فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س)

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی پنج شاخص اخلاقی در اندیشه و عمل امام خمینی(س) :

مقدمه

دین اسلام به عنوان کامل ترین دین الهی، دربرگیرنده عالیترین مفاهیم و ارزش های اخلاقی است و پیامبر اسلام (ص) اولین حاکم حکومت اسلامیبودکه فلسفه بعثتش تمام کردن مکارم اخلاقیبوده است. خداوند دراین باره به مسلمانان یادآوری می کند: «لقد کان لکم فی رسول الله أسوه حسنه»؛ رسول خدا برای شما نمونه ای نیکو است (احزاب: ۲۱).

پس ازرسول خدا(ص) امام علی (ع)نیزعالیترین نمونه حاکم دینیاست که پیش ازدستیابی به حکومت، به اخلاق الهی آراسته بود و اندیشه و رفتار او تماما معرف انسانی خودساخته در مکتب توحیدی است که به رغم حکومت بر نیمی از جهان متمدن عصر خود، هرگز فریفت قدرت نشد و از جاده اخلاق بیرون نرفت و برای آنان که طالب فضیلت و کمال اخلاقی هستند سرمشقی نیکو و الگویی دست یافتنی بوده است.

روش و منش سایر پیشوایان دین پس ازآن حضرت نیز مؤید این نکته اساسی است که در اسلام سیاست منهای اخلاق پذیرفتنی نیست و جامع آرمانی اسلام تنها در پیوستگی این دو مقوله مهم محقق میگردد.

یکی از مهم ترین اهداف انقلاب اسلامی احیا و نشر ارزش های اخلاقی در جامعه بوده است. تخلق به اخلاق الهی برای هم افراد جامع اسلامی ضروری و راه دستیابی به سعادت در هر دو جهان عمل به قواعد و دستورهای اخلاقی است. تخلق به ارزش های اخلاقی و عمل به آنها برای زمامدار حکومت ضروریتر و اثرگذارتر است. با توجه به هدف انقلاب اسلامی و رهبری آن مبنی بر احیا و نشر این ارزش ها، پنج شاخص اخلاقی شامل تقوا، عدالت، صداقت، مردم داری و ساده زیستی که ارتباط نزدیکی با حکومت و حاکم جامعه اسلامی دارند و نیز محک خوبی برای ارزیابی رهبر جامعه هستند انتخاب شده است.

در این پژوهش قصد داریم، جایگاه این شاخص ها را در اندیشه و عمل امام خمینی بررسی کنیم.

پرسش اساسی این است که این شاخص ها در اندیش امام چه جایگاهی دارند و ایشان به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران در این زمینه چه عملکردی داشته است ؟ دریافت پاسخ به این پرسش ما را به نتیجه گیری لازم خواهد رساند.

شاخص های اخلاقی در اندیش امام خمینی

عملکرد هر شخص، تابعی از اندیش اوست. به عبارت دیگر، اندیشه، سنگ بنای عمل انسان است. بنابراین لازم است پیش از ورود به بحث عملکرد، ابتدا اندیشه امام را در مورد شاخص های مذکور مورد بررسی قرار دهیم. برای ورود به بحث، لازم است اندیش امام خمینی را در خصوص شاخص های پنج گانه بررسی و دیدگاه های ایشان را پیرامون هر یک از این شاخص ها ارائه کنیم. ابتدا ویژگی تقوا را در اندیشه امام مورد بررسی قرار میدهیم.

تقوا:

امام خمینی در جایگاه یک سیاستمدار دینی به مقول تقوا از منظر قرآن نگاه می کند و ملاک برتری افراد را نه در رنگ و نژاد بلکه در میزان تقوا و خداترسی آنان میبیند. ایشان می گوید: «اسلام… ما بین ترک و ما بین عجم، ما بین عرب و ما بین غیر عرب هیچ فرقی نگذاشت، و فقط میزان را تقوا، میزان را از خدا ترسیدن، تقوای واقعی، تقوای سیاسی، تقواهای مادی، تقواهای معنوی، میزان را این طور قرار داد ان اکرمکم عند الله اتقیکم. ترک و فارس ندارد، عرب و عجم ندارد، اسلام نقطه اتکاست» (امام خمینی۱۳۸۵، ج ۱: ۳۷۸).

