فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت شامل 99 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی احکام اخلاقی فرمان پدر و مادر از نگاه کتاب و سنت :

طرح مسئله

از موضوعهای مهم و قابل طرح در دو حوز اخلاق و فقه، احکام مربوط به فرمان پدر و مادر است و همه کسانی که از نعمت وجود والدین یا یکی از آن دو برخوردارند، با این مسئله اساسی مواجهاند که وظیفه اخلاقی آنان در برابر دستورهای ایشان چیست؟

آیا باید از آنان، در همه حال، اطاعت نمود یا این حکم، مشروط به تحقق شرایطی است؟ آیا نمیتوان در این زمینه، به جای «بایستگی اطاعت»، سخن از «نبایستگی عقوق» به میان آورد؟ اهمیت پرسش اخیر بدان سبب است که هریک از این دو عنوان، الزامها و آثار ویژهای دارند و از جهت گستر احکام، متفاوتاند. نیز پرداختن به این بحث، بدان جهت مهم و ضروری است که نه تنها در نگاه و تلقی بسیاری از مردم معمولی جامعه، بلکه براساس ظاهر عبارتهای برخی عالمان برجسته، اطاعت از والدین، به صورت فراگیر و به گون مطلق، لازم و بایسته است. شیخ طوسی در ذیل آیه (وَ قَضی رَبُّکَ أَلّا تَعْبُدوا إلّا إیّاه وَ بِالوالدینِ اِحْسانا) (اسراء /۲۳) می نویسد: إنّ الله أوجب علی الولد إطاعه الوالدین علی کلّ حال (طوسی، ۹۰۴۱: ۶/۶۶۴)؛ خدا اطاعت از پدر و مادر را در همه حال واجب نموده است. صاحب مجمع البیان نیز در عبارتی مشابه مینویسد: من الواجب طاعه الوالدین علی کلّ حال (طبرسی، ۵۱۴۱: ۶/۰۴۲؛ کلانتری، ۸۸۳۱: ۰۷۳). در برخی روایتها نیز شاهد این حکم فراگیر هستیم، چنان که از رسول خدا (ص) نقل است که فرمود: اطیعوا آباءکم فیما أمروکم. (برقی، ۱۷۳۱: ۱/۸۴۲، عروسی حویزی، ۲۱۴۱: ۴/۰۴۲)؛ پدرانتان را در آنچه فرمان میدهند، اطاعت کنید. چنان که اشاره نمودیم مسئله یاد شده، از دو منظر فقه و اخلاق، قابل بررسی است، ولی آنچه در این مقاله دنبال میشود، پرداختن به آن، با رویکرد اخلاقی است.

البته گفتنی است بررسیهایی که در این مقاله انجام می شود از نوع «هنجاری» خواهد بود و نه از نوع «توصیفی » و «فرا اخلاق ». مقصود از «اخلاق هنجاری»[۱] که گاه از آن به «اخلاق دستوری» نیز تعبیر میشود، پژوهشها و بررسیهایی است که درباره اصول، معیارها و روشهای تبیین «حسن و قبح»، «درست و نادرست»، «باید و نباید » و مانند آنها انجام میپذیرد. به عبارت دیگر، در این قسم پژوهش، به بررسی افعال اختیاری انسان از حیث خوبی یا بدی و بایستگی یا نبایستگی و مانند آن پرداخته میشود. منظور از «اخلاق توصیفی»[۲] پژوهش در باب توصیف و تبیین اخلاق افراد یا جوامع و به بیان دیگر، گزارش و توصیف اصول اخلاقی پذیرفته شده از سوی فرد یا گروه خاص است. مراد از «فرا اخلاق»[۳] که از آن به «اخلاق نظری»[۴]، «اخلاق فلسفی»[۵] و «اخلاق تحلیلی»[۶] نیز تعبیر میشود، بررسیهای تحلیلی و فلسفی دربار گزارههای اخلاقی است. در این نوع پژوهش، محقق خود را موظف به دفاع از هیچ حکم هنجاری یا ارزشی خاص نمیداند، بلکه به بررسی و تحلیل بیطرفانه گزارهها و احکام اخلاقی میپردازد. (مصباح یزدی، ۱۸۳۱: ۹۱، همو، ۷۸۳۱: ۵۲-۷۲). پژوهش حاضر بدان جهت هنجاری است که تلاش میکند فرمان پدر و مادر و آثار و احکام اخلاقی آن را در آموزههای کتاب و سنت ارزیابی کرده، بر اساس این دو منبع، به بررسی بایدها و نبایدها و به بیان دیگر خوب و بدهای رفتاری فرزندان در مواجهه با این فرمان بپردازد؛ یعنی اموری که در فرهنگ فقیهان، به وجوب و استحباب یا حرمت تعبیر میشود.

