فایل پاورپوینت کامل بررسی استنادات قرآنی حضرت زینب در دو خطبه کوفه و شام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی استنادات قرآنی حضرت زینب در دو خطبه کوفه و شام :

مقدمه

حضرت زینب سلام الله علیها، اسوه ای است برای تمام مردان و زنان کمال جو و حقیقت طلب که طریق کمال را طی میکنند. آشنایی با سیره علمی و عملی این مخدره، درس هایی آموزنده و کاربردی برای همگان دارد. مقام والای معنوی ایشان تا آنجاست که نام وی را خداوند

برگزیده، مقامش را پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله گرامی داشته، امیرالمومنین علیه السلام او را اجلال و اکرام کرده و اذن تفسیر قرآن به او داده، لقب نائبه الزهراء سلام الله علیها به خود گرفته و یار و غمخوار حسنین علیهما السلام بوده و جاودانگی قیام کربلا مدیون خطبه های محکم و متقن ایشان است. یکی از موضوعات مهمی که درباره حضرت زینب سلام الله علیها مطرح میشود، تجلی آیات قرآن در کلام اوست. بدون تردید میتوان قرآن را در قول و فعل و سیره این بزرگوار متجلی دانست. یکی از مهم ترین استنادات حضرت زینب سلام الله علیها در سخنان خود و به ویژه در دو خطبه کوفه و شام آیات قرآن بوده است. در این مقاله تجلی آیات قرآن و نحوه انعکاس آن در دو خطبه کوفه و شام بررسی شده است. این دو خطبه از مهم ترین آثار به جا مانده از حضرت زینب سلام الله علیها است. شیوه پژوهش به صورت کتابخانه ای است.

۱. تربیت درخانواده قرآنی و شکل گیری شخصیت قرآنی

اگر بخواهیم درباره تجلیات آیات قرآن درآثارحضرت زینب سلام الله علیها سخن بگوییم ابتدا باید نحوه شکل گیری شخصیت ایشان را مورد بررسی قرار دهیم. یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در شکل گیری شخصیت هر انسانی، تأثیرپذیری از خانواده و مربیان اوست.

حضرت زینب سلام الله علیها در خانواده وحی، دیده به جهان گشوده، از جمله القاب حضرت زینب سلام الله علیها در این باره عبارتند از: عقیله وحی(بانوی خاندان وحی)، عقیله النبوه (بانوی نبوت)رضیعه وحی(شیرخورده وحی آسمانی). این القاب همگی به تربیت الهی و شکل گیری شخصیت قرآنی در وجود مقدس ایشان اشاره می کند. به روشنی می توان از این القاب، مقام قرآنی حضرت زینب سلام الله علیها را فهمید. قرآن با وجود حضرت زینب سلام الله علیها عجین شده و با گوش و خون وی آمیخته گردیده است و این مهم در قول و فعل و سیره این بزرگوارنمایان میشود. برای روشن ترشدن مقام قرآنی ایشان لاجرم باید خانواده ایشان معرفی شود. جد بزرگوار ایشان حضرت محمد صلی الله لیه و آله که کاملترین انسان برروی زمین است. کسی که خداوند درباره او می فرماید: و إنک لعلی خلق عظیم (قلم: ۴)؛

من یطع الرسول فقد أطاع الله و من تولی فما أرسلناک علیهم حفیظا(نساء:۸۰)؛ (و ما ینطق عن الهوی)(نجم: ۳). امام صادق علیه السلام درباره عظمت ایشان می فرماید: خداوند سبحان رسولش را به بهترین و ظریف ترین آداب الهی مؤدب کرد، آنگاه به اوفرمود: همانا تو به اخلاق عظیم هستی. سپس اداره امور دینی و دنیایی مردم رابه آن حضرت واگذارد.[۱] کسی که وقتی حضرت زینب سلام الله علیها به دنیا میآید او را به سینه میفشارد و در مصیبت هایی که بر او پیش میآید گریه میکند و میفرماید: وصیت میکنم حاضرین و غائبین امت را که حرمت این دختر را پاس بدارند.[۲]