امام در جای دیگری، موضوع تقوا را مدنظر قرار داده و با تمرکز بر این ویژگی بسیار مهم در اسلام می گوید:

خدای تبارک و تعالی به طبقات نگاه نمی کند که این طبقه بالاست، این نخست وزیر است، این اعلیحضرت همایونی است، این نمی دانم چه است، این سردار است. نزد خدای تبارک و تعالی اینها هیچ مطرح نیست. در اسلام تقوا مطرح است. آنکه تقوا دارد، هر که تقوایش زیادتر است، پیش خدا کرامتش زیادتر است. آن کارمندی که در کارمندی اش تقوا دارد، آن نخست وزیری که در تخست وزیری اش تقوا دارد، تقوای سیاسی دارد، آن وزرایی که تقوا دارند، در کارهایی که می کنند متقی هستند، با خدا هستند، آن رئیس جمهوری که تقوا دارد، الهی است، اینها کریمند. و اگر خدای نخواسته تقوا در کار نباشد، همه از نظر خدا منفی اند. آن روزی که بر ملت تقوا پیدا بشود ملت برومند است، کریم است، پیش خدا «اکرم» است ؛ إن أکرمکم عند الله أتقیکم استثنا ندارد. پیغمبر اکرم برای اینکه اتقای ناس بود، اکرم ناس بود.

امیر المؤمنین برای اینکه بعد از رسول الله، اتقی الناس بود، اکرم ناس بود. نسب و سبب، این حرفها توی کار نیست؛ تقوا در کار است. تقوا داشته باشید تا بر همه مشکلات غلبه بکنید. با خدا باشید و از هیچ چیز باک نداشته باشید. اتکال به خدا بکنید و… از هیچ چیز نترسید.. باک نیست وقتی که تقوا بود، وقتی با خدا بودیم، باک نیست که مردم از ما اعراض کنند؛ دنیا پشت بر ما بکند. باک نباید داشته باشیم برای اینکه خدا با شماست (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۶: ۳۱۴).

امام خطاب به هم اقشار ملت بر مقول تقوا تأکید کرده و می گوید:

من به همه اقشار ملت – به تمام – عرض می کنم که در اسلام هیچ امتیازی بین اشخاص غنی و غیر غنی، اشخاص سفید و سیاه، اشخاص [و] گروههای مختلف، سنی و شیعه، عرب و عجم، و ترک و غیر ترک – به هیچ وجه – امتیازی ندارند. قرآن کریم امتیاز را به عدالت و به تقوا دانسته است. کسی که تقوا دارد امتیاز دارد، کسی که روحیات خوب دارد امتیاز دارد؛ اما امتیاز به مادیات نیست، امتیاز به داراییها نیست. باید این امتیازات از بین برود؛ و همه مردم علی السواء هستند با هم… (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۶: ۴۶۱)

ایشان داشتن تقوا را تبعیت از قانون می داند و می گوید: «در اسلام همه کس حتی پیامبر عظیم الشأن – صلی الله علیه و آله – در مقابل قانون، بی امتیاز در یک صف هستند و احکام قرآن و اسلام بر همه جاری است، و شرف و ارزش انسانها در تبعیت از قانون است که همان تقواست»(امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۴: ۲۲۱).

امام خمینی ضمن اینکه داشتن تقوا را برای همه لازم می داند ولی داشتن چنین صفتی را برای مسؤولین و متصدیان امور به حسب جایگاه و تأثیرگذاری آنان بر مردم ضروریتر می داند و تأکید می کند:

تقوا برای همه لازم است و برای کسانی که متصدی امور کشور هستند، لازم تر است. آنهایی که متصدی امور نیستند، تقوا یک امری است که برای شخص خودشان و احیانا هم برای یک عده ای که با او تماس دارند، مؤثر است، و خلاف تقوا برای شخص خود آن آدم و برای اشخاصی که با او معاشر هستند، گاهی سرایت می کند و مؤثر می شود. اما متصدیان امور به حسب تصدی که دارند، اگر خدای نخواسته – تقوا نداشته باشند، یک وقت می بینید که اینهایی که در رأس امورند، اگر تقوا نداشته باشند، این به همه کشور سرایت می کند، همه کشور را یک وقت – خدای نخواسته – به باد می دهد و لهذا، برای آنها اهمیت تقوا بسیار بیشتر است تا برای اشخاص. آنها، هم برای خودشان خوب است، هم برای دوستانشان خوب است و هم برای کشورشان خوب است، برای تمام کشور. اگر با بی نظری و حسن نظر و تقوا در همه جا عمل بشود، اختلافاتی پیش نمی آید. همه این اختلافات که می بینید گاهی پیش می آید، همان طوری که اختلافاتی که در دولتهای بزرگ پیش می آید، برای این [است] که تقوا ندارند؛ تقوای سیاسی ندارند، تقوای اجتماعی ندارند، تقوای شخصی و اخلاقی ندارند. این اسباب این می شود که این می خواهد او را بچاپد، او هم می خواهد این را بچاپد. این موجب این می شود که دعوا بشود. اما اگر تقوا در کار بود و اگر چنانچه هر کسی روی مرز خودش عمل می کرد، این همه جنگ و جدال پیش نمی آمد (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۷: ۱۲۲-۱۲۳).

ایشان خطاب به حوزویان، تقوا را لازم حکومت داری می داند و می گوید: «فضلا، طلاب علوم دینیه! تقوا، تقوا، تنزیه نفس، مجاهده با نفس. یک مجاهد با نفس می تواند بر یک امت حکومت کند» (امام خمینی۱۳۸۵ج ۲۷۸: ۶).