پیشینه بحث

شماری از مفسران قرآن، در ذیل آیات مرتبط با این موضوع، به نکاتی چند اشاره کردهاند؛ برای مثال در ذیل آیه (وَ قَضی رَبُّک ألّا تَعْبُدوا إلّا إیّاهُ وَبالوالدین إحساناً)، از مفسران شیعه: علی بن ابراهیم قمی (متوفای ۹۲۳ق) و شیخ طوسی (م ۰۶۴ق)، حسن بن فضل طبرسی (م۰۶۵ ق) و از اهل سنت : ابوجعفر نحاس (م ۸۳۳ق)، احمدبن علی جصاص (م۰۷۳ق)، محمد بن احمد قرطبی (م۱۷۶ق)، و در ذیل آیه (وَ إنْ جاهَداک عَلی أنْ تُشْرِک بی ما لَیْسَ لَک بِه عِلْمٌ فَلا تطِعْهما) (لقمان /۵۱)، شیخ طوسی، شیخ طبرسی، فیض کاشانی، عبدالرحمان ثعالبی (م۵۷۸) و قرطبی (بنگرید به: قمی، ۴۰۴۱: ۲/۸۱؛ طوسی، ۹۰۴۱: ۶/۷۶۴؛ طبرسی، ۵۱۴۱: ۶/۰۴۲، نحاس، ۹۰۴۱: ۴/۰۴۱؛ جصّاص، ۱۴۱۵: ۱/۱۷۸، قرطبی، ۱۴۰۵: ۱۰/۲۳۷؛ ثعالبی، ۱۴۱۸: ۴/۲۹۰).

همچنان که شماری از فقیهان هنگام بحث از شرط اذن پدر برای واجب شدن جهاد بر فرزند، به برخی نکات مرتبط با این موضوع اشاره داشتهاند، مانند: شیخ طوسی، قاضی ابن برّاج (م ۱۸۴ق)، ابن حمزه طوسی (م ۰۶۵ق)، محقق حلّی (م۶۷۶ ق)، علّامه حلّی(م ۶۲۷ق) (طوسی، ۷۸۳۱: ۲/۶؛ قاضی ابن برّاج، ۶۰۴۱: ۱/۶۹۲؛ ابن حمزه، ۸۰۴۱: ۹۹۱؛ محقق حلّی، ۹۰۴۱: ۱/۳۳۲؛ علامه حلّی، ۳۱۴۱: ۱/۸۷۴ و ۰۲۴۱: ۲/۴۳۱). ولی آنچه این عالمان طرح نمودهاند، نامنقح، ناتمام و گذراست و هیچ یک از ایشان، به پرسشهای اساسی که بدانها اشاره نمودیم پاسخ کافی یا روشن ندادهاند و این کاری است که مقاله حاضر در صدد انجام آن است.

بایستگی اطاعت یا نبایستگی عقوق

مهمترین منبعی که شایسته است در این باره بدان مراجعه شود، قرآن کریم است، ولی باید گفت در این کتاب، هیچ آیهای که از آن، بایستگی اطاعت از پدر و مادر در همه حال و در هم امور استفاده شود، به چشم نمیخورد؛ مگر آنکه گفته شود مقتضای مفهوم شرط در آیه (وَإنْ جاهداک عَلی أنْ تُشْرِک بِی مالیس لَک بِه عِلْمٌ فَلا تُطِعْهما…) (لقمان/۵۱)؛ «و اگر آن دو تلاش نمودند چیزی را که بدان علم نداری شریک من قرار دهی، از آنان اطاعت مکن!» آن است که چنانچه آنان، به چیزی غیر از شرک فرمان دهند، اطاعت از آن بایسته و مطلوب است.

