فایل پاورپوینت کامل تاریخچه کنترل جمعیت در ایران

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاریخچه کنترل جمعیت در ایران :

برنامه های جمعیتی قبل از انقلاب

اولین بار در سال ۱۳۴۱ برنامه های جمعیتی به طور جدی مورد توجه دولتمردان قرار گرفت. در سال ۱۳۴۳ اداره بهداشت مادران و کودکان در وزارت بهداشت تأسیس شد و انجمن خیریه راهنمای خانواده با کمک صندوق بین المللی جمعیت، قرص اسپرم کش و دیگر وسایل پیشگیری در اختیار برخی مراکز دولتی و غیر دولتی قرار داد.

در اواخر سال ۱۳۴۵ با اعلام نظر کارشناسان شورای جمعیتی مستقر در آمریکا سازمان ها و نهاد های زیر ایجاد شد:

۱. شورای عالی بهداشت و تنظیم خانواده

۲. ستاد عالی هماهنگی با دستگاه های دولتی

۳. معاونت جدیدی تحت عنوان معاونت جمعیت و تنظیم خانواده در وزارت بهداری.

با مشخص شدن حدود موالید و رشد آن در سرشماری سال ۱۳۴۵ سیاست های کنترل جمعیت به طور علنی و رسمی در برنامه های عمرانی چهارم و پنجم به عنوان یکی از برنامه های مهم رژیم شاهنشاهی محسوب شد.

سال ۱۳۴۶ پس از صدور اعلامیه تهران که تنظیم خانواده را از مصادیق حقوق اولیه بشر دانسته بود، رسماً برنامه های کنترل جمعیت به اجرا گذاشته شده بود. حدود ۲۰ درصد از زنان واجد شرایط تنظیم خانواده تحت پوشش این خدمات قرار گرفتند و رشد جمعیت ایران دارای تغییرات ذیل شد:

رشد جمعیت در دهه ۴۵-۱۳۳۵ که حدود ۳/ ۲ درصد بود در دهه ۵۵-۱۳۴۵ به میزان ۲ /۶ رسید.

پاره ای از اقدامات در دوره برنامه عمرانی(۱۳۵۱-۱۳۴۷)

-پوشش خدمات بهداشت باروری برای ۵۱۸.۶۵۹ نفر زن در سن باروری

-تأمین دارو و وسایل جلوگیری از بارداری برای ۱۷.۳۷۳.۶۷۰ بار مراجعه کلینیکی(کل جمعیت حدود ۳۰ میلیون نفر)

-آموزش ۱۶.۶۲۹ نفر کادر پزشکی و ۲۲۲.۶۲۲ نفر از گروه های اختصاصی مثل پرستاران، ماماها، پرسنل بهداشتی، سپاهیان بهداشت و. .. به منظور توجیه بیشتر آنان در مورد برنامه های تنظیم خانواده

-آموزش قشرهای مختلف جامعه از طریق وسایل ارتباط جمعی، کارشناسان و مروجین شاغل در برنامه که در برنامه های بعد از رابطین نیز آنها اضافه شدند.

-اجرای ۷۵ پروژه تحقیقاتی در زمینه جمعیت و کنترل جمعیت.

هم چنین در این مدت، بودجه مصوب تنظیم خانواده طی برنامه عمرانی چهارم بالغ بر ۱/ ۳ میلیارد ریال بود.

اقدامات قانونی:

در سال ۱۳۵۰ اولین گام قانونی برای عقیم سازی داوطلبانه در ایران برداشته شد و تصویب گردید که: «هر عمل جراحی و یا پزشکی لازم که با اجازه فرد یا قیم و یا سرپرست قانونی او و مطابق با اصول علمی و صحیح انجام گیرد جنایت محسوب نمی شود.» و در همان سال اولین گام قانونی بستن لوله ها برداشته شد.

هدف گذاری و برنامه ریزی:

در برنامه عمرانی پنجم (۵۶-۱۳۵۲) جلوگیری از تولد ۱.۳۰۰.۰۰۰ کودک در مدت ۵ سال، هدف برنامه جمعیت و تنظیم خانواده قرار گرفت. هدف جمعیتی سازمان برنامه وصول به میزان رشد جمعیت ۱% بود، درحالیکه حد جانشینی ۲/ ۳ است اما در این برنامه موفق به رسیدن به همه ی هدف نشدند و جمعیت از ۳/ ۲ به ۲/ ۶ رسید.