عدالت:

مهم ترین هدف بعثت انبیا بر اساس قول خداوند در قرآن کریم اجرای عدالت بوده است. امام خمینی به عنوان یک عالم و سیاستمدار دینی نیز بر این موضوع تأکید زیادی کرده است. عدالت در اندیش امام خمینی عبارت است از: حد وسط بین افراط و تفریط. و آن از امهات فضایل اخلاقیه است ؛ بلکه عدالت مطلقه، تمام فضایل باطنیه و ظاهریه و روحیه و قلبیه و نفسیه و جسمیه است؛ زیرا که عدل مطلق، مستقیم به همه معنی است: چه در مظهریت اسماء و صفات و تحقق به آن، که استقامت مطلقه است، و مختص به انسان کامل است… پس عدالت، که عبارت از حد وسط بین افراط و تفریط و غلو و تقصیر است (امام خمینی ۱۳۸۲: ۱۴۷-۱۵۰).

ایشان درجای دیگری در این خصوص گفته است: عدالت حالتی نفسانی است که انسان را بر ملازمت حق و تقوا برمی انگیزد و از ارتکاب گناهان کوچک و بزرگ بازمی دارد تا چه رسد بر اصرار بر صغایر که از کبائر شمرده میشود. همچنین عدالت، انسان را از ارتکاب اعمالی که صرفا دال بر عدم مبالات در دین است بازمی دارد(امام خمینی۱۴۲۱ج ۱و۲۱۴: ۲).

امام خمینی در تفسیری موسع از مفهوم عدالت می گوید:

رسول ختمی – صلی الله علیه و آله و سلم – که برای اصلاح بشر آمده بود و برای اجرای عدالت آمده بود و برای تربیت بشر آمده بود، باز در زمان خودشان موفق نشدند به این معنا، و آن کسی که به این معنا موفق خواهد شد و عدالت را در تمام دنیا اجرا خواهد کرد، نه آن هم این عدالتی که مردم عادی می فهمند که فقط قضیه عدالت در زمین برای رفاه مردم باشد بلکه عدالت در تمام مراتب انسانیت… در زمان ظهور مهدی موعود- سلام الله علیه – که خداوند ذخیره کرده است او را از باب اینکه هیچ کس در اولین و آخرین، این قدرت برایش نبوده است و فقط برای حضرت مهدی موعود بوده است که تمام عالم را، عدالت را در تمام عالم گسترش بدهد (امام خمینی ۱۳۸۵ج ۱۲: ۴۸۱-۴۸۰).

امام درباره ضرورت رعایت عدالت در حکومت اسلامی، آن را محدود به قشر خاص یا موضع واحدی نمی کند و معتقد است:

اسلام خدایش عادل است، پیغمبرش هم عادل است و معصوم، امامش هم عادل و معصوم است، قاضی اش هم معتبر است که عادل باشد، فقیهش هم معتبر است که عادل باشد، شاهد طلاقش هم معتبر است که عادل باشد، امام جماعتش هم معتبر است که عادل باشد، امام جمعه اش هم باید عادل باشد- از ذات مقدس کبریا گرفته تا آن آخر. زمامدار باید عادل باشد؛ ولاتشان هم باید عادل باشند. این ولاتی که در اسلام می فرستادند، والیهایی که می فرستادند به این طرف و آن طرف، امام جماعتشان هم بود، باید عادل باشد. اگر عادل نباشد، اگر عدالت در بین زمامداران نباشد، این مفاسدی است که دارید می بینید. اسلحه دست اشخاص غیر صالح، اسلحه دست اشخاص ناصالح، اشخاص بی انصاف، بی عدالت (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۳: ۳۰۴).

از نظر ایشان در واگذاری سمت های سیاسی و غیرسیاسی، در نظر گرفتن ویژگی عدالت، شرط مهم و اساسی است و گماردن افراد بیعدالت، موجب تباهی و فساد در جامعه خواهد شد. «در نگاه امام خمینی، نگرش عدالت نه تنها بیارتباط با مسائل اجتماعی و سیاسی نیست بلکه عامل و زمینه ساز تحقق عدالت اجتماعی و سیاسی نیز هست» (جمشیدی۲۸۹: ۱۳۸۴).

صداقت:

راستگویی سیاستمدار و حاکم در اندیش امام خمینی نه تنها پرهیز از بیان هرگونه دروغ به عنوان یک رذیل مذموم اخلاقی به معنای عام آن است بلکه از نظر ایشان سیاستمدار صادق اگر حتی در تصمیم گیریهای خودمرتکب اشتباه شدبه جایکتمان اشتباه، باید بدان اعتراف کند و اشتباه خود را بامردم درمیان بگذارد.