پدر بزرگوار ایشان امیرالمؤمنین علی علیه السلام است، هموکه هفتاد آیه از قرآن درباره وی نازل شده است.[۳] کسی که قرآن ناطق بود و قرآن از بند بند کلامش جاری بود. پیامبر رحمت، ایشان را نزدیک ترین فرد به خود، برادرخود در دنیا و آخرت،[۴] اولین گرونده به اسلام، داناترین و صبورترین و شجاع ترین افراد امت خود که از برترین یقین برخورداراست، نام نهاد.[۵] مادرگرامی ایشان حضرت فاطمه زهراء سلام الله علیها، کسی که سوره کوثر درباره ایشان نازل شد که مراد از کوثر در این سوره فاطمه سلام الله علیها و اولاد ایشان تفسیرشده است.[۶] همان کسی که ناطقه قرآن بود و زمانی که برای گرفتن حق خود پرداخت، تنها استنادش قرآن بود تا همگان بدانند، قرآن کتاب قانون اسلام است.[۷] دو برادر بزرگوار ایشان امام حسن مجتبی علیه السلام و امام حسین علیه السلام مفسر بزرگ قرآن پس از پدر بزرگوارشان بودند.[۸] اینان نیز ناطقان قرآن بودند. همانان که رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره ایشان فرمودند: هرکه حسن علیه السلام وحسین علیه السلام رادوست بدارد، مرا دوست داشته و هرکه با آنان دشمنی ورزد با من دشمنی کرده است.[۹] حضرت زینب سلام الله علیها در چنین خانواده ای تربیت یافت و از چنین مربیان بزرگی درس ها آموخت، همانان که امیرمؤمنان علیه السلام درباره آنان میفرماید: «فیهم کرائم القرآن و هم کنوزالرحمن»[۱۰] همه فضایل قرآنی درباره این خانواده نازل گردیده است وآنان گنج های پروردگار بر روی زمین هستند.

۲. تجلی آیات قرآن درخطبه های حضرت زینب سلام الله علیها

یکی ازمهمترین آثار به جا مانده ازحضرت زینب سلام الله علیها خطابه های ایشان درکوفه و شام است. خطبه هایی که بنیان کفر و نفاق و ظلم و ستم را در هم کوبید و حق را آشکار ساخت. بدون شک خطبه های ایشان و امام سجاد علیه السلام بود که قیام امام حسین علیه السلام را به نتیجه رساند. سخنان این بزرگواران درکوفه و شام هرکدام باعث شد تا حکومت ظلم و ستم تا قیامت خوار و ذلیل گردد و قیام امام حسین علیه السلام اسوه ای باشد برای تمام آزادگان جهان.

۲-۱. تجلی آیات قرآن درخطبه کوفه

با مروری کوتاه بر شرایط و زمینه هایی که خطبه معروف حضرت زینب سلام الله علیها در آن بستر زمانی واقع شد، میتوان به اهمیت و جایگاه رفیع آن در فرهنگ اهل بیت علیهم السلام واقف شد. سخن گفتن درحال اسارت بعد از آن همه مصیبت و سخن گفتن در شهری که روزگاری در آن به عنوان معلم و مفسر قرآن از شأن و عظمتی برخوردار بود و اکنون به عنوان اسیر وارد این شهر شده است، بسیارحائزاهمیت است. هیچ کدام از این مصیبت ها نتوانست در روح بزرگ ایشان رسوخ کند و آنچنان درسخنان خویش به آیات الهی و مثل های متداول تمسک میجوید، مانند اینکه یک خطیب و مفسر ورزیده در اوج اقتدار و متعادل ترین حالات روانی سخن میگوید.[۱۱] ایشان چنان در این خطبه با اقتدار و محکم و با صلابت سخن می- گوید که جو حاکم بر مجلس و محفل را به کلی عوض میکند. آیات قرآن یکی از مهمترین استنادات ایشان در این خطبه است که در زیر به آنها شاره میکنیم.