نتایج و عمکرد برنامه تنظیم خانواده(۱۳۵۶-۱۳۵۲)

ارائه خدمات کلینیکی از طریق ۲۰۶۲۲ مرکز(در این برنامه در نظر گرفته شده بود که ۹۱/ ۹۰% مراجعین از قرص، ۰/ ۲۰% از آی یودی، ۷ /۸۵% از کاندوم و ۰/۰۵% نیز از وسایل و مواد دیگر استفاده کنند) آموزش ۵۱۲.۰۵۱ نفر گروه اختصاصی (برای تعلیم مردم) و ۱۳۴۰۴ نفر کادر پزشکی، پوشش ۱.۰۹۰.۰۰۰ نفر زن در سن باروری، پذیرش ۳۰.۴۲۸.۲۴۴ بار مراجعه به مراکز تنظیم خانواده بوده است.(دو برابر برنامه چهارم و معادل جمعیت کل کشور که ۹۰% دولتی و بقیه هم از طریق مراکز مختلف)

ارائه خدمات تنظیم خانواده از طریق مراکز مختلف: مراکز وابسته به وزارت بهداری(۸۵%) و کلینیک های وابسته به سازمان های دیگر(۱۵%) ]مثل انجمن راهنمای بهداشت خانواده(۴/ ۹%) سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی(۲ /۸%) سازمان زنان ایرا(۱/۸۵%) شیر و خورشید سرخ(۰ /۹%) شرکت ملی نفت ایران(۰ /۵%) دانشگاه های ایران(۰ /۱۷%) خیریه ها، بخش خصوصی و دیگر مؤسسات(جمعاً ۳/ ۷۹%)[ و آموزش مسائل جمعیتی در دبیرستان ها، دانشگاه ها و مدارس عالی از جمله برنامه های این دوره بوده است.

ساختار و نهاد سازی

تأسیس ۴ مرکز جمعیت شناسی در دانشگاه های اصفهان، شیراز، آذربایجان و تهران، تشکیل ۸ مرکز شبانه روزی سپاهیان خدمات اجتماعی زنان، تأسیس مرکز اسناد جمعیت و تنظیم خانواده، جهت کسب آموزش و مهارت های لازم، بیش از ۳۴۰ نفر از کارشناسان و مسئولین وزارت بهداری و سایر سازمان های بهداشتی و درمانی به خارج از کشور، اعزام شدند.

هم چنین بیش از ۱۲۵ طرح تحقیقاتی در زمینه مسائل جمعیتی، اجتماعی و پزشکی و نیز ارزشیابی مداوم عملکرد فعالیت های آموزشی، کلینیکی و تحقیقاتی عملیاتی گردید. برای این کار، بودجه مصوب برنامه جمعیت و تنظیم خانواده در برنامه عمرانی پنجم ۸.۰۵۶.۹۴۱.۰۰۰ ریال تخصیص یافت.

و انجام رایگان زایمان اعم از سزارین و طبیعی در صورت متقاضی بودن مادران به عمل توبکتومی، در بیمارستان خیریه حضرت زینب(س) در مشهد. از جمله برنامه های آنان بود. جلب رضایت و انجام عمل توبکتومی زنان بدون توجه به نوبت زایمان(یعنی خواه زایمان اول و یا بیشتر باشد) در گرو زایمان رایگان، که اغلب از روی احتیاج به آن مرکز خیریه مراجعه کرده بودند.(روزنامه خراسان مورخه تیرماه ۱۳۷۹)

براساس ماده ۷ همین قانون کلیه بیمارستان ها و درمانگاه ها مکلف شدند گزارش موارد اعمال جراحی جلوگیری از بارداری را با مدرک مربوط به مدت سه سال در بایگانی خود نگهداری کنند و گزارش آمار اقدامات مزبور را بدون ذکر هویت بیمار در فرم های مخصوصی که از طرف وزارت بهداری و بهزیستی تهیه می شد منعکس نمایند و حداکثر یک هفته بعد از عمل به واحد امور جمعیتی و تنظیم خانواده شهرستان و نظام پزشکی محل ارسال دارند. متعاقباً کلینیک هایی احداث و اعلام شد که در آنها خدمات مربوط به وازکتومی و توبکتومی در جوار دیگر روش های تنظیم خانواده ارائه می گردد.