امام در این رابطه می گوید:

پس اگر قبلا اشتباه کرده باشیم باید صریحا بگوییم اشتباه نموده ایم. و عدول در بین فقها از فتوایی به فتوای دیگر درست همین معنا را دارد. وقتی فقیهی از فتوای خود برمی گردد یعنی من در این مسأله اشتباه نموده ام و به اشتباهم اقرار می کنم. فقهای شورای نگهبان و اعضای شورای عالی قضائی هم باید این طور باشند که اگر در مسئله ای اشتباه کردند صریحا بگویند اشتباه کردیم و حرف خود را پس بگیرند، ما که معصوم نیستیم. پیش از انقلاب من خیال می کردم وقتی انقلاب پیروز شد افراد صالحی هستند که کارها را طبق اسلام عمل کنند… بعد دیدم خیر، اکثر آنها افراد ناصالحی بودند و دیدم حرفی که زده ام درست نبوده است، آمدم صریحا اعلام کردم من اشتباه کرده ام (امام خمینی۱۳۸۵ ج ۱۸: ۲۴۱).

امام در جای دیگری به موضوع صداقت در قبول و بیان اشتباه پرداخته و خطاب به مسؤولان می گوید:

از مفاسدی که دیکتاتوری دارد و دیکتاتور مبتلا به آن هست این است که یک مطلبی را که القا می کند، بعدش نمی تواند، قدرت ندارد بر خودش که این مطلبی که القا کرده است اگر خلاف مصلحت است… نمی تواند که از قولش برگردد؛ می گوید: گفتم، و باید بشود! این بزرگترین دیکتاتوریهاست که انسان به آن مبتلا هست (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۴: ۹۲).

امام اعتراف به اشتباه و بیان صادقان آن را نه تنها موجب کوچکی سیاستمدار در نزد مردم نمی داند بلکه برعکس معتقد است چنین صداقتی، گوینده آن را در نظر مردم بزرگ و محبوب می کند: «اگر یک چیزی را دیدید که واقعا خلاف کردید، اعتراف کنید. این اعتراف، شما را در نظر ملت ها بزرگ می کند؛ نه اینکه اعتراف به خطا شما را کوچک می کند. پایبند بودن به خطا، انسان را خیلی منحط می کند»(امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۴: ۳۹). ایشان به بیان دیگری در این رابطه تصریح می کند: «باید بدانید و می دانید که انسان از اشتباه و خطا مأمون نیست. به مجرد احراز اشتباه و خطا از آن برگردید، و اقرار به خطا کنید؛ که آن کمال انسانی است» (امام خمینی۱۳۸۵ج ۷: ۱۸).

مردم داری:

توجه به مردم و تکریم جایگاه آنان در دستگاه فکری امام خمینی از اهمیت زیادی برخوردار است ایشان در طول زندگی خود چه قبل از تشکیل حکومت و چه پس ازآن به این امر مهم پایبند بود. در اندیش امام خمینی، فلسف حکومت، خدمت به مردم است نه وسیل تفاخر و پایمال کردن حقوق آنان: اساسا حکومت کردن و زمامداری در اسلام یک تکلیف و وظیفه الهی است که یک فرد در مقام حکومت و زمامداری، گذشته از وظایفی که بر همه مسلمین واجب است، یک سلسله تکالیف سنگین دیگری نیز بر عهده اوست که باید انجام دهد.

حکومت و زمامداری در دست فرد یا افراد، وسیله فخر و بزرگی بر دیگران نیست که از این مقام بخواهد به نفع خود حقوق ملتی را پایمال کند. هر فردی از افراد ملت حق دارد که مستقیما در برابر سایرین، زمامدار مسلمین را استیضاح کند و به او انتقاد کند و او باید جواب قانع کننده بدهد و در غیر این صورت، اگر بر خلاف وظایف اسلامی خود عمل کرده باشد – خود به خود- از مقام زمامداری معزول است (امام خمینی۱۳۸۵ ج ۵: ۴۰۹).

امام در جای دیگری بر حقوق مردم تأکید کرده و گفته است: «از حقوق اولیه هر ملتی است که باید سرنوشت و تعیین شکل و نوع حکومت خود را در دست داشته باشد»(امام خمینی۱۳۸۵ج ۳۶۷: ۴).

ایشان اساس کار حکومت را مردم می داند: «باید اساس را مردم و فکر مردم قرار داد و باید به فکر مردم بود… باید کاری کنیم که مردم خودشان حکومت را به دست گیرند»(امام خمینی۱۳۸۵ج ۱۵: ۳۰۷).

«حکومت اسلامی حکومتی است که، برای مردم خدمتگزار است» (امام خمینی۱۳۸۵ ج ۴۶۸: ۶).

