشته باشند و تداول قدرت وجود داشته باشد. ۲. وجود کالاهای سیاسی در بازار سیاست و وجود بنگاه های سیاسی (احزاب) که بتوانند کالاهای خود را که برنامه ها و کارپایه های سیاسی است، به مردم عرضه کنند. البته بازار سیاسی با بازار اقتصادی تفاوت هایی دارد. برخلاف مطالبات اقتصادی، همه اقشار مردم برای همیشه طالب کالای سیاسی نیستند. این نکته دلایلی دارد که از آن جمله، عدم وجود کالای سیاسی در بازار یا تک کالایی و تک بنگاهی بودن بازار (در کشورهای تک حزبی) است و در برخی کشورها اصلا بنگاه سیاسی وجود ندارد (رژیم های سلطنتی). از سوی دیگر، گاه بنگاه های سیاسی فراوانی وجود دارد; اما مردم میل کمی به مشارکت سیاسی دارند و به اصطلاح، گرایش انزواجویانه سیاسی،

(

lsolationism

)

دارند و کاری به سیاست ندارند و سرگرم کار و اقتصاد و هنرند; لذا مردم بسیاری از کشورها، مثل شمال اروپا و حتی ژاپن، وارد بازار سیاست نمی شوند; در حالی که بنگاه ها در حال کار هستند. دلیل این امر شاید این باشد که مردم فکر می کنند حضورشان در بازار سیاست اثربخش نیست و سیاست پشت درهای بسته و در معاملات سیاسی رقم می خورد. از نظر آنها، احزاب تنها زرورق دموکراسی هستند و رای آنها در سرنوشتشان تاثیری ندارد. برخی دیگر از مردم نیز می گویند که کالای همه احزاب شبیه هم است و خواسته ها و احزاب وجود ندارد و اجازه بروز به آن نداده اند; مثل طرفداران احزاب کمونیست و فاشیست که در برخی کشورهای اروپایی ممنوع اند. پس ممکن است شرایط انزواجویی سیاسی و سیاست گریزی، ناشی از رقابت ناکامل باشد.

اما انسداد سیاسی،

(

Political exiclusionism

)

دو حالت دارد که حالت اول، انسداد کامل و قفل شده است و دیگری، باریک شدگی فضای سیاسی است که در این حالت، سیاست به قشر خاصی تعلق می گیرد و فقط نخبگان خاص حق سیاست ورزی دارند. این هم نوعی انسداد است. اما در انسداد واقعی سیاسی، مردم برای طرح مطالبات خود هجوم می برند; اما ظرفیت اجابت در رژیم ها پایین است و نمی توانند به آن پاسخ دهند و آن را در خود جذب کنند. نظام ها باید کم کم ظرفیت سازی کنند تا در مواقع حساس دچار مشکل نشوند. دولت ها باید به گونه ای فکر کنند که مردمشان تکامل پیدا کنند.

جوامع به سمت شهرنشینی پیش می رود و سواد عمومی گسترش می یابد; لذا دولت ها باید از قبل در مورد آن برنامه ریزی داشته باشند و ظرفیت های لازم را در خود به وجود بیاورند. اگر دولت ها به این کار اقدام نکنند، مجبور خواهند بود انسداد ایجاد کنند. در واقع جنبش های اجتماعی و سیاسی، مولود عقب ماندگی اخت سیاسی در برابر رفتار سیاسی توده های مردم است. البته چنان که گفتیم گاه ممکن است مردم انزواجویی سیاسی و سیاست گریزی،

(

Pacifism

)

را پیشه خود سازند. در این کشورها نمی توان گفت که انسداد سیاسی وجود دارد. انسداد سیاسی در شرایطی به وجود می آید که جنبش اعتراضی ای وجود داشته باشد.

در جوامعی که در حال گذار به سر می برند و جنبش اجتماعی در آنها نمود دارد، میان نیروهایی که در نهادهای دموکراتیک به صورت انتخابی وجود دارند و نیروهایی که در نهادهای انتصابی، قدرت اصلی را در دست دارند، تعارضاتی به وجود می آید که به پدیده حاکمیت دوگانه،

(

Dual sovereignty

)

می انجامد. البته این حاکمیت دوگانه معمولا به دو شکل به وجود می آید: یکی حاکمیت دوگانه کارکردی،

(

Functional

)

است که به نوعی یک تقسیم کار سیاسی بدون تداخل مرزها وجود دارد. برای مثال، در مشروطیت، یک نهاد مردم سالاری به نام «عدالتخانه » مطرح شد که وظیفه اش تقنین بود و قدرت اجرایی در دست شاه باقی می ماند. در انگلستان شاید هفت یا هشت قرن حاکمیت دوگانه کارکردی وجود داشته و دوام آورده است. البته یک حاکمیت دوگانه ناکارکردی،

(

Disfunctional

)