نتیجه مهم:

در نتیجه سیاست های اجرا شده سیر نزولی به خود گرفت و رشد طبیعی جمعیت از ۲ /۶% به ۱/ ۹% قبل از انقلاب، تقلیل یافت.

در طول سال های(۱۳۵۶-۱۳۴۷)(برنامه چهارم و پنجم قبل از انقلاب) تقریباً یک میلیارد تومان یعنی به نرخ آن روز(معادل ۱۵۰ میلیون دلار) برای تنظیم خانواده هزینه شد. در برنامه پنج ساله عمرانی ششم حدود دو میلیارد تومان بودجه برای این برنامه منظور گردید.(تقریباً چهار برابر دوره ده ساله قبلی)

میزان پذیرش مراجعه کنندگان به مراکز در سال های ۱۳۵۶ تا ۱۳۵۹ به طور قابل ملاحظه ای کاهش یافته بود.

فعالیت های بخش خصوصی در اجرای برنامه تنظیم خانواده

در سال ۱۳۳۷ خانم ستاره فرمانفرمائیان که سال ها کارشناس رسمی سازمان ملل بود با مأموریت از طرف شورای جمعیت آمریکا به ایران بازگشت و با تأسیس آموزشگاه عالی خدمات اجتماعی زمینه ی تربیت نیروی انسانی برای اجرای برنامه های آموزش تنظیم خانواده را در کشور فراهم نمود.

وی با همکاری خانم هاجر تربیت «انجمن بهداشت و تنظیم خانواده ایران» را به صورت مؤسسه ای مردمی و مدرن سازمان داد که بلافاصله به عضویت فدراسیون بین المللی انجمن های تنظیم خانواده درآمد و از کمک های وسیع فنی و مالی این فدراسیون برخوردار شد.

در اساسنامه این انجمن آمده است که:

«انجمن راهنمای بهداشت و تنظیم خانواده ایران» یک مؤسسه قانونی ملی است.

هدف انجمن تأمین بهداشت و رفاه خانواده ها از طریق:

۱. ایجاد موالید برنامه ریزی شده

۲. اتخاذ تصمیم در مورد تعداد فرزندان خود با توجه به امکانات مادی و اجتماعی

۳. کاهش میزان مرگ و میر نوزادان و سقط جنین می باشد.

بومی سازی کنترل جمعیت در کشورهای اسلامی تحت عنوان بهداشت و سلامت باروری مطرح می شود و بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، حقوق بهداشت باروری عبارت است از به رسمیت شناختن حقوق اولیه همه زوج ها و افراد که بتوانند آزادانه و مسئولانه در خصوص تعداد، فاصله گذاری و زمان بچه دار شدن تصمیم گیری نمایند و این موضوع یکی از تعهدات کشورهای شرکت کننده در کنفرانس بین المللی جمعیت و توسعه قاهره (۱۳۷۳شمسی – ۱۹۹۴ میلادی) بوده است.

ترویج تنظیم خانواده جزء تفکیک ناپذیر کلیه فعالیت های مددکاران اجتماعی در برنامه های فردی، گروهی و جامعه ای (محله ای) بود و ارائه بسیاری از خدمات و کمک ها به مددجویان(حتی کمترین کمک مادی) منوط به شرکت آنان در دوره های آموزشی ترویجی تنظیم خانواده، بود که در کلینیک های انجمن بهداشت و تنظیم خانواده ایران ارائه می شد.

ساختار سازی:

انجمن توانست با گسترش تدریجی حضور خود، این خدمات را، در ۱۶۶ کلینیک ثابت متعلق به انجمن و در جوار مراکز رفاه خانواده وابسته به آموزشگاه عالی خدمات اجتماعی ارائه کند. در مناطق محروم این خدمات رایگان بود و خدمات متنوعی مثل:

-جلوگیری از بارداری

-کلاس های مخصوص برای آموزش مادران جوان

-کلاس های مادران بزرگسال و پدران

-آموزش جنسی ویژه پسران(برای کنترل رفتارهای پرخطر)را شامل می شد.