اهمیت نقش و جایگاه مردم در اندیش امام به گونه ای است که رضایت خدا را در رضایت مردم از حکومت و استمرار حکومت را نیز وابسته به حمایت مردم می داند. ایشان به مسؤولان نظام توصیه می کند:

«کاری بکنیدکه دل مردم رابه دست بیاورید. پایگاه پیدا کنید در بین مردم. وقتی پایگاه پیدا کردید، خدااز شما راضی است؛ ملت از شما راضی است؛ قدرت در دست شما باقی می ماند، و مردم هم پشتیبان شمایند» (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۷: ۵۱۲).

و در جای دیگری خطاب به مسؤولان می گوید:

خدمتگزار باشید به این ملتی که آن دست های خیانتکار را قطع کرد و این امانت را به شما سپرد… مادامی که ملت همراه شما باشد هیچ آسیبی به شما و به کشور نمی رسد.

… روزی که شما احساس کردید که می خواهید فشار به مردم بیاورید بدانید که دیکتاتور دارید می شوید. بدانید که مردم معلوم می شود از شما رو برگردانده اند…

در هر صورت آنی که برای شما مهم است خدمت کردن به همه طبقات خصوصا مستضعف ها، خصوصا محرومینی که در طول تاریخ محروم بوده اند این بیچاره ها باید خدمت کنید(امام خمینی۱۳۸۵ ج ۱۸: ۸۰-۷۸).

همچنین در جای دیگری می گوید:

تجربه کنید ببینید که آیا با محبت با مردم رفتار کنید دلتان آرامتر است، یا خدای نخواسته با شدت؟ با شدت ناراحتی می آورد. اگر با مردم با دوستی رفتار کنید، دلتان آرام است. شب می روید منزل، آرام می گیرید می خوابید؛ نه وجدانتان ناراحت است که یک کسی را اذیت کردی… خدمتگزار همه باشیم، دولت خدمتگزار همه باشد (امام خمینی۱۳۸۵ ج ۷: ۲۳۷).

در نهایت اینکه از نظر امام، صاحب منصب هر چه بیشتر ارتقاء یابد باید بیشتر به مردم خدمت کند:

هر چه صاحب منصب ارشد باشد باید بیشتر خدمتگزار باشد. مردم بفهمند که هر درجه ای که این بالا می رود با مردم متواضع تر می شود. اگر یک همچو کاری شد و یک چنین توجهی به مسائل شد و یک همچو عبرتی از تاریخ برای ما شد، هر قوه ای پایگاه ملی پیدا می کند؛ و پایگاه ملی حافظ اوست؛ حفظ می کند او را (امام خمینی۱۳۸۵ ج ۷: ۵۱۲-۵۱۱).

ساده زیستی:

یکی از موضوع های بسیار مهم و مورد تأکید امام، برای مردم و مسؤولین، ساده زیستی است. امام پیوسته همگان را به رعایت این امر اخلاقی توصیه کرد. به اعتقاد ایشان هر پیشرفتی که صورت گرفته چه در بعد مادی و چه در بعد معنوی محصول تلاش کوخ نشینان بوده است نه کاخ نشینان.

امام در این خصوص می گوید:

شاید بسیاری گمان کنند که رفاه مادی و دارا بودن در بانکها، اموال، یا دارا بودن زمینها یا پارکها و امثال اینها برای انسان سعادت می آورد. این یک اشتباهی است که انسان می کند. انسان گمان می کند سعادتش به این است که چند تا باغ داشته باشد، چند تا ده داشته باشد، در بانکها سرمایه داشته باشد، در تجارت چه باشد، شاید انسان این گمان را می کند، لکن ما وقتی که ملاحظه می کنیم و سعادتها را سنجش می کنیم، می بینیم که سعادتمندها آنهایی بودند که در کوخها بودند. آنهایی که در کاخها هستند سعادتمند نیستند. آن مقداری که برکات از کوخها در دنیا منتشر شده است هیچ در کاخها پیدا نمی شود. ما یک کوخ چهار پنج نفری در صدر اسلام داشتیم، و آن کوخ فاطمه زهرا- سلام الله علیها- است. از این کوخها هم محقرتر بوده لکن برکات این چی است؟ برکات این کوخ چند نفری آن قدر است که عالم را پر کرده است از نورانیت و بسیار راه دارد تا انسان به آن برکات برسد. این کوخ نشینان در کوخ محقر، در ناحیه معنویات آن قدر در مرتبه بالا بودند که دست ملکوتیها هم به آن نمی رسد؛ و در جنبه های تربیتی آن قدر بوده است که هر چه انسان می بیند برکات در بلاد مسلمین هست و خصوصا در مثل بلاد ماها، اینها از برکت آنهاست. خود رسول اکرم – صلی الله علیه و آله و سلم – که در رأس همه واقع است زندگی کوخ نشینی داشته است. خیال نشود که یک اتاق، حتی یک اتاق نظیر اتاق متوسط این جامعه داشته اند. چند تا حجره داشته اند، حجره های محقر. و این شخص عالیمقام از همین حجره محقر نورش به ملک و ملکوت افتاده است و سعه تربیتش در تمام جهان توسعه پیدا کرده است. در صورتی که آنچه او می خواست باز نشده است و بشر به این زودی نمی تواند برسد به او مگر ان شاء الله خلف صالح او بیاید و با دست مبارک او تربیت عالیه تحقق پیدا بکند(امام خمینی۱۳۸۵ ج ۱۷: ۳۷۳-۳۷۴).