۲-۱-۱. متن خطبه کوفه

قال بشیر بن خزیم الأسدی: و نظرت إلی زینب بنت علی علیه السلام یومئذ و لم أر والله خفره قط أنطق منها، کأنما تفرع عن لسان أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام و قد أومأت إلی الناس أن اسکتوا فارتدت الأنفاس و سکنت الأجراس؛ ثم قالت:

الحمدلله و الصلاه علی أبی محمد و آله الطیبین الأخیار؛ أما بعد یا أهل الکوفه! یا أهل الختل و الغدر؛ أتبکون؟! فلارقأت الدمعه و لاهدأت الرنه! إنما مثلکم کمثل (التی نقضت غزلها من بعد قوه أنکاثا تتخذون ایمانکم دخلا بینکم). ألا و هل فیکم إلا الصلف و النطف و ملق الإماء، و غمز الأعداء؛ أو کمرعی علی دمنه، أو کفضه علی ملحوده؟! ألا ساء ما قدمت لکم أنفسکم أن سخط الله علیکم و فی ملحوده؟! إی والله فبکوا کثیرا و اضحکوا قلیلا؛ فلقد ذهبتم بعارها و شنآنها، و لن ترحضوها بغسل بعدها أبدا، و أنی ترحضون قتل سلیل خاتم الأنبیاء و سید شباب أهل الجنه و ملاذ خیرتکم و مفزع نازلتکم و منار حجتکم و مدره سنتکم؛ ألا ساء ما تزرون و بعدا لکم و سحقا! فلقد خاب و ضربت علیکم الذله و المسکنه. ویللکم یا أهل الکوفه ! أی کبد لرسول الله فریتم، و أی کریمه له أبرزتم، و أی دم له سفکتم، و أی حرمه له انتهکتم؛ (لقد جئتم شیئا إدا تکاد السماوات یتفطرن منه و تنشق الأرض و تخر الجبال هدا) لقد جئتم بهم صلعاء عنقاء سواء فقماء (و فی بعضها خرقاء شوهاء)، کطلاع الأرض و ملاء السماء. أفعجبتم أن قطرت السماء دما، و لعذاب الآخره أخزی و انتم لاتنصرون. فلا یستخفنکم المهل فإنه لا تحفزه البدار، و لا یخاف فوت الثأر، و إن ربکم لبالمرصاد.

قال: فوالله لقد رأیت الناس یومئذ حیاری، یبکون وقدوضعوا أیدیهم فی و رأیت شیخا واقفا إلی جنبی، یبکی الکهل و شبابکم خیر الشباب و نساؤکم خیر النساء و نسلکم خیر نسل، لایخزی ولایبزی.[۱۲]

بشیر بن خزیم اسدی میگوید: هنگامی که اسرا را به کوفه آوردند، به زینب دختر علی علیه السلام نگریستم. به خدا سوگند تا آن روز زنی این چنین با حیا و به این سخنوری ندیده بودم، چنان سخن میگفت گویی کلمات از زبان امیر مؤمنان علی علیه السلام جاری میشود. پس اشاره ای کرد که مردم ساکت شدند و صدای بانگ شتران خاموش شد. آنگاه گفت:

حمد خدای راست و درود بر پدرم محمد و خاندان پاک و نیک او. پس از سپاس خدا؛ ای اهل کوفه! ای اهل فریب و نیرنگ! گریه میکنید؟ هرگز اشک چشمانتان مخشکاد و هرگز ناله و فریادتان خاموش مباد. همانا مثال شما مثل آن زنی است که رشته خویش را پس از محکم بافتن، از هم میگسست؛ چرا که شما نیز رشته ایمان را با سوگندهایتان نیک استوار میسازید و آن گاه آن را وسیله خیانت و تقلب قرار میدهید.

آیا در شما جز گزاف گویی و آشوب گری و چاپلوسی کنیزکان و طعنه زنی دشمنان چیزی هست؟ یا چون گیاه روییده در مزبله و قبور نقره اندود [تنها ظاهری نیکو دارید].

همانا توشه ای ناپسندیده از بهر خویش به پیش فرستادید که مایه خشم یزدان و عذاب جاویدان شما گردید. اکنون گریه میکنید و ناله سر میدهید؟! آری سوگند به خدای، بسیار گریه کنید و کم بخندید! چون ساحت خویش را چنان به عیب و عار ننگ [کشتن امام و هتک حرمت حریم]اش آلودید که هرگز تا ابد با هیچ آبی نتوان پاکش کرد.