انجمن خدمات خود را در روستاها با تربیت زنان جوان و با سواد روستا تحت عنوان «مشوقین روستایی» پی می گرفت. این مشوقین تحت نظر پزشک یا ماما یا مددکار انجمن فعالیت می کردند.(همین طرح بعد از انقلاب به نام رابطین بهداشت عینا تکرار شد و خانه به خانه استفاده از امکانات توسط آنها کنترل می شد.)

مستند سازی: در سال ۱۳۴۷ کنفرانس حقوق بشر سازمان ملل با همکاری انجمن راهنمای بهداشت و تنظیم خانواده در تهران تشکیل شد و در بیانیه پایانی خود اعلام داشت «تنظیم خانواده»(با مدیریت خانم فرمانرمائیان نماینده سازمان ملل در ایران) از حقوق اصلی افراد است و با تأیید این اعلامیه از سوی شورای عالی سازمان ملل، متن آن در شمار اسناد بین المللی منتشر گردید.

برنامه ریزی برای آزادی سقط جنین: در سال ۱۳۵۱ موضوع سقط جنین در ششمین کنگره متخصصین بیماری های زنان و زایمان مطرح و پزشکان شرکت کننده خواهان تغییر قوانین موجود در ارتباط با سقط های غیرایمن شدند. براساس ماده ۱۷ قانون نظام پزشکی سال ۱۳۵۷، عمل سقط جنین می بایست در بیمارستان و پس از مشاوره و تصویب دو پزشک صورت گیرد. ضروری بود ظرف ۲۴ ساعت گزارش عمل با ذکر دلیل، نام بیمارستان و اسامی پزشکان مشاور به هیأت مدیره نظام پزشکی ارسال شود. قبل از آن زمان طبق ماده ۱۸۴ قانون جزا هر زنی که عامداً باعث سقط می گردید مجازاتی از یک تا ۳ سال حبس تأدیبی داشت.(قانون نظام پزشکی) پیگیری های انجمن مذکور منجر به تغییر قانون و آزادی مشروط سقط جنین شد شرط قانونی این کار زمانی بود که جان مادر در خطر باشد و کم کم این تشخیص به تمایل مادر و تشویق او از طرف پزشک و تشوق پزشک از طرف کادر مدیریتی بهداری تبدیل شد.

ساختار و کادر سازی: از سال ۱۳۵۲، انجمن راهنمای بهداشت خانواده، خدمات خود را با دو کلینیک سیار پیشرفته ای که از طرف IPPF در اختیارش قرار گرفته بود به کارخانجات و روستاها به خصوص به مناطق حاشیه ای و فقیرنشین اطراف تهران می رساند. انجمن تا سال ۱۳۵۶ دارای ۱۴ کلینیک مجهز شهری، ۱۵۲ کلینیک ثابت روستایی و چندین کلینیک سیار بود. و بعضا با مشوق های مختصری برای پزشک و مردان جوان جامعه به صورت گروهی عقیم سازی شدند.

آموزش و پژوهش: علاوه بر خدمت رسانی، تربیت نیروی انسانی، تأسیس و تجهیز کلینیک های ثابت و سیار، انجمن بهداشت خانواده فعالیت های گسترده دیگری نیز انجام می داد: مثل سفارش پایان نامه های لیسانس و فوق لیسانس به خصوص به دانشجویان دوره فوق لیسانس مدیریت خدمات اجتماعی، ترجمه و تدوین متون آموزشی مربوط برای دانشجویان مددکاری، انتشار فصلنامه، خبرنامه و جزوات آموزشی که هم اکنون بخشی از این پایان نامه ها در ۸۰ عنوان در کتابخانه دانشکده خدمات اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی موجود است. بالاخره با پیگیری های انجمن بود که در در سال ۱۳۵۳ مسائل مربوط به جمعیت در برنامه های درسی دبیرستان ها گنجانده شد.

عقیم سازی: انجمن مزبور در زمینه عقیم سازی(بستن لوله) نیز پیشقدم بود، در سال ۱۳۵۵ و بلافاصله پس از تصویب قانون عقیم سازی در بعضی کلینیک های مجهزتر خود در جنوب تهران خدمات وازکتومی را به مددجویان ارائه می داد.