ولی این مفهومگیری بسیار مشکل، بلکه نادرست است، زیرا لازم آن این است که اطاعت از پدر و مادر، در همه کارهای خرد و درشت و نیز اگر به گناهی غیر از شرک دستور دادند، بایسته باشد. بدیهی است که نمیتوان به چنین سخنی ملتزم شد. افزون بر این که چون در منطوق آیه، «نبایستگی اطاعت» مطرح است، پس مفهوم آن (در صورتی که دارای مفهوم باشد) «عدم نبایستگی اطاعت» و به تعبیر دیگر «جواز اطاعت» است نه «بایستگی اطاعت»، چنان که منطوق آیه (إِنْ جَاءَکمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَینُوا. …) (حجرات /۶)، «بایستگی بررسی و تحقیق در مورد خبر فاسق» و مفهوم آن «عدم بایستگی این کار در خبر غیر فاسق» است.

ممکن است کسانی برای اثبات بایستگی اطاعت از فرمان پدر و مادر، به سراغ سنت رفته و برای این منظور، به برخی از روایتها استناد کنند. با تتبعی که در این باره انجام گرفت، به روایتهای زیر برخوردیم:

۱- شیخ کلینی با سند خود از احمد بن محمد و او از ابن محبوب و وی از خالد بن نافع و نامبرده از محمدبن مروان نقل میکند که امام صادق(ع) فرمود: إنّ رجلا أتی النبی(ص) فقال: أوصنی: قال: لاتشرک بالله شیئا وإن أُحْرِقْتَ بالنار و عذِّبْتَ الّا و قلبک مطمئنّ بالایمان و والدیک فأطعهما و برّهما حیّین کانا أو میّتین، و إن أمراک أن تخرج من اهلک و مالک فافعل! فانّ ذلک من الایمان (کلینی، ۱۳۶۵ : ۲/۱۵۸؛ حرّ عاملی، ۱۴۰۹: ۱۶/۲۲۶)؛ مردی به حضور پیامبر (ص) رسیده عرض کرد: مرا توصیه کن! فرمود: به خدا شرک مورز هرچند با آتش سوزانده شوی و مورد عذاب قرار گیری! مگر اینکه (به شرک لفظی وادار شوی) در حالی که قلبت به ایمان، آرام است. و تو را سفارش میکنم به پدر و مادر که از آنان اطاعت کنی و به ایشان نیکی نمایی، خواه زنده باشند و خواه مرده و اگر دستور دادند از خانواده و مال خود بیرون روی، فرمانشان را انجام ده! زیرا این کار، از ایمان است.

۲- در نهج البلاغه، به نقل از امیر المؤمنین(ع) میخوانیم: إنّ للولد علی الوالد حقّاً و أنّ للوالد علی الولد حقّاً. فحقّ الوالد علی الولد أن یطیعه فی کل شیء إلّا فی معصیه الله سبحانه، و حقّ الولد علی الوالد أن یحسّن اسمه و یحسّن أدبه و یعلّمه القرآن (سید رضی، بی تا: ۵۴۶)؛ فرزند بر پدر حقی دارد و پدر نیز بر فرزند حقّی، حق پدر بر فرزند آن است که او را در هرچیزی غیر از معصیت خدای سبحان، اطاعت کند و حق فرزند برپدر آن است که بر او نام نیک بگذارد، او را به خوبی ادب آموزد و قرآن را به او یاد دهد.

۳- صاحب تحف العقول به نقل از امام صادق(ع) می نویسد: یجب للوالدین علی الولد ثلاثه أشیاء: شکرهما علی کلّ حال و طاعتهما فیما یأمرانه و ینهیانه عنه فی غیر معصیه الله و نصیحتهما فی السرّ و العلانیه (حرّانی، ۱۴۰۴: ۳۲۲)؛ در حق والدین، سه چیز بر فرزند بایسته است: در هر حال سپاسگزار آنان باشد، از امر و نهی آنان، در غیر از معصیت الهی، اطاعت کند، و در نهان و آشکار، خیرخواه آنان باشد.

۴- برقی با سند خود از ابوجهم و او از حسین بن ثویربن ابی فاخته و وی از ابو خدیجه و او از امام صادق(ع) نقل میکند که رسول خدا (ص) فرمود : أطیعوا آباءکم فیما أمروکم و لاتطیعوهم فی معاصی الله (برقی، ۱۳۷۱: ۱/۲۴۸؛ مجلسی، ۱۴۰۴: ۶۵/۲۸۱؛ عروسی حویزی، ۱۴۱۲: ۴/۲۰۴)؛ پدران خود را در آنچه فرمان میدهند اطاعت کنید و از آنان در معصیتهای الهی اطاعت ننمایید.