به اعتقاد امام، خوی کاخ نشینی با فرهنگ اسلام که فرهنگ ساده زیستی است منافات دارد و عادت به زرق و برق، دین را از بین میبرد.

ما باید کوشش کنیم که اخلاق کاخ نشینی را از این ملت بزداییم. اگر بخواهید ملت شما جاوید بماند و اسلام را به آن طوری که خدای تبارک و تعالی می خواهد، در جامعه ما تحقق پیدا کند، مردم را از آن خوی کاخ نشینی به پایین بکشید، خود کاخ نشینی این خوی را می آورد، ممکن است که در بین آنها هم کسی پیدا بشود لکن نادر است. توجه کنید که این ملتی که الآن کوخ نشینانش مشغول فعالیت هستند و مشغول به زحمت هستند در جبهه ها و پشت جبهه ها، این کوخ نشینان را زحمت بکشید که به همین حال خوی کوخ نشینی و خوی اینکه توجه به کاخها نداشته باشند نگه دارید تا بتوانید ادامه بدهید زندگی صحیح اسلامی را. آن خوی کاخ نشینی مضر است، خودش مضر نیست، خویش مضر است، لکن خود او، این خوی را دنبال دارد…. آن روزی که دولت ما توجه به کاخ پیدا کرد، آن روز است که باید ما فاتحه دولت و ملت را بخوانیم. آن روزی که رئیس جمهور ما خدای نخواسته، از آن خوی کوخ نشینی بیرون برود و به کاخ نشینی توجه بکند، آن روز است که انحطاط برای خود و برای کسانی که با او تماس دارند پیدا می شود. آن روزی که مجلسیان خوی کاخ نشینی پیدا کنند خدای نخواسته، و از این خوی ارزنده کوخ نشینی بیرون بروند، آن روز است که ما برای این کشور باید فاتحه بخوانیم. ما در طول مشروطیت از این کاخ نشینها خیلی صدمه خوردیم. مجلسهای ما مملو از کاخ نشین بود و در بینشان معدودی بودند که از آن کوخ نشینها بودند، و همین معدودی که از کوخ نشینها بودند از خیلی از انحرافات جلو می گرفتند و سعی می کردند برای جلوگیری. آن روزی که توجه اهل علم به دنیا شد و توجه به این شد که خانه داشته باشم چطور، و زرق و برق دنیا خدای نخواسته در آنها تأثیر بکند، آن روز است که باید ما فاتحه اسلام را بخوانیم..» (امام خمینی ۱۳۸۵ج ۱۷: ۳۷۷-۳۷۵).

امام، خطر تجمل گرایی و توجه به زرق و برق دنیا را به همه گوشزد می کند و معتقد است تنها زمانی مردم و حکومت اسلامی شکست میخورند و از ابرقدرت ها تأثیر میپذیرند که ساده زیستی را کنار بگذارند و به تجملات و زندگی اشرافی متمایل شوند؛ از نظر ایشان تنها مسؤولینی که مانند مردم زندگی کنند درد نیازمند آن جامعه و اقشار ضعیف را احساس خواهند کرد.

مادامی که این ملت، این حالی که الآن دارند که توجه به معنویات تا یک حدودی، و این جوانهای ما توجه به معنویات دارند و این تحول عظیم پیدا شده است در آنها که شهادت را با جان و دل می خرند، مادامی که این محفوظ است، این جمهوری اسلامی محفوظ است و هیچ کسی نمی تواند به او تعدی کند. آن روزی که زرق و برق دنیا پیدا بشود و شیطان در بین ما راه پیدا کند و راهنمای ما شیطان باشد، آن روز است که ابرقدرتها می توانند در ما تأثیر کنند و کشور ما را به تباهی بکشند. همیشه این کشور به واسطه این کاخ نشینها تباهی داشته است (امام خمینی ۱۳۸۵ج ۳۷۷: ۱۷).

ایشان به خصوص به روحانیون و اهل علم که الگوی مردم هستند و از آنان تأثیر میپذیرند سفارش می کند:

بحمد الله امروز وارد مسائل سیاسی شدن دیگر عیبی ندارد، ولی باید توجه کنید که همه متوجه شما هستند، لذا زی اهل علم خودتان را حفظ کنید. درست مانند علمای گذشته ساده زندگی کنید. در گذشته چه طلبه و چه عالم بزرگ شهر زندگیشان از سطح معمولی مردم پایینتر بود و یا مثل آنها بود. امروز سعی کنید زندگیتان از زی آخوندی تغییر نکند(امام خمینی ۱۳۸۵ج ۴۵۳: ۱۷ -۴۵۲).