توسعه خدمات اجتماعی با دریافت کمکهای قابل توجه دولتی تا قبل از انقلاب، به جز انجمن بهداشت خانواده خانم فرمانفرمائیان. سازمان های ذیل نیز در زمینه کنترل جمعیت و توسعه خدمات اجتماعی فعال بودند:

سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی، جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، انجمن ملی حمایت کودکان، خیریه فرح، بنگاه حمایت مادران و نوزادان.

با این همه، پیشگامی، ابتکار عمل و اثرگذاری فعالیت های انجمن راهنمای بهداشت خانواده ایران به مدیریت شاخص بنیانگذار آن خانم فرمانفرمائیان دیده می شود. طبق اسناد سازمان برنامه و بودجه آن زمان(قبل از انقلاب) به دلیل عدم تناسب برنامه ها و فعالیت ها با اعتقادات و باورهای مردم(به خصوص در مناطق روستایی) برنامه تنظیم خانواده خیلی موفق نبود.

انجمن ترویج محله ای، در برنامه های تنظیم خانواده (قبل از انقلاب)، بدون توجه به زیرساخت های ارزشی جامعه و یا زمینه سازی های متناسب فرهنگی، به خصوص در سال های منتهی به انقلاب اسلامی به نوعی سنت شکنی پرداخت. اقداماتی از قبیل سقط جنین و آموزش مقوله های بهداشت باروری با الگوی وارداتی(آموزش جنسی)،که البته متأثر از جو روشنفکری شهرهای بزرگ کشور در سال های پیش از انقلاب بود و به همین دلیل روز به روز مقاومت بیشتری را از سوی مردم علیه خود برمی انگیخت.

رد پای غرب در تنظیم خانواده

اظهارات سایت مدرسه فمینیستی تحت عنوان «سنت مسلمانان و ورود تنظیم خانواده به ایران» مطالب زیر ترجمه “تاریخچه تنظیم خانواده در ایران” می باشد:

سازمان pathfinder International که در زمینه تنظیم خانواده و مددکاری اجتماعی در سال ۱۳۳۶ شمسی تأسیس شد. این سازمان کتابی در مورد(پیشتازان تنظیم خانواده) و با نام(پیشتازان جسور) در جهان منتشر کرد. کار مددکاری و برنامه ریزی خانواده از دهه ۱۳۰۰ آغاز شد.

موسس سازمان pathfinder International(پت فاندر اینترنشنال) دکتر کلارنس گمبل از تلاش ها برای معرفی جلوگیری از بارداری به زنان و زوجها در ایالات متحده و ۶۰ کشور دیگر حمایت کرد. او همچنین اولین نمونه از خدمات رسانی بر پایه محلات و جوامع کوچک را به راه انداخت.

کوفی عنان، رئیس پیشین سازمان ملل، مقدمه ای بر کتاب(پیشتازان جسور) نوشته و در آن به تاریخ بهداشت باروری و برنامه تنظیم خانواده اشاره کرده است. اولین سرشماری رسمی در سال ۱۳۳۵ جمعیتی را نشان می داد حدود ۱۸/۵ میلیون نفر که ۴۲ درصد این جمعیت زیر ۱۵ سال بود. ایران در آن زمان یکی از کشورهایی بود که بیشترین میزان تولد(زاد و ولد) را در دنیا دارا بود و رشد جمعیت هم بیشتر از ۳ درصد بود و رشد جمعیت به حالت انفجاری نزدیک می شد.

دانشجویان مدرسه مددکاری به سرعت متوجه شدند که رابطه عمیقی میان تعداد فرزندان و فقر در یک خانواده وجود دارد. مددکاران تشخیص دادند که سایز خانوارها باید کوچکتر شود و گرنه هیچ برنامه رفاهی نمی تواند خیلی کارآمد باشد. بلافاصله به شخصی به نام دکتر کلرنس گمبل نامه ای نوشته شد، از ایشان خیلی سریع پاسخ دریافت نمودیم و تنها چند هفته بعد از آن بود که خانم ادیث گیتس به تهران آمد و این آغاز کار بود. ابتدا ابهاماتی مطرح بود از جمله: آیا برنامه تنظیم خانواده در ایران کارایی خواهد داشت یا نه و آیا اساسا با استقبال عمومی مواجه خواهد شد یا نه؟ یک کشور مسلمان با سنت و فرهنگی که باور دارد فرزندان هدایایی از طرف خداوند هستند و یا آن ضرب المثلی که هر روز می شنویم هر آنکس که دندان دهد نان دهد. ادیث گیتس به ما گفت اندونزی و مصر هم کشورهایی مسلمان هستند و هند هم خیلی مسلمان دارد. برنامه های تنظیم خانواده خیلی پویایی هم دارند.

