فایل پاورپوینت کامل برخی قواعد مهم تفسیر قرآن;

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل برخی قواعد مهم تفسیر قرآن; :

قاعده ی جری و تطبیق

واژه ی «جری» در اصل به معنای حرکت منظم و دقیق در طول مکان است؛ مثل جریان آب یا جریان کشتی در دریا یا جریان خورشید [۱] البته بسیاری از لغویین واژه ی «جری» را مقید به «حرکت در مکان» نکرده بلکه آن را «خلاف سکون» دانسته اند. [۲]

و واژه ی «تطبیق» در اصل به معنای قراردادن چیزی بر چیز دیگر است به طوری که آن را بپوشاند و مساوی یک دیگر باشند. [۳]

جری و تطبیق در اصطلاح انطباق ظاهر قرآن (واژگان یا جمله ها) که مفهومی عام، کلی یا مطلق است، بر مصداق های جدیدی است که در طول اعصار، نسل ها و مکان ها پدید می آیند.

و در این مورد تفاوتی ندارد که آیه (واژه یا جمله) قبلًا در مورد شخص یا واقعه ی خاصی نازل شده باشد یا نه.

از این توضیحات و تمایز اصطلاحات روشن می شود که «جری» می تواند نوعی از تفسیر به شمار آید؛ چرا که مصادیق آیه را مشخص می سازد که این نوعی ابهام زدایی و توضیح مقصود آیه است؛ به عبارت دیگر، قاعده ی جری، یکی از قواعد تفسیری است.

برای مثال، وقتی در حدیث از امام صادق علیه السلام حکایت شده که «الصراط المستقیم یعنی امیرالمومنین علیه السلام». [۴]

این روایت مصداق «صراط مستقیم» را در سوره ی حمد مشخص می کند؛ یعنی مقصود از مفهوم کلی «راه مستقیم» را به صورت جزئی مشخص می سازد. البته روشن است که تعیین مصداق راه مستقیم و انطباق آن بر امام علی علیه السلام به معنای نفی مصادیق دیگر آیه (مثل راه پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه ی معصوم دیگر) نمی شود، همان طور که در برخی احادیث همه ی ائمه علیهم السلام را صراط مستقیم معرفی کرده اند. [۵]

اما قاعده ی «جری» غیر از «تأویل» است؛ چرا که در تأویل، به معنای خلاف ظاهر آیه توجه می شود، اما در «جری» توجه به معنای ظاهری آیه است.

و نیز قاعده ی «جری» غیر از «بطن» است؛ چون در جری، ظاهر عام یا مطلق آیه، مستقیماً بر مصادیق تطبیق می شود، اما در بطن براساس معنای اخذ قاعده ی کلیه، نخست الغای خصوصیت می کنیم، سپس قاعده ی کلیه را با توجه به هدف آیه به دست می آوریم، آن گاه آن قاعده را بر مصادیق جدید تطبیق می کنیم، «۳» در حالی که در اجرای قاعده ی «جری» نیاز به اخذ قاعده ی کلیه و عبور از ظاهر نبود؛ یعنی در قاعده ی «جری» از کلی به جزئی می رسیم و در قاعده ی بطن از جزئی به کلی سپس از کلی به جزئیات دیگر راه می یابیم.

به عبارت دیگر، قاعده ی جری و تطبیق، نوعی تطبیق ظواهر قرآن بر مصادیق است، اما در بطن، نوعی تطبیق باطن قرآن بر مصادیق جدید است و در حقیقت در این جا دو نوع تطبیق است.

و این مطلب از حدیث مشهور فضیل بن یسار استفاده می شود، که از امام باقر علیه السلام در مورد قرآن حکایت می کند:

ظهرُه تنزیلهُ و بطنهُ تاویلهُ، منه ما مضی و منه ما لم یکن، یجری کما یجری الشمس و القمر؛ [۶]ظاهر قرآن چیزی است که نازل شده و باطن آن تأویل قرآن است، برخی از مطالب قرآن گذشته (و واقع شده) و برخی مطالب آن نیامده است.