ایشان در جای دیگری روحانیون را مخاطب خود قرار میدهد و هشدار میدهد که اگر آنان از خوی ساده زیستی فاصله بگیرند، سرمای اجتماعی خود را که اعتماد مردم است از دست میدهند و دین ضربه میخورد:

از اهم مسائلی که باید تذکر بدهم، مسئله ای است که به همه روحانیت و دست اندرکاران کشور مربوط می شود، و همیشه نگران آن هستم که مبادا این مردمی که همه چیزشان را فدا کردند و به اسلام خدمت نموده و به ما منت گذاشتند، به واسطه اعمال ما از ما نگران بشوند، زیرا آن چیزی که مردم از ما توقع داشته و دارند و به واسطه آن دنبال ما و شما آمده اند و اسلام را ترویج نموده و جمهوری اسلامی را بپا کردند و طاغوت را از میان بردند، کیفیت زندگی اهل علم است. اگر خدای نخواسته، مردم ببینند که آقایان وضع خودشان را تغییر داده اند، عمارت درست کرده اند و رفت و آمدهایشان مناسب شأن روحانیت نیست، و آن چیزی را که نسبت به روحانیت در دلشان بوده است از دست بدهند، از دست دادن آن همان و از بین رفتن اسلام و جمهوری اسلامی همان (امام خمینی۱۳۸۵ ج ۱۹: ۳۱۷).

عملکرد امام خمینی در چارچوب شاخص های پنج گانه اخلاقی

دربخش دوم پژوهش، عملکردامام خمینیرادرچارچوب شاخص هایپنج گاناخلاقی بررسی می کنیم.

در این قسمت با استناد به قضاوت شخصیت های دینی، سیاسی و فرهنگی در داخل ایران و جهان اسلام که با امام در ارتباط نزدیک بودند و ایشان را به خوبی میشناختند، عملکرد ایشان را ارزیابی مینماییم تا میزان پایبندی آن بزرگوار به شاخص های گفته شده روشن گردد و ما را در نتیجه گیری لازم از بحث یاری کند.

تقوا:

یکی از صفات بارز امام خمینی از آغاز طلبگی تا زمانی که به مرجعیت رسید و انقلاب اسلامی را رهبری کرد و نظام اسلامی را تأسیس نمود تقوای ایشان بود. امام این صفت نیکو را قبل از انقلاب داشت و بعد از انقلاب نیز آن را تقویت کرد. آیت الله ابراهیم امینی در خصوص تقوای امام در دوران قبل از انقلاب گفته است:

گاهی که علما از شهرستان ها به قم میآمدند، مرسوم بود که علما و مراجع قم از آنها دیدن بکنند؛ اما امام جز از کسانی که با آن ها آشنا بود دیدن نمیکردند و گاهی هم که ما پیشنهاد میدادیم قبول نمیکردند. یک روز به ایشان گفتم: مگر دید و بازدید و اظهار محبت نسبت به اشخاص جزء اخلاق اسلامی نیست؟ فرمودند: «چرا» [بله]. گفتم: مگر اخلاق اسلامی نباید مورد عمل قرار گیرد؟ گفتند: «چرا» گفتم: ما از شما انتظار داریم اخلاق اسلامی را نه برای مردم داری و ریا بلکه برای خدا عمل کنید.» فرمودند: «بله درست است باید من چنین بکنم، لکن با نفس اماره چه کنم؟ (وجدانی۱۳۷۴ ج ۴: ۱۰۹).

موحدی کرمانی نیز ضمن خاطره ای دقت و ظرافت امام را در رعایت تقوا و خداترسی این چنین بیان کرده است:

در نجف که بودم یادم هست از بعضی از افراد گلایه ای میشنیدم که امام خیلی با ما گرم نمیگیرد. من این مسئله را به مرحوم حاج آقا مصطفی منتقل کردم که به امام عرض کنید قدری بیشتر با این افراد گرم بگیرند. ایشان گفت: ما این قدر این مسئله را به امام گفته ایم و امام فرموده اند: «این از تسویلات و دسیسه های شیطان است؛ یعنی در حقیقت این نفس من است که مرا دعوت می کند با افراد بیشتر گرم بگیرم که تعداد علاقه مندانم بیشتر بشود، ولی برای اینکه امر به من مشتبه شود، شیطان می گوید

این برای خدا و اسلام است! لذا من این کار را نمیتوانم بکنم (رجایی ۱۳۹۳ج ۳: ۲۲۴).