هسته اولیه انجمن تنظیم خانواده: برای اجتناب از رنجش سنت گرایان ما فعالیت مان را زیر زمینی کردیم. رئیس بیمارستان به ما فضایی داده بود در زیر زمین بیمارستان، یعنی جایی که ما نیروهای مان را استخدام و برنامه ریزی می کردیم. گروه داوطلب را از نمایندگان مجلس، مدیر مدرسه مددکاری تهران، جمعیت حمایت نوزادان و مادران، دو نفر از اعضای مدرسه پرستاری و یک پزشک که رییس بخش بارداری وزارت بهداشت وقت بود تشکیل داده بودیم. خانم هاجر تربیت که کنش گر و مدافع حقوق زنان بودند به طور خاص و در حمایت از سلامت زنان،به عضویت گروه درآمدند و اینگونه هسته اولیه انجمن تنظیم خانواده در ایران شکل گرفت. در طول این زمان ادیث گیتس همچنان به ما کمک می کرد و همواره مشوق ما بود، در سال ۱۳۳۹ شمسی و ۱۹۶۰ میلادی روشهای جلوگیری از بارداری به صورت مواد خوراکی به دنیای غرب وارد شد. فدراسیون جهانی برنامه ریزی تعدادی قرص و دارو برای ما فرستادند که آزمایشات لازم را انجام دهیم. یکی از این مشاوران مجرب به نام چارلز زوکوسکی و همسرش برنادین با صحبت ها و مشاوره های شان راه های جدید پیشگیری از بارداری را به مددکاران و اعضای داوطلب ما آموزش دادند. در آن زمان در کشور ما به طور سنتی صحبت کردن از سکس و یا آداب عملی زناشویی، شرم آور و غیر قابل پذیرش بود. می بایست از خارجی ها دعوت می کردیم که این کار را برای ما بکنند چون هیچ ایرانی این مسئولیت را بر عهده نمی گرفت ما دکتر کوشنر اهل آمریکا را که یک متخصص زنان بود و تجربه کار در کشورهای در حال توسعه را هم داشت به ایران دعوت کردیم.

گسترش افق ها: ما مددکاران اجتماعی قرار بود مدام راه های پیشگیری از بارداری را آموزش بدهیم، اما از سوی دیگر، سنت و مذهب به مردم می گفت که تا می توانند بچه دار شوند. استراتژی دیگر ما نیز این بود که آموزش های فنی و حرفه ای به مادران و زنان بدهیم تا بتوانند وارد مشاغل بشوند و ایجاد درآمد هم بکنند. در سال ۱۹۵۹ م(۱۳۳۸ش)”مراکز رفاه” راه اندازی شد، این مراکز شامل مهدکودک برای مادران شاغل، باشگاه جوانان و کلاس های فنی و حرفه ای برای دختران جوان می شد. همین طور خدمات مربوط به برنامه های تنظیم خانواده در یک کلینیک ویژه و در تک تک مراکز رفاهی به مردم ارائه می شد. در این مراکز برنامه هایی برای آگاهی مردان نیز برقرار بود به خصوص پدران و مردان جوان. برنامه های اجتماعی و تفریحی مثل سخنرانی ها؛ نمایش فیلم؛ و بحث و گفتگوی آزاد نیز می شد. زنان به راحتی می توانستند به مراکز رفاه مراجعه کنند و از برنامه های آموزشی تنظیم خانواده و خدمات دیگر استفاده کنند. بیشتر آن ها فرزندانشان را در مهدکودک این مراکز می گذاشتند. اعضای این انجمن، خانه به خانه می رفتند و آموزش سلامت و تنظیم خانواده ارائه می کردند.