بررسی

آنچه درمورد روایت نخست میتوان گفت، ضعف سندی آن است، زیرا مقصود از خالد در این سند، یا خالد بن نافع اشعری و یا خالد بن نافع بجلی است و هیچ یک از این دو، از سوی رجالیان معروف، توثیق نشدهاند. (خوئی، ۱۴۱۳: ۸/۳۷)، و محمد بن مروان نیز بین دو نفر، یکی ثقه و دیگری غیر ثقه مشترک است. (نجاشی، ۱۴۰۷: ۳۶۰؛ خوئی، ۱۴۱۳: ۱۷ /۲۳۰). افزون بر اینکه نمیتوان به اطلاق و شمول بایستگی اطاعت (چنان که ظاهر این روایت است) گردن نهاد، زیرا بیتردید اطاعت از پدر و مادر در اموری که موجب معصیت است، روا نیست مگر اینکه گفته شود اینگونه امور، به دلیل وضوح حکم آنها، مقصود حضرت نیست، ولی به هر حال عبارت ذیل حدیث، قرینهای است برعدم اراده بایستگی، زیرا بدون شک، خروج از اهل و مال به صرف فرمان پدر و مادر، لازم نمیشود به ویژه اگر مقصود، دست کشیدن از همسر و فرزند و رها نمودن آنان باشد. آیت الله خوئی، در اشاره به همین نکته مینویسد: «هیچ دلیلی بر بایستگی اطاعت و فرمانبری از پدر و مادر به گون مطلق، همانند اطاعت عبد از مولایش، در دست نیست، بله بر اساس آیات قرآنی، معاشرت و مصاحبت نیکو با آنان، بایسته است و به همین سبب، دشمنی ورزیدن با آنان و اذیت نمودنشان روا نیست، اما بایستگی و نبایستگی، به صرف امر نهی و از این بالاتر، بایستگی اذن گرفتن در هم امور، اگر چه ترک آن نیز مستلزم ایذا نباشد، همه فاقد دلیل است، به ویژه اگر آنان نسبت به کار فرزندان خود اطلاع پیدا نکنند» (خوئی، ۴۶۳۱: ۸/۶۰۱).

سخن منقول از علی(ع) در نهج البلاغه نیز دلالت قطعی بر بایستگی اطاعت ندارد، زیرا این تعبیر، به طور مشترک در حقوق واجب و مستحب به کار می رود، بلکه شاید بتوان گفت در حقوق غیر واجب، استعمال فراوانتری دارد. در مورد روایت تحف العقول نیز باید گفت این روایت، مرسله است وبرای آن در کتاب یادشده، سندی ذکر نشده است تا بتوان اعتبارش را ارزیابی کرد. اما جمله نبوی أطیعوا آباءکم فیما أمروکم در حدیث ابی خدیجه، اگر چه به حسب ظاهر، از مدلولی گسترده برخوردار است و هم فرمانهای پدران را شامل میشود، چرا که لفظ «ما» در عبارت «ما أمروکم»، مانند همین لفظ در آیه (ما عنْدَکمْ ینفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ) (نحل/۹۶)، به حسب ظاهر «موصوله» و مفید عموم است، ولی با توجه به اینکه درباره آن، احتمال «مصدریه» بودن هم میدهیم، مانند همین لفظ در آیه (لَهُمْ عَذَابٌ شدِیدٌ بمَا نَسُوا یوْمَ الْحِسَابِ) (ص/۲۶)، شمول و گستردگی آن با تردید مواجه میشود؛ زیرا مدلول سخن، در صورت مصدری بودن«ما» در حکم قضیه مهمله است و نمیتوان از آن برداشت عموم کرد؛ مگر اینکه بگوییم اقتضای اطلاق آن، شمول و فراگیری است که این سخن هم پذیرفتنی نیست، چرا که تمسک به اطلاق، در جایی صحیح است که متکلم، در مقام بیان هم شرایط و جزئیات حکم باشد و حال آنکه با درنگ در هم عبارت حدیث و شأن صدور آن معلوم میشود حضرت، تنها درصدد بیان اصل حکم بایستگی اطاعت از پدران است نه در صدد بیان آن همراه با شرایط و جزئیات. ترجم متن کامل حدیث چنین است:

مردی به حضور پیامبر(ص) رسید و عرض کرد: ای پیامبر خدا! آمدهام نسبت به اسلام، با شما بیعت کنم. حضرت فرمود: با تو بیعت میکنم با این شرط که (در صورت لزوم، حاضر باشی) پدرت را بکشی! مرد با شنیدن این سخن، دست بر دست نهاده از آنجا رفت، ولی سپس منصرف شده برگشت و بار دیگر عرض کرد: آمدهام نسبت به اسلام با شما بیعت کنم. حضرت فرمود: با این شرط که (درصورت لزوم) پدرت را بکشی؟! عرض کرد: بله، در اینجا حضرت فرمود: به خدا سوگند! ما شما را به کشتن پدرانتان فرمان نمیدهیم، ولی اکنون برایم معلوم شد تو از ایمان حقیقی برخورداری و پروردگاری غیر از خدا اختیار نمیکنی. از فرمان پدرانتان اطاعت کنید و از آنان در معصیت الهی فرمان نبرید!