در پاییز سال ۱۳۶۴ پوست ساق پای امام دچار خشکی و خارش شده بود. یکی از پزشکان پوست، به نام دکتر نجفیان به خدمت رسید. بعد از معاینه و توصی دارو گفت: روزی یک یا دو بار هم پایتان را در شیر قراردهید. با آنکه امام در برخورد با پزشکان و دستورالعمل های آنان بسیار با ملاطفت و انعطاف پذیر بودند، ولی همین که مسئل گذاشتن پا در شیر را شنیدند، به شدت برآشفتند و با لحنی تند و خشن و شتاب زده گفتند: «من این کار را نمی توانم بکنم.» (رحیمیان ۸۷: ۱۳۷۱-۸۶).

ایشان در خصوص دقت امام در مصرف بیت المال می گوید:

یک وقت در نجف از طرف امام به من امر شد که یک قبایی برای امام تهیه کنم. من رفتم پیش یک خیاط آشنا و بهش گفتم که یک قبایی می خواهم که مناسب باشد.

چند تا نمونه پارچه داشت. گرفتیم؛ همراه با خیاط رفتیم خدمت امام تا ببینیم کدامش را انتخاب میکنند… امام پارچه ای را انتخاب کرد که به نظر من خیلی جنس بدی بود و من آن را نمیخواستم… از جهت جنس و کیفیت خیلی مراعات میکردند و جنس خوب را نمیگرفتند، ازاین جهت که مواظب بودند وجوهات کمتر مصرف بشود (وجدانی۱۳۷۴ ج ۶: ۱۴۲-۱۴۱).

جوادی آملی می گوید: «قسمت مهم تقوای امام در آن آزادمنشی و استقلال فکری او بود. هرگز از اقبال و ادبار طلاب نه لذت میبرد و نه رنج. طلاب که شیفت محضر ایشان بودند گذشته از مقام علمی، شیفت فولاد منشی و استقلال و آزاد خواهی و آن روح سرشار بلند حکیمان ایشان بودند» (وجدانی۱۳۷۴ ج ۶: ۱۱).

موارد گفته شده، همه مربوط به قبل از انقلاب اسلامی است. روی امام پس از پیروزی انقلاب و تشکیل حکومت تغییری نکرد و به شدت مراقب بود که از دایره تقوا بیرون نرود. حجت الاسلام رحیمیان از دوران سکونت امام در جماران خاطره ای نقل می کند که گویای تقوای امام است.

در رابطه با اجاره نشینی امام در جماران به قضیه ای اشاره میکنم. موضوعی که بیانگر تقید شدید امام به رعایت موازین و احکام شرعی به ویژه در مورد حقوق مردم و الگویی از یک مستأجر خوب و متشرع است… روزی، برای تأمین نور کافی و متناسب که برای فیلم برداری از برخی ملاقات رسمی یا برنامه هایی نظیر پیام نوروزی که در اتاق کار حضرتشان انجام میشد، مورد نیاز بود، سه نقطه از گچ سقف اتاق را هر یک به مساحت ۵×۵ سانتیمتر زیر تیرآهن تراشیده بودند. میخواستند نورافکن ها را به آن نقاط جوش دهند. هنگامیکه صبح، طبق معمول خدمت امام مشرف شدیم، قبل از هر چیز، با لحنی خشن و تند و قیافه ای ناراحت و مضطرب فرمودند: این چیست؟ چرا این کار را کرده اند؟ به عرض رسید برای تأمین نور فیلم برداری است. بعد از لحظه ای تأمل و سکوت تلخ ادامه دادند: چرا بدون اجازه صاحب خانه این تصرفات را میکنند؟ با این برخورد تند، جرأت ادام کار سلب شد و اصل قضیه منتفی و جای آن تعمیر شد. هنگامیکه از خدمتشان مرخص شدیم، جناب آقای صانعی با توجه به اینکه ده ها سال با امام بودند، به من گفت: من در طول عمرم، کمتر چنین ناراحتی و تکدر خاطری را در امام دیده ام! (رحیمیان ۱۳۷۱: ۵۳-۵۱).

تقوای امام خمینی نه تنها از سوی شخصیت های داخلی مورد تأیید و تأکید قرار گرفته است بلکه شخصیت های سیاسی، فرهنگی و دینی خارجی نیز بدان معترف بوده اند و این مهم به اشکال گوناگون در سخنان آنان منعکس گردیده است.

سوپاک پنیاتیپ، استاد رشت مطالعات ادیان از دانشگاه (ماهیدل) بانکوک در این رابطه می گوید:

دعوت و پیام امام خمینی، فراخوان انسان معاصر به رهایی و آزادی از قید و بندهای مادیگرایی بود. امام خمینی بر اساس تجربه و دانش خویش در امور معنوی که مبتنی بر حقایق و باورهایی قرآنی بود، این موضوع را به جهانیان ثابت کرد که تنها حقیقت هستی، خداوند یکتاست و جهان با هم عظمتش مخلوق اوست و ارزش های فرهنگی و اجتماعی میبایستی در چارچوب ملاحظات مبتنی بر تقوا و زهد شکل گیرد (داستانی بیرکی ۱۳۸۷: ۶۸).