رفاه اجتماعی و تنظیم خانواده: در سال ۱۳۴۶ دولت وقت، پست معاونت برای تنظیم خانواده را تاسیس کرد، با این هدف که نرخ رشد جمعیت را از سه درصد در سال به یک درصد کاهش دهد. همین طور از شورای جمعیت نیویورک برای مطالعه مشکل جمعیتی ایران کمک خواست و این امر، به طور مستقیم منجر به اولین برنامه رسمی تنظیم خانواده در ایران شد. در این زمان سن قانونی برای ازدواج افزایش یافت و همچنین قوانین مربوط به طلاق نیز عوض شد. اقدام مهم دیگر نیز ایجاد صندوق باز نشستگی کشوری است که نگاه مردم را به مسأله داشتن فرزند زیاد و به خصوص پسران برای کا ر و حمایت ها دوران پیری تغییر داد.

خلاصه اظهارات سایت مدرسه فمینستی: ورود برنامه تنظیم خانواده توسط کارشناسان آمریکایی در زمانی به کشورها به اصطلاح جهان سوم یا مسمانان شروع شد که در همان ایام بحث تنظیم خانواده و کنترل جمعیت در امریکا و غرب تعطیل شده بود و نحوه فعالیت آنان برای آنکه در جوامع حساسیت ایجاد نکند به طور مخفیانه و زیرزمینی شروع شده و هم زمان با ترویج برنامه های تنظیم خانواده، بحث اشتغال زنان و ایجاد مهدکودک ها و قانون بازنشستگی را دنبال کرده اند. هم زمان با گسترش و تشویق تنظیم خانواده در ایران رژیم صهیونیستی در سال ۱۹۴۸ میلادی(۱۳۲۷ شمسی)، کابینه رژیم صهیونیستی با همکاری شورای افزایش جمعیت با تهیه و تدوین طرحی برای رویارویی با افزایش جمعیت عرب ها، زنان اسرائیلی را تشویق به فرزندآوری می کنند. شورای افزایش جمعیت اسرائیل با همکاری کابینه رژیم صهیونیستی که سال ۱۹۶۷ میلادی(۱۳۴۶ شمسی) تأسیس شد و سال ۱۹۹۷(۱۳۷۶ شمسی) به انجمن تشویق زنان یهودی به زاد و ولد تغییر نام یافته است، برای تشویق زنان اسرائیلی به زایش بیشتر، کمک مالی چشمگیری را به آنان اختصاص داده است و از جمعیت ۲۰۰۰ نفری به ۶ میلیون رسیده است.

جمعیت و تحولات بعد از وقوع انقلاب اسلامی

با شروع تحولات ناشی از انقلاب اسلامی از اوایل سال ۱۳۵۶ و با شروع دوران تحولات اجتماعی و سیاسی، خدمات تغییر و یا توقف جمعیتی دستخوش تغییراتی گردید. برنامه تنظیم خانواده متوقف شد. خدمات عقیم سازی در درمانگاه های انجمن که قبل از انقلاب رونق بسیاری داشت، تعطیل شد. هم چنین مراکز رفاه خانواده و کلیه کلینیک های آن به سازمان بهزیستی کشور واگذار گردید. و می توان از مهم ترین اقدامات و تحولات مثبت بعد از انقلاب در فهرست ذیل ارائه کرد:

۱. وزارت بهداری و سازمان رفاه اجتماعی با هم ادغام شد.

۲. واحدهای سیار روستایی و تعدادی از مراکز ارائه دهنده خدمات تنظیم خانواده، تعطیل شدند.

۳. توزیع داروها و وسایل پیشگیری از حاملگی مختل شد.

۴. درخواست تجهیزات کلینیکی مورد نیاز توسط مراکز متوقف گردید.

۵. معاونت بهداشت و تنظیم خانواده(که تا آن موقع مستقل عمل می کرد و دارای ۲۱۵ پرسنل و ۵ اداره کل بود و برنامه آن به صورت مستقل در کلینیک ها اجرا می شد، منحل گردید و کارکنان آن به ۳۶ نفر تنزل یافت و در دیگر بخش ها توزیع شد.(برنامه تنظیم خانواده در قالب خدمات بهداشتی و توأم با آنها ارائه می شد.)

۶. اجرای برنامه های آموزشی برای عموم مردم تعطیل شد.