چگونه [لکه ننگ] قتل پسر پیغمبر و سرور جوانان اهل بهشت را توان شست؟ کسی که برای خوبانتان، پناهگاه و در هنگامه بلایا، آرامشگاه شما بود. روشنایی راهتان و سرشت روشتان بود.

بد باری به دوش میکشید؛ نفرین بر شما که از رحمت خدا دور باشید! پس کوششتان بی حاصل، دستانتان بی بهره و سودایتان بی سود ماند. همانا به غضب یزدان بازگشتید و ذلت و مسکنت بر شما افکنده شد.

وای بر شما! چه پاره جگری از مصطفی شکافتید و چگونه ناموس عصمت و طهارت را از پرده برون افکندید؟ چه خونی از رسول خدا ریختید و چه حرمتی از او هتک کردید؟ به راستی کاری چنان زشت کردید که نزدیک است از زشتی آن، آسمان متلاشی گردد، زمین شکافته شود و کوه ها به شدت فرو ریزد. کاری کردید بس زشت، نکوهیده، ناپسند، سخت و بزرگ به پهنای زمین و فراخنای آسمان.

آیا در عجب هستید که آسمان خون میگرید؟ در حالی که عذاب آخرت رسواکننده تر است و در آنجا هیچ کس شما را یاری نمیکند. در پی مهلت های خداوند، خود را سبکبار مشمارید؛ زیرا هیچ چیز خداوند را از مبادرت [به عذاب] باز نمیدارد و در خون جویی، بیم فوت وقت ندارد. همانا پروردگار شما در کمین گاه است.

بشیر بن خزیم اسدی گوید: سوگند به خداوند که مردمان را در آن روز، جمله سرگشته و پریشان دیدم که میگریستند و همه دست در دهان داشتند. پیرمردی را دیدم که چندان بگریست که ریشش از اشکش تر شد و میگفت: پیران شما بهترین پیران و جوانان شما بهترین جوانان و زنان شما برترین زنان ونسل شما بهترین نسل هایند و هرگز در هیچ حال به ذلت و خواری نیفتند.[۱۳]

۲-۱-۲. شروع خطبه یا شروع برائتی

خطبه حضرت زینب سلام الله علیها درکوفه بدون «بسم الله الرحمن الرحیم»شروع میشود.

همان طورکه میدانیم شروع هرکاری با «بسم الله الرحمن الرحیم» است و این حاکی از اهمیت این سخن است. هیچ چیز جز وجه کریم او بقاء ندارد، در نتیجه هر چه با احترام او و وجه کریمش و به خاطر رضای خدا انجام شود و به نام او درست شود باقی میماند، چون خود او باقی و فناناپذیر است.[۱۴] رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله میفرماید: «کل امر ذی بال لم یذکر فیه اسم الله فهو ابتر»[۱۵] هرکاری که اهمیت داشته باشد، اگر با نام خداوند آغازنشود، ناقص و ابتر میماند و به نتیجه نمیرسد. اینجا این سؤال پیش میآید که چرا حضرت زینب سلام الله علیها که عالم به این مطالب است خطبه خود را بدون این جمله شروع میکند؟پاسخ را باید در سوره توبه (برائت)جست. سوره توبه تنها سوره ای است که بدون «بسم الله الرحمن الرحیم» شروع میشود. علت آن هم این است که این کلام رحمت خداوند را یادآوری میکند و اعلام بیزاری و برائت، با ذکر رحمت درکنار هم هماهنگ و مناسب نیست.[۱۶] امام علی علیه السلام دراین باره میفرماید: درآغازسوره توبه، «بسم الله» نیامده؛ زیرا«بسم الله» پیام آور رحمت است؛ درحالی که این سوره برای رفع امان و اعلام جنگ نازل گردیده است. [۱۷] بنابراین عالمه غیرمعلمه آغازسخن خود را به استناد سوره توبه شروع میکند. چرا که در میان قومی سخن میگوید که عهد خود شکسته و با مشرکین و منافقین عهد بسته اند و این شدت انزجار از این قوم نابکاراست. (براءه من الله و رسوله إلی الذین عاهدتم من المشرکین) (توبه: ۱)، حضرت زینب سلام الله علیها در همان ابتدا از مشرکانی که در لباس اسلام برکرسی جانشینی رسول خدا صلی الله علیه و آله تکیه زده اند، بیزاری میجوید و کلام خود را بدون رحمت خداوند آغازمیکند؛ زیرا این قوم که با حجت خدا امام حسین علیه السلام آن عمل را انجام داده اند مستحق عذابی دردناک و جاودان هستند.