براساس این روایت، حضرت در آغاز، سخن از بیعتی دشوار به میان می آورد که حتی ممکن است لازم آن، کشتن پدر باشد و طبیعی است چنین سخنی موجب نوعی استیحاش و انقباض نفس میشود. پس از اینکه حضرت به ایمان مستحکم آن شخص اطمینان یافت، به منظور رفع استیحاش او، ابراز داشت نه تنها او فرمان به قتل پدر نمیدهد، بلکه فرزندان را به فرمانبری از آنان نیز تشویق میکند. بنابراین بسیار روشن است که مقصود از جمله اطیعوا آباءکم، چیزی جز تأکید بر مطلوبیت فرمانبری از پدران نیست؛ اما اینکه گستره و شمول این حکم چیست و شامل کدام دسته از فرمانها میشود، حدیث دربار آن ساکت است و نمیتوان به اطلاق آن تمسک نمود.

حاصل آنکه از هیچ آیه و روایتی، بایستگی اطاعت از فرمان پدر و مادر در همه امور استفاده نمیشود؛ چنان که صاحب جواهر مینویسد: یشکل عموم وجوب الطاعه فی جمیع ما یقترحانه….. علی وجه یکون کالسید و العبد بعدم دلیل معتدّ به علی ذلک (نجفی ۱۳۶۲: ۲۱/۲۳)؛ عموم و فراگیری بایستگی اطاعت از پدر و مادر در همه آنچه آنان میخواهند و تمایل دارند، به گونهای که رابط میان آن دو و فرزندان، مانند رابطه میان مولا و برده باشد، مورد اشکال است، زیرا دلیل قابل توجهی بر این امر یافت نمیشود. برهمین اساس است که شیخ طوسی، به مناسبتی مینویسد: اما طلب العلم فالأولی أن لایخرج الا بإذنهما فإن منعاه لم یحرم علیه مخالفتهما (طوسی، ۱۳۸۷: ۲/۶)؛ اما چنانچه مسافرت شخص با هدف علمجویی باشد، بهتر آن است که بدون اذن پدر و مادر بیرون نرود و اگر او را از این کار منع کردند، مخالفت با آنان حرام نیست.

بله آنچه جای تردید نیست، نبایستگی عقوق پدر و مادر است. صاحب جواهر، عقوق آن دو را از گناهان کبیره و روایتهای رسیده در نبایستگی ونکوهش آن را مستفیض میداند (نجفی، ۱۳۶۲: ۲/۲۴). از جمل این روایتها، حدیث زیر است که آن را شیخ کلینی، با سند صحیح از امام صادق(ع) نقل می کند : إن من الکبائر عقوق الوالدین (کلینی، ۱۳۶۵: ۲/۲۷۸؛ عروسی حویزی، ۱۴۱۲: ۴/۱۹۹). در روایتی دیگر میخوانیم : فلیعمل العاقّ ما یشاء أن یعمل، فلن یدخل الجنّه (طبرسی، ۱۴۱۵: ۶/۲۴۰)؛ انسانِ عاق، هر کار میخواهد بکند، او وارد بهشت نمیشود. و بر اساس نقل شیخ صدوق، امام رضا(ع) به طور صریح فرمود: حَرّم الله تعالی عقوق الوالدین (صدوق، ۱۳۷۸: ۲/۹۰؛ عروسی حویزی، ۱۴۱۲: ۳/۱۵۰).

شاید مقصود حضرت، تحریم این عمل با آی (….فَلا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ) (اسراء /۲۳) باشد، چرا که از خود ایشان نقل است که دربار این آیه فرمود: لو علم الله لفظه أوجز فی ترک عقوق الوالدین من أف لأتی به (طبرسی، ۱۴۱۵: ۶/ ۲۴۰؛ همو، ۱۴۱۸: ۲/۳۶۷؛ فی