۷. تربیت کادر بهورز و بهداشت یار عملاً متوقف شد.

نظریه مسئولین وقت وزارت بهداری نسبت به دیدگاه های مردم انقلابی و سعی در تغییر آنها مهم ترین عامل رکود برنامه های تنظیم خانواده بعد از انقلاب اسلامی به شمار می آید. تقویت و گسترش نظریه وارداتی، سیاسی و تحمیلی بودن برنامه تنظیم خانواده بود که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و با سعی در اخذ نظر امام و حمل آن به فتوا تکثیر و توزیع فتوائیه حضرت امام در مورد جایز بودن کاربرد وسایل پیشگیری از حاملگی(این شایعات و مخالفت ها) تا حد زیادی تعدیل شد. از طرفی، رهنمود حضرت امام خمینی ره و احکام شرعی در این زمینه، در تغییر جمعیت بسیار تاثیرگذار بود که با شرایط متعددی اعلام جواز نمودند.

آیت الله مکارم شیرازی در یک مصاحبه در مورد عدم استقبال مردم از برنامه های تنظیم خانواده قبل از انقلاب اسلامی، به سیاسی بودن این برنامه ها اشاره و اظهار داشتند: «در دوران قبل از انقلاب به همه مسائل با سوءظن نگریسته می شد، زیرا خارجی ها بر ما مسلط بودند و مستشاران آمریکایی تقریباً در تمامی تشکیلات ما حضور داشتند و هر برنامه ای که از طرف آنها پیشنهاد می شد از جمله برنامه کنترل جمعیت با سوءظن مردم همراه بود، لذا عدم استقبال مردم بیشتر به دلیل سوءظن آنها نسبت به دستگاه حکومتی بود»

از سویی دیگر، در تابستان ۱۳۵۸ که هنوز چهار ماه از پیروزی انقلاب اسلامی نگذشته بود وزیر بهداری دولت موقت طی ملاقاتی با رهبر انقلاب اسلامی امام خمینی(ره)، مسئله رشد جمعیت را مطرح و بر ضرورت پیگیری برنامه تنظیم خانواده تأکید نمود.

در اوایل پاییز ۱۳۵۸، وزیر بهداری گزارش مفصلی از معضلات افزایش جمعیت را به حضور امام خمینی(ره) ارسال و بر ضرورت تداوم برنامه ها و خدمات تنظیم خانواده تأکید مجدد نمود.

امام خمینی(ره) در هامش گزارش وزیر بهداری یادداشت زیر را مرقوم نمودند:

«استفاده از این روش ها چنانچه زنان را در معرض مشکلات سلامت(آسیب) قرار نمی دهد و همچنین همسر با آن موافق است، برای حل مشکلات مندرج در گزارش شرعا جایز است» این مستند توسط دست اندرکاران وقت به عنوان فتوی تلقی و به کلیه واحدهای مرتبط وزارتخانه ابلاغ شد.

در ادامه تلاش برای تغییر سیاست های جمعیت، در اواخر این دهه بود که عده ای شروع به دادن هشدارهایی علیه افزایش جمعیت در همایش ها کردند و آثار مخرب افزایش جمعیت را در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و بهداشتی، از جمله تخریب محیط زیست، افزایش نیاز به فضای آموزشی و مدرسه، افزایش ناهنجاری های اجتماعی، بیکاری و … یادآور شدند.

وزیر بهداشت وقت در مورد تغییر نظر علما و روحانیون در سال های پایانی دهه ۶۰ بیان می دارد:

«دو ماه بعد از صدور قطعنامه جنگ ایران و عراق، دولت حرکت جدیدی را در زمینه اعمال سیاست های کنترل جمعیت شروع کرد. اولین حرکت، تغییر نظر روحانیت در این زمینه بود. لذا با روحانیون مذاکراتی درخصوص ضرورت اعمال کنترل جمعیت انجام شد. در این زمان بیشتر روحانیون به دلیل تردید در مشروعیت استفاده از وسایل پیش گیری با این مسئله مخالف بودند که به تدریج از طریق مذاکرات انجام شده با آنان از سوی برخی کارشناسان و سیاست گذاران و مشاهده وضع موجود، نظر خود را تعدیل نمودند. ولی به دلیل اهمیت موضوع، در این