۲-۱-۳. شکرخداوند در همه حال

ابتدای کلام حضرت زینب سلام الله علیها با سپاس و ستایش خداست ؛ «الحمدلله». درآیات مختلف خداوند موردسپاس و ستایش قرارگرفته است ازجمله: (الحمد لله رب العالمین) (فاتحه: ۲)؛ (و الحمد لله رب العالمین)(انعام: ۴۵)؛ (و قالوا الحمد لله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لو لا أن هدانا الله) (اعراف: ۴۳)، (دعواهم فیها سبحانک اللهم و تحیتهم فیها سلام و آخر دعواهم أن الحمد لله رب العالمین) و آیات دیگر. در این قسمت انعکاس بخشی از آیات قرآن درکلام حضرت زینب سلام الله علیها متجلی است. «الحمدلله» تمام حمدها و ستایش ها برای خداست؛ زیرا تمامی نعمت ها از اوست. حضرت زینب سلام الله علیها زمانی این سخن را به جا میآورد که همه هستی خود را از دست داده؛ اما این ستایش درکمال عرفان و عبودیت است. وقتی ابن زیاد ملعون به ایشان گفت: دیدی خدا با برادرت حسین چه کرد؟ وآن عارفه کامله فرمود:«ما رأیت الاجمیلا»[۱۸] من چیزی جز زیبایی ندیدم ؛ این کلام حاکی از تأثیر آیات قرآن و معارف آن درعمق وجود حضرت زینب سلام الله علیها است که درکلام ایشان آشکار میگردد و همه چیز را در راه خدا میبیند و شکر و سپاس را در همه حال از آن او میداند.

۲-۱-۴. شکستن عهد و پیمان

«انمامثلکم کمثل التی نقضت غزلهامن بعد قوه انکاثا» مثل شما،مثل زنی است که رشته های خود را میبافند، سپس باز میکند. این قسمت از خطبه حضرت زینب به آیه ۹۲سوره نحل اشاره دارد، آنجا که میفرماید: (و لا تکونوا کالتی نقضت غزلها من بعد قوه أنکاثا تتخذون أیمانکم دخلا بینکم أن تکون أمه هی أربی من أمه إنما یبلوکم الله به و لیبینن لکم یوم القیامه ما کنتم فیه تختلفون)(نحل: ۹۲) مفهوم این آیه درباره وفای به عهد است و این آیه زمانی نازل گردید که تعداد مسلمانان کم و تعداد دشمنان زیاد بود. بنابراین ممکن بود بعضی از مسلمانان سست عنصر پیمان خود را بشکنند و خداوند در این آیه به آنان این هشدار را میدهد.[۱۹] آیات دیگری نیزدرباره وفای به عهد و عدم شکستن آن اشاره دارد از جمله: (و الذین ینقضون عهد الله من بعد میثاقه و یقطعون ما أمر الله به أن یوصل و یفسدون فی الأرض أولئک لهم اللعنه و لهم سوء الدار)(رعد:۲۵)؛ (یا أیها الذین آمنوا أوفوا بالعقود)(مائده: ۱). محتوای سخن حضرت زینب سلام الله علیها درباره وفای به عهد و عدم شکستن آن است که کوفیان این عهد و پیمان راشکستند. عهد و پیمان تا آنجا اهمیت دارد که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در این باره میفرماید: «لادین لمن لاعهد له»[۲۰] کسی که به پیمان خود وفادار نیست دین ندارد. بنابراین حضرت زینب سلام الله علیها با این سخن خود که درون مایه قرآنی و روایی دارد، عهد شکنی کوفیان را بر ملا میکند.

۲-۱-۵. عذاب الهی برای عهدشکنان

«الاساء ما قدمت لکم انفسکم ان سخط علیکم و فی العذاب انتم خالدون» چه بد جایگاهی برای شما ذخیره کرده نفسهایتان درسرای دیگر و شما در عذابی جاودان جای دارید.

خداوند در قرآن کریم میفرماید: تری کثیرا منهم یتولون الذین کفروا لبئس ما قدمت لهم أنفسهم أن سخط الله علیهم و فی العذاب هم خالدون (مائده: ۸۰)؛ بلی من کسب سیئ و أحاطت به خطیئته فأولئک أصحاب النار هم فیها خالدون(بقره: ۸۱)؛ و من خفت موازینه فأولئک الذین خسروا أنفسهم فی جهنم خالدون(مؤمنون: ۱۰۳) عقیله خاندان وحی در این فراز از خطبه پر مایه اش با اقتباس از آیات وحیانی خداوند، وجدان عهدشکنان را به محاکمه کشیده و به آنان هشدار میدهدالاساء مایذرون: بدانید که شما خیلی بد عمل کردید که این همان هشداری است که خداوند در قرآن کریم به کسانی که دنیا را جایگزین خداوند کردند میدهد و میفرماید: قد خسر الذین کذبوا بلقاء الله حتی إذا جاءتهم الساعه بغته قالوا یا حسرتنا علی ما فرطنا فیها و هم یحملون أوزارهم علی ظهورهم ألا ساء ما یزرون (انعام: ۳۱)

۲-۱-۶. محکوم به خواری و عذاب

«وبؤتم بغضب من الله وضربت علیکم الذله والمسکنه» همانا به غضب یزدان بازگشتید و ذلت و مسکنت بر شما افکنده شد. صدیقه صغری در اوج کلام خود، نتیجه این کارکوفیان را با استناد به آیات قرآن مشخص میکند، خواری و ذلت و دچارشدن به عذاب الهی، آیاتی که مؤید این سخن گهربارحضرت زینب است: ضربت علیهم الذله و المسکنه و باؤ بغضب من الله ذلک بأنهم کانوا یکفرون بآیات الله و یقتلون النبیین بغیر الحق ذلک بما عصوا و کانوا یعتدون(بقره: ۶۱)؛ضربت علیهم الذله أین ما ثقفوا إلا بحبل من الله و حبل من الناس و باؤ بغضب من الله و ضربت علیهم المسکنه ذلک بأنهم کانوا یکفرون بآیات الله و یقتلون الأنبیاء بغیر حقٍّ ذلک بما عصوا و کانوا یعتدون (آل عمران: ۱۱۲)

۲-۱-۷. تأکید برعظمت گناه کوفیان

ایشان پس از ایراد مقدماتی درباره پیمان شکنی کوفیان و مستحق عذاب جاودان شدن آنان به خاطر انجام این عمل قبیح، دوباره با استناد به قرآن کریم، عظمت گناه این کوفیان عهدشکن راترسیم می کند.«ای کریمه له أبرزتم وای دم له سفکتم و ای حرمه له انتهکتم»:چگونه ناموس عصمت و طهارت را از پرده برون افکندید؟چه خونی ازرسول خدا صلی الله علیه و آله ریختید و چه حرمتی از او هتک کردید؟ حضرت زینب سلام الله علیها پس از پرده برداری از این عمل بزرگ و ننگین کوفیان به قرآن استناد میکند واین مفهوم را در قالب سخن وحی بازگو میکند.

لقد جئتم شیئا إدا تکاد السماوات یتفطرن منه و تنشق الأرض و تخر الجبال هدا (مریم: ۹۰- ۸۹) این عبارت در قرآن درباره کافران به کاررفته است. ابتدا قرآن از قول کافران نقل می کند که خداوند دارای فرزند است. سپس با لحنی به شدت نکوهش آمیز می گوید: چه حرف زشت و نکوهیده ای بر زبان آوردید. نزدیک است از این حرف، آسمان متلاشی شود و زمین شکافته شود و کوه ها به شدت فرو ریزد[۲۱] و گویی تمام عالم هستی که بر پایه توحید بناشده، از این نسبت ناروا در وحشت و اضطراب فرو میروند.[۲۲] این آیه تنها آیه ای است که به طورکامل در خطبه کوفه آورده شده است. با دقت در مضمون آیه متوجه میشویم که حضرت زینب چه احاطه ای به آیات قرآن داشته که این استناد به جا را آورده است. آری عمل زشت کوفیان تا آنجا بوده که از این عمل ناروا، تمام عالم هستی به وحشت و اضطراب فرو میرود و این اضطراب به بزرگترین مصیبت تبدیل میشود که درآسمان ها و زمین وجود داشته است.

۲-۱-۸. عدم یاری ظالمان در برابر عذاب خوارکننده

أفعجبتم أن قطرت السماء دما «ولعذاب الآخره اخری وهم لاینصرون»: آیا درعجب هستید که آسمان خون میگرید؟ درحالی که عذاب آخرت رسواکننده تراست و در آنجا هیچ کس شما را یاری نمیکند. دراین فراز از خطبه حضرت زینب میتوان به دو انعکاس قرآنی اشاره کرد انعکاس بخشی از آیه و آن عدم یاری ظالمان درقیامت است که دراین آیات به آن اشاره شده است. ازجمله: أولئک الذین اشتروا الحیاه الدنیا بالآخره فلا یخفف عنهم العذاب و لا هم ینصرون(بقره: ۸۶)؛ و جعلناهم أئمه یدعون إلی النار و یوم القیامه لا ینصرون(قصص: ۴۱) و آیات دیگر[۲۳] که مفهوم کلی همه آیات عدم یاری ظالمان در قیامت است که هیچ یاری کننده برای آنها در برابر عذاب خداوند وجود ندارد.

حضرت زینب در این قسمت نیز، عدم یاری ظالمان کوفی را درقیامت با استناد به مفهوم این آیات تذکرمیدهد؛ اما بیشتر این سخن استناد به آیه ۱۶سوره فصلت است. فأرسلنا علیهم ریحا صرصرا فی أیام نحسات لنذیقهم عذاب الخزی فی الحیاه الدنیا و لعذاب الآخره أخزی و هم لا ینصرون(فصلت: ۱۶) حضرت زینب با استناد به این آیه ازکلام وحی، تکلیف کوفیان ظالم را در قیامت تعیین میکند، عذاب خوارکننده ای که هیچ کس آنها را در مقابل این عذاب یاری نمیکند. با مشاهده خطبه حضرت زینب و استناد ایشان به آیات عذاب، متوجه میشویم که ایشان مراحل عذاب و سرنوشت کوفیانی را که در حق فرزند رسول خدا به چنین جنایتی مرتکب شده اند را بیان میکند و در آخرین مرحله با استناد به آیه ۱۶ سوره فصلت بدترین نوع عذاب را مستحق آنان میداند.

۲-۱-۹. خداوند در کمین ظالمان

جمع بندی سخن حضرت زینب دراین خطبه با استناد به کلام وحی است. میتوان تجلی آیات قرآن را متناسب با شرایط و ضوابط درکلام حضرت زینب مشاهده کرد. به گونه ای از آیات قرآن بهره میگیرد و متناسب با بحث مورد نظر آن را میآورد. این امر حاکی از تسلط کامل ایشان برکلام وحی است. جمله قسمت پایانی خطبه حضرت زینب برگرفته ازآیه ۱۴ سوره فجراست. در این آیه خداوند برای تهدید کافران فرموده است: إن ربک لبالمرصاد(فجر: ۱۴). همان ویژگی همیشگی حضرت زینب در چگونگی به کارگیری آیات قرآن، اینجا نیز نمایان است.[۲۴] در این آیه خداوند متعال به اقتدار و تسلط خود بر تمامی انسان ها اشاره کرده و حضور خویش و فرشتگان آسمانی را در تمام صحنه ها و حوادث روزگار اعلام داشته، طرح ها، نقشه ها و تمام تلاش های ستمگران را در مقابل حق و پیام آوران حقیقت بیهوده دانسته است.[۲۵]

۲-۲. تجلی آیات قرآن درخطبه شام

دیگر خطبه حضرت زینب که نقش بسیار والایی در لرزاندن کاخ ظلم و ستم داشته و تثبیت اهداف قیام امام حسین علیه السلام بوده، خطبه شام است. حجم خطبه شام از خطبه کوفه بیشتراست و ایشان استنادات بیشتری به کلام وحی داشته و میتوان گفت این تجلی یا به صورت آیه ای از آیات قرآن یا